THỪA KẾ THEO DI CHÚC TẠI VIỆT NAM LUẬN VĂN THẠC SĨ NGÀNH: LUẬT DÂN SỰ VÀ TỐ TỤNG DÂN SỰ

Chương 2: Quy định pháp luật về thừa kế theo di chúc và kiến nghị hoàn thi ện Trong chương này, tác giả phân tích các quy định của pháp luật về thừa kế theo di chúc.. Qua đó, có sự so

· qd

ỦY BAN NHÂN DÂN TỈNH TRÀ VINH

TRƯỜNG ĐẠI HỌC TRÀ VINH

TRÀ VINH, NĂM 2020

ISO 9001:2015

ỦY BAN NHÂN DÂN TỈNH TRÀ VINH

TRƯỜNG ĐẠI HỌC TRÀ VINH

MÃ NGÀNH: 8380103

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:

TRÀ VINH, NĂM 2020

L ỜI CAM ĐOAN

Tôi cam đoan rằng, Luận văn Thạc sĩ “Thừa kế theo di chúc tại Việt Nam” là

Lâm T ố Trang Luận văn có sử dụng, trích dẫn một số ý kiến, quan điểm khoa học

của một số tác giả Các thông tin này đều được trích dẫn nguồn cụ thể và chính xác Các số liệu, thông tin được sử dụng trong Luận văn là hoàn toàn khách quan và trung thực

Vậy tôi viết Lời cam đoan này đề nghị Khoa Kinh tế, Luật Trường Đại học Trà Vinh xem xét để tôi có thể bảo vệ Luận văn

Tôi xin chân thành c ảm ơn!

Ngày tháng năm 2020

Tr ần Quốc Kết

ii

L ỜI CẢM ƠN

quan tâm, giúp đỡ, động viên, hỗ trợ của các cá nhân, cơ quan, tổ chức tạo mọi điều kiện thuận lợi giúp đỡ

Tác giả xin chân thành cảm ơn Ban Giám hiệu Trường Đại học Trà Vinh, Khoa

thành phố; Phòng Dân tộc các huyện, thị xã, thành phố trong tỉnh Trà Vinh đã giúp đỡ,

Đặc biệt, tác giả xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến TS Lâm Tố Trang - người

trực tiếp hướng dẫn khoa học để tác giả hoàn thành luận văn này

Tôi xin chân thành c ảm ơn!

M ỤC LỤC

L ời cam đoan i

L ời cảm ơn ii

M ục lục iii

Danh m ục ký hiệu, từ viết tắt v

Tóm t ắt vi

PH ẦN MỞ ĐẦU 1

1 Tính cấp thiết của đề tài 1

2 Mục tiêu nghiên cứu 2

3 Tình hình nghiên cứu có liên quan đến đề tài 2

4 Phương pháp nghiên cứu 3

5 Phạm vi giới hạn đề tài nghiên cứu 4

6 Đối tượng nghiên cứu và đối tượng khảo sát 4

7 Kết cấu luận văn 4

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ THỪA KẾ THEO DI CHÚC 5

1.1 Khái niệm và đặc điểm của di chúc 5

1.1.1 Khái niệm di chúc 5

1.1.2 Đặc điểm của di chúc 6

1.2 Khái niệm và đặc điểm của thừa kế theo di chúc 8

1.2.1 Khái niệm thừa kế theo di chúc 8

1.2.2 Đặc điểm của thừa kế theo di chúc 10

1.3 Quá trình phát triển pháp luật việt nam về thừa kế theo di chúc 12

1.3.1 Giai đoạn trước năm 1945 12

1.3.2 Giai đoạn từ năm 1945 đến năm 1990 16

1.2.3 Giai đoạn từ năm 1990 đến ngày 01/7/1996 20

1.3.4 Giai đoạn từ ngày 01/7/1996 đến nay 23

K ẾT LUẬN CHƯƠNG 1 31

CHƯƠNG 2 QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT VỀ THỪA KẾ THEO DI CHÚC VÀ KI ẾN NGHỊ HOÀN THIỆN 32

2.1 Quy định pháp luật về thừa kế theo di chúc 32

2.1.1 Điều kiện có hiệu lực của di chúc 32

2.1.1.1 Về người lập di chúc 32

iv

2.1.1.2 Về nội dung của di chúc 36

2.1.1.3 Về hình thức của di chúc 38

2.1.2 Sửa đổi, bổ sung, thay thế, hủy bỏ di chúc 44

2.1.3 Gửi giữ di chúc 47

2.1.4 Hiệu lực của di chúc 48

2.2 Những quy định liên quan đến thừa kế theo di chúc 51

2.2.1 Người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc 51

2.2.2 Di sản dùng vào việc thờ cúng 55

2.2.3 Di tặng 58

2.3 Vướng mắc, bất cập của quy định pháp luật về thừa kế theo di chúc và một số kiến nghị hoàn thiện 60

2.3.1 Quy định về người lập di chúc 61

2.3.2 Quy định về di chúc miệng 66

K ẾT LUẬN CHUNG 72

TÀI LI ỆU THAM KHẢO 73

DANH M ỤC KÝ HIỆU, TỪ VIẾT TẮT

vi

Đề tài “Thừa kế theo di chúc tại Việt Nam” được thực hiện gồm 03 phần: Phần

chương:

Chương 1: Tổng quan về thừa kế theo di chúc

Trong chương này, tác giả trình bày tổng quan về thừa kế theo di chúc bao gồm

năm 1945 đến nay

Chương 2: Quy định pháp luật về thừa kế theo di chúc và kiến nghị hoàn

thi ện

Trong chương này, tác giả phân tích các quy định của pháp luật về thừa kế theo

di chúc Qua đó, có sự so sánh, đối chiếu với các quy định trong Bộ luật Dân sự trước đây từ đó có thể thấy được điểm tiến bộ của quy định về thừa kế trong Bộ luật Dân sự

bất cập, hạn chế trong quy định của pháp luật, từ đó đưa ra những kiến nghị nhằm

PH ẦN MỞ ĐẦU

1 TÍNH C ẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI

Thừa kế có nguồn gốc ra đời từ rất sớm, ngay trong thời kỳ sơ khai của xã hội loài người Ở thời kỳ sơ khai, việc thừa kế nhằm di chuyển tài sản của người chết cho những người còn sống được tiến hành dựa trên quan hệ huyết thống và do những phong tục tập quán riêng của từng thị tộc, bộ lạc quyết định Khi nhà nước xuất hiện, cùng với việc tư hữu, chiếm hữu của cải vật chất ngày càng phổ biến do đó vấn đề thừa kế càng có vị trí quan trọng trong đời sống xã hội và được giai cấp thống trị xác lập, thừa nhận thông qua các văn bản luật, tuy nhiên ở mỗi giai đoạn lịch sử khác nhau, mỗi chế độ chính trị khác nhau thì việc ghi nhận vấn đề về thừa kế lại có điểm khác nhau

Từ khi được xác lập và phát triển, pháp luật về thừa kế đã thể hiện là một công

cụ pháp lý quan trọng để tôn trọng và bảo vệ quyền sở hữu Hiện nay, các văn bản luật

do nhà nước ta ban hành đều thể hiện nguyên tắc nhà nước bảo hộ quyền sở hữu hợp pháp và quyền thừa kế của công dân, cụ thể là Hiến pháp năm và Bộ luật dân sự đã ghi nhận chế định thừa kế là một chế định quan trọng trong bất kỳ Bộ luật dân sự nào Theo đó, tại khoản 2 Điều 32 Hiến pháp 2013 ghi nhận quyền sở hữu tư nhân và quyền thừa kế được pháp luật bảo hộ Tiếp theo đó Điều 609 Bộ luật dân sự năm 2015 cũng quy định Cá nhân có quyền lập di chúc để định đoạt tài sản của mình; để lại tài sản của mình cho người thừa kế theo pháp luật; hưởng di sản theo di chúc hoặc theo pháp luật Người thừa kế không là cá nhân có quyền hưởng di sản theo di chúc

Tìm hiểu các quy định về thừa kế thì tác giả nhận thấy giữa quyền sở hữu và quyền thừa kế có mối liên quan mật thiết và chặt chẽ, từ chỗ pháp luật quy định cho

quyền năng trong quan hệ thừa kế Theo đó, quyền sở hữu là một phạm trù pháp lý phản ánh quan hệ sở hữu trong một chế độ sở hữu nhất định, qua đó quyền sở hữu được hiểu theo nghĩa khách quan là tổng hợp các quy phạm pháp luật do nhà nước quy định nhằm điều chỉnh những quan hệ về sở hữu đối với các lợi ích vật chất trong xã hội Đồng thời, trong Bộ luật dân sự khái niệm quyền sở hữu bao gồm quyền chiếm

Những quy phạm pháp luật đó xác nhận, quy định và bảo vệ quyền sở hữu của các chủ

1 Điều 158 Bộ luật Dân sự năm 2015 (Luật số 91/2015/QH13), ngày 24/11/2015

2

sở hữu trong việc chiếm hữu, sử dụng, định đoạt tài sản của mình

quy định về thừa kế theo di chúc, từ đó thấy rằng Bộ luật dân sự năm 2015 đã quy định

vài điểm chưa cụ thể, thậm chí có một vài điểm còn bất cập khi áp dụng trong thực tế, gây khó khăn cho việc thực hiện di chúc theo ý chí định đoạt của người để lại di sản và cũng là điều kiện làm phát sinh các tranh chấp về thừa kế theo di chúc Vì vậy, tác giả

cập của quy định này giúp cho điều luật này ngày càng đi vào cuộc sống theo chiều hướng tích cực nhất

Luận văn tập trung nghiên cứu tổng quan về thừa kế theo di chúc Đồng thời, tác giả tìm hiểu các quy định của pháp luật Việt Nam về thừa kế theo di chúc giai đoạn từ năm 1945 đến nay Ngoài ra, tác giả đi sâu tìm hiểu, phân tích các quy định pháp luật

thống và toàn diện Qua đó việc nghiên cứu thực tiễn áp dụng, tác giả tìm những điểm bất cập, vướng mắc trong quy định của pháp luật, từ đó đưa ra những kiến nghị nhằm

3 TÌNH HÌNH NGHIÊN C ỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI

Thừa kế là một vấn đề rộng và phức tạp, hiện nay có rất nhiều công trình nghiên

- Nhóm luận văn, luận án: có thể liệt kê một số công trình tiêu biểu như: Luận

án Tiến sĩ về “Thừa kế theo pháp luật của công dân Việt Nam từ năm 1945 đến nay”

lịch sử, làm sáng tỏ những quy định của pháp luật về thừa kế theo pháp luật;

Luận án Tiến sĩ của tác giả Nguyễn Minh Tuấn về “Cơ sở lý luận và thực tiễn

cứu này, tác giả đã đưa ra những lý luận, cơ sở thực tiễn làm rõ các quy định của pháp

ki ện có hiệu lực của di chúc miệng theo quy định của Bộ luật Dân sự Việt Nam” năm

thừa kế Việt Nam” của Tiến sĩ Phùng Trung Tập, Nxb Hà Nội, 2008 và quyển “Pháp

bình luận khoa học Luật Dân sự Việt Nam như: Lê Minh Hùng (2019), Giáo trình

của Tiến sĩ Nguyễn Minh Tuấn (Chủ biên)

“Hoàn thiện quy định thừa kế trong Bộ Luật Dân sự” của tác giả Nguyễn Văn Mạnh, đăng trên tạp chí Nghiên cứu lập pháp số 4, 5 năm 2002; bài viết “Hoàn thiện quy định

nam trong 60 năm qua” của tác giả Phùng Trung Tập được đăng trên Tạp chí Nhà nước và Pháp luật, số 2, năm 2006

Đó là những công trình nghiên cứu có giá trị khoa học, tuy nhiên qua nghiên

điểm của Bộ luật dân sự năm 1995, Bộ luật dân sự năm 2005 có hiệu lực Từ khi Bộ luật dân sự năm 2015 có hiệu lực, tác giả chưa thấy có đề tài nghiên cứu sâu về quy địnhvề thừa kế theo di chúc tại Việt Nam trong khi đó xã hội ngày càng phát triển, các quan hệ xã hội phát triển đòi hỏi chúng ta phải nghiên cứu khoa học để hoàn thiện pháp luật đáp ứng đòi hỏi đặt ra của xã hội

4 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

phân tích như: Phương pháp lịch sử, phương pháp logic, phương pháp so sánh, phương pháp phân tích, phương pháp tổng hợp để làm sáng tỏ các vấn đề được đặt ra

Phương pháp lịch sử: với phương pháp này, tác giả sẽ trình bày quá trình hình thành và phát triển của pháp luật thừa kế ở nước ta qua các giai đoạn lịch sử, giúp cho

4

ứng với một chế độ chính trị nhất định

Phương pháp logic: Tác giả sử dụng các luận điểm khoa học để lý giải, khái quát, đánh giá và rút ra kết luận, nhận định đối với các quy định về pháp luật thừa kế trong lịch sử hình thành và phát triển của nó

Phương pháp phân tích: Thông qua việc phân tích các quy định pháp luật, cũng như các hoạt động thực tiễn giúp người đọc hiểu rõ hơn các quy định về thừa kế nói chung và quy định về người thừa kế theo di chúc nói riêng

Phương pháp tổng hợp: Phương pháp này sẽ giúp cho người đọc có cái nhìn

Phương pháp so sánh: Đối chiếu, so sánh những quy định pháp luật hiện hành

và luật khác có liên quan, từ đó làm sáng tỏ những bất cập, hạn chế trong các văn bản

địnhthừa kế theo di chúc hiện nay

5 PH ẠM VI GIỚI HẠN ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU

Tác giả tập trung phân tích sâu quy định về thừa kế theo di chúc được quy định

thế giới để so sánh và đưa ra kết luận, kiến nghị chung

Do sự hạn chế về điều kiện nên trong luận văn tác giả xin chỉ tập trung nghiên

luật Việt Nam trong thực tiễn xảy ra ở địa phương nơi tác giả công tác

6 ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU

Luận văn nghiên cứu về điều kiện có hiệu lực của di chúc, những quy định đặc biệt có liên quan đến quy định thừa kế theo di chúc trong BLDS năm 2015

Chương 1: Tổng quan về thừa kế theo di chúc

Chương 2: Quy định pháp luật về thừa kế theo di chúc và kiến nghị hoàn thiện