PHÁP LUẬT VIỆT NAM VỀ BẢO VỆ QUYỀN LỢI CỦA NGƯỜI TIÊU DÙNG TRONG TIÊM PHÒNG VACCINE – THỰC TIỄN TẠI TỈNH KIÊN GIANG Ngành: LUẬT DÂN SỰ VÀ TỐ TỤNG DÂN SỰ LUẬN VĂN THẠC SĨ

LỜI CẢM ƠN Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Luật Dân sự và tố tụng dân sự với đề tài “Pháp lu ật Việt Nam về bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng trong tiêm phòng vaccine – Th ực tiễn tại

ỦY BAN NHÂN DÂN TỈNH TRÀ VINH

TRƯỜNG ĐẠI HỌC TRÀ VINH

ISO 9001:2015

HUỲNH MINH SÒ

THỰC TIỄN TẠI TỈNH KIÊN GIANG

TRÀ VINH, NĂM 2021

ỦY BAN NHÂN DÂN TỈNH TRÀ VINH

TRƯỜNG ĐẠI HỌC TRÀ VINH

HUỲNH MINH SÒ

THỰC TIỄN TẠI TỈNH KIÊN GIANG

Mã ngành: 8380103

TS NGUYỄN NGỌC ANH ĐÀO

TRÀ VINH, NĂM 2021

LỜI CAM ĐOAN

Đề tài: “Pháp luật Việt Nam về bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng trong tiêm

tôi Tôi cam đoan công trình nghiên cứu này kết quả nỗ lực nghiên cứu của tôi dưới sự hướng dẫn của TS Nguyễn Ngọc Anh Đào

Các dữ liệu, kết quả nghiên cứu nêu trong luận văn là trung thực và chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình nào khác

Trà Vinh, ngày tháng năm 2021

Học viên

Huỳnh Minh Sò

LỜI CẢM ƠN

Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Luật Dân sự và tố tụng dân sự với đề tài “Pháp

lu ật Việt Nam về bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng trong tiêm phòng vaccine –

Th ực tiễn tại tỉnh Kiên Giang” là kết quả của quá trình học tập, nghiên cứu, sự nỗ lực

cố gắng của bản thân và được sự giúp đỡ tận tình của các Thầy, Cô, bạn bè, đồng nghiệp và người thân

Tôi xin bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc đến Quý Thầy, Cô đã giảng dạy trong quãng thời gian tôi học tập, nhất là Giảng viên – TS Nguyễn Ngọc Anh Đào

đã tận tình hướng dẫn, giảng dạy và cung cấp cho tôi những thông tin khoa học cần thiết để tôi hoàn thành luận văn này Tôi xin chân thành cảm ơn đến lãnh đạo, đồng nghiệp cơ quan nơi tôi công tác đã tạo điều kiện, giúp đỡ tôi trong quá trình nghiên cứu và thực hiện luận văn

Xin chân thành cảm ơn Ban Giám hiệu, Phòng Đào tạo Sau đại học, Viện Phát triển Nguồn lực - Trường Đại học Trà Vinh đã tạo điều kiện cho tôi có cơ hội học tập, nghiên cứu để hoàn thành đề tài khoa học của mình

M ỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT v

DANH MỤC BẢNG vi

TÓM TẮT vii

PHẦN MỞ ĐẦU 1

1 TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI 1

2 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU 2

3 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU 4

4 ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU 4

5 PHẠM VI NGHIÊN CỨU 4

6 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 5

7 KẾT CẤU LUẬN VĂN 5

CHƯƠNG 1 - NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ PHÁP LUẬT BẢO VỆ QUYỀN LỢI CỦA NGƯỜI TIÊU DÙNG TRONG TIÊM PHÒNG VACCINE 6

1.1 “KHÁI QUÁT CHUNG VỀ BẢO VỆ QUYỀN LỢI” CỦA NGƯỜI TIÊU DÙNG TRONG TIÊM PHÒNG VACCINE 6

1.1.1 Khái niệm bảo vệ người tiêu dùng trong tiêm phòng vaccine 6

1.1.2 Sự cần thiết bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong tiêm phòng vaccine bằng pháp luật 14

1.2 “KHÁI NIỆM, ĐẶC ĐIỂM PHÁP LUẬT BẢO VỆ QUYỀN LỢI” CỦA NGƯỜI TIÊU DÙNG TRONG TIÊM PHÒNG VACCINE 17

1.2.1 “Khái niệm pháp luật bảo vệ quyền lợi” của người tiêu dùng trong tiêm phòng vaccine 17

1.2.2 Đặc điểm pháp luật bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng trong tiêm phòng vaccine 19

1.3 NỘI DUNG PHÁP LUẬT BẢO VỆ QUYỀN LỢI CỦA NGƯỜI TIÊU DÙNG TRONG TIÊM PHÒNG VACCINE 22

1.3.1 Quyền và nghĩa vụ của người tiêu dùng trong tiêm phòng vaccie 22

1.3.2 Trách nhiệm của chủ thể cung cấp dịch vụ tiêm phòng vaccine 25

1.3.3 Trách nhiệm của cơ quan quản lý nhà nước 28

1.3.4 Các biện pháp chế tài xử lý vi phạm quyền lợi của người tiêu dùng trong tiêm

phòng vaccine 29

1.4 PHÁP LUẬT BẢO VỆ QUYỀN LỢI CỦA NGƯỜI TIÊU DÙNG TRONG TIÊM PHÒNG VACCINE CỦA MỘT SỐ QUỐC GIA TRÊN THẾ GIỚI 35

1.4.1 Một số quy định pháp luật của các nước về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 35

1.4.2 Một số quy định của các nước về tiêm phòng vaccine 37

KẾT LUẬN CHƯƠNG 1 40

CHƯƠNG 2 - THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VÀ ÁP DỤNG PHÁP LUẬT VỀ BẢO VỆ QUYỀN LỢI CỦA NGƯỜI TIÊU DÙNG TRONG TIÊM PHÒNG VACCINE QUA THỰC TIỄN TẠI TỈNH KIÊN GIANG VÀ KIẾN NGHỊ HOÀN THIỆN 41

2.1 THỰC TRẠNG ÁP DỤNG PHÁP LUẬT VỀ BẢO VỆ QUYỀN LỢI CỦA NGƯỜI TIÊU DÙNG TRONG TIÊM PHÒNG VACCINE QUA THỰC TIỄN TẠI TỈNH KIÊN GIANG 41

2.1.1 Thực trạng về sử dụng và bảo quản vaccine 41

2.1.2 Thực trạng phổ biến thông tin liên quan đến chất lượng vaccine cho người tiêu dùng 45

2.1.3 Thực trạng thanh tra, kiểm tra, xử lý vi phạm của các cơ quan quản lý nhà

nước 47

2.1.4 Thực trạng áp dụng các biện pháp, chế tài xử lý vi phạm quyền lợi người tiêu dùng trong tiêm phòng vaccine 48

2.2 HẠN CHẾ, BẤT CẬP TRONG QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT VỀ BẢO VỆ QUYỀN LỢI CỦA NGƯỜI TIÊU DÙNG TRONG TIÊM PHÒNG VACCINE 50

2.3 KIẾN NGHỊ HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ BẢO VỆ QUYỀN LỢI CỦA NGƯỜI TIÊU DÙNG TRONG TIÊM PHÒNG VACCINE 54

2.3.1 Yêu cầu điều chỉnh pháp luật nhằm nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng trong tiêm phòng vaccine 54

2.3.2 Một số kiến nghị hoàn thiện pháp luật về bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng trong tiêm phòng vaccine 57

KẾT LUẬN CHƯƠNG 2 62

KẾT LUẬN 63

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 64

DANH M ỤC CHỮ VIẾT TẮT

BVQLNTD: Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng

DANH MỤC BẢNG

Bảng 2.1 Tai biến nặng sau tiêm chủng trong chương trình tiêm chủng mở rộng 49

TÓM TẮT

Trước những mối đe dọa bệnh tật đã và đang xuất hiện trên thế giới và trong nước, thì việc nghiên cứu, sản xuất vaccine trong phòng chống dịch bệnh có ý nghĩa quan trọng, nhằm nâng cao hiệu quả của việc phòng, chống bệnh Tuy nhiên, việc cung ứng vaccine gặp nhiều khó khăn bởi vấn nạn vaccine giả, đầu cơ vaccine… Ở Việt Nam, Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2010 và các văn bản hướng dẫn thi hành về chuyên ngành y dược hoặc các lĩnh vực có liên quan được áp dụng cho việc bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong tiêm phòng vaccine Tuy nhiên, thực tế cho thấy, quyền và lợi ích hợp pháp của người tiêu dùng khi tiêm phòng vaccine vẫn

bị xâm phạm, trong khi cơ chế bảo vệ còn kém hiệu quả Vì thế, việc tiếp tục nghiên cứu hoàn thiện pháp luật bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng trong tiêm phòng vaccine là cần thiết, góp phần quan trọng vào việc xây dựng, điều chỉnh và vận hành một cơ chế hoàn chỉnh, an toàn và đáng tin cậy về phòng, chống bệnh và dịch bệnh,

đảm bảo cơ chế tốt nhất chăm sóc tốt sức khỏe cộng đồng

Từ khóa: Tiêm phòng vaccine, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng

PHẦN MỞ ĐẦU

1 TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI

Ngày nay, bên cạnh cuộc sống hiện đại, con người phải đối mặt với những hệ lụy xấu của quá trình công nghiệp hóa, đô thị hóa, cùng với sự biến đổi khí hậu toàn cầu đã và đang gây ra những hậu quả nghiêm trọng làm ô nhiễm môi trường sống, thay đổi các yếu tố về hành vi, lối sống của con người, cũng như“làm gia tăng nguy cơ mắc bệnh, tàn phế và tử vong sớm do bệnh”tật1 Việc phòng chống các yếu tố gây bệnh, việc phát hiện sớm và quản lý, chăm sóc người bệnh ở tuyến y tế cơ sở vẫn chưa được chú trọng, dẫn”đến một số bệnh vẫn còn hiện diện ở mức cao, trong khi sự tiếp cận và

sử dụng các dịch vụ chăm sóc, bảo đảm chất lượng sức khỏe ở vùng đồng bào các dân

tộc thiểu số và vùng khó khăn vẫn còn hạn chế

Với sự phát triển nhanh của nhiều chủng loại virus mới gắn với sự lan truyền nhiều loại bệnh truyền nhiễm trên thế giới“trong khi cuộc chiến với các bệnh truyền nhiễm đã biết trước đây vẫn còn tiếp diễn, các mối đe dọa bệnh tật mới lại xuất hiện”ảnh hưởng đến sức khỏe của nhiều người Những phát minh, tiến bộ trong y học

đã giúp nhiều quốc gia nghiên cứu, sản xuất được vaccine dự phòng, sử dụng thuốc kháng sinh, hóa chất và các nỗ lực y tế khác nhằm chữa trị thành công và đẩy lùi nhiều

dịch bệnh nguy hiểm như Ebola, Zika, bệnh Lyme, Hội chứng hô hấp cấp tính nặng (SARS), cúm A độc lực cao, nhiễm liên cầu lợn Streptococcus suis,”lao kháng trị, sốt rét kháng thuốc… Tuy nhiên, một số bệnh mới xuất hiện“đe dọa loài người, bất kể tuổi tác, giới tính, trình độ học vấn, điều kiện xã hội, mức sống hay chủng tộc,”gần đây nhất là đại dịch viêm đường hô hấp cấp Covid-19 đã và đang hoành hành nhiều quốc gia trên thế giới2 Điều này gây nên sức ép rất lớn đối với ngành y tế của cả thế giới và Việt Nam trong công tác phòng, chống dịch bệnh Thực tế đó đòi hỏi phải làm thay đổi nhận thức của người dân về công tác phòng, chống dịch bệnh và vai trò vô cùng quan trọng của việc tiêm phòng vaccine, một trong những phương pháp phòng chống bệnh hiệu quả tích cực nhất, ngăn ngừa được nhiều loại bệnh và tiết kiệm chi phí điều trị

1 Minh Hoàng (2019), “Nâng cao vị thế công tác chăm sóc sức khỏe ban đầu”, [https://nhandan.com.vn/y-te/item/39771702-nang-cao-vi-the-cong-tac-cham-soc-suc-khoe-ban-dau.html], (truy c ập ngày 18/5/2019)

2 Tại trang tin của Bộ Y tế cập nhật tình hình dịch bệnh COVID-19: Tính đến ngày 03/6/2021, thế giới ghi nhận 172.404.953 ca nhiễm, trong đó đang nhiễm 13.668.158 người, khỏi 155.030.855, tử vong 3.705.940 người) Ở Việt Nam, tổng số ca nhiễm 7.813 người, đang điều trị 4.675 người, khỏi 3.085 người, tử vong 49 người,

Cùng với nhu cầu ngày càng cao về chủng loại, số lượng và chất lượng vaccine trong phòng chống dịch bệnh, các nhà khoa học đã cố gắng tìm kiếm, nghiên cứu, phát minh, thử nghiệm nhiều loại vaccine mới, cải thiện công dụng, tính năng của các loại vaccine hiện có như giảm số lượng mũi tiêm, nâng cao chất lượng, độ an toàn, hiệu lực của vaccinee, qua đó đáp ứng yêu cầu và nâng cao hiệu quả của việc phòng chống bệnh Vaccine với tư cách là một hàng hóa đặc biệt, liên quan trực tiếp đến sức khỏe, tính mạng của người sử dụng, nếu không bảo đảm chất lượng mà đưa vào lưu thông trên thị trường sẽ càng nguy hại Trên thực tế, do chất lượng vaccine không bảo đảm,

đã có trường hợp người được tiêm phòng bị tai biến sau tiêm, dẫn đến những di chứng lâu dài về sức khỏe, thậm chí bị tử vong Khi rủi ro đó xảy ra, không chỉ người tiêm phòng mà cả thân nhân của họ phải chịu hậu quả nặng nề về vật chất lẫn tinh thần, trong khi niềm tin của xã hội vào dịch vụ tiêm phòng vaccine bị giảm sút mạnh, công tác phòng, chống dịch bệnh chung của toàn xã hội vì thế cũng giảm hiệu quả

Những năm gần đây, Nhà nước Việt Nam ngày càng quan tâm bảo vệ tốt hơn quyền và lợi ích hợp pháp của người tiêu dung vaccine Pháp luật quy định rõ hơn trách nhiệm của các chủ thể trong quan hệ giao dịch giữa người tiêu dùng và người cung cấp sản phẩm, dịch vụ Điều này được thể hiện bằng việc các quy định của Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2010 và các văn bản hướng dẫn thi hành về chuyên ngành y dược hoặc các lĩnh vực có liên quan cũng được áp dụng cho việc bảo

vệ quyền lợi người tiêu dùng trong tiêm phòng vaccine Tuy nhiên, thực tế quyền và

lợi ích hợp pháp của người tiêu dùng trong tiêm phòng vaccine vẫn bị vi phạm trong khi cơ chế bảo vệ còn kém hiệu quả Do đó, việc tiếp tục nghiên cứu để hoàn thiện pháp luật bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng trong tiêm phòng vaccine là cần thiết

Xuất phát từ những nhu cầu trên, tác giả đã lựa chọn đề tài: “Pháp luật Việt

t ại tỉnh Kiên Giang” để làm đề tài tốt nghiệp Thạc sĩ chuyên ngành Luật Dân sự và Tố

tụng dân sự

2 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU

Pháp luật về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong những năm gần đây được

sự quan tâm của nhiều nhà nghiên cứu, có thể kể đến như: “Nghiên cứu người tiêu

Trường, Nhà xuất bản Khoa học và Kỹ thuật (2003); “Tìm hiểu pháp luật bảo vệ

người tiêu dùng” của Bá Linh, Nhà xuất bản Tư pháp (2005); “Sổ tay công tác bảo vệ

người tiêu dùng” của Cục Quản lý cạnh tranh – Bộ Thương mại, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia (2006); Giáo trình “Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng” của tác giả Nguyễn Thị Vân Anh và Nguyễn Văn Cương được Nhà xuất bản Chính trị quốc gia,

Hà Nội xuất bản năm 2012; Tài liệu học tập lưu hành nội bộ “Pháp luật về bảo vệ

quy ền lợi người tiêu dùng”, Trường Đại học An Giang của tác giả Trần Lê Đăng

Phương (2017)

Ngoài ra, còn có Luận án Tiến sĩ của tác giả Lê Thanh Bình về “Thực hiện pháp

lu ật bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng ở Việt Nam“ bảo vệ ở Học viện Chính trị

Quốc gia Hồ Chí Minh năm 2012; Luận văn Thạc sĩ của tác giả Nguyễn Diệu Vũ

“Bảo vệ người tiêu dùng trong lĩnh vực an toàn, vệ sinh thực phẩm theo pháp luật nước ta hiện nay” bảo vệ năm 2016 ở“Học viện Khoa học xã hội thuộc Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam;”Luận văn Thạc sĩ của tác giả Lê Thị Bé Bảy “Pháp luật về

b ảo vệ người tiêu dùng trong lĩnh vực an toàn thực phẩm” bảo vệ ở Trường Đại học Trà Vinh năm 2017; Luận văn Thạc sĩ của tác giả Phạm Công Buôl “Pháp luật bảo vệ người tiêu dùng trong lĩnh vực kinh doanh thực phẩm - thực tiễn áp dụng tại một số

t ỉnh Đồng bằng Sông Cửu Long và một số đề xuất hoàn thiện” bảo vệ ở Trường Đại

học Trà Vinh năm 2017

Bên cạnh đó, các bài viết liên quan như: “Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng” của tác giả Ngô Vĩnh Bạch Dương đăng trên tạp chí Nhà nước và Pháp luật số 11/2000; “Pháp luật và vấn đề bảo vệ người tiêu dùng” của tác giả“Đặng Vũ Huân đăng trên tạp chí Dân chủ và Pháp luật số chuyên đề pháp luật và tiêu dùng tháng”01/2005; “Người tiêu dùng và pháp luật bảo vệ người tiêu dùng” của Thạc sĩ

Nguyễn Ngọc Sơn đăng trên tạp chí Nghiên cứu lập pháp số 01/2009; “Một số vấn đề

đăng trên tạp chí Nhà nước và Pháp luật, số 08/2013

Nhìn chung,“các công trình nghiên cứu trên đều có những đóng góp nhất định trong việc”nâng cao nhận thức pháp luật về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng Mỗi công trình đều đề cập đến một hoặc một vài khía cạnh riêng trong việc bảo vệ quyền

lợi của người tiêu dùng, nhắm vào từng đối tượng và phạm vi nghiên cứu cụ thể như quyền được“thông tin của người tiêu dùng, bảo vệ người tiêu dùng trong”từng lĩnh vực

cụ thể Tuy nhiên, với giới hạn nhất định về thời gian và góc độ nghiên cứu nên kết

quả nghiên cứu chỉ dừng lại ở mức độ chung Vì vậy, việc nghiên cứu về mặt lý luận

và thực tiễn áp dụng pháp luật về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong tiêm phòng vaccine ở Việt Nam là hết sức cần thiết nhằm xây dựng, điều chỉnh và hoàn thiện các quy định pháp luật về lĩnh vực này, nâng cao khả năng vận hành một cơ chế hoàn chỉnh, an toàn và đáng tin cậy về phòng chống dịch bệnh, đảm bảo chăm sóc tốt nhất sức khỏe của cộng đồng

3 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU

3.1 M ục tiêu chung

Phân tích làm rõ thực trạng và thực tiễn thực thi pháp luật về bảo vệ“quyền lợi người tiêu dùng trong tiêm phòng vaccine,”nhận diện rõ những hạn chế, bất cập, từ đó

đề xuất các giải pháp, kiến nghị nhằm hoàn thiện quy định pháp luật về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong tiêm phòng vaccine, đồng thời kiến nghị các giải pháp nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật

3.2 M ục tiêu cụ thể

- Làm sáng tỏ một số vấn đề lý luận về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong tiêm phòng vaccine

- Phân tích thực trạng quy định pháp luật Việt Nam và thực tiễn áp dụng pháp luật về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong tiêm phòng vaccine, gắn với thực trạng thực thi pháp luật trên địa bàn tỉnh Kiên Giang

- Đưa ra các giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong tiêm phòng vaccine tại tỉnh Kiên Giang

4 ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU

Đối tượng nghiên cứu của luận văn là các quy định của pháp luật về bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng, pháp luật chuyên ngành y tế về tiêm phòng vaccine và thực tiễn thi hành trên địa bàn tỉnh Kiên Giang

5 PHẠM VI NGHIÊN CỨU

Luận văn tập trung chủ yếu phân tích, đánh giá các quy định của pháp luật Việt Nam hiện hành về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và pháp luật chuyên ngành về y tế trong vấn đề“bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong tiêm phòng vaccine.”Luận văn cũng đồng thời đi sâu vào phân tích thực trạng bảo vệ quyền lợi của“người tiêu dùng trong tiêm phòng vaccine theo pháp luật Việt Nam”tại tỉnh Kiên Giang hiện nay Qua

đó, chỉ ra được những hạn chế, bất cập của pháp luật Việt Nam về bảo vệ quyền lợi