Tiet 118 Cach lam bai van nghi luan ve tac pham truyen hoac doan trich * NGHỊ LUẬN VỀ MỘT TÁC PHẨM TRUYỆN (HOẶC ĐOẠN TRÍCH) KHÁI NIỆM Nghị luận về tác phẩm truyện (hoặc đoạn trích) là trình bày nhận x[.]
Trang 3- Nghị luận về tác phẩm truyện (hoặc đoạn trích) là trình bày nhận xét, đánh giá của mình về nhân vật, sự kiện, chủ đề hay nghệ thuật của một tác phẩm
Trang 4I ĐỀ BÀI NGHỊ LUẬN VỀ TÁC PHẨM TRUYỆN (HOẶC ĐOẠN TRÍCH)
Đề 1: Phân tích tâm trạng của nhân vật Thúy Kiều trong
đoạn trích Kiều ở lầu Ngưng Bích của Nguyễn Du.
Đề 2: Phân tích tác dụng của việc xây dựng tình huống trong
truyện ngắn Làng của Kim Lân.
Đề 3: Suy nghĩ về nhân vật anh thanh niên trong tác phẩm
Lặng lẽ Sa Pa của Nguyễn Thành Long.
Đề 4: Suy nghĩ về đời sống tình cảm gia đình trong chiến
tranh qua truyện ngắn Chiếc lược ngà của Nguyễn Quang
Sáng
Trang 5Kiểu bài nghị luận về tác phẩm truyện
trích)
Kiểu bài nghị luận về tác phẩm truyện
trích)
Phạm vi nghị luận
Đề 1: Phân tích tâm trạng của nhân vật Thúy Kiều trong
đoạn trích Kiều ở lầu Ngưng
Bích của Nguyễn Du.
Đề 2: Phân tích tác dụng của việc xây dựng tình huống trong
truyện ngắn Làng của Kim Lân.
Đề 3: Suy nghĩ về nhân vật anh
thanh niên trong tác phẩm
Lặng lẽ Sa Pa của Nguyễn
Thành Long.
Đề 4: Suy nghĩ về đời sống tình cảm gia đình trong chiến tranh
qua truyện ngắn Chiếc lược
ngà của Nguyễn Quang Sáng.
ĐỀ VĂN NGHỊ LUẬN VỀ TÁC PHẨM TRUYỆN
(HOẶC ĐOẠN TRÍCH)
Trang 6VẤN ĐỀ NGHỊ LUẬN TRONG TÁC PHẨM TRUYỆN
- Giá trị nội dung (hiện thực, nhân đạo…)
- Giá trị nghệ thuật (xây dựng tình huống, nhân vật, sử dụng ngôi kể, nghệ thuật miêu tả tâm lí, sử dụng ngôn ngữ…)
Trang 7Các từ “suy nghĩ” và “phân tích” trong đề bài yêu cầu bài làm phải khác nhau như
thế nào?
Trang 8ĐỀ VĂN NGHỊ LUẬN VỀ TÁC PHẨM TRUYỆN
- Làm sáng tỏ những nhận xét, đánh giá đó.
Trang 9Đề bài của kiểu bài nghị luận về một tác phẩm truyện (hoặc đoạn trích) thường yêu cầu:
- Trình bày những cảm nhận, đánh giá phải có lí lẽ, lập luận, đồng thời phải qua phân tích chứng minh bằng các dẫn chứng cụ thể.
- Kết hợp đồng thời, linh hoạt nhiều phép lập luận (giải thích, chứng minh, phân tích…)
Trang 10Đề 5: Vẻ đẹp của nhân vật Vũ Nương trong Chuyện người con
gái Nam Xương (Nguyễn Dữ).
Đề 6: Tính kịch và chất trữ tình trong truyện Chiếc lược ngà
của Nguyễn Quang Sáng
- Đề văn nghị luận về tác phẩm (hoặc đoạn trích)
- Đề không chứa mệnh lệnh (suy nghĩ, bàn luận, cảm nhận…)
- Có thể dùng làm nhan đề cho bài viết.
Trang 11Đề 9: Một trong những sứ mệnh của người nghệ sĩ là phát hiện cho được cái âm thanh kì
diệu của cuộc sống vốn rất đỗi bình thường.
Ý kiến trên giúp anh/ chị lắng nghe những vang âm từ Lặng lẽ Sa Pa của
Nguyễn Thành Long từ đó rút ra thiên chức của người nghệ sĩ trong sáng tác văn chương.
(Đề thi tuyển sinh lớp 10 chuyên Văn trường THPT Lam Sơn, tỉnh Thanh Hóa, năm 2018)
Đề 8: Truyện ngắn Bến quê của Nguyễn Minh Châu (SGK Ngữ văn 9, tập hai, NXB Giáo
dục Việt Nam) có nhiều hình ảnh mang ý nghĩa biểu tượng.
Em hãy phân tích những hình ảnh có ý nghĩa biểu tượng sâu sắc trong tác phẩm nói trên để làm sáng tỏ những chiêm nghiệm, triết lí của nhà văn.
(Đề thi tuyển sinh lớp 10 chuyên Văn trường THPT Chuyên Sư phạm, năm 2017)
Đề 7: Hình ảnh người phụ nữ Việt Nam qua hai tác phẩm Chuyện người con gái Nam
Xương (Nguyễn Dữ ) và Những ngôi sao xa xôi (Lê Minh Khuê) – những nét tương đồng
và khác biệt.
(Đề thi học sinh giỏi môn Ngữ văn lớp 9, thành phố Hà Nội, năm 2018)
Trang 13Kiểu bài nghị luận
Tác phẩm truyện (hoặc đoạn trích)
ĐỀ VĂN NGHỊ LUẬN VỀ TÁC PHẨM TRUYỆN
Trang 14II CÁC BƯỚC LÀM BÀI NGHỊ LUẬN VỀ TÁC PHẨM TRUYỆN (HOẶC ĐOẠN TRÍCH)
Tìm hiểu
đề và tìm ý
Lập dàn bài
Viết bài
Đọc và sửa chữa
Các bước làm văn
Trang 15II CÁC BƯỚC LÀM BÀI NGHỊ LUẬN VỀ TÁC PHẨM TRUYỆN (HOẶC ĐOẠN TRÍCH)
Đề bài: Suy nghĩ về nhân vật ông Hai trong truyện ngắn Làng
của Kim Lân.
Bước 1 Tìm hiểu đề và tìm ý
a Tìm hiểu đề
- Kiểu bài: nghị luận về tác phẩm truyện (hoặc đoạn trích)
- Vấn đề nghị luận: nhân vật ông Hai
- Phạm vi nghị luận: tác phẩm Làng của Kim Lân
b Tìm ý
- Đặt các câu hỏi
- Đưa ra hướng trả lời các câu hỏi đó một cách ngắn gọn
Trang 16Câu hỏi tìm ý Phương án trả lời
1 Điểm nổi bật ở nhân vật
ông Hai là gì? Tình yêu làng hòa quyện với lòng yêu nước.
2 Biểu hiện của điểm nổi
bật đó? - Tình yêu làng và yêu nước của nhân vật ông Hai xuyên suốt toàn truyện:
- Tâm trạng nhớ làng và sự quan tâm tới kháng chiến trước khi nghe tin làng lập tề theo Tây
- Tâm trạng khi nghe tin dữ về làng
- Niềm vui khi tin đồn được cải chính
3 Nghệ thuật xây dựng
nhân vật có gì đặc sắc? - Đặt nhân vật trong tình huống thử thách- Miêu tả tâm lí nhân vật
- Hình thức ngôn ngữ (đối thoại, độc thoại, độc thoại nội tâm)
4 Đánh giá về điểm nổi bật
đó? - Tình cảm yêu nước bao trùm lên tình cảm làng quê, tình cảm làng quê làm sâu sắc hơn tình yêu quê hương đất nước.
- Đây là chuyển biến mới trong tình cảm của người nông dân Việt Nam thời kì kháng chiến chống thực dân Pháp.
Trang 17II CÁC BƯỚC LÀM BÀI NGHỊ LUẬN VỀ TÁC PHẨM TRUYỆN (HOẶC ĐOẠN TRÍCH)
Bước 2 Lập dàn bài
Trang 181 Mở bài:
- Giới thiệu về tác giả Kim Lân và truyện ngắn Làng.
- Giới thiệu về nhân vật ông Hai và nêu suy nghĩ chung về nhân vật.
2 Thân bài: Triển khai các nhận định về tình yêu làng, yêu nước của nhân vật ông Hai và nghệ thuật đặc sắc của nhà văn.
a Tình yêu làng yêu nước của nhân vật ông Hai là tình cảm nổi bật, xuyên suốt toàn truyện
- Tình cảm của ông Hai đối với làng với nước trước khi nghe tin làng theo Tây
- Tâm trạng đau đớn tủi hổ của ông Hai khi nghe tin làng Chợ Dầu theo Tây
- Niềm vui khi tin đồn về làng được cải chính.
b Nghệ thuật xây dựng nhân vật ông Hai
c Đánh giá
- Lòng yêu làng, yêu nước của nhân vật ông Hai
- Đặc sắc nghệ thuật của tác phẩm
3 Kết bài:
- Sức hấp dẫn của hình tượng nhân vật
- Thành công của nhà văn khi xây dựng nhân vật ông Hai.
Trang 19II CÁC BƯỚC LÀM BÀI NGHỊ LUẬN VỀ
TÁC PHẨM TRUYỆN (HOẶC ĐOẠN TRÍCH) Bước 3: Viết bài
a Hướng dẫn viết mở bài
Trang 20Trong nền văn học Việt Nam hiện đại, Kim Lân là một gương mặt độc đáo
Do hoàn cảnh sống của mình, ông am hiểu sâu sắc sinh hoạt, tâm lí của người nông dân Kim Lân được xem là nhà văn của nông thôn, của người dân quê Việt Nam với vẻ đẹp mộc mạc, đậm đà “Làng” là một trong những truyện ngắn đặc sắc của Kim Lân Tác phẩm này được viết trong thời
kì đầu của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, thể hiện một cách sinh động vẻ đẹp của tình yêu làng, lòng yêu nước của người nông dân Ai đến với “Làng”, chắc khó quên được ông Hai - một nhân vật nông dân mang những nét đẹp thật đáng yêu qua ngòi bút khắc họa tài tình của Kim Lân.
Đi từ khái quát đến cụ thể (tác giả tác phẩm nhân vật)
MỞ BÀI 1:
Trang 21Tình yêu làng, sự gắn bó với nơi chôn rau cắt rốn vốn là một tình cảm sâu nặng ở con người Việt Nam nói chung, đặc biệt ở người nông dân nói riêng Lịch sử văn học từng xây dựng thành công nhiều nhân vật mang tình cảm đáng quý ấy Nhân vật ông Hai trong truyện ngắn “Làng” của Kim Lân là một trong những trường hợp tiêu biểu như thế.
Nêu trực tiếp suy nghĩ của người viết
MỞ BÀI 2:
Trang 22MỘT SỐ CÁCH MỞ BÀI KHÁC
Từ những lí luận văn học để dẫn dắt đến vấn đề nghị luận
Ví dụ: vai trò của nhân vật trong tác phẩm tự sự
Từ câu thơ, câu danh ngôn liên quan đến vấn đề nghị luận, dẫn dắt đến vấn đề nghị luận.
Ví dụ:
- Quê hương nếu ai không nhớ
Sẽ không lớn nổi thành người (Đỗ Trung Quân, Quê hương)
- Người ta chỉ có thể tách con người ra khỏi quê hương chứ
không thể tách quê hương ra khỏi con người (Gaxun Gamzatốp)….
Trang 23Bước 3: Viết bài /b Hướng dẫn triển khai thân bài:
Thân bài: Triển khai các nhận định về tình yêu làng, yêu nước của nhân vật ông Hai và nghệ thuật đặc sắc của nhà văn.
a Tình yêu làng yêu nước của nhân vật ông Hai là tình cảm nổi bật, xuyên suốt toàn truyện
- Tình cảm của ông Hai đối với làng với nước trước khi nghe tin làng theo Tây.
+ Nhớ làng, nhớ những ngày tham gia kháng chiến
+ Theo dõi tin tức kháng chiến
- Tâm trạng đau đớn, tủi hổ của ông Hai khi nghe tin làng mình theo giặc
+ Khi mới nghe tin + Khi về đến nhà
+ Những ngày sau
+ Khi mụ chủ nhà đánh tiếng đuổi đi
+ Khi trò chuyện với con trai
- Niềm vui khi tin đồn về làng được cải chính.
+ Niềm vui sướng
+ Khoe nhà bị đốt
b Nghệ thuật xây dựng nhân vật ông Hai
- Đặt nhân vật trong tình huống thử thách
- Miêu tả tâm lí nhân vật
- Hình thức ngôn ngữ (đối thoại, độc thoại, độc thoại nội tâm)
c Đánh giá về lòng yêu làng và yêu nước của ông Hai.
-Tình cảm yêu nước bao trùm lên tình cảm làng quê, tình cảm làng quê làm sâu sắc hơn tình yêu quê hương đất nước.
- Đây là chuyển biến mới trong tình cảm của người nông dân Việt Nam thời kì kháng chiến chống thực dân Pháp.
Trang 24Triển khai một nội dung trong thân bài
Xác định mục tiêu Nhận xét chung Dẫn chứng, phân tích, bình luận,
đánh giá
- Chỉ ra được diễn
biến tâm trạng ông Hai
- Làm rõ được lòng
yêu làng và yêu nước
của ông Hai
Đoạn văn kể về cuộc trò chuyện giữa ông Hai và con trai đã thể hiện một cách chân thành và cảm động nỗi lòng sâu xa bền chặt của người nông dân chất phác này đối với làng quê, với kháng chiến và đất nước.
-
- Ông hỏi con: “Nhà con ở đâu?” cũng là để khắc ghi cái tên làng chợ Dầu trong tâm khảm, gợi nhắc con về nơi chôn rau cắt rốn, về tình cảm cội nguồn thiêng liêng
- Ông lại hỏi con: “Thế con ủng hộ ai?” Lời đứa bé rành rọt: “Ủng hộ cụ Hồ Chí Minh muôn năm”
khiến ông lão vô cùng xúc động “nước mắt chảy ròng ròng hai bên má.” Ông nói với con mà như
khẳng định với chính mình: “Ừ đúng rồi, ủng hộ cụ
Hồ con nhỉ!”
- Những lời độc thoại nội tâm: “Anh em cụ Hồ
trên đầu” như lời thề thiêng liêng.
- Nghệ thuật: Sử dụng đối thoại mang tính chất độc thoại, kết hợp với độc thoại nội tâm.
Trang 25Triển khai một nội dung trong thân bài
Xác định mục tiêu Nhận xét Dẫn chứng, phân tích, bình luận,
đánh giá
-
Căn cứ vào giá trị nội dung và nghệ thuật của tác phẩm
Trang 26b Hướng dẫn viết thân bài:
Lần lượt trình bày các luận điểm về nhân vật ông Hai theo dàn bài Trong quá trình viết phần này cần chú ý:
- Nêu rõ các nhận xét, ý kiến của mình về tình yêu làng, yêu nước của nhân vật ông Hai, về cách thể hiện đặc sắc của Kim Lân
- Ở từng luận điểm, có sự phân tích, chứng minh cụ thể, chính xác bằng những dẫn chứng trong tác phẩm (về tâm trạng, suy nghĩ; về lời nói, cử chỉ, hành động; về thái độ của ông đối với các nhân vật khác,…)
- Giữa các luận điểm, đoạn văn cần có sự liên kết, chuyển tiếp
Trang 27Khái quát sức hấp dẫn của nhân vật Khẳng định ý nghĩa, sức sống của nhân vật.
Ông Hai trong “Làng” là một nhân vật tạo ấn tượng sâu sắc đối với người đọc Qua truyện ngắn này, bằng những tình huống, chi tiết chân thực, thú vị, bằng nghệ thuật miêu tâm lí sinh động, Kim Lân đã đem đến cho chúng ta một hình tượng hấp dẫn về người nông dân Việt Nam trong cuộc kháng chiến chống Pháp Tình yêu thiết tha, sự gắn bó sâu nặng với làng quê, đất nước của nhân vật ông Hai luôn luôn có ý nghĩa giáo dục thấm thía đối với các thế hệ bạn đọc.
c Hướng dẫn viết kết bài
Trang 29Bước 4: Đọc lại và sửa chữa
- Đọc lại bài viết
- Xem các phần Mở bài, Thân bài, Kết bài có phù hợp với vấn
đề nghị luận không; giữa các phần có sự liên kết hợp lí chưa
- Sửa chữa bài viết cho hoàn chỉnh
Trang 30Giới thiệu về
tác giả, tác phẩm,
vấn đề nghị luận
- Nêu các luận điểm chính
- Phân tích,
chứng minh
Nhận định, đánh giá
CÁCH LÀM BÀI NGHỊ LUẬN VỀ MỘT TÁC PHẨM TRUYỆN
(HOẶC ĐOẠN TRÍCH)
Trang 31Đọc và sửa chữaViết bài
Lập dàn bàiTìm hiểu đề và tìm ý
Trang 32- Nghị luận về tác phẩm truyện (hoặc đoạn trích) có thể bàn về chủ đề, nhân vật, cốt truyện, nghệ thuật của truyện.
- Bài làm cần đảm bảo đầy đủ các phần của một bài văn nghị luận:
Mở bài: Giới thiệu tác phẩm (tùy theo yêu cầu cụ thể của đề bài) và nêu ý kiến đánh giá sơ bộ của mình.
Thân bài: Nêu các luận điểm chính về nội dung và nghệ thuật của tác phẩm;
có phân tích, chứng minh bằng các luận cứ tiêu biểu và xác thực.
Kết bài: Nêu nhận định, đánh giá chung của mình về tác phẩm truyện (hoặc đoạn trích).
- Trong quá trình triển khai các luận điểm, luận cứ, cần thể hiện sự cảm thụ và
ý kiến riêng của người viết về tác phẩm.
- Giữa các phần, các đoạn của bài văn cần có sự liên kết hợp lí, tự nhiên
GHI NHỚ
Trang 33III LUYỆN TẬP
Bài 1: Nhận xét sự giống nhau và khác nhau của các đề văn sau:
Đề 1: Phân tích tình cảm của ông Sáu dành cho con trong đoạn
trích Chiếc lược ngà (SGK Ngữ văn 9, tập 2).
Đề 2: Cảm nhận của em về đoạn trích Chiếc lược ngà của Nguyễn
Quang Sáng (SGK Ngữ văn 9, tập 2)
Đề 3: Cảm nhận về chi tiết vết thẹo trong đoạn trích Chiếc lược
ngà của Nguyễn Quang Sáng (SGK Ngữ văn 9, tập 2).
Đề 4: Suy nghĩ về đời sống tình cảm gia đình trong chiến tranh qua
đoạn trích Chiếc lược ngà của Nguyễn Quang Sáng (SGK Ngữ văn
9, tập 2)
Trang 34Đề 1: Phân tích tình cảm của ông Sáu
dành cho con trong đoạn trích Chiếc
lược ngà (SGK Ngữ văn 9, tập 2).
Đề 2: Cảm nhận của em về đoạn trích
Chiếc lược ngà của Nguyễn Quang
Sáng (SGK Ngữ văn 9, tập 2).
Đề 3: Cảm nhận về chi tiết vết thẹo
trong đoạn trích Chiếc lược ngà của
Nguyễn Quang Sáng (SGK Ngữ văn
9, tập 2).
Đề 4: Suy nghĩ về đời sống tình cảm
gia đình trong chiến tranh qua đoạn
trích Chiếc lược ngà của Nguyễn
Trang 35Bài 2: Cho đề văn:
Suy nghĩ về đời sống tình cảm gia đình trong chiến tranh qua truyện ngắn Chiếc lược ngà của Nguyễn Quang Sáng
Một bạn định triển khai phần Thân bài theo hướng sau
Em có đồng ý với cách triển khai của bạn không? Vì sao?
Thân bài (bài làm của học sinh):
a Luận điểm 1: Đời sống gia đình bị tổn hại bởi chiến tranh
- Chiến tranh gây ra sự chia li trong gia đình
- Chiến tranh gây ra những đau thương, mất mát
b Luận điểm 2: Tình cảm gia đình vượt lên trên hoàn cảnh éo le của chiến tranh
-Tình cảm cha con thiêng liêng, bất diệt
Trang 36Thân bài (bài làm của học sinh):
a Luận điểm 1: Đời sống gia đình bị tổn hại bởi chiến tranh
- Chiến tranh gây ra sự chia li trong gia đình
- Chiến tranh gây ra những đau thương, mất mát
b Luận điểm 2: Tình cảm gia đình vượt lên trên hoàn cảnh éo le của chiến tranh
-Tình cảm cha con thiêng liêng, bất diệt
Đề bài: Suy nghĩ về đời sống tình cảm gia đình trong chiến tranh qua truyện ngắn Chiếc lược ngà của Nguyễn Quang Sáng.
Trang 37Thân bài (gợi ý)
a Luận điểm 1: Giới thiệu về hoàn cảnh sáng tác và chủ đề của tác phẩm, sau
đó nêu định hướng phân tích (tùy cách viết và ý định triển khai)
b Luận điểm 2: Đời sống gia đình bị tổn hại bởi chiến tranh
- Chiến tranh gây ra sự chia li trong gia đình
- Chiến tranh gây ra những đau thương, mất mát
c Luận điểm 3: Tình cảm gia đình vượt lên trên hoàn cảnh éo le của chiến
tranh.
- Tình cảm cha con thiêng liêng, bất diệt
- Ngoài ra còn có những tình cảm thắm thiết khác: bà - cháu, vợ - chồng, mẹ -con,…
d Luận điểm 4: Đánh giá
- Tình cảm gia đình trong chiến tranh
- Nghệ thuật đặc sắc
Trang 38Bài 3: Chọn 1 luận điểm trong dàn bài trên để viết thành một đoạn văn theo phương pháp lập luận diễn dịch.
Trang 39HƯỚNG DẪN LÀM BÀI TẬP 3
1 Viết câu chủ đề:
Câu chủ đề
Các yếu tố cần có:
Ví dụ: Trong tác phẩm Chiếc lược ngà của nhà văn Nguyễn Quang
Sáng, ta thấy ngời lên tình phụ tử thiêng liêng, bất diệt.