Bài thi cuối kì môn phát triển văn hóa cộng đồng

Bài thi môn Sinh viên Lớp Đề thi Câu 1 (4 điểm) Phân tích đặc tính của cộng đồng và các yếu tố cấu thành cộng đồng? Liên hệ thực tiễn tại Việt Nam? Câu 2 (6 điểm) Xây dựng một dự án phát triển văn hóa.

đồng? Liên hệ thực tiễn tại Việt Nam?

Câu 2 (6 điểm) Xây dựng một dự án phát triển văn hóa cộng đồng cho một địa phương ở Việt Nam?

Câu 1:

Phân tích đặc tính của cộng đồng và các yếu tố cấu thành cộng đồng là:

Phân tích đặc tính của cộng đồng là:

Để hiểu đặc tính của cộng đồng cần xem xét trên ba phương diện sau: đoàn kết xã hội, tương quan liên kết xã hội và cơ cấu xã hội

 Đoàn kết xã hội là một đặc tính hàng đầu của mỗi cộng đồng.

Đoàn kết cộng đồng được quan niệm như một ý chí và tình cảm chung do quá trình cùng sinh sống trong một địa vực, có những mối liên hệ về mặt huyết tộc hay quan hệ láng giềng

Những nghiệp đoàn lao động tạo sự đoàn kết giữa công nhân, những giáo hội tôn giáo cố phát triển tình thân hữu giữa các tín đồ, những tập thể chủng tộc da đen thường nói tới "linh hồn anh em" như dấu hiệu của sự kết hợp Nhiều danh từ khác nữa được dùng gần như đồng nghĩa với nhau, chẳng hạn như danh từ "sự kết hợp xã hội, sự hòa hợp, tinh thần đồng đội, sự đồng tình thỏa thuận" để chỉ một mong muốn liên kết hợp nhất con người với nhau Đoàn kết xã hội được coi là phương thức làm gia tăng ý thức về nhân cách cá nhân

Liên hệ thực tiễn ở Việt Nam: Đoàn kết xã hội cũng là một đặc điểm dễ nhận biết

trong các cộng đồng ở Việt Nam Ví dụ như hội phụ nữ thường đoàn kết với nhau về mặt tình cảm, cùng nhau chia sẻ những câu chuyện trong cuộc sống gia đình, vợ chồng, hỗ trợ nhau những lúc khó khăn như khi có một chị hộ nghèo mọi người sẽ

hỗ chợ chị bằng cách tổ chức quyên góp gạo, tiền, …

 Đặc tính thứ hai của cộng đồng mà ta phải kể đến là các liên kết xã hội:

Cộng đồng khi được coi là như một tiến trình xã hội, là một hình thức tương quan giữa người và người có tính cách kết hợp hay một phản ứng có tính hỗ tương,

theo đó, con người được gần nhau và phối hợp chặt chẽ với nhau hơn Tính cố kết chặt, sự huy động xã hội ít, độ đa dạng nghề nghiệp không lớn cộng thêm sự góp phần của yếu tố tôn giáo -tín ngưỡng trong cộng đồng nên các hoạt động có tính thống nhất thường cao hơn với các hoạt động vượt ra khỏi tầm quan soát của các định chế xã hội, các quy tắc của cộng đồng đã được định hình trong tiến trình lịch sử

Kiểu liên kết cao nhất trên cộng đồng chính là các quan hệ mang tính hội nhập, ở

đó, mức độ hợp tác một cách tích cực giữa các cá nhân trong tất cả những đoàn thể chủ yếu mà cá nhân đó tham gia Nói theo kiểu định lượng thì tổng số những tương quan hợp tác gia tăng trong những xã hội được rộng lớn hơn Cộng đồng hiểu như một diễn tiến xã hội được coi như một ý tưởng về sự tự nguyện liên kết xã hội

Liên hệ Việt Nam: Các cộng đồng ở Việt Nam cũng có sự liên kết, gắn bó mật thiết

với nhau để vì một đích chung là đem lại lợi ích cho tập thể và cá nhân Ta có thể kể đến cộng đồng các doanh nghiệp ở Việt Nam thường liên kết, hợp tác với nhau để đạt mục đích chung là lợi ích về mặt kinh tế

 Đặc tính thứ ba của cộng đồng chính là cơ cấu xã hội

Các cơ cấu xã hội: Ở đây cộng đồng là một đoàn thể con người có những giá trị, chuẩn mực, các khuôn mẫu với các tương quan xã hội và vai trò được tổ chức thành cơ cấu Điều này phù hợp với định nghĩa tổng quát về một đoàn thể xã hội coi như một tập thể con người có tương quan hỗ tương với nhau Không có giá trị chung, nghĩa là không có một số định hướng để quy tụ với nhau, thậm chí có nơi lại không có cả những quy tắc ứng xử quy định các hành vi của các thành viên trong cộng đồng thì không có các cơ sở xã hội cho sự hình thành cộng đồng

Chính quá trình thể chế hóa các giá trị và chuẩn mực trong các tổ chức xã hội tương ứng là một bước quan trọng tiếp theo để liên kết xã hội trong cộng đồng được bền vững có giá trị "bắt buộc" đối với tất cả mọi người tạo nên sức mạnh tập thể Quá trình thể chế hóa là một bước phát triển về chất trong phát triển cộng đồng

Những đoàn viên trong cộng đồng đều ý thức được những nhu cầu của những người trong và ngoài đoàn thể trực tiếp của họ và họ có khuynh hướng hợp tác chặt chẽ

Liên hệ ở Việt Nam: Bất kể cộng đồng nào ở nước ta cũng đều mang đặc tính về cơ

cấu xã hội Các cộng đồng Việt Nam đều được xây dựng dựa trên những giá trị, chuẩn mực, các khuôn mẫu với các tương quan xã hội chung, hình thành nên các cơ cấu mà mỗi thành viên đều phải tuân theo Ta có thể lấy ví dụ về hệ giá trị chuẩn mục mà hội sinh viên tình nguyện Việt Nam thường hướng đến là không ngại khó, không ngại khổ, sẵn sàng góp sức vào những công việc khó khăn, với khẩu hiệu “Đâu cần thanh niên

có, đâu khó có thanh niên”

Phân tích các yếu tố cấu thành cộng đồng là:

 Con người

Con người là trung tâm vũ trụ, là một thực thể xã hội, có những hoạt động xã hội

mà hoạt động xã hội quan trọng nhất của con người là lao động sản xuất Bằng việc tạo

ra của cải vật chất, sáng tạo ra các vật phẩm thỏa mãn nhu cầu vật chất và tinh thần của mình Chỉ khi sống trong xã hội tạo thành các nhóm, các cộng đồng, con người mới phát triển các mối quan hệ qua lại tác động với nhau Đây là điểm khác biệt giữa con người và loài vật, nếu loài vật chỉ hoạt động để thỏa mãn nhu cầu bản năng sinh học thì hoạt động của con người còn gắn liền với các mối quan hệ xã hội, phục vụ cho

xã hội Bởi lẽ bản chất của con người là tổng hòa các mối quan hệ xã hội, là yếu tố tiên quyết hàng đầu để tạo nên các cộng đồng người

 Sự kết nối, liên kết, ràng buộc

Liên kết cộng đồng là mối quan hệ xã hội thể hiện cách thức liên kết giữa các thành viên và cộng đồng, hình thức tổ chức bên trong của một cộng đồng nhất định

 Địa vực

Địa vực giúp tạo ra không gian sống cho một cộng đồng, tạo ra ranh giới phân biệt với cộng đồng khác

Nói đến cộng đồng là ta nói đến một tập thể người định cư trên một vùng đất đai, yếu tố đất đai đã và vẫn có một giá trị tinh thần tạo nên sự cố kết tập thể Cương vực

và lãnh thổ là điểm đầu tiên khu biệt một cộng đồng theo nghĩa xã hội thông thường thì cộng đồng nhất thiết là phải gắn chặt với yếu tố đất đai nghĩa là những con người sinh sống thường xuyên trên một khu vực nhất định có ý thức mình thuộc về cả đoàn thể lẫn địa phương và hoạt động cùng nhau trong mọi công việc đời sống của đời sống Cộng đồng luôn được xem xét trong tương quan với một khung cảnh có tính chất như vậy Trong rất nhiều định nghĩa về cộng đồng, yếu tố địa vực được nhắc đến như là yếu tố đầu tiên quan trọng bậc nhất Ranh giới được xác lập trong quá trình lịch sử chính là một cơ sở để ta phân biệt cộng đồng này với cộng đồng khác Ranh giới hành chính là một cơ sở khác để ta phân biệt nhưng trong những thực tiễn giá trị của nó thường không cao do những biến động về tổ chức hành chính Nhà nước và cả ý nghĩa thực tiễn của nó trong đời sống cộng đồng Đường phân chia ranh giới thường lấy 1 một mốc của tự nhiên như sông, núi, đường sá, cũng có khi là đường phân ranh vô hình giữa các cộng đồng thỏa thuận và chấp hành trong thực tiễn

Sự sở hữu chung một lãnh thổ nào đó có giá trị của một tài sản vô hình Các chữ

"người làng", "cùng xứ", "đồng hương", "đồng môn" trong thực tiễn là chỉ một quan niệm được xác định về người cùng sống trên một mảnh đất nào đó, đã chia sẻ những sản phẩm được nuôi trồng từ một vùng đất, trên đó là hệ sinh thái với núi, sông, cây

cỏ, khí hậu Ý thức về cương vực là một trong những ý thức sâu sắc bền lâu của con người trong lịch sử, là hạt nhân tạo nên tâm thức chung của cộng đồng

 Kinh tế

Đóng vai trò tạo ra nền tảng vật chất cho cộng đồng Các hoạt động kinh tế không chỉ tạo ra cho cộng đồng đó một sự bảo đảm về mặt vật chất để họ cùng nhau tồn tại

Đó là một phương tiện của sự phát triển, các hoạt động kinh tế đóng góp vào sự cố kết cộng đồng tạo một sức mạnh, sự thống nhất chung đó là câu hỏi phải giải đáp nghề nghiệp trong mối quan hệ với việc tạo nên sự cố kết cộng đồng chúng có một vai trò quan trọng các cộng đồng nông thôn với một vài nghề chính thậm chí có nơi chỉ có phần một nghề thì việc có cùng một nghề hay vài nghe trong một cộng đồng là một yếu tố tương đồng về địa vị kinh tế sở hữu cách thức làm ăn cùng chung một thị

trường nguyên vật liệu sản phẩm tiêu thụ cũng là những dấu hiệu chung rồi yếu tố

cùng chung thờ một tổ nghệ đã đem cho họ một lớp vỏ của kết tinh thần cho số các yếu tố có tính vật chất kia cũng đã đem lại cho họ sự chia sẻ là ngày tiểu thủ công nghiệp trong xã hội nông thôn các ủng hộ trong các đô thị cổ khổ là những kỷ niệm loại của kết cộng đồng dựa trên cơ sở liên minh liên kết kinh tế

 Văn hóa

Các yếu tố văn hóa đóng vai trò tạo ra nền tảng tinh thần cho cộng đồng Đây được coi là một biểu thị có tính tổng hợp khi nhận biết các cộng đồng trong đó đặc biệt chú

ý đến khía cạnh: truyền thống - lịch sử, tộc người, tôn giáo - tín ngưỡng, hệ thống giá trị - chuẩn mực, phong tục tập quán, Đặc biệt có 3 điểm cơ bản cần phải lưu tâm đặc biệt đó là khía cạnh tộc người, tôn giáo - tín ngưỡng, hệ giá trị và chuẩn mực

Tộc người: khi nói đến yếu tố tộc người không chỉ nói đến tộc người thiểu số mà còn nói đến tộc người chủ thể của một quốc gia Trong một quốc gia thường có một tộc người chủ thể và các nhóm tộc người thiểu số Nhóm tộc người chủ thể không chị đóng vai trò cố kết cho tộc người đó mà còn đóng vai trò cố kết giữa các nhóm tộc người trong cùng một lãnh thổ, để đến khi hình thành Nhà nước một quốc gia của các nhóm tộc người ra đời Nhóm tộc người chủ thể có vai trò “kép” trong việc cố kết cộng đồng, một nhóm cộng đồng tộc người của bản thân nó và một cho cộng đồng quốc gia Văn hóa của tộc người chủ thể được khuôn mẫu hóa trong toàn quốc gia các tộc người thiểu số, từ hệ tư tưởng, ý thức hệ, các giái trị, chuẩn mực, …

Do điều kiện sinh thái kinh tế, xã hội, địa bàn cư trú chú, văn hóa của mỗi tộc người là khác nhau nên tiến trình văn hóa của mỗi nhóm tộc người đã hình thành các đặc trưng văn hóa riêng như những nhân tố cố kết cộng đồng Đó là các biểu tượng, phong tục, tập quán, các nghi lễ, nó được hiểu như những chế định xã hội cho các thành viên trong cộng đồng tuân thủ, tạo nên một ý thức văn hóa tộc người Ngôn ngữ cũng góp phần quan trọng và tiến trình này, đó không chỉ là công cụ trao đổi thông tin

mà còn là công cụ gìn giữ bản sắc văn hóa Trong một môi trường xã hội ít có sự biến đổi các yếu tố trên lại càng có một vị trí quan trọng, đóng góp vào quá trình củng cố sự đoàn kết xã hội trong cộng đồng

Tôn giáo - tín ngưỡng: Yếu tố củng cố sự cố kết cộng đồng dựa trên cơ sở niềm tin Thực tế lịch sử cho thấy, đây là một yếu tố có tính chất bền vững cho sự tồn tại của cộng đồng dân cư Cùng chung một niềm tin tín ngưỡng tôn giáo, chia sẻ những ước nguyện về mặt tinh thần tạo nên sự thống nhất tinh thần, củng cố nền đạo lý chung tại cộng đồng Các tín ngưỡng bán khai góp phần vào quá trình này với ý thức về chung một vật tổ thờ, về những quan niệm về vạn vật, vũ trụ, về nhân sinh, … Các tôn giáo lớn cùng với hệ thống giáo lý, giáo hội và giáo đoàn của nó đã góp phần vào củng cố

sự đoàn kết cộng đồng bằng sự chặt chẽ về tổ chức, những áp chế của hệ thống giáo lý, của tầng lớp giáo sĩ và tinh thần tự nguyện của giáo dân Trong thực tiễn các tín

ngưỡng dân gian cũng là yếu tố tạo ra sức mạnh của cố kết cộng đồng mới có tính hiệu quả mạnh mẽ Trong thực tiễn các tôn giáo cũng là các tổ chức tham gia một cách tích cực và hoạt động xã hội Niềm tin về việc xây dựng một đạo lý hướng thiện, tu thân của nhiều tôn giáo đã góp phần vào nhiều hoạt động xã hội tại cộng đồng bằng một thái độ dấn thân, không vụ lợi Đây là một đặc điểm cần lưu ý khi tiến hành các vấn đề nhận diện cộng đồng Cùng với niềm tin tôn giáo chung, các hoạt động xã hội của các

tổ chức tôn giáo, của các nhóm xã hội được thiết lập trên cơ sở tín ngưỡng là những yếu tố quan trọng củng cố sự đoàn kết cộng đồng, xây dựng niềm tin chung và những

gì tốt đẹp của cuộc sống

Hệ giá trị và chuẩn mực: mỗi cộng đồng xác định cho mình một hệ giá trị và chuẩn mực riêng với tính cách là định chế xã hội quy định nhận thức và hành vi của các thành viên trong cộng đồng Họ phải làm gì? Làm như thế nào? Các khen thưởng

và xử phạt được thiết lập để tuyên dương hay trừng phạt, các tổ chức và tiết chế xã hội được lập ra để định vị các hành động của con người trong vai trò vị thế xã hội khác nhau Cộng động được tổ chức theo những trật tự nhất định, đảm bảo sự thống nhất và đoàn kết cộng đồng bởi các chuẩn mực và khuôn mẫu Đối với các hoạt động thực tiễn, các khuôn mẫu có tính pháp chế nhiều hơn là hệ giá trị, bởi tính chỉ dẫn của nó cho các hoạt động trong đời sống

Liên hệ thực tiễn tại Việt Nam: Các cộng đồng ở Việt Nam cũng đươc hình thành

dựa trên 5 yếu tố trên Thứ nhất là yếu tố con người thì đó phải là những con người có nguồn gốc là người Việt Nam Điều kiện thứ hai để hình thành cộng đồng là phải có tập hợp những con người Việt Nam hoặc nhóm người Việt với số lượng đủ lớn, đặc

biệt họ phải có điểm chung, sự liên kết, gắn bó với nhau trên một hoặc nhiều phương diện như kinh tế, văn hóa, tôn giáo – tín ngưỡng, địa vực

Câu 2:

Xây dựng một dự án phát triển văn hóa cộng đồng cho một địa phương ở Việt Nam

Bài làm

Tên dự án: Dự án phát triển văn hóa đọc trong cộng đồng tại làngVăn Trạch (Hưng Yên)

I Thiết kế dự án

1 Nhận diện cộng đồng

Tên cộng đồng: Cộng đồng dân cư sống tại làngVăn Trạch, xã Văn Nhuệ,

huyện Ân Thi, tỉnh Hưng Yên

 Các hoạt động kinh tế

Kinh tế nông nghiệp là chủ yếu: trồng lúa theo vụ; trồng cây ăn quả lâu năm như bưởi, mít; chăn nuôi gia súc, gia cầm: lợn, cá, trâu, bò; trồng cây hoa màu theo vụ như bắp cải, ngô, khoai, … Ngoài ra còn có các ngành cơ khí sửa chữa

Nghề làm bạc quỳ vốn xuất xứ từ làng nghề dát vàng, bạc ở Kiêu Kỵ, Gia Lâm (thành phố Hà Nội) Những năm gần đây, một số người dân ở thôn Văn Trạch, xã Văn Nhuệ (Ân Thi) học nghề và về mở xưởng nhận gia công mặt hàng quỳ bạc tân phục vụ cho làng nghề, không những đem lại hiệu quả kinh tế mà còn là hướng tạo công ăn việc làm mới cho bà con nông dân trong lúc nông nhàn Cùng với sản xuất nông nghiệp, nghề làm bạc quỳ này đã góp phần tăng thu nhập bình quân toàn thôn lên trên 12 triệu đồng/người/năm, hộ giàu và khá chiếm trên 70%

Tại thôn còn có trên 20 mô hình trang trại do phụ nữ làm chủ cho hiệu quả kinh

tế cao

 Kết cấu cơ sở hạ tầng

- Kết cấu cơ sở hạ tầng tại làng Văn Trạch rất đa dạng, bao gồm:

+ Các công trình giao thông vận tải đường xá, cầu cống, toàn thôn được phủ hết

bằng những con đường bê tông rộng rãi, chắc chắn

+ Các công trình của ngành bưu chính - viễn thông đã phổ biến: hệ thống đường cáp quang, các trạm, đường dây mạng, truyền hình cáp

+ Các công trình của ngành điện đường dây, trạm biến áp, các công tơ điện, cột điện + Các công trình này có vị trí hết sức quan trọng, phục vụ trực tiếp và gián tiếp cho các hoạt động của xã hội như:

- Hoạt động sản xuất: đây là quá trình sử dụng lao động sống và lao động vất hoá để tạo ra của cải vật chất và giá trị mới

- Hoạt động tiêu dùng: đây là quá trình sử dụng của cải vật chất và giá trị sử dụng đã đợc tạo ra, nhằm đáp ứng yêu cầu tái sản xuất ra sức lao động, thoả mãn các nhu cầu vật chất và văn hoá ngày càng tăng của con người Kết cấu hạ tầng có vai trò đặc biệt quan trọng, là nền tảng của sự nghiệp phát triển kinh tế- xã hội tại thôn Văn Trạch

 Cơ cấu chính trị hiện hành

Đứng đầu là trưởng thôn có vị trí lãnh đạo cao nhất trong làng Văn Trạch, tiếp đến là một phó thôn, sau đó có các bộ phận như công an thôn, bảo vệ thôn, banh chấp hành chi đoàn thôi, trưởng các hội phụ nữ, hội cựu chiến binh, hội người cao tuổi

 Đặc điểm dân số lao động

Cư dân của làng sống theo hộ, toàn làng Văn Trạch hiện có hơn 200 hộ dân với gần 1.000 nhân khẩu đang trong độ tuổi lao động

 Các tổ chức cộng đồng

Đứng về phương diện xã hội, những thành viên trong thôn Văn Trạch thường

tập hợp lại trong nhiều cộng đồng nhỏ theo những quan hệ khác nhau như địa lí, huyết thống, tuổi tác, nghề nghiệp rất đa dạng

- Quan hệ địa lí: bên trong làng thường chia làm thôn, xóm, ngõ Ngõ gồm những gia đình ở 2 bên lối đi trong làng Xóm là địa vực cư trú nhỏ của làng Thôn là địa vực cư trú của vài ba xóm nhưng tại chỉ một - Các cá nhân trong làng gắn kết với nhau bởi các mối quan hệ: quan hệ huyết thống trong gia đình, dòng họ, quan hệ hàng xóm, quan hệ thầy trò, tình bạn bè, quan hệ người bán hàng - người mua hàng

- Các nhóm cộng đồng nhỏ trong làng: hội phụ nữ thôn Văn Trạch, hội cựu

chiến binh thôn Văn Trạch, hội người cao tuổi thôn Văn Trạch, Hội nông dân

tập thể thôn Văn Trạch

- Nhìn chung trong các môn quan hệ ở thôn Văn Trạch, các cá nhân khá đoàn

kết luôn tương trợ, giúp đỡ lẫn nhau trong mọi hoàn cảnh, thể hiện tình làng

nghĩa xóm tốt đẹp đã có từ lâu đời của làng

 Những khía cạnh văn hóa truyền thống

Văn hóa vật chất: làng Văn Trạch có các cơ sở thờ tự:

- Đình làng: là nơi hội họp chung của làng, nơi thờ tự chung của ông Thành hoàng làng Thành hoàng làng là người có công khai khẩn đất đai để lập ra làng đầu tiên người người có công với làng được dân làng làm văn bản đề nghị nhà vua phong làm Thành hoàng để nhân dân thờ cúng

- Chùa làng: là nơi thờ các vị thần của đạo Phật như Quan Thế Âm Bồ Tát, Tam Bảo,… Vào các ngày lễ Tết, rằm mùng 1, người dân trong làng Văn trạch

thường đến đây cúng bái, cầu bình an

Văn hóa tinh thần: Làng còn lưu giữ được những nét đẹp văn hóa truyền thống,

thể hiện qua các phong tục tập quán, lễ hội lâu đời như ngày hội của làng sẽ có

tục “Rước kiệu”, vào ngày Tết thì sẽ có phong tục đi chúc Tết, đi chùa cầu bình an, đi tảo mộ, cúng giao thừa, cúng ông Công ông Táo…

 Tình trạng sức khỏe, vệ sinh, dinh dưỡng

Nhìn chung tình trạng sức khỏe của người dân trong làng Văn Trạch khá tốt, đặc biệt ở những người trẻ, người đang trong độ tuổi lao động không có lịch sử mắc các bệnh hiểm nghèo hay Thuy nhiên vẫn có một vài gia đình do có liên quan

đến di chứng chiến tranh, nhr hưởng đến con cái như bị dị tật, mắc các bệnh về thần kinh,… Số lượng người cao tuổi mắc các bệnh về huyết áp, xương khớp

khá cao

Vệ sinh ở làng Văn Trạch tương đối tốt, một tuần sẽ có một đơn vị chuyên đi thu gom và xử lý rác, khu vực đường xá luôn được đội vệ sinh quét dọn thường

xuyên, đảm bảo luôn sạch sẽ, cây cối, cỏ um tùm cũng được cắt tỉa để đảm bảo cảnh quan đẹp nhất cho làng

Dinh dưỡng: Mức sống của người dân ngày một nâng lên, bởi thế mà chế độ dinh dưỡng trong từng hộ gia đình cũng được cỉa thiện từng ngày Trong bữa cơm của người dân làng Văn Trạch vẫn duy trị mô hình cơm – rau – cá, nhưng giờ đây họ đã biết chế biến thành nhiều món hơn, đa dạng hơn, học theo nhiều công thức khác nhau

để món ăn ngon hơn, và có sự tiếp thu tinh hoa ẩm thực của các nước khác

 Các vấn đề về giáo dục

- Độ phổ cập chữ viết đạt 95%, hầu như người dân trong làng đều có khả năng nghe nói, đọc, viết thành thạo

- Việc giáo dục kiến thức và đạo đức cho thế hệ trẻ luôn được địa phương

ưu tiên

và đặt lên hàng đầu, để trẻ em được phát triển toàn diện