TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH KHOA MÔI TRƯỜNG ⸎⸎⸎⸎⸎ BÁO CÁO Môn học ĐÁNH GIÁ VÒNG ĐỜI SẢN PHẨM Chủ đề ĐÁNH GIÁ VÒNG ĐỜI TRONG NGÀNH VÀ KINH DOANH GVHD TS Nguyễn Lữ Phươ[.]
GIỚI THIỆU CHUNG VỀ LCA
- Xanh hoá nền kinh tế là nhiệm vụ không còn mới nhưng là một thách thứ còn nhiều công việc cần phải thực hiện
- Một số hướng dẫn của EAP (Liên minh Châu Âu) 1992:
Chính sách môi trường hiệu quả nên hướng tới xác định và xử lý các nguyên nhân gây ô nhiễm, tức là tập trung vào các tác nhân và hoạt động làm hại môi trường hơn là chỉ tự giới hạn trong việc sửa chữa các thiệt hại sau sự cố Việc ưu tiên phòng ngừa và kiểm soát nguồn gây ô nhiễm giúp giảm thiểu thiệt hại, tiết kiệm chi phí khắc phục và bảo vệ hệ sinh thái lâu dài Vì vậy, chiến lược tối ưu kết hợp giữa ngăn ngừa, giảm thiểu tác động và ứng phó nhanh với hậu quả sẽ mang lại hiệu quả bền vững hơn.
Chia sẻ trách nhiệm (bởi tất cả các bên liên quan, bao gồm hành chính nhà nước, các doanh nghiệp nhà nước và tư nhân và công chúng)
Mục tiêu là mở rộng phạm vi và gia tăng sự kết hợp của các công cụ quản trị, bao gồm công cụ lập pháp, công cụ dựa trên thị trường, công cụ hỗ trợ theo chiều ngang và các cơ chế hỗ trợ tài chính, nhằm hình thành một hệ thống linh hoạt, đồng bộ và có khả năng thích ứng với từng bối cảnh thực thi, từ đó tối ưu hóa hiệu quả chính sách và nguồn lực.
Để thực hiện xanh hoá sản phẩm, nhiều công cụ đã được đưa vào áp dụng, trong đó LCA (Life Cycle Assessment) là công cụ chủ chốt dùng để đánh giá các tác động môi trường tiềm ẩn và xem xét nhiều khía cạnh trong chu trình sống của sản phẩm, từ nguồn nguyên liệu đầu vào và quá trình sản xuất cho đến tiêu thụ năng lượng, phát thải và tác động đến hệ sinh thái cũng như xã hội.
Toàn bộ chu kỳ sống của sản phẩm, tức là kết hợp giữa đầu nguồn với trọng tâm phía dưới
Tiêu thụ các luồng đầu vào khác nhau, ví dụ: tài nguyên không tái tạo và
Đầu ra giữa các phương tiện truyền thông, tức là xem xét gánh nặng môi trường trong một số phương tiện sinh thái
Tiêu chuẩn ISO 14040 định nghĩa LCA như một kỹ thuật để đánh giá các khía cạnh môi trường và các tác động tiềm ẩn liên quan đến một sản phẩm bằng cách phân tích chu trình sống của sản phẩm từ nguồn nguyên liệu và sản xuất đến sử dụng và kết thúc vòng đời, nhằm nhận diện và đo lường các yếu tố tác động môi trường như tiêu thụ tài nguyên, phát thải và tác động đến hệ sinh thái, từ đó hỗ trợ so sánh, tối ưu hóa thiết kế và quản lý vòng đời sản phẩm một cách có căn cứ.
Tổng hợp một bản kiểm kê các đầu vào và đầu ra có liên quan của hệ thống sản phẩm;
Đánh giá các tác động môi trường tiềm ẩn liên quan đến các đầu vào và đầu ra đó;
Diễn giải kết quả của các giai đoạn phân tích kiểm kê và đánh giá tác động liên quan đến các mục tiêu của nghiên cứu."
- Theo ISO 14040, LCA bao gồm 4 bước:
1 Định nghĩa mục tiêu và phạm vi
2 Phân tích danh sách kiểm kê
LCA được áp dụng rộng rãi bởi nhiều cơ quan và tổ chức khác nhau, từ doanh nghiệp và hiệp hội kinh doanh cho đến chính phủ và các cơ quan công quyền, cũng như bởi các tổ chức phi chính phủ và các nhà nghiên cứu Sự đa dạng này cho thấy LCA là công cụ hiệu quả để đánh giá chu trình sống của sản phẩm và hỗ trợ quyết định bền vững ở mọi cấp độ Việc áp dụng rộng rãi từ khu vực công sang khu vực tư phản ánh tiềm năng của LCA trong cải thiện hiệu quả môi trường, minh bạch thông tin và tăng cường trách nhiệm xã hội của các tổ chức.
Chức năng của LCA là xác định nút thắt cổ chai và thúc đẩy đổi mới sản phẩm trong ngành, đồng thời cung cấp thông tin cho hoạt động tiếp thị và hiểu biết về người tiêu dùng Nó cũng hỗ trợ lập kế hoạch chiến lược trong công ty và hoạch định chính sách Đánh giá vòng đời trong ngành và kinh doanh của LCA giúp nhận diện cơ hội tối ưu hóa nguồn lực, nâng cao hiệu quả vận hành và tăng cường tính bền vững trong quá trình phát triển.
GVHD: TS NGUYỄN LỮ PHƯƠNG 6
KIỂM TRA “THỐNG KÊ” VỀ CÁC ỨNG DỤNG LCA
Phương pháp, mẫu và quy trình đánh giá
Cuộc khảo sát về việc áp dụng LCA (Life Cycle Assessment) ở bốn quốc gia châu Âu—Đức, Ý, Thụy Điển và Thụy Sĩ—được thực hiện nhằm so sánh mức độ triển khai và các yếu tố liên quan đến LCA giữa các nước Để đảm bảo tính nhất quán và có thể so sánh được, một bảng câu hỏi với nội dung giống nhau cho từng quốc gia đã được biên soạn Bảng khảo sát gồm năm phần, nhằm thu thập dữ liệu ở các khía cạnh khác nhau liên quan đến quy trình và kết quả của LCA Các câu hỏi được thiết kế để dễ thu thập và phân tích, từ đó rút ra các kết luận có ý nghĩa cho việc áp dụng LCA ở châu Âu.
1 Thông tin chung về công ty
2 Công ty và các vấn đề môi trường
3 Đổi mới sản phẩm và môi trường
5 Chính sách môi trường công cộng trong khu vực trong tương lai
Bảng câu hỏi gồm 35 câu, hầu như đều là câu hỏi đóng và nhiều câu yêu cầu xếp hạng; khảo sát đã được gửi tới các công ty và yêu cầu họ trả lời bằng văn bản.
- Các công ty được lựa chọn theo tiêu chí :
Ở Thụy Sĩ, tư cách thành viên của Hiệp hội quản lý doanh nghiệp có ý thức về mặt sinh thái thể hiện cam kết với quản lý môi trường bền vững Các công ty tham gia được công nhận qua chuẩn ISO 14000 hoặc chương trình EMAS (Quản lý sinh thái và Đề án kiểm toán), từ đó nâng cao tiêu chuẩn quản lý môi trường và tính minh bạch trong báo cáo sinh thái.
Ở Đức, công ty có các báo cáo kinh doanh môi trường chất lượng vượt trội, nêu rõ đặc điểm sản phẩm cụ thể trong báo cáo môi trường và có sự tồn tại của một nghiên cứu LCA; đồng thời công ty là thành viên của các hiệp hội công nghiệp xanh của Đức và là người chiến thắng các giải thưởng về môi trường.
Ý: Lựa chọn từ cơ sở dữ liệu của môi trường tại Ý
Ở Thụy Điển, tư cách thành viên của các tổ chức công nghiệp quan trọng như Tổ chức Môi trường Kinh doanh (quản lý nội bộ), ICC (Điều lệ Kinh doanh vì sự Phát triển Bền vững) và Naturliga Steget (Bước Tự nhiên) đóng vai trò then chốt cho hoạt động của doanh nghiệp Việc gia nhập các tổ chức này giúp nâng cao chuẩn quản trị, thúc đẩy các nguyên tắc phát triển bền vững và tăng cường liên kết với đối tác quốc tế Đây cũng là yếu tố góp phần tạo dựng uy tín và cạnh tranh trên thị trường toàn cầu.
Tỷ lệ hoàn trả giữa bốn quốc gia cho thấy sự khác biệt đáng kể: Ý 7,5%, Đức 24,6%, Thụy Sĩ 20,4% và Thụy Điển 41% Những hạn ngạch này tương ứng với tỷ lệ hoàn vốn dự kiến cho từng quốc gia, phản ánh cách các nền văn hóa khác nhau của mỗi nước tác động đến phản ứng và hành vi liên quan đến hoàn trả.
Bảng 2.1 Tỷ lệ mẫu và phản hồi
Tổng số bảng câu hỏi 403 410 400 412 1625
Cho các công ty định hướng
Cho các công ty lớn nhất 151 210 300 230 891 Câu trả lời (số tuyệt đối) 82 101 30 169 382
Câu trả lời (tính bằng%) 20% 25% 8% 41% 24% Đánh giá vòng đời trong ngành và kinh doanh
GVHD: TS NGUYỄN LỮ PHƯƠNG 7
Từ các công ty định hướng
Từ các công ty lớn nhất 18 45 6 72 141
Từ các công ty lớn nhất và theo định hướng "môi trường"
Chia sẻ của người dùng LCA trong tổng số 11% 15% 5% 16% 12%
Chia sẻ của người dùng LCA về người trả lời
Như đã đề cập, bảng câu hỏi gồm 35 câu hỏi đóng được thiết kế để thu thập ý kiến của người tham gia Phần lớn các câu hỏi là trắc nghiệm, cho phép người trả lời chọn từ nhiều đáp án hoặc thậm chí có thể chọn nhiều đáp án khác nhau tùy từng câu hỏi Số lượng đáp án được cho phép cũng khác nhau giữa các câu hỏi Một số câu hỏi còn đưa ra thứ hạng từ "Không có" đến "Quan trọng" để phân loại mức độ ưu tiên hoặc tác động của từng yếu tố trong khảo sát.
- Các câu hỏi liên quan đến xếp hạng được tính trọng số theo phương pháp sau: điểm được phân bổ cho các khả năng trả lời khác nhau (không = một điểm, thấp = hai điểm, trung bình = ba điểm, ảnh hưởng = bốn điểm, quan trọng = năm điểm) Những lời từ chối đã được đánh giá cao Các giá trị trung bình có trọng số được tính toán bởi nghĩa của công thức sau:
- Giá trị trung bình = (1 * xi + 2 * xj + 3 * xk + 4 * xl + 5 * xm) / (xi + xj + xk + xl + xm)
Kết quả
2.2.1 Động lực để bắt đầu LCA:
Trong tiểu mục này, chúng tôi báo cáo về các động lực để bắt đầu LCA trong các công ty
Cơ sở môi trường, mối quan hệ giữa cơ sở của LCA và hệ thống quản lý môi trường, cơ quan nhập khẩu của các bên liên quan khác nhau và các động lực để bắt đầu LCA được mô tả
2.2.1.1 Tạo mối quan tâm về môi trường và LCA:
Tại Thụy Sĩ, các công ty áp dụng LCA có nhận thức về các vấn đề môi trường mạnh hơn các công ty không sử dụng LCA
Ở Ý nói chung, sự khác biệt giữa người dùng LCA và người không sử dụng LCA là không quan trọng
Ở Thụy Điển, các công ty LCA nói chung xếp hạng tầm quan trọng của những nhận thức về môi trường cao hơn một chút so với các công ty không thuộc LCA Sự khác biệt lớn nhất là các công ty LCA xếp hạng quy trình của chính họ cao hơn các công ty không thuộc LCA
Ở Đức, các doanh nghiệp áp dụng phân tích vòng đời (LCA) cho thấy nhận thức về các vấn đề môi trường được nâng cao so với các công ty không sử dụng LCA Đánh giá vòng đời đang trở thành một công cụ quan trọng trong ngành và kinh doanh, giúp tối ưu hóa quy trình sản xuất, giảm thiểu tác động môi trường và cải thiện hiệu quả nguồn lực cũng như tăng cường cạnh tranh trên thị trường.
GVHD: TS NGUYỄN LỮ PHƯƠNG 8
Hình 2.1 so sánh mối quan tâm đến môi trường của hai nhóm công ty: những đơn vị áp dụng đánh giá vòng đời sản phẩm (LCA) và những đơn vị chưa sử dụng LCA Kết quả cho thấy mức độ ưu tiên các yếu tố môi trường khác nhau giữa hai nhóm, với các công ty dùng LCA thường có nhận thức sâu sắc hơn về tác động môi trường và ưu tiên các biện pháp giảm thiểu trong toàn chu trình sản phẩm Ngược lại, các công ty không dùng LCA vẫn chú trọng đến bền vững nhưng tập trung nhiều hơn vào các chỉ tiêu và cải tiến ngắn hạn hoặc cục bộ, thay vì phân tích toàn diện vòng đời Do đó, việc triển khai LCA có thể nâng cao hiệu quả quản lý môi trường, tăng cường quyết định bền vững và đẩy mạnh cạnh tranh thông qua tối ưu hóa chu trình sống của sản phẩm.
CH: Thuỵ Sĩ S: Thuỵ Điển I: Ý D: Đức 2.2.1.2 Hệ thống quản lý môi trường và LCA:
Các công ty được hỏi về việc đã triển khai hay có kế hoạch triển khai Hệ thống quản lý môi trường (EMS) theo các chuẩn như EMAS, BS 7750 và ISO 14000 Trong quá trình đánh giá, chúng tôi kết hợp các câu trả lời từ các công ty đã vận hành EMS với những câu trả lời từ các công ty có dự định áp dụng, nhằm xây dựng một cái nhìn tổng quan và so sánh về mức độ, thời gian triển khai và xu hướng áp dụng hệ thống quản lý môi trường.
Ở Thụy Sĩ, phần lớn các công ty tham gia khảo sát cho biết họ đã sử dụng hệ thống quản lý môi trường theo kế hoạch (EMS) Tuy nhiên, các công ty không áp dụng LCA lại sử dụng EMS thường xuyên hơn các công ty áp dụng LCA, cho thấy mối liên hệ tiêu cực giữa hệ thống quản lý môi trường và LCA trong kết quả khảo sát này.
Đức: Hầu hết các công ty tham gia cuộc khảo sát cho biết họ đã có kế hoạch đưa ra hệ thống quản lý môi trường Sự khác biệt giữa hai nhóm được khảo sát là rất nhỏ.
Ý: Tình hình của Ý gần giống như ở Đức
Ở Thụy Điển, hầu như tất cả các công ty áp dụng LCA đều có hệ thống quản lý môi trường theo kế hoạch Điều này cho thấy một kết nối tích cực mạnh mẽ giữa hệ thống quản lý môi trường có kế hoạch và việc triển khai LCA, giúp các doanh nghiệp tối ưu hóa tác động môi trường thông qua đánh giá vòng đời sản phẩm và quản trị môi trường tích hợp.
Xu hướng chung cho lĩnh vực quản lý môi trường cho thấy hầu hết các doanh nghiệp phản hồi đều tích cực về các nỗ lực quản lý môi trường Tuy nhiên, thực tế cho thấy một tỷ lệ lớn công ty chưa áp dụng Đánh giá vòng đời (LCA) hoặc chưa có kế hoạch triển khai EMS, điều này có thể dẫn đến nhận thức rằng sự tồn tại của hệ thống quản lý môi trường là điều kiện cần để thực hiện Đánh giá vòng đời trong ngành và hoạt động kinh doanh.
GVHD: TS Nguyễn Lữ Phương cho thấy kết quả nghiên cứu hiện tại vẫn chưa đủ để đạt LCA (Life Cycle Assessment) Trong trường hợp của Thụy Điển, mối quan hệ hợp tác tích cực giữa hai bên dường như bền chặt hơn.
Hình 2.2 mô tả hệ thống quản lý môi trường và LCA, cho thấy tỷ lệ phần trăm các công ty áp dụng LCA và các công ty không áp dụng LCA tại mỗi quốc gia Dữ liệu này cho thấy mức độ phổ biến của LCA trong quản lý môi trường doanh nghiệp và cho phép so sánh mức độ tham gia giữa các nước, đồng thời cung cấp căn cứ để đánh giá xu hướng và hiệu quả triển khai phân tích vòng đời sản phẩm trên phạm vi toàn cầu.
2.2.1.3 Tầm quan trọng của các bên liên quan và LCA:
- Các bên liên quan ảnh hưởng đến các quyết định và hành động của các công ty
- Tôi đã yêu cầu xếp hạng mức độ quan trọng của 11 nhóm bên liên quan khác nhau theo thang bậc
- Chúng tôi cũng phân biệt giữa tầm quan trọng hiện tại và tầm quan trọng dự kiến trong tương lai
Hiện nay, khách hàng doanh nghiệp và người tiêu dùng cuối cùng (thị trường) cùng với các cơ quan quản lý (chính sách) là những bên liên quan quan trọng nhất đối với cả hai nhóm công ty.
Công đoàn, cộng đồng địa phương và nhà cung cấp là những người ít quan trọng hơn
Các công ty áp dụng LCA (Life Cycle Assessment) có xu hướng xếp hạng cao hơn tất cả các bên liên quan so với các nhóm công ty khác Họ đồng thời đối mặt với áp lực mạnh mẽ từ các nhóm môi trường và người tiêu dùng, cũng như từ các cơ quan quản lý và thị trường.
Ảnh hưởng trong tương lai của các bên liên quan khác nhau được đánh giá thường cao hơn ảnh hưởng hiện tại
Trong bối cảnh hiện nay, nhà hoạch định chính sách và thị trường là hai bên liên quan quan trọng nhất đang ảnh hưởng đến cả hai nhóm công ty Vì vậy, cần tiến hành đánh giá vòng đời của ngành và của hoạt động kinh doanh để xác định chiến lược phù hợp và tối ưu hóa hiệu quả hoạt động trên thị trường.
GVHD: TS NGUYỄN LỮ PHƯƠNG 10
Các bên liên quan ít quan trọng hơn là công đoàn, cộng đồng địa phương và bảo hiểm ngân hàng
Các công ty sử dụng LCA xếp hạng các bên liên quan cao hơn các công ty không sử dụng LCA
Nhìn chung, thị trường và chính trị có ảnh hưởng lớn nhất đến cả hai nhóm công ty
Hiện nay, các bên liên quan quan trọng nhất đối với cả hai nhóm là thị trường—gồm khách hàng doanh nghiệp và người tiêu dùng cuối cùng Thị trường này được sở hữu bởi chủ sở hữu và cổ đông, tức là những người nắm giữ vốn và quyền sở hữu.