biện pháp nâng cao chất lượng cho trẻ mẫu giáo 4 - 5 tuổi làm quen với tác phẩm văn học thông qua chuyện kể tại trường mầm non Thị trấn Bến Sung, huyện Như Thanh

LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI : Như Bác Hồ đã khẳng định về giá trị của tác phẩm văn học là “chẳng những để làm gương cho chúng ta ngày nay mà còn để giáo dục con cháu ta đời sau” từ câu nói của Bá

A MỞ ĐẦU

I LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI :

Như Bác Hồ đã khẳng định về giá trị của tác phẩm văn học là “chẳng những để làm gương cho chúng ta ngày nay mà còn để giáo dục con cháu ta đời sau” từ câu nói của Bác mỗi chúng ta càng hiểu rõ được vai trò của tác phẩm văn học đối với đời sống của con người Là chuẩn mực cho con người vươn tới,

từ đó hình thành nên các phẩm chất của con người nói cách khác văn học hình thành nên nhân cách của con người

Hiện nay xã hội của chúng ta ngày càng phát triển thì trách nhiệm của mỗi chúng ta giúp trẻ hình thành phẩm chất đạo đức, nhân cách sống cho trẻ được coi trọng vì thế việc dẫn dắc trẻ vào thế giới là nhiệm vụ quan trọng của trường Mầm non bởi lẽ nó là sự mở đầu cho trẻ thơ từ những bước chập chững đầu tiên

đi vào thế giới của giá trị phong phú chứa đựng trong tác phẩm văn học Là cơ

sở tốt nhất để hình thành nhân cách cho trẻ và góp phần vào sự phát triển toàn diện của trẻ mầm non

Văn học còn là phương tiện giáo dục hiệu nghiệm hình tượng văn học có sức mạnh lôi cuốn trẻ thơ nó có tác dụng mạng mẽ lên tình cảm của trẻ, trẻ thơ nhận ra tình yêu thương của ông bà cha mẹ đối với trẻ qua sự chăm sóc ân cần chu đáo nhứ trong chuyện “Tích chu” bà quạt cho tích chu ngủ ,có thức ăn gì ngon bà nhường cho tích chu” hay chuyện “cô bé quàng khăn đỏ, chuyện chú việt xám” qua đó trẻ biết yêu quý mọi người xung quanh.Trẻ sẽ học được hành động đẹp trong cách đối sử giữa người với người, biết yêu thương giúp đỡ, yêu thương nhường nhịn nhau trong cuộc sống

Đối với trẻ mẫu giáo 4 - 5 tuổi đã được trải nghiệm qua nhiều tác phẩm văn học ở trường mầm non vốn kiến thức về môn văn học trẻ cũng đã được tiếp xúc nhiều Hoạt động này giúp trẻ phát triển ngôn ngữ, trí tuệ, tình cảm đạo đức

và thể chất một cách toàn diện Việc cho trẻ làm quen với văn học thông qua kể

1/19

chuyện đã giúp trẻ phát triển kĩ năng: Nghe, nói, đọc, được thông thạo không các đa giác quan của trẻ được tham gia hoạt động và hổ trợ nhau cùng phát triển

Qua các tác phẩm văn học đặc biệt là chuyện kể sẽ không những giúp trẻ hiểu được giá trị đặc sắc của các tác phẩm văn học mà còn mở rộng cho trẻ về vốn từ của mình được phong phú hơn luyện cho trẻ cách phát âm, câu từ rõ ràng, mạch lạc, không nói ngọng, nói lắp Từ đó trẻ tự tin hơn về bản thân mình trong giao tiếp

Từ những băn khoăn lo lắng của bản thân để làm thế nào để nâng cao chất lượng kể chuyện của trẻ được nâng cao với những băn khoăn lo lắng đó tôi

mạnh dạn chọn đề tài "biện pháp nâng cao chất lượng cho trẻ mẫu giáo 4 - 5

tuổi làm quen với tác phẩm văn học thông qua chuyện kể tại trường mầm non Thị trấn Bến Sung, huyện Như Thanh" làm đề tài sáng kiến kinh nghiệm của

mình với mong muốn những kinh nghiệm của bản thân góp phần nâng cao chất

lượng cho trẻ làm quen với văn học trong trường Mầm non Thị trấn Bến Sung

II MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU

Đề xuất nhân rộng một số biện pháp nâng cao chất lượng cho trẻ mẫu giáo

4 - 5 tuổi làm quen với tác phẩm văn học thông qua chuyện kể ở trường mầm non nhằm phát triển ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo 4-5 tại trường Mầm non Thị trấn Bến Sung

III ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU

Biện pháp nâng cao chất lượng cho trẻ mẫu giáo 4 - 5 tuổi làm quen với tác phẩm văn học thông qua chuyện kể tại trường Mầm non Thị trấn Bến Sung, huyện Như Thanh”

IV PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

1 Nhóm các phương pháp nghiên cứu lý luận

Gồm các phương pháp phân tích, tổng hợp, phân loại và hệ thống hóa các tài liệu và văn bản có liên quan đến vấn đề nghiên cứu

2 Nhóm các phương pháp nghiên cứu thực tiễn

Gồm các phương pháp điều tra, quan sát, đàm thoại, các phương pháp nghiên cứu sản phẩm hoạt động

2/19

3 Phương pháp toán học để xử lý số liệu nghiên cứu (Bảng biểu)

B NỘI DUNG

I CƠ SỞ LÝ LUẬN:

Thông qua các tác phẩm văn học thể hiện sâu sắc về nội dung làm nổi bật được giá trị của tác phẩm văn học, đặc biệt là qua các tiết kể chuyện trẻ hiểu được nội dung cốt chuyện, giáo dục trẻ yêu cái thiện, ghét cái ác của từng nhân vật từ đó giáo dục trẻ hình thành về nhân cách, đạo đức, lối sống cho trẻ Thông qua lời kể của cô giúp trẻ phần nào trẻ được trải nghiệm cuộc sống, giúp trẻ hiểu

về thế giới xung quanh, biết yêu thiên nhiên, yêu Tổ quốc Chính vì điều này đã khẳng định được “văn học là lĩnh vực quan trọng là nhu cầu thiết yếu, thể hiện

sự khát vọng, chân, thiện, mỹ, của con người Là động lực to lớn trực tiếp góp phần xây dựng nền tảng tinh thần của xã hội và sự phát triển toàn diện của con người Việt Nam nói chung và đối với trẻ Mầm non nói riêng”

Thông qua việc kể chuyện cho trẻ nghe học chúng ta mở rộng vốn từ về nhận thức về thế giới xung quanh bồi dưỡng cho trẻ những tình cảm lành mạnh những ước mơ cao đẹp, giúp trẻ cảm nhận được vẽ đẹp tự nhiên trong quan hệ

xã hội và vẽ đẹp ngôn ngữ của văn học Ngoài ra hoạt động này nhằm dẫn dắt, hướng trẻ cảm nhận những giá trị nội dung, nghệ thuật phong phú trong tác phẩm, khơi gợi ở trẻ sự rung động, hứng thú đối với văn học, có ấn tượng về những hình tượng nghệ thuật, cái hay cái đẹp của tác phẩm và thể hiện sự cảm nhận đó qua các hoạt động mang tính chất văn học nghệ thuật như đọc thơ Kể chuyện, chơi trò chơi đóng kịch, cao hơn là tiến tới sáng tạo ra những vần thơ, câu chuyện theo tưởng tượng của trẻ, góp phần hình thành và phát triển toàn diện nhân cách trẻ

Vì vậy văn học có ý nghĩa rất lớn đối với việc giáo dục trẻ thơ qua đó rèn luyện cho trẻ kỹ năng đọc kể diễn cảm, thể hiện qua các tác phẩm dưới nhiều hình thức khác nhau, góp phần mở rộng nhận thức trí tuệ thẩm mỹ, phát triển

3/19

ngôn ngữ, tạo sự hứng thú đối với trẻ mầm non nói chung và trẻ mẫu giáo 4-5 tuổi nói riêng yêu thích bộ môn văn học

II THỰC TRẠNG CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU:

1 Thực trạng

1.1.Thuận lợi:

- Năm học tôi được BGH nhà trường phân công chủ nhiệm lớp Mẫu giáo 4-5 tuổi Tổng số học sinh là 30 cháu đa phần các cháu đều ngoan khoẻ mạnh, trẻ được học và phân theo độ tuổi Lớp học được cấp đồ dùng đồ chơi tương đối đầy đủ Có đủ đồ dùng trang thiết bị cho hoạt động kể chuyện như: Tranh chuyện, giống, rối và một số tài liệu khác về môn văn học

Ví trí Trường nằm ở trung tâm huyện nên rất thuận tiện với những thông tin đổi mới qua các lớp tập huấn chuyên đề

- Bản thân luôn yêu nghề mến trẻ, tâm huyết với nghề, hăng say trong công việc được nhà trường quan tâm, phụ huynh tin tưởng đây là điều kiện tốt

để tôi phát huy hơn nữa khả năng của mình

- Hơn nữa nhà trường còn tổ chức thanh tra dự giờ và thi giáo viên giỏi tôi được đồng nghiệp góp ý từ đó tôi rút ra nhiều kinh nghiệm để tìm ra nhiều phương pháp dạy hay hơn

1.2 Khó khăn:

Ngoài thuận lợi trên bản thân trong quá trình thực hiện, bản thân gặp không

ít khó khăn nhất định

- Đa số bố mẹ là công nhân viên chức, bận đi làm nên chưa dành nhiều thơi gian cho trẻ nên trẻ đang có phần hạn chế, không có thời gian quan tâm kể chuyện cho trẻ nghe nhiều

- Còn một số cháu do nói ngọng, nói chưa đủ câu vì thế khi trẻ giao tiếp với cô và các bạn đang gặp nhiều khó khăn

- Một số phụ huynh cho rằng giáo dục trẻ ở trường mầm non đơn thuần chỉ là trông trẻ, nên công tác phối hợp với phụ huynh chưa tốt

4/19

- Việc đưa công nghệ thông tin vào tiết học đã có nhưng chưa được thường xuyên vì vậy chất lượng cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học chưa được cao

1.3 Kết quả thực trạng:

* Đối với giáo viên:

- Cô chưa thường xuyên đua công nghệ thông tin vào phương pháp tổ chức hoạt động cho trẻ làm quen tác phẩm văn học thông qua tác phẩm chuyện

kể Đồ dùng trực quan chưa phong phú sinh động với trẻ

- Giọng kể chưa thuyết phục trẻ, chưa diễn cảm, chưa hài hoà giữa cử chỉ điệu bộ với đồ dựng trực quan nên chưa hấp dẫn trẻ

* Đối với trẻ:

- Một số trẻ còn nhút nhát, chưa mạnh dạn tự tin thể hiện cử chỉ, điệu bộ trước một câu chuyện mặc dù trẻ có thể làm được

- Trẻ nhàm chán vì đồ dùng phương tiện không hấp dẫn trẻ, hình thức tổ chức của cô chưa lôgic nên không tạo được hứng thú cho trẻ, chưa hấp dẫn trẻ Nên chưa truyền tải hết cái hay, cái đẹp trong từng câu chuyện

Từ những nguyên nhân trên,Trước khi áp dụng một số phương pháp vào trong quá trình giảng dạy tôi tôi tiến hành khảo sát trên trẻ về chất lượng giờ và

có kết quả như sau:

BẢNG KHẢO SÁT THỰC TRẠNG TRƯỚC KHI ÁP DỤNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

TT Nội dung khảo sát

Số trẻ khảo sát

đạt

Số trẻ %

Số trẻ %

Số trẻ %

Số trẻ %

1

TrÎ nhí tªn

nh©n vËt, tªn

chuyÖn

30 9 30 10 33 8 27 3 10

2 TrÎ hiÓu néi 30 7 24 9 30 10 33 4 13

5/19

dung c©u

chuyÖn

3 Trẻ hứng thú khi kể

lại chuyện 30 7 24 9 30 10 33 4 13

4

TrÎ thÓ hiÖn

®-îc tÝnh c¸ch

cña tõng nh©n

vËt trong

chuyÖn

30 4 13,3 8 26,7 10 33,3 8 26,7

Từ những thực trạng chung tại nhóm lớp do mình phụ trách tôi đã mạnh dạn tìm tòi một số phương pháp vào để áp dụng vào quá trình giảng dạy để giúp trẻ hứng thú với việc kể chuyện tại lớp mình

III CÁC GIẢI PHÁP ĐÃ SỬ DỤNG ĐỂ GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

Để thực hiện các giải pháp đã đặt ra đạt kết quả cao trong tiết dạy kể

truyện cho trẻ mẫu giáo 4 - 5 tuổi tôi đã tiến hành qua một số biện pháp sau:

1 Tạo môi trường cho trẻ làm quen với văn học

a.Xây dựng góc văn học và tạo môi trường văn học phong phú xung quanh trẻ

Chúng ta biết rằng trẻ nhỏ luôn yêu thích các đẹp, trí tưởng tượng của trẻ

là vô cùng phong phú do vậy môi trường học tập xung quanh trẻ là một yếu tố cực kỳ quan trọng kích thích đứa trẻ tư duy và sáng tạo Ta cần tạo cho trẻ một tâm lý thật thoải mái, coi lớp học như ngôi nhà thân yêu của mình và trong ngôi

nhà đó trẻ được tham gia dọn dẹp, trang trí, sáng tạo theo ý mình Chính vì yêu

cầu đó đã thúc đẩy tôi phải suy nghĩ xây dựng góc văn học cho trẻ hoạt động là việc cần thiết Vì ở đó trẻ được hoạt động nhiều hơn nên cần tạo góc ở vị trí có diện tích rộng có các giá làm vách ngăn Góc không ở gần các góc hoạt động có tính chất vận động nhiều vì yêu cầu của góc sách là góc tĩnh Màu sắc hình dạng của góc cũng phải xây dựng theo kiểu cổ tích, huyền ảo, thần bí để tạo hứng thú tìm tòi, khám phá của trẻ

6/19

Khi trang trí làm mới ở góc tôi cho mọi trẻ cùng giúp cô như tô màu, giữ tranh cho ngay ngắn khi dán cũng trao đổi về nội dung bức tranh rồi cô đọc thơ,

kể tóm tắt nội dung bài thơ, câu truyện cho trẻ được làm quen với nhịp điệu, hình ảnh của tác phẩm

Một môi trường học tập tốt có hiệu quả là môt trường gây hứng thú cho trẻ, phát huy được trí tưởng tượng, sáng tạo cho trẻ Chính vì vậy tôi luôn cố gắng tạo ra nhiều đồ dùng, đồ chơi hấp dẫn trang trí xung quanh lớp Ngoài ra tôi còn sưu tầm các sách văn học, các họa báo, tập chí, lịch cũ, nguyên liệu cho trẻ tự làm sách để xây dựng một “Góc thư viện” mang nội dung văn học, tại

“Góc thư viện” trẻ được xem các tranh truyện, tạp chí, họa báo Sau đó cô kể truyện cho trẻ nghe về nội dung những câu truyện như “Gấu con chia quà, Thánh Gióng, Cây tre trăm đốt….” hướng dẫn trẻ cách tri giác các tranh truyện

đó dần dần trẻ có thể tự đọc Tất nhiên có thể lúc đầu trẻ đọc theo trí nhớ, trẻ nhớ về nội dung câu truyện cô đã kể rồi tự kể khớp với nội dung câu truyện mà trẻ tri giác

Từ các loại sách báo họa mi, gia đình và bé sắp xếp theo từng chủng loại một cách dễ thấy, dễ lấy để thuận tiện cho việc sử dụng của trẻ mặt trên của giá

là các loại sách dựng hình có tủ treo các bộ quần áo, mũ để tập kịch có máng gỗ

bỏ cát để trẻ sử dụng điều khiển các loai rối quen, rối dẹt Các loại này tôi

7/19

thường xuyên thay đổi, hôm thì rối que, hôm thì rối tay hay trang phục để tập kịch có khi lại cho nghe đài cát sét kể chuyện để trẻ không bị nhàm chán Khi trẻ hoạt động ở môi trường này trẻ nhìn thấy những ảnh trong tranh, nhân vật rối,

mô hình, dụng cụ của nhân vật, trẻ sẽ biết đó là nhân vật nào? Trong câu chuyện nào Từ đó có thể tự kể một cách sáng tạo theo yêu cầu của cô, tự kể diễn cảm cùng tranh, đóng vai mình thích trong các câu truyện

b Tận dụng môi trường văn học ở mọi lúc, mọi nơi

Chúng ta không chỉ tạo môi trường cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học ở trong lớp học mà còn tạo cho trẻ bất kỳ thời điểm nào có thể

Ví dụ: Khi cho trẻ đi tham quan dạo chơi trên sân trường, đến Khu vườn

cổ tích có Nàng Bạch Tuyết và Bảy chú lùn Tôi hỏi trẻ :

- Các con có biết đây là những nhân vật nào không ?

- Những nhân vật này có trong câu chuyện nào ? Hay:

Khi cho tổ chức hoạt động ngoài trời, tôi cho trẻ quan sát Cây vú sữa, ngoài việc cho trẻ quan sát và đàm thoại về đặc điểm, cấu taọ, ích lợi của cây vú sữa tôi còn giúp trẻ hiểu thêm về sự tích cây vũ sữa thông qua câu chuyện “Sự tích cây vú sữa” (Tương tự Chuyện sự tích hoa mào gà, Sự tích hoa hồng…)

Như vậy, ngoài hoạt động cho trẻ làm quen với văn học dưới hỡnh thức tiết dạy tôi luôn tạo điều kiện cho trẻ được tiếp xúc và củng cố tích lũy những biểu tượng mà cô đã cung cấp cho trẻ ở mọi lúc mọi nơi, đồng thời đặt nền móng cho giờ học sau đạt kết quả cao hơn

2 Lựa chọn tác phẩm chuyện kể phù hợp với đặc điểm nhận thức của trẻ, phù hợp với chủ đề

Trẻ mầm non không có thể cảm nhận được nội dung nghệ thuật của một câu chuyện, khi thiếu sự tác động của cô giáo và người lớn xung quanh Bởi trẻ chưa biết đọc, vì vậy các câu truyện đến được với trẻ phải qua yếu tố trung gian

đó là giọng đọc và lời kể của cô giáo, của những người khác truyền đạt tới trẻ Tác phẩm tốt bao nhiêu thì giúp trẻ cảm nhận cốt truyện tốt bấy nhiêu Từ đó nó

8/19

đòi hỏi giáo viên trước khi truyền đạt một câu chuyện đến với trẻ phải nghiên cứu một cách kĩ lưỡng nội dung cốt truyện để hiểu rõ nó là chuyện đọc hay chuyện kể Từ đó xây dựng giọng đọc - kể cho phù hợp

Qua thực hiện phương pháp này tôi thấy đọc kể là một vấn đề rất quan trọng, qua đọc kể giúp trẻ dễ dàng hiểu nội dung tác phẩm văn học

Trường Mầm non Thị trấn chúng tôi là một trong những trường đã áp dụng thực hiện chương trình giáo dục mầm non mới vào quá trình chăm sóc giáo dục trẻ Vì thế mà việc lựa chọn chuyện kể vào quá trình giáo dục trẻ không bị

gò bó, áp đặt Ngoài những tác phẩm chuyện kể trong chương trình GDMN tôi

có thể lựa chọn chuyện kể ở ngoài chương trình, sách báo vào quá trình giáo dục trẻ nhưng những tác phẩm văn học đó phải phù hợp với trẻ và chủ đề đang thực hiện, và phải đảm bảo tính nghệ thuật cao

Bởi vì, ngoài những năm đầu đời trẻ được chăm sóc giáo dục ở gia đình, trẻ cảm nhận tình yêu thương, sự chăm sóc vỗ về nuôi dưỡng tình cảm, tâm hồn trẻ qua câu chuyện, lời ru của bà và mẹ Thì khi đến tuổi mầm non trẻ lại được chăm sóc giáo dục như trong gia đình Vì trường mầm non là cái nôi thứ hai nuôi dưỡng, vun đắp cho trẻ về tình cảm, nhân cách, chuẩn mực, đạo đức ngoài gia đình Và cô giáo là người mẹ thứ hai trực tiếp cung cấp cho tâm hồn trẻ những cái hay, cái đẹp, những phẩm chất đạo đức, cách cư xử lễ phép giữa trẻ với mọi người xung quanh, thế giới tự nhiên thông qua tác phẩm văn học Cho nên việc lựa chọn nội dung của tác phẩm văn học vô cùng quan trọng nó quyết định sự hoàn thiện và phát triển nhân cách trẻ

Ví dụ:

Muốn giáo dục trẻ về thói quen vệ sinh trong ăn uống - vệ sinh răng miệng

thông qua chủ đề bản thân tôi đã lựa chọn câu truyện "Gấu con bị đau răng"

Thông qua nội dung tôi hỏi trẻ :

- Vì sao gấu bị sâu răng?

- Những bạn nào lớp mình bị sâu răng?

- Con thấy răng bị sâu răng sẽ như thế nào?

9/19

Và từ đó giáo dục trẻ cần phải ăn uống như thế nào để đảm bảo sức khoẻ, vệ sinh, cách chăm sóc như thế nào để có hàm răng chắc khoẻ Qua câu chuyện trẻ được dạy cách đánh răng sao cho đúng và đánh răng tốt nhất là bao nhiêu lần trong 1 ngày

Ví dụ:

Tương tự với chủ đề "Gia đình" tôi chọn tác phẩm "tích chu"

Thông qua câu chuyện tôi giáo dục trẻ biết yêu quý, hiếu thảo với những người thân yêu trong gia đình mình như: Ông, bà, bố, mẹ, anh , chị

Như vậy để đạt được kết quả cao qua việc tổ chức hoạt động cho trẻ làm quen tác phẩm văn học qua tác phẩm chuyện kể thì việc chọn nội dung tác phẩm chuyện kể và chuyện kể phải phù hợp với đặc điểm nhận thức của trẻ là rất quan trọng nó quyết định sự hoàn thiện và phát triển nhân cách trẻ

3 Sáng tạo làm đồ dùng đồ chơi, mới lạ hấp dẫn trẻ và sử dụng có hiệu quả

đồ dùng trực quan

Như chúng ta đã biết, tư duy của trẻ mẫu giáo là tư duy trực quan hành động và tư duy trực quan hình tượng, để làm quen với một số sự vật hiện tượng trẻ phải tận mắt nhìn thấy sự vật hiện tượng đó Chính vậy, việc sáng tạo làm đồ dùng dạy học phải bền và đẹp là yếu tố qua trọng để thu hút trẻ Để đáp ứng được yêu cầu dạy học, ngoài mua sắm đồ dùng, đồ chơi tôi còn sưu tầm phế liệu, sáng tạo trong việc làm đồ dùng đồ chơi để phục vụ cho công tác giảng dạy của mình tại nhóm lớp Vì thế hàng ngày tôi cùng phụ huynh sưu tầm các nguyên vật liệu thiên nhiên, tận dụng những nguyên vật liệu sẵn có như chai, lọ, vải vụn… sau đó dựa vào nội dung câu truyện làm sa bàn, làm các nhân vật, con rối bằng xốp, củ quả, chai lọ, que, giấy bóng…

Ví dụ:

Làm rối bằng chai, lọ, vỏ xốp làm đầu bọc vải vụn gắn len làm tóc, vẽ mắt mũi mồm… sau đó cắt vải cuốn quanh làm áo, váy cho nhân vật