GIÁO DỤC PHÁP LUẬT CHO HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG TỪ THỰC TIỄN TỈNH PHÚ YÊN LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HIẾN PHÁP VÀ LUẬT HÀNH CHÍNH

ỦY BAN NHÂN DÂN TỈNH TRÀ VINH TRƯỜNG ĐẠI HỌC TRÀ VINH ISO 9001:2015 DƯƠNG THỊ MỸ DIỆP GIÁO DỤC PHÁP LUẬT CHO HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG TỪ THỰC TIỄN TỈNH PHÚ YÊN LUẬN VĂN THẠC SĨ L

ỦY BAN NHÂN DÂN TỈNH TRÀ VINH

TRƯỜNG ĐẠI HỌC TRÀ VINH

ISO 9001:2015

DƯƠNG THỊ MỸ DIỆP

GIÁO DỤC PHÁP LUẬT CHO HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

TỪ THỰC TIỄN TỈNH PHÚ YÊN

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HIẾN PHÁP VÀ LUẬT HÀNH CHÍNH

TRÀ VINH, NĂM 2021

ỦY BAN NHÂN DÂN TỈNH TRÀ VINH

TRƯỜNG ĐẠI HỌC TRÀ VINH

DƯƠNG THỊ MỸ DIỆP

GIÁO DỤC PHÁP LUẬT CHO HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

TỪ THỰC TIỄN TỈNH PHÚ YÊN

Mã ngành: 8380102

LUẬN VĂN THẠC SĨ

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS PHAN NHẬT THANH

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của tác giả Các thông tin, số liệu được trình bày trong Luận văn là trung thực và có nguồn gốc, xuất xứ được công

bố, báo cáo rõ ràng Các kết quả nghiên cứu của Luận văn chưa được công bố trong bất kì công trình nghiên cứu nào

Trà Vinh, ngày tháng năm 2021

Học viên

Dương Thị Mỹ Diệp

L ỜI CẢM ƠN

Với lòng kính trọng và sự tri ân sâu sắc, trước tiên tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành đến quý Thầy, Cô trường Đại học Trà Vinh đã trang bị cho tôi nhiều kiến thức quý báu trong suốt thời gian qua

Đặc biệt, tôi xin chân thành cảm ơn Giảng viên PGS.TS Phan Nhật Thanh đã hết lòng giúp đỡ, hướng dẫn tận tình từ lúc định hướng chọn đề tài cũng như quá trình hoàn thiện nghiên cứu, thầy luôn động viên và tạo mọi điều kiện thuận lợi để giúp tôi

có thể hoàn thành luận văn này

Tôi cũng xin cảm ơn các bạn bè, đồng nghiệp đã luôn quan tâm giúp đỡ, cung cấp rất nhiều số liệu, chia sẻ nhiều kinh nghiệm thực tế để giúp tôi có thể hoàn thành nghiên cứu này

Trân trọng!

MỤC LỤC

Lời cam đoan i

Lời cảm ơn ii

Mục lục iii

Danh mục chữ viết tắt vii

Danh mục bảng viii

Danh mục hình ix

Tóm tắt x

PHẦN MỞ ĐẦU 1

1 LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI 1

2 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU 3

3 TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI 3

4 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 7

5 PHẠM VI GIỚI HẠN ĐỀ TÀI 7

6 ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU VÀ ĐỐI TƯỢNG KHẢO SÁT 7

7 KẾT CẤU CỦA LUẬN VĂN 8

CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LUẬT VỀ GIÁO DỤC PHÁP LUẬT CHO HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 8

1.1 KHÁI NIỆM, ĐẶC ĐIỂM, VAI TRÒ GIÁO DỤC PHÁP LUẬT Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 8

1.1.1 Khái niệm giáo dục pháp luật cho học sinh trung học phổ thông 8

1.1.2 Đặc điểm của giáo dục pháp luật cho học sinh trung học phổ thông 12

1.1.2.1 Đối tượng giáo dục pháp luật 12

1.1.2.2 Chủ thể giáo dục pháp luật 16

1.1.2.3 Mục đích giáo dục pháp luật 17

1.1.2.4 Hình thức và nội dung giáo dục pháp luật 19

1.1.3 Vai trò của giáo dục pháp luật cho học sinh trung học phổ thông 23

1.2 NGUYÊN TẮC GIÁO DỤC PHÁP LUẬT CHO HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 25

1.2.1 Đề cao tính Đảng trong giáo dục pháp luật cho học sinh 26

1.2.2 Bảo đảm tính khoa học, tính chính xác 26

1.2.3 Bảo đảm tính đại chúng 27

1.2.4 Bảo đảm tính toàn diện, đồng bộ 27

1.3 NỘI DUNG GIÁO DỤC PHÁP LUẬT CHO HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 27

1.3.1 Trang bị kiến thức ban đầu về quyền, nghĩa vụ của công dân 27

1.3.2 Rèn luyện thói quen, ý thức tôn trọng và chấp hành pháp luật 35

1.4 HÌNH THỨC GIÁO DỤC PHÁP LUẬT CHO HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 36

1.5 PHƯƠNG PHÁP GIÁO DỤC PHÁP LUẬT CHO HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 37

1.6 NHỮNG YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG TỚI GIÁO DỤC PHÁP LUẬT CHO HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 39

1.6.1 Gia đình 39

1.6.2 Nhà trường 40

1.6.3 Xã hội 40

1.6.4 Đội ngũ giáo viên, cán bộ làm công tác giáo dục pháp luật 41

1.7 ĐIỀU KIỆN ĐẢM BẢO GIÁO DỤC PHÁP LUẬT CHO HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 42

1.7.1 Bảo đảm về tư tưởng chính trị 42

1.7.2 Bảo đảm về pháp lý 43

1.7.3 Bảo đảm về kinh tế 43

1.7.4 Bảo đảm khác 44

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN VỀ GIÁO DỤC PHÁP LUẬT CHO HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG TẠI TỈNH PHÚ YÊN 46

2.1 KHÁI QUÁT VỀ CÁC YẾU TỐ ĐẶC THÙ CỦA TỈNH PHÚ YÊN CÓ TÁC ĐỘNG TỚI GIÁO DỤC PHÁP LUẬT CHO HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 46

2.1.1 Khái quát tình hình giáo dục pháp luật cho học sinh trung học phổ thông ở tỉnh Phú Yên 46

2.1.2 Cơ sở chính trị, pháp lý của hoạt động giáo dục pháp luật cho học sinh trung học phổ thông ở tỉnh Phú Yên 48

2.2 THỰC TRẠNG GIÁO DỤC PHÁP LUẬT CHO HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ

THÔNG TỈNH PHÚ YÊN 51

2.2.1 Thực trạng về chủ thể giáo dục pháp luật cho học sinh trung học phổ thông tỉnh Phú Yên 51

2.2.2 Thực trạng về nội dung giáo dục pháp luật cho học sinh trung học phổ thông tỉnh Phú Yên 54

2.2.2.1 Thực trạng về việc trang bị kiến thức ban đầu về quyền, nghĩa vụ của công dân cho học sinh trung học phổ thông tỉnh Phú Yên 55

2.2.2.2 Thực trạng về rèn luyện thói quen, ý thức tôn trọng và chấp hành pháp luật cho học sinh trung học phổ thông tỉnh Phú Yên 59

2.2.3 Thực trạng về hình thức giáo dục pháp luật cho học sinh trung học phổ thông tỉnh Phú Yên 60

2.2.4 Thực trạng về phương pháp giáo dục pháp luật cho học sinh trung học phổ thông tỉnh Phú Yên 63

2.2.5 Thực trạng về điều kiện đảm bảo giáo dục cho học sinh trung học phổ thông tỉnh Phú Yên 64

2.3 ĐÁNH GIÁ VỀ THỰC TRẠNG GIÁO DỤC PHÁP LUẬT CHO HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG TỈNH PHÚ YÊN 67

2.3.1 Mặt tích cực 67

2.3.2 Mặt hạn chế và nguyên nhân 68

2.3.2.1 Mặt hạn chế 68

2.3.2.2 Nguyên nhân 70

2.4 PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN GIÁO DỤC PHÁP LUẬT CHO HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG TỈNH PHÚ YÊN 73

2.4.1 Phương hướng giáo dục pháp luật cho học sinh trung học phổ thông tỉnh Phú Yên 73

2.4.2 Giải pháp hoàn thiện giáo dục pháp luật cho học sinh trung học phổ thông tỉnh Phú Yên 77

2.4.2.1 Hoàn thiện khuôn khổ pháp luật về giáo dục pháp luật cho học sinh trung học phổ thông 77

2.4.2.2 Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng 78

2.4.2.3 Chú trọng xây dựng đội ngũ giáo viên, cán bộ tham gia giáo dục pháp luật 78

2.4.2.4 Đổi mới chương trình, sách giáo khoa, hình thức và phương pháp giảng dạy

phù hợp với các đối tượng giáo dục pháp luật 79

2.4.2.5 Đảm bảo tài liệu, thiết bị phục vụ hoạt động giáo dục pháp luật trong nhà trường 82

2.4.2.6 Thường xuyên tổng kết, đánh giá, phát huy vai trò của công tác thi đua - khen thưởng về hoạt động giáo dục pháp luật trong các trường trung học phổ thông 82

2.4.2.7 Đảm bảo kinh phí cho hoạt động giáo dục pháp luật trong nhà trường 82

K ẾT LUẬN 84

DANH M ỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 86

PH Ụ LỤC 1

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

GDPL: Giáo dục pháp luật

GDCD: Giáo dục công dân

GD - ĐT: Giáo dục và Đào tạo

Nxb: Nhà xuất bản

THCS: Trung học cơ sở

THPT: Trung học phổ thông

UBND: Ủy ban Nhân dân

DANH MỤC BẢNG

Bảng 2.1 Số lượng học sinh THPT trong 3 năm gần nhất (2018 – 2020) 46

Bảng 2.2 Danh sách các trường THPT được khảo sát trên địa bàn tỉnh Phú Yên 46

Bảng 2.3 Thực trạng nhận thức của cán bộ, giáo viên về tầm quan trọng của GDPL cho học sinh 52

Bảng 2.4 Thực trạng về chuyên môn của đội ngũ giáo viên tham gia thực hiện công tác GDPL cho học sinh THPT ở tỉnh Phú Yên 53

Bảng 2.5 Thực trạng các hoạt động GDPL ngoại khóa ở trường THPT 56

Bảng 2.6 Đánh giá của học sinh về nội dung pháp luật trong môn giáo dục công dân 57

Bảng 2.7 Đánh giá của học sinh về rèn luyện thói quen, ý thức tôn trọng và chấp hành pháp luật 59

Bảng 2.8 Các hình thức GDPL cho học sinh THPT ở tỉnh Phú Yên 61

Bảng 2.9 Kết quả khảo sát về việc sử dụng tủ sách pháp luật của học sinh 62

Bảng 2.10 Kết quả khảo sát đối với giáo viên về phương pháp GDPL 63

Bảng 2.11 phương pháp giảng dạy pháp luật của giáo viên trong môn giáo dục công dân 63

Bảng 2.12 Kết quả khảo sát về điều kiện đảm bảo giáo dục cho học sinh trung học phổ thông tỉnh Phú Yên 65

Bảng 2.13 Kinh phí tỉnh cấp cho hoạt động phổ biến, GDPL tại cơ quan Sở GD và ĐT Phú Yên 67

DANH MỤC HÌNH

Hình 2.1 Thực trạng nhận thức của cán bộ, giáo viên về tầm quan trọng của GDPL cho học sinh 52 Hình 2.2 Đánh giá của học sinh về nội dung pháp luật trong môn giáo dục công dân 57 Hình 2.3 Kết quả khảo sát về việc sử dụng tủ sách pháp luật của học sinh 62 Hình 2.4 phương pháp giảng dạy pháp luật của giáo viên trong môn giáo dục công dân 64

TÓM TẮT

Giáo dục pháp luật cho học sinh trong các trường trung học phổ thông nhằm giúp cho học sinh nhận thức đúng pháp luật, góp phần xây dựng môi trường giáo dục thân thiện, lành mạnh và an toàn đáp ứng những yêu cầu của xã hội hiện nay và trong tương lai Vì vậy, chúng ta cần lồng ghép giáo dục pháp luật vào chương trình học, giúp cho học sinh hình thành được ý thức, nắm được các nội dung cơ bản của pháp luật để có thể vận dụng sau này

Công tác giáo dục pháp luật trong các trường học theo tinh thần Chỉ thị số 32 – CT/TW ngày 09/12/2003 của Ban Bí thư trung ương Đảng và Quyết định số 13/2003/QĐ-TTg của thủ tướng chính phủ – “chú trọng việc chuẩn hóa nội dung chương trình, tài liệu, sách giáo khoa giảng dạy pháp luật chính khóa cũng như việc tổ chức các hoạt động giáo dục pháp luật ngoại khóa bằng nhiều hình thức phong phú”

Theo Luật phổ biến, giáo dục pháp luật năm 2012 Điều 23 Khoản 2 Điểm 2

“Nội dung giáo dục pháp luật trong chương trình giáo dục trung học cơ sở, trung học phổ thông là trang bị kiến thức ban đầu về quyền, nghĩa vụ của công dân, rèn luyện thói quen, ý thức tôn trọng và chấp hành pháp luật” Đây là cơ sở pháp lý quan trọng

để nghiên cứu đề tài này

“Giáo dục pháp luật cho học sinh trung học phổ thông là hoạt động có định hướng, có tổ chức, có chủ định nhằm tác động lên học sinh thông qua hệ thống phương pháp sư phạm của nhà giáo, tập thể sư phạm, các tổ chức chính trị - xã hội trong nhà trường nhằm trang bị cho học sinh tri thức, tình cảm, lòng tin đối với pháp luật, qua đó hình thành ở học sinh ý thức pháp luật làm cơ sở cho sự hình thành hành vi và thói quen hành xử phù hợp với pháp luật ngay từ khi đang ngồi trên ghế nhà trường và sau khi tốt nghiệp” Vấn đề giáo dục pháp luật học sinh trung học phổ thông đã được Nhà nước

rất quan tâm và hiện nay vẫn đang rất chú trọng hoạt động này

Kết cấu luận văn ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Danh mục tài liệu tham khảo,

Nội dung của luận văn được kết cấu thành 02 chương:

Chương 1: Những vấn đề lý luận và pháp luật về giáo dục pháp luật cho học

sinh trung h ọc phổ thông

Chương 2: Thực trạng về giáo dục pháp luật cho học sinh trung học phổ thông

P HẦN MỞ ĐẦU

1 LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Hiện nay, tình trạng vi phạm pháp luật của học sinh đang có chiều hướng gia tăng, đặc biệt là một bộ phận không nhỏ học sinh trung học phổ thông đang ngồi trên ghế nhà trường Lứa tuổi này, tâm sinh lý của học sinh đã có nhiều thay đổi, luôn muốn thể hiện và khẳng định mình đã là “người lớn” nên dễ làm phát sinh những hành động bộc phát, nông nổi Thế nhưng gia đình và cả nhà trường đều thất bại trong việc giáo dục con cái mình, học sinh mình biết nhường nhịn, khiêm tốn, ứng xử phải phù hợp với đạo đức làm người,…và dần dần tính xấu của chúng ngày càng bộc lộ mà không có cách nào kiềm chế được Có thể nhận thấy, hoàn cảnh, môi trường sống, phương pháp giáo dục gia đình là một trong những nguyên nhân quan trọng dẫn tới tình trạng phạm tội ở lứa tuổi vị thành niên Chính những hiểu biết và nhận thức về pháp luật còn hạn chế nên dẫn đến ý thức chấp hành pháp luật chưa tốt, gây ra những hành vi vi phạm pháp luật Chỉ đến khi bị các cơ quan chức năng phát hiện, xử lý thì mọi việc đã muộn, có những hậu quả đáng tiếc xảy ra thì hầu hết các em đều không hiểu vì sao Vì vậy công tác giáo dục pháp luật cho học sinh trung học phổ thông là rất cần thiết nhằm chuẩn bị cho thế hệ trẻ bước vào đời, biết sống và làm việc theo pháp luật

Tình trạng bạo lực học đường đang diễn biến ngày càng phức tạp và nghiêm trọng ở cả học sinh nam và nữ Nhiều tình huống chặn đường đánh nhau vì những nguyên nhân rất đơn giản như không chịu gia nhập băng nhóm, nhìn không thích, đánh ghen Học sinh bây giờ sẵn sàng dùng bạo lực, ăn miếng trả miếng để giải quyết mâu thuẫn thay vì những biện pháp ôn hòa khác Chưa kể là còn có tình huống học sinh mắng chửi hoặc gây thương tích cho thầy, cô giáo Vì thế, giáo dục pháp luật ở cấp trung học phổ thông là rất cần thiết, không chỉ dừng lại ở việc giới thiệu các quy định pháp luật mà còn cung cấp các kiến thức pháp luật, phải chú trọng đến việc giáo dục đạo đức, lối sống, giáo dục ý thức tuân thủ pháp luật, thái độ tôn trọng pháp luật để góp phần hình thành thói quen tự giác chấp hành pháp luật đối với bản thân của mỗi học sinh

Thực hiện Quyết định số 705/QĐ-TTg ngày 25/5/2017 của Thủ tướng Chính phủ ban hành “Chương trình phổ biến, giáo dục pháp luật giai đoạn 2017-2021”, tiếp tục triển khai Quyết định số 1928/QĐ-TTg ngày 20/11/2009 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án “Nâng cao chất lượng công tác phổ biến, giáo dục pháp luật trong nhà trường”- “Đưa công tác phổ biến, giáo dục pháp luật trong nhà trường phát triển ổn định, bền vững, đi vào chiều sâu, thiết thực, hiệu quả, góp phần bảo đảm thực hiện đầy

đủ quyền được thông tin về pháp luật của công dân”1

Giáo dục pháp luật cho học sinh trong các trường trung học phổ thông nhằm giúp cho học sinh nhận thức đúng pháp luật, góp phần xây dựng môi trường giáo dục thân thiện, lành mạnh và an toàn để đáp ứng những yêu cầu của xã hội hiện nay và trong tương lai Vì vậy, chúng ta cần lồng ghép giáo dục pháp luật vào chương trình học, giúp cho học sinh hình thành được ý thức, nắm được các nội dung cơ bản của pháp luật để có thể vận dụng sau này

Chương trình trung học phổ thông ở môn giáo dục công dân lớp 12, nhiều kiến thức pháp luật gần gũi với cuộc sống và rất quan trọng đã được đưa vào để giảng dạy Tuy nhiên, đội ngũ giáo viên dạy môn giáo dục công dân và bản thân môn học này trước kia khá mờ nhạt và không phát huy hết tiềm năng của môn học này Đến năm

2017 mới có sự đột phá là đưa môn học này vào kì thi trung học phổ thông quốc gia nên bộ môn này được chú trọng hơn Đồng thời, một phần do đạo đức và ý thức của thế hệ trẻ đang xuống cấp nên việc học làm người sẽ cần được chú ý hơn song song với việc dạy kiến thức giáo dục pháp luật

Công tác giáo dục pháp luật ở trường trung học phổ thông chưa chú trọng dẫn đến tình trạng vi phạm pháp luật ở tuổi vị thành niên có chiều hướng gia tăng Đó có thể coi là kết quả của sự không đồng bộ trong giáo dục giữa nhà trường, gia đình và

xã hội Có thể là ở việc nhận thức về vai trò, vị trí, tầm quan trọng của công tác giáo dục pháp luật ở một số trường học chưa đúng mức, chương trình “nội dung giáo dục pháp luật còn dàn trải chưa thống nhất trong hệ thống, ở hình thức và phương thức giáo dục pháp luật còn chậm đổi mới, ở hoạt động giáo dục ngoại khóa còn đơn điệu, thiếu hấp dẫn, ở đội ngũ nhà giáo và cán bộ làm công tác giáo dục pháp luật còn thiếu về số lượng, ở năng lực, tâm huyết của một số cán bộ làm công tác giáo dục,