Tình hình người dân không có đất tại Cămpuchia và đề xuất một số giải pháp hỗ trợ vấn đề này Land-less and methods of the land use planning in Cambodian Kao Madilenn1, Nguyễn Thị Vòng2
Trang 1Tình hình người dân không có đất tại Cămpuchia và đề xuất
một số giải pháp hỗ trợ vấn đề này Land-less and methods of the land use planning in Cambodian
Kao Madilenn1, Nguyễn Thị Vòng2
SUMMARY Cambodian country with the population of over 13 millions in the year 2000, among these approximately 14.4% of household are land-less which living in land owned by private sector or government So, the land use planner must have suitable method for all of Cambodian citizens In this paper, we are to put forward many ideas to improve the style of work: Investigative form household in the area, Investigative form populations in the area and some leader responsibility
Keyword: Land-less; Home-less
1 Mở đầu
Đất đai là yếu tố quan trọng nhất đối với cuộc sống của con người Từ nơi ăn ở, sinh sống cho đến sản xuất ra sản phẩm Một đất nước có xu hướng phát triển nông nghiệp như Cămpuchia, đất là một nhu cầu cần thiết không thế thiếu được đối với hơn 3/4 người dân ở nông thôn để sản xuất ra sản phẩm nông sản nuôi sống gia đình và bảo đảm về an toàn lương thực trong toàn quốc Điều tra năm 2000 cho thấy, hộ gia đình ở nông thôn Cămpuchia có nguy cơ mất đất (14,4% trong toàn quốc) và người vô gia cư đã lên đến mức báo động.[4]
Tình trạng này gây áp lực rất lớn đến đời sống của người dân nghèo ở Cămpuchia Bởi vì, đất đai đã rơi vào các hộ gia đình giàu có và có chức quyền Quan tâm đến vấn đề này Bộ trưởng Bộ Quy hoạch và Xây dựng trong Hội thảo về Người dân không có đất đã xác định tầm quan trọng của chính phủ: “tìm hiểu và nghiên cứu tình trạng không có đất ở,
đất sản xuất để có phương án, biện pháp tạo điều kiện và giúp đỡ người dân ổn định về mặt kinh tế ”
Trong khuôn khổ nghiên cứu về quy hoạch sử dụng đất, chúng tôi xin đề xuất một
số ý kiến về vấn đề này ở Cămpuchia theo những phương pháp nghiên cứu dưới đây:
2 Phương pháp nghiên cứu
2.1 Phương pháp phân tích và tổng hợp lý thuyết
Phương pháp phân tích lý thuyết là phương pháp nghiên cứu các văn bản, tài liệu lý luận khác nhau về chủ đề nghiên cứu, bằng cách phân tích chúng thành từng bộ phận, từng mặt theo lịch sử thời gian, để hiểu chúng một cách đầy đủ toàn diện Phân tích lý thuyết còn nhằm phát hiện ra những xu hướng, những trường phái nghiên cứu của từng tác giả và
từ đó chọn lọc những thông tin quan trọng phục vụ cho nghiên cứu
- Phương pháp phân loại lý thuyết là phương pháp sắp xếp các tài liệu khoa học thành một hệ thống lôgic chặt chẽ cho từng đơn vị kiến thức, từng vấn đề khoa học có cùng dấu hiệu bản chất, cùng một hướng phát triển
1 Nghiên cứu sinh TĐHNN I, 2 Bộ môn quy hoạch đất (Khoa Đất và Môi trường)
Trang 2- Phương pháp hệ thống hoá lý thuyết là phương pháp sắp xếp tri thức khoa học thành hệ thống trên cơ sở một mô hình lý thuyết làm cho sự hiểu biết về đối tượng được
đầy đủ và sâu sắc hơn
2.2 Phương pháp trình bày thông tin
Phương pháp trình bày thông tin là phương pháp dựa theo tính chất và trình độ nghiên cứu để trình bày những hiện tượng đã được phát hiện và phân tích, bao gồm:
- Phương pháp mô tả thông tin
- Phương pháp giải thích thông tin
2.3 Phương pháp lịch sử
Phương pháp lịch sử là phương pháp đi tìm nguồn gốc phát sinh, quá trình phát triển
và biến đổi của đối tượng, để phát hiện bản chất và quy luật của đối tượng
3 kết quả nghiên cứu và thảo luận
3.1 Vấn đề người dân không có đất tại Cămpuchia
* Hiện trạng
Bắt đầu từ năm 1985, hiện tượng bán đất lên thành phố làm ăn là rất phố biến, trong
đó phần lớn là người nghèo Hiện nay, hiện tượng này vẫn còn tiếp diễn và ảnh hưởng xấu
đến sự phát triển kinh tế của toàn xã hội
Năm 2000, Cămpuchia có 13,1 triệu dân với tổng diện
tích 181.035 km2 trong đó khoảng 82% sống ở vùng nông
thôn Theo điều tra của Bộ Quy hoạch và Xây dựng
Cămpuchia, năm 2000 có khoảng 14,4% tổng số hộ trong
toàn quốc đang đứng trước nguy cơ mất đất
WB, 2000 Người vô gia cư
ở Cămpuchia
Cho đến nay Chính phủ vẫn chưa thống kê được một
cách chính xác số người dân vô gia cư cả nước là bao nhiêu
Tính riêng tại Phnom Pênh năm 2002 là 48.745 người (chiếm
6,2% toàn thành phố vào khoảng 8.124 hộ)[5] ở thị xã Ô
Chrov tỉnh Banteay Meanchey có 1998 hộ không có đất với tổng số khẩu là 12.281 người, (chiếm 2,03% toàn tỉnh)[3] Theo điều tra vào năm 2001 tại thị xã Takeo có 28.560 người, (chiếm 3,24% với tổng số 4080 hộ là người dân vô gia cư) Những người này sau khi mất
đất phần lớn họ đã đến sinh sống trên đất công cộng, tập trung ở vùng đánh bắt cá xung quanh Biển Hồ, trên mặt nước và đến nơi đông dân để buôn bán [2] Thực tế cho thấy khu
đô thị lớn và trung tâm thương mại tỷ lệ người dân không có đất cao hơn các thị xã và thi trấn
Những túp lều của người dân không có đất ảnh: Kao Madilenn
Trang 3* Những nguyên nhân mất đất
Người dân nghèo ở Cămpuchia đang đứng trước tình trạng mất đất Số lượng này đã
đến 1,886 triệu người trên cả nước Điều tra cho thấy có 3 nguyên nhân chính dẫn đến mất
đất là:
Nguyên nhân thứ nhất làm cho người dân mất đất là sản xuất nông nghiệp không đủ
tự cung tự cấp (vào khoảng 43,5% số lượng người mất đất)
Thứ hai, Không đủ tiền để khám và chữa bệnh (khoảng 25,6% số lượng người mất
đất)
Ba là, Trả nợ tiền để đáp ứng cho sinh hoạt trong gia đình (khoảng 10,1% số lượng người mất đất) [3]
Hiện nay, có hiện tượng mới và rất nghiêm trọng gây nên việc mất đất của người dân Cămpuchia là “người dân phải trả tiền vay của tổ chức phát triển nông nghiệp bằng giá trị của đất” Các nghiên cứu cho thấy có 130 hoạt động cho vay vốn không lãi hoặc lãi xuất thấp để phát triển kinh tế nông thôn, nhưng không định hướng cho họ cách làm ăn, vì vậy người dân đã sử dụng tiền vay không đúng mục đích và không thu lại được lợi nhuận, do đó khi đến kỳ hạn trả nợ họ phải bán đất Theo điều tra, trường hợp này có khoảng 20,8% tổng
số người dân mất đất toàn quốc.[1]
Chính phủ đã có nhiều nỗ lực cố gắng nhằm chấm dứt tình trạng này nhưng việc thực hiện còn chậm và chưa thống nhất do đó số người không có nhà ở ngày càng tăng Theo điều tra của UBND tỉnh Battombong vào năm 2000 tại trung tâm tỉnh có khoảng 4.350 hộ không có đất, nhưng cho đến tháng 2 năm 2004, con số này đã lên tới 6.500
hộ.[2]
Đây là một trong các vấn đề quan trọng mà Chính phủ đang phải đương đầu Vì thế
để chấm dứt hiện tượng nói trên, nhà quy hoạch đất phải nắm bắt được các con số chính xác về tổng số hộ và diện tích đất có khả năng cung ứng trên địa bàn Để thực hiện công việc này đòi hỏi phải có sự phối hợp giữa nhà nước và người dân Vậy, chúng tôi xin đề xuất bước đầu một số giải pháp hỗ trợ như sau:
3.2 Một số giải pháp hỗ trợ cho nhà quy hoạch và người lãnh đạo trong vùng quy hoạch
1 Đối với nhà quy hoạch
Phải nắm vững thông tin hiện trạng về tình hình người dân không có đất trong vùng, bằng cách điều tra trong khu vực có bao nhiêu nhân khẩu, bao nhiêu hộ không có đất chính thức theo các phiếu điều tra như sau:
a Bảng tổng hợp số hộ điều tra
b Bảng thông tin cơ bản của các hộ gia đình không có đất
c Bảng xác nhận khu vực hoặc nơi ở ngày xưa của các hộ
d Bảng số hộ đủ và không đủ điều kiện cấp đất
e Giấy cam kết của người dân khi chuyển đến ở khu vực mới
f Sơ đồ quy hoạch khu dân cư cho các hộ
Những biểu mẫu trên tạo điều kiện giúp cho nhà quy hoạch nắm bắt được con số người dân không có đất trong vùng một cách vững chắc để có phương án quy hoạch đất cho các hộ
Nếu trong vùng quy hoạch không có đất để cấp cho các hộ thì trình lên các cấp có thẩm quyền cao hơn có biện pháp và phương án giải quyết cấp đất tại nơi khác, đảm bảo sinh sống và phát triển
2 Đối với người lãnh đạo trong vùng quy hoạch
Với việc sử dụng phương pháp quy hoạch đất có sự tham gia của người dân Sau khi
Trang 4xác định được vị trí cần cấp đất cho các hộ gia đình, nhà quy hoạch và các viên chức trong vùng phải thực hiện một số nhiệm vụ như sau:
a Tập trung lấy ý kiến với người dân
- Giải thích về chương trình xét duyệt: nguyên nhân, phương pháp điều tra, tình trạng lựa chọn, vấn đề cung cấp, phổ biến những trách nhiệm của ban chỉ đạo
- Lựa chọn người có khả năng lãnh đạo tạm thời trong vùng (nếu thành lập một khu dân cư mới)
- Giải thích chi tiết về vấn đề cam kết và nhận ý kiến bổ sung từ người đân
b Tập trung người dân thực hiện công tác chia đất
- Viết bản cam kết và cam đoan
- Phân chia lô đất bằng cách rút phiếu kín
- Ghi chép tên chủ hộ và số thửa đất
- Giải thích về cách phân chia trong mỗi lô để xây nhà và trồng cây(sản xuất)
- Giải thích và phổ biến cách sử dụng nguồn nước
- Tuyên truyền ý thức bảo vệ sức khoẻ vệ sinh môi trường của hộ gia đình và nơi công cộng
- Xác định ngày chuyển đến lô đất và chỉ đạo việc thu dọn lô đất, xây nhà dựng cơ
sở sinh hoạt và lao động
4 kết luận
- Thực tế tại Cămpuchia, số lượng người bị mất đất tập trung ở nông thôn chiếm 99% trong tổng số người mất đất trên toàn quốc Hiện tượng này ngày càng tăng, các hộ mất đất phần lớn đến tập trung các thành phố lớn và vùng kinh tế hoặc nơi đánh bắt cá Đó thật sự là một vấn đề nóng bỏng có ảnh hưởng rất mạnh đến sự phát triển của toàn xã hội
- Các biểu mẫu và một số giải pháp hỗ trợ đề xuất trên có thể giúp nhà quy hoạch và người chức trách làm giảm bớt gánh nặng vấn đề này đối với đất nước Cămpuchia Những biểu mẫu đó tạo điều kiện cho nhà quy hoạch nắm bắt những thông tin chính xác về tổng số
hộ, nhu cầu cần đất, làm cơ sở bố trí hợp lý thửa đất hoặc vùng đất phù hợp với điều kiện kinh tế và tập quán của từng hộ
Tài liệu tham khảo
1 Oxfam GB land Study Project, 1999, Phnom penh
Tiếng Cămpuchia
2 Bộ Quy hoạch và Xây dựng Cămpuchia, Chương trình nghiên cứu về người dân không có
đất đai Phnom Penh 2002
3 Chương trình nghiên cứu đất đai Cămpuchia, Sự không có đất và sự phát triển năm
1999-2000, năm 2000
4 Tạp chí Bộ Quy hoạch và Xây dung Cămpuchia năm 2000 ‘Bài phát biểu của Ngài Bộ trưởng Bộ Quy hoạch và Xây dựng’
5 UBND thành phố Phnom phenh, Quy hoạch đô thị mới cho người không có đất đai ở Phnom Penh năm 2002, Phnom Penh 2002