Giáo trình Tin học đại cương (Tái bản năm 2020)

Untitled 1 2 3 L I NÓI U N m v ng các k n ng c b n v Tin h c là m t trong nh ng yêu c u c n thi t c a b t c m t nhân viên nào làm vi c trong th i i công ngh s Chính vì v y, nh ng k n ng này còn là m t[.]

L ӠI NÓI ĈҪU

N ̷m vͷng các kƭ năng c˯ b̫n v͉ Tin h͕c là m͡t trong nhͷng yêu c̯u c̯n thi ͇t cͯa b̭t cͱ m͡t nhân viên nào làm vi͏c trong thͥi ÿ̩i công ngh͏ s͙ Chính vì v ̵y, nhͷng kƭ năng này còn là m͡t trong nhͷng yêu c̯u kh̷t khe chu ̱n ÿ̯u ra cͯa ṱt c̫ các tr˱ͥng ÿang ÿào t̩o các lƭnh v͹c khác nhau trong xã h ͡i Các kƭ năng c˯ b̫n cͯa Tin h͕c nói trên bao g͛m nhͷng hi͋u

bi ͇t căn b̫n v͉ máy tính, tin h͕c, ph̯n cͱng, ph̯n m͉m, các kƭ năng s͵ dͭng

h ͏ ÿi͉u hành, Internet và các kƭ năng chuyên sâu v͉ Tin h͕c văn phòng Ĉ͋

b ̷t k͓p vͣi xu th͇ ÿ͝i mͣi không ngͳng v͉ công ngh͏ cNJng nh˱ ÿ͋ sinh viên

có th ͋ ÿáp ͱng ÿ˱ͫc nhͷng yêu c̯u kh̷t khe cͯa xã h͡i v͉ kƭ năng s͙, t̵p th͋

gi ̫ng viên cͯa B͡ môn Tin h͕c, Khoa H͏ th͙ng Thông tin Kinh t͇ biên so̩n

và trân tr ͕ng giͣi thi͏u cu͙n “Giáo trình Tin h͕c Ĉ̩i c˱˯ng”

Giáo trình Tin h ͕c Ĉ̩i c˱˯ng ÿ˱ͫc biên so̩n cho sinh viên các h͏ ÿ̩i

h ͕c và cao ÿ̻ng thu͡c các chuyên ngành khác nhau cͯa tr˱ͥng Ĉ̩i h͕c

Th ˱˯ng m̩i Mͭc ÿích cͯa giáo trình nh̹m mang l̩i cho sinh viên các ki͇n

th ͱc c˯ b̫n cNJng nh˱ các kƭ năng c̯n thi͇t cͯa Tin h͕c nh˱: Các khái ni͏m chung v ͉ máy tính ÿi͏n t͵, s͹ ho̩t ÿ͡ng cͯa h͏ ÿi͉u hành, các kƭ năng c˯

b ̫n ÿ͋ so̩n th̫o và tính toán, cNJng nh˱ các hi͋u bi͇t chung v͉ m̩ng máy tính và Internet

N ͡i dung giáo trình ÿ˱ͫc c̭u trúc bao g͛m 5 ch˱˯ng:

Ch ˱˯ng 1: Nhͷng khái ni͏m c˯ b̫n cͯa Tin h͕c Ch˱˯ng này trình bày khái quát ki ͇n thͱc v͉ thông tin, tin h͕c, máy tính ÿi͏n t͵, máy vi tính và các khái ni ͏m liên quan

Ch ˱˯ng 2: H͏ ÿi͉u hành cho máy tính ÿi͏n t͵ Ch˱˯ng này trình bày các ki ͇n thͱc c˯ b̫n cͯa h͏ ÿi͉u hành, cách s͵ dͭng h͏ ÿi͉u hành và cách

th ͱc qu̫n lý t͏p, th˱ mͭc trên máy tính

Ch ˱˯ng 3: H͏ so̩n th̫o văn b̫n MS Word Ch˱˯ng này trình bày chi

Ch ˱˯ng 4: B̫ng tính ÿi͏n t͵ MS Excel Ch˱˯ng này h˱ͣng d̳n chi ti͇t cách th ͱc nh̵p, x͵ lý dͷ li͏u thông qua vi͏c s͵ dͭng các công cͭ cͯa ph̯n

m ͉m MS Excel

Ch ˱˯ng 5: M̩ng máy tính Ch˱˯ng này giͣi thi͏u các khái ni͏m c˯

b ̫n v͉ m̩ng, Internet và LAN Ngoài ra, các thao tác c˯ b̫n ÿ͋ có th͋ s͵

d ͭng m̩ng và Internet trong công vi͏c văn phòng cNJng ÿ˱ͫc trình bày trong ch ˱˯ng này

Giáo trình ÿ˱ͫc t̵p th͋ tác gi̫ biên so̩n ÿã bám sát vͣi ÿ͉ c˱˯ng ÿ˱ͫc so̩n theo ch˱˯ng trình khung cͯa B͡ Giáo dͭc và Ĉào t̩o ban hành, ÿ͛ng thͥi có tham kh̫o và c̵p nh̵t các ki͇n thͱc theo xu h˱ͣng ÿ͝i mͣi và thay ÿ͝i v͉ m̿t công ngh͏ thông tin cho phù hͫp vͣi tình hình th͹c ti͍n cͯa

xã h ͡i Tham gia biên so̩n giáo trình g͛m các tác gi̫:

• TS Nguy͍n Th͓ Thu Thͯy, chͯ biên và biên so̩n ch˱˯ng 1

• Ths Ngô Duy Th̷ng biên so̩n ch˱˯ng 2

• Ths Ĉinh Th͓ Hà và Ths Nguy͍n H̹ng Giang biên so̩n ch˱˯ng 3

• Ths Nguy͍n H˱ng Long và Ths Nghiêm Th͓ L͓ch biên so̩n ch˱˯ng 4

• Ths Ĉ̿ng Minh Tuy͉n và Ths Cù Nguyên Giáp biên so̩n ch˱˯ng 5 Chúng tôi xin c ̫m ˯n các ÿ͛ng nghi͏p ÿã có các công b͙, các giáo trình, sách và tài li ͏u liên quan ÿ͋ chúng tôi có th͋ tham kh̫o cho giáo trình cͯa mình Trong quá trình biên so ̩n, m̿c dù chúng tôi ÿã c͙ g̷ng tuy nhiên khó

có th ͋ tránh kh͗i thi͇u sót R̭t mong các ÿ͛ng nghi͏p, sinh viên ÿóng góp ý

ki ͇n ÿ͋ giáo trình ngày càng hoàn thi͏n h˯n

CÁC TÁC GI Ҧ

Ch ѭѫng 1

1.1 Thông tin trong máy tính ÿiӋn tӱ

1.1.1 Khái ni ͏m chung v͉ thông tin

Khái niӋm thông tin (information) ÿѭӧc hiӇu và sӱ dөng theo nhiӅu cách khác nhau tùy thuӝc vào mӭc ÿӝ nhұn thӭc khác nhau cӫa ngѭӡi dùng Thuұt ngӳ thông tin ÿѭӧc sӱ dөng hàng ngày, và có thӇ hiӇu mӝt cách ÿѫn

giҧn thông tin là nhӳng gì cung cҩp cho con ngѭӡi các hiӇu biӃt vӅ lƭnh vӵc hoһc ÿӕi tѭӧng mình ÿang quan tâm Thông tin còn mang lҥi cho con ngѭӡi

sӵ hiӇu biӃt, nhұn thӭc tӕt hѫn, ÿúng hѫn vӅ nhӳng ÿӕi tѭӧng trong thiên nhiên, trong ÿӡi sӕng xã hӝi… và thông tin còn giúp cho con ngѭӡi giҧi quyӃt các công viӋc cӫa mình mӝt cách có hiӋu quҧ nhҩt Hay nói cách khác, thông tin có thӇ ÿѭӧc hiӇu là nguӗn gӕc cӫa sӵ nhұn thӭc và là cѫ sӣ

ÿӇ ra quyӃt ÿӏnh trong mӑi công viӋc cӫa con ngѭӡi

Thông tin có th Ӈ hiӇu là các bҧn tin hay thông báo nhҵm mang lҥi

s ӵ hiӇu biӃt nào ÿó cho ÿӕi tѭӧng nhұn tin

Thông tin ÿѭӧc biӇu diӉn dѭӟi nhiӅu dҥng khác nhau nhѭ: các kí hiӋu

chӳ viӃt; các dòng năng lѭӧng nhѭ sóng ÿiӋn tӯ, sóng âm, sóng ánh sáng; Các cҩu trúc vұt chҩt này ÿѭӧc gӑi là vұt mang tin (Ví dө tӡ báo, quyӇn sách, bҧng viӃt, ÿƭa mӅm, ÿƭa cӭng, USB… ÿӅu là vұt mang tin)

Thông tin ÿѭӧc biӇu diӉn trong máy tính bҵng các tín hiӋu vұt lý, và khi quy ѭӟc biӇu diӉn này sӁ là mӝt dãy các bit nhӏ phân

Chú ý: Sӵ biӇu diӉn này chӍ mang tính quy ѭӟc Ví dө: Trong máy tính ÿiӋn tӱ, nhóm 8 chӳ sӕ 01000001 nӃu là sӕ sӁ thӇ hiӋn sӕ 65, còn nӃu là chӳ

sӁ là chӳ "A"

D ӳ liӋu (Data): Là các con sӕ, các kí tӵ, hình ҧnh, hoһc các kí hiӋu, …

mà viӋc xӱ lý nó ÿѭӧc thӵc hiӋn bӣi con ngѭӡi hoһc máy tính Các ÿӕi

Thông tin có thӇ ÿѭӧc phát sinh, ÿѭӧc tìm kiӃm, ÿѭӧc truyӅn, ÿѭӧc lѭu

trӳ, ÿѭӧc xӱ lý, ÿѭӧc sao chép, vì thӃ thông tin có thӇ bӏ phá hӫy hoһc sai

lӋch, biӃn dҥng Các công viӋc nhѭ: thu thұp, lѭu trӳ, chӃ biӃn, sao chép, hӫy bӓ, truyӅn… ÿѭӧc gӑi là quá trình xӱ lý thông tin

1.1.2 Bi ͋u di͍n thông tin trong máy tính ÿi͏n t͵

a H Ӌ ÿӃm

HӋ ÿӃm là tұp hӧp các ký hiӋu và các quy tҳc sӱ dөng tұp ký hiӋu ÿó ÿӇ

biӇu diӉn và xác ÿӏnh giá trӏ cӫa các sӕ Mӝt hӋ ÿӃm thѭӡng có các ÿһc trѭng sau:

• ThӇ hiӋn mӝt tұp các sӕ có ích (ví dө nhѭ các sӕ nguyên, hoһc các sӕ

hӳu tӍ)

• Tҩt cҧ các sӕ ÿӅu có duy nhҩt mӝt cách biӇu diӉn (hoһc ít nhҩt có mӝt chuҭn ÿӇ biӇu diӉn sӕ ÿó)

• Phҧn ánh ÿѭӧc cҩu trúc toán hӑc trong các con sӕ

Ví dө, hӋ ÿӃm decimal (hӋ thұp phân) thӇ hiӋn sӕ hӳu tӍ ví dө nhѭ 2.31 cNJng có thӇ viӃt thành 2.310, hay 2.3100,

Thông qua viӋc biӇu diӉn các sӕ vӟi các hӋ ÿӃm, chúng ta sӁ hiӇu ÿѭӧc

viӋc thông tin ÿѭӧc lѭu trӳ ӣ trên máy tính nhѭ thӃ nào Trên thӵc tӃ, con

ngѭӡi ÿã sӱ dөng hai loҥi hӋ ÿӃm, ÿó là hӋ ÿӃm ÿӏnh vӏ và hӋ ÿӃm không ÿӏnh vӏ

HӋ ÿӃm không ÿӏnh vӏ: Là hӋ ÿӃm mà giá trӏ cӫa các kí hiӋu ÿѭӧc biӇu

diӉn trong sӕ không phө thuӝc vào vӏ trí cӫa nó trong sӕ ÿó Ví dө trong hӋ ÿӃm La Mã dùng ký hiӋu X là ký hiӋu sӕ 10 trong hӋ thұp phân, nhѭ vұy

Là hӋ ÿӃm mà sӱ dөng 10 kí hiӋu sӕ: 0, 1, 2, 9 ÿӇ biӇu diӉn các sӕ bҩt

kì HӋ thұp phân là mӝt hӋ ÿӃm ÿӏnh vӏ (positional numeral system), bao

gӗm hàng ÿѫn vӏ, hàng chөc, hàng trăm,… Vӏ trí cӫa mӝt con sӕ ám chӍ mӝt

phép nhân (mNJ 10) vӟi con sӕ ӣ vӏ trí ÿó, và mӛi con sӕ vӅ bên trái, có giá

trӏ gҩp mѭӡi lҫn con sӕ kӃ bên, ӣ bên phҧi

Ví dө: 5246 = 5 x 103

+ 2 x 102 + 4 x 101 + 6 x 100 = 5 x 1000 + 2 x 100 + 4 x 10 + 6 x 1

Tính giá tr ӏ mӝt sӕ nguyên: Mӝt sӕ nguyên hӋ ÿӃm q gӗm n+1 chӳ sӕ,

ký hiӋu là (anan-1…a1a0)q Giá trӏ cӫa nó ÿѭӧc tính theo biӇu thӭc sau ÿây: (anan-1…a1a0)q=an.qn+an-1.qn-1+…+a1q1+a0.q0

Trong ÿó ai ∈ { 0,1,2…,q-1 }; i ∈ {0,…,n }

Tính giá tr ӏ mӝt sӕ bҩt kì ӣ hӋ ÿӃm q: Mӝt sӕ hӋ ÿӃm q gӗm n+1 chӳ

sӕ phҫn nguyên, m chӳ sӕ lҿ, ký hiӋu là (anan-1…a1a0,a-1a-2…a-m)q Giá trӏ cӫa

nó ÿѭӧc tính theo biӇu thӭc sau ÿây:

(anan-1…a1a0,a-1a-2…a-m)q=an.qn+an-1.qn-1+…+a1q1+a0.q0+a-1.q-1+…+a-mq-mTrong ÿó ai ∈ { 0,1,2…,q-1 }; i ∈ {-m,…,n }

thӃ thҩp là 0 Do có ѭu ÿiӇm tính toán ÿѫn giҧn, dӉ dàng thӵc hiӋn vӅ mһt

vұt lý, chҷng hҥn nhѭ trên các mҥch ÿiӋn tӱ, nên hӋ nhӏ phân ÿã trӣ thành mӝt phҫn kiӃn tҥo căn bҧn trong các máy tính

Bi Ӈu thӭc tính giá trӏ mӝt sӕ ӣ hӋ nhӏ phân chuyӇn ÿәi thành hӋ

ұp phân: Cách tính này ÿѭӧc áp dөng nhѭ ӣ hӋ tәng quát q (q=2) Nghƭa

(anan-1…a1a0)2=an.2n+an-1.2n-1+…+a121+a0.20(hӋ thұp phân)Trong ÿó ai ∈ { 0,1 } ; i ∈ {0,…,n }

Ví dө: Sӕ 10101 (hӋ 2) thì chuyӇn sang hӋ thұp phân sӁ là:

H ͏ c˯ s͙ 16 (còn g͕i là h͏ th̵p lͭc phân - h͏ hexa)

Trong toán hӑc và trong khoa hӑc ÿiӋn toán, hӋ hexa (hay hӋ ÿӃm cѫ sӕ 16), là mӝt hӋ ÿӃm có 16 ký hiӋu: tӯ 0 ÿӃn 9 và A ÿӃn F (chӳ hoa và chӳ

Ĉ͙i vͣi ph̯n nguyên ÿ˱ͫc tính theo quy t̷c (quy t̷c chia liên ti͇p):

Lҩy sӕ ÿó chia cho 2 ÿѭӧc kӃt quҧ và phҫn dѭ (0 hoһc 1) rӗi tiӃp tөc lҩy kӃt quҧ phép chia ÿҫu tiên chia tiӃp cho 2 ÿѭӧc kӃt quҧ cӫa phép chia thӭ 2 và

phҫn dѭ (0 hoһc 1) Cӭ làm nhѭ vұy cho tӟi khi kӃt quҧ cӫa phép chia cuӕi cùng là bҵng 0 thì không chia nӳa và viӃt các sӕ dѭ cӫa các phép chia trѭӟc

ÿó theo chiӅu ngѭӧc lҥi ÿӇ ÿѭӧc dãy sӕ ӣ hӋ cѫ sӕ 2

Ĉ͙i vͣi ph̯n th̵p phân ÿ˱ͫc tính theo quy t̷c (quy t̷c nhân liên ti͇p):

Lҩy phҫn thұp phân ÿó nhân vӟi 2 ÿѭӧc kӃt quҧ phҫn nguyên và phҫn dѭ trong ÿó phҫn nguyên là 0 hoһc 1 Rӗi lҥi lҩy kӃt quҧ cӫa phép nhân ÿҫu tiên nhân vӟi 2 ÿѭӧc kӃt quҧ phép nhân thӭ 2 và phҫn nguyên là 0 hoһc 1

Cӭ làm nhѭ vұy cho tӟi khi ngѭӡi sӱ dөng không lҩy nӳa hoһc cho tӟi khi nào phҫn lҿ thұp phân bҵng 0 KӃt quҧ là phҫn nguyên cӫa tích nhұn ÿѭӧc ÿҫu tiên là chӳ sӕ ÿҫu tiên sau dҩu phҭy, phҫn nguyên cӫa tích thӭ hai sӁ là

chӳ sӕ thӭ hai

Ví dө: chuyӇn sӕ 0.4234 sang hӋ 2

0.4234 x 2 = 0.8268 0.8268 x 2 = 1.6536 0.6536 x 2 = 1.3072 0.3072 x 2 = 0.6144

Ta có 0.423410 = 0.01102

ÿәi sӕ hӛn hӧp (có cҧ phҫn nguyên và phҫn lҿ): Ĉәi riêng

• Chuy͋n tͳ s͙ h͏ 2 sang h͏ bát phân (h͏ 8) và ng˱ͫc l̩i

Sӕ nhӏ phân cNJng có thӇ ÿѭӧc biӃn ÿәi sang hӋ bát phân mӝt cách dӉ dàng, vì bát phân dùng gӕc 8 (23

), nên mӝt sӕ bát phân cҫn 3 ký tӵ sӕ nhӏ phân ÿӇ biӇu ÿҥt trӑn vҽn Ví dө, sӕ nhӏ phân 000 tѭѫng ÿѭѫng vӟi sӕ bát phân 0, sӕ nhӏ phân 111 tѭѫng ÿѭѫng vӟi sӕ bát phân 7, và tѭѫng tӵ (xem bҧng dѭӟi ÿây)

ĈӇ biӃn ÿәi mӝt sӕ tӯ h͏ bát phân sang sӕ ӣ h͏ nh͓ phân tѭѫng ÿѭѫng,

chúng ta chӍ ÿѫn giҧn thay thӃ nhӳng dãy ký tӵ sӕ tѭѫng ÿѭѫng trong hӋ nhӏ phân

Ví dө:

658 = 110 1012

178 = 001 1112

ĈӇ biӃn ÿәi mӝt sӕ nh͓ phân sang hӋ bát phân tѭѫng ÿѭѫng chúng ta

phҧi phân nhóm các ký tӵ thành nhóm cӫa ba ký tӵ sӕ (nhóm 3 con sӕ) NӃu

sӕ lѭӧng cӫa các con sӕ không phҧi là bӝi sӕ cӫa 3 (3, 6, 9 ), thì chúng ta

chӍ cҫn thêm các sӕ 0 vào phía bên trái cӫa con sӕ, còn gӑi là phép ÿӝn thêm

sӕ (padding) và biӇu diӉn giá trӏ tӯng nhóm theo cѫ sӕ 8

• Chuy͋n tͳ s͙ h͏ 2 sang h͏ th̵p lͭc phân (h͏ 16 - h͏ hexa) và ng˱ͫc l̩i

Sӕ nhӏ phân có thӇ ÿәi ÿѭӧc sang hӋ thұp lөc phân mӝt cách dӉ dàng vì gӕc cӫa hӋ thұp lөc phân (16) là sӕ mNJ cӫa gӕc hӋ nhӏ phân (2) Cө thӇ hѫn

16 = 24, nên chúng ta phҧi cҫn 4 ký tӵ sӕ trong hӋ nhӏ phân ÿӇ có thӇ biӇu ÿҥt ÿѭӧc mӝt ký tӵ sӕ trong hӋ thұp lөc phân Bҧng liӋt kê sau ÿây chӍ ra cho chúng ta tӯng ký tӵ sӕ cӫa hӋ thұp lөc phân, cùng vӟi giá trӏ tѭѫng ӭng

cӫa nó trong hӋ thұp phân, và mӝt dãy bӕn ký tӵ sӕ tѭѫng ÿѭѫng trong hӋ nhӏ phân

Th ұp phân

Nh ӏ phân

Th ұp phân

Nh ӏ phân

Th ұp phân

Nh ӏ phân

C 12 1100

D 13 1101

E 14 1110

F 15 1111

ĈӇ biӃn ÿәi tӯ hӋ thұp lөc phân sang sӕ nhӏ phân tѭѫng ÿѭѫng, chúng

ta chӍ ÿѫn giҧn thay thӃ nhӳng dãy ký tӵ sӕ tѭѫng ÿѭѫng trong hӋ nhӏ phân

Ví dө:

3A16 = 0011 10102

E716 = 1110 01112

ĈӇ biӃn ÿәi mӝt sӕ nhӏ phân sang hӋ thұp lөc phân tѭѫng ÿѭѫng, chúng

ta phҧi phân nhóm các ký tӵ thành nhóm cӫa bӕn ký tӵ sӕ (nhóm 4 con sӕ)

Phѭѫng pháp ÿӝn thêm sӕ tѭѫng tӵ nhѭ ӣ hӋ bát phân nói trên

Ví dө:

110111012 = 1101 1101 (nhóm lҥi ta có) = DD16

c Bi Ӈu diӉn thông tin trong máy tính ÿiӋn tӱ

Ĉ˯n v͓ ÿo thông tin

Trong tin hӑc, ngѭӡi ta còn thѭӡng sӱ dөng các ÿѫn vӏ ÿo thông tin lӟn hѫn

d Mã hóa thông tin

Trong khuôn khә giáo trình này viӋc mã hóa thông tin ÿѭӧc hiӇu là viӋc chuyӇn ÿәi các thông tin thông thѭӡng thành dãy các kí hiӋu mà có thӇ lѭu

trӳ ÿѭӧc ӣ máy tính ÿiӋn tӱ

Mã hóa thông tin sang h͏ ÿ͇m 2

Là phѭѫng pháp ÿӇ chuyӇn thông tin thành dãy các sӕ nhӏ phân ÿӇ có thӇ lѭu trӳ ÿѭӧc ӣ trong máy tính ÿiӋn tӱ Ĉӝ lӟn cӫa mã ÿúng bҵng sӕ bit

e Bi Ӈu diӉn thông tin trong máy tính ÿiӋn tӱ

Trong tin hӑc, dӳ liӋu ÿѭӧc hiӇu là sӵ biӇu diӉn các thông tin ÿѭa vào máy tính ÿiӋn tӱ ÿӇ xӱ lý và thѭӡng có các dҥng là: dӳ liӋu dҥng sӕ, dӳ liӋu dҥng phi sӕ (kí tӵ, âm thanh, hình ҧnh, )

Dӳ liӋu sӕ trong máy tính gӗm có sӕ nguyên và sӕ thӵc

Bi Ӈu diӉn sӕ nguyên: Sӕ nguyên gӗm có sӕ nguyên không dҩu và sӕ

nguyên có dҩu

• S͙ nguyên không ḓu là sӕ không có bit dҩu 1 byte = 8 bit, có thӇ

biӇu diӉn 28

= 256 sӕ nguyên dѭѫng, cho giá trӏ tӯ 0 (0000 0000) ÿӃn 255 (1111 1111)

• S͙ nguyên có ḓu thӇ hiӋn trong máy tính ӣ dҥng nhӏ phân là sӕ mà

dùng 1 bit làm bít dҩu Ngѭӡi ta qui ѭӟc dùng bit ӣ hàng ÿҫu tiên bên trái làm bit dҩu (S): 0 là biӇu diӉn sӕ dѭѫng và 1 là biӇu diӉn cho sӕ âm Ví dө:

Sӕ 510ÿѭӧc biӇu diӉn sang hӋ nhӏ phân khi biӇu diӉn ӣ dѭӟi dҥng mүu 8 bit là: 10000101, còn sӕ -5 là 01111011 (vì -5+27

=123, biӇu diӉn nhӏ phân là 01111011- phѭѫng pháp dùng bit dҩu; k=8; 2k-1

=27) Ĉѫn vӏ chiӅu dài ÿӇ

chӭa sӕ có thӇ lҩy thay ÿәi tӯ 2 ÿӃn 4 bytes

Bi Ӈu diӉn ký tӵ: ĈӇ có thӇ biӉu diӉn các ký tӵ nhѭ chӳ cái in và

thѭӡng, các chӳ sӕ, các ký hiӋu trên máy tính và các phѭѫng tiӋn trao ÿәi thông tin khác, ngѭӡi ta phҧi lұp ra các bӝ mã (code system) qui ѭӟc khác nhau dӵa vào viӋc chӑn tұp hӧp bao nhiêu bit ÿӇ diӉn tҧ 1 ký tӵ tѭѫng ӭng

Ví dө hӋ mã phә biӃn: H͏ chuy͋n ÿ͝i thông tin theo mã chu̱n cͯa MͿ

ASCII (American Standard Code for Information Interchange) là hӋ mã thông dөng nhҩt hiӋn nay trong kӻ thuұt tin hӑc HӋ mã ASCII dùng nhóm

7 bit hoһc 8 bit ÿӇ biӇu diӉn tӕi ÿa 128 hoһc 256 ký tӵ khác nhau và mã hóa theo ký tӵ liên tөc theo cѫ sӕ 16

• Ví dө hӋ mã ASCII 7 bit, mã hoá 128 ký tӵ liên tөc nhѭ sau:

Bҧng mã Unicode: Là bӝ mã chuҭn quӕc tӃ ÿѭӧc thiӃt kӃ ÿӇ dùng làm

bӝ mã duy nhҩt cho tҩt cҧ các ngôn ngӳ khác nhau trên thӃ giӟi Vì nhӳng ÿiӇm ѭu viӋt ÿó, Unicode ÿã và ÿang tӯng bѭӟc thay thӃ các bӝ mã truyӅn

thӕng, và hiӋn ÿang ÿѭӧc hӛ trӧ trên rҩt nhiӅu phҫn mӅm cNJng nhѭ các trình ӭng dөng Unicode sӱ dөng nhiӅu hѫn 8 bit (2,3,4,… Bytes) ÿӇ mã hoá ký

tӵ, cө thӇ chúng dùng 2 Bytes mã hoá ÿѭӧc 216

= 65536 ký tӵ, và vì thӃ chúng có thӇ mã hóa ÿѭӧc hҫu hӃt các chӳ cái cӫa các nѭӟc trên thӃ giӟi

1.2 Tin h ӑc

1.2.1 Khái ni ͏m chung v͉ Tin h͕c

Tin h ӑc là ngành khoa hӑc nghiên cӭu các phѭѫng pháp nhұp, xuҩt,

lѭu trӳ, truyӅn và xӱ lý thông tin mӝt cách tӵ ÿӝng dӵa trên các phѭѫng tiӋn

kӻ thuұt mà chӫ yӃu hiӋn tҥi là máy tính ÿiӋn tӱ Nhѭ vұy, khía cҥnh khoa

hӑc cӫa Tin hӑc chính là phѭѫng pháp, còn khía cҥnh kӻ thuұt cӫa Tin hӑc

là nghiên cӭu công nghӋ chӃ tҥo, phát triӇn và hoàn thiӋn máy tính ÿiӋn tӱ,

cNJng nhѭ sҧn xuҩt các chѭѫng trình (phҫn mӅm) hӋ thӕng, tiӋn ích và ӭng

dөng

Khi nói ÿӃn tin hӑc, ngѭӡi ta thѭӡng nói ÿӃn hai phҫn: phҫn cӭng (hardware) và phҫn mӅm (software)

Ph ҫn cӭng: Là toàn bӝ các thiӃt bӏ vұt lý, kӻ thuұt cӫa máy tính ÿiӋn

tӱ ĈӇ nâng cao tӕc ÿӝ xӱ lý, tăng dung lѭӧng bӝ nhӟ, tăng ÿӝ tin cұy, giҧm

thӇ tích, giҧm năng lѭӧng tiêu hao, tăng khҧ năng ghép nӕi,… là nhӳng mөc tiêu chính mà kӻ thuұt phҫn cӭng phҧi hѭӟng tӟi giҧi quyӃt

Ph ҫn mӅm: Là các chѭѫng trình có chӭc năng ÿiӅu khiӇn, khai thác

phҫn cӭng và thӵc hiӋn ÿáp ӭng mӑi yêu cҫu cӫa ngѭӡi sӱ dөng Nói cách khác phҫn mӅm cӫa máy tính là các chѭѫng trình, các cҩu trúc dӳ liӋu làm cho chѭѫng trình xӱ lý ÿѭӧc nhӳng thông tin thích hӧp và các tài liӋu mô tҧ phѭѫng thӭc sӱ dөng các chѭѫng trình ҩy, vì vұy phҫn mӅm luôn ÿѭӧc bә sung, sӱa ÿәi thѭӡng xuyên Phҫn mӅm máy tính ÿѭӧc chia thành hai loҥi:

Ph ̯n m͉m h͏ th͙ng: Là các chѭѫng trình ÿiӅu hành toàn bӝ hoҥt ÿӝng

cӫa hӋ máy tính ÿiӋn tӱ Ví dө nhѭ: HӋ ÿiӅu hành MicroSoft Windows, LINUX, UNIX,

Ph ̯n m͉m ͱng dͭng: Gӗm các chѭѫng trình tiӋn ích phөc vө các nhu

cҫu cӫa ngѭӡi sӱ dөng Nó còn có thӇ bao gӗm các chѭѫng trình có tính ӭng

dөng cho nhiӅu ngѭӡi, trong nhiӅu lƭnh vӵc và ÿѭӧc cài ÿһt có tính chuyên nghiӋp ÿѭӧc bán trên thӏ trѭӡng (phҫn mӅm thѭѫng mҥi - commercial software) Ví dө nhѭ: phҫn mӅm kӃ toán máy, bҧng tính ÿiӋn tӱ EXCEL, POWEPOINT, SPSS, VISUALFOX …

Công ngh Ӌ thông tin (Information Technology)

Có nhiӅu quan niӋm ÿѭӧc ÿѭa ra, tuy nhiên theo Nghӏ quyӃt Chính phӫ 49/CP kí ngày 04/08/1993 vӅ viӋc phát triӇn công nghӋ thông tin thì khái

niӋm này ÿѭӧc phát biӇu nhѭ sau: “Công ngh͏ thông tin là t̵p hͫp các

ph ˱˯ng pháp khoa h͕c, các ph˱˯ng ti͏n và công cͭ kƭ thu̵t hi͏n ÿ̩i - chͯ

y ͇u là kƭ thu̵t máy tính và vi͍n thông - nh̹m t͝ chͱc khai thác và s͵ dͭng

có hi ͏u qu̫ các ngu͛n tài nguyên thông tin r̭t phong phú và ti͉m năng trong m ͕i lƭnh v͹c ho̩t ÿ͡ng cͯa con ng˱ͥi và xã h͡i”

Nói cách khác chúng ta có thӇ hiӇu công nghӋ thông tin là sӵ kӃt hӧp

cӫa công nghӋ máy tính vӟi công nghӋ liên lҥc viӉn thông ÿѭӧc thӵc hiӋn trên cѫ sӣ công nghӋ vi ÿiӋn tӱ

1.2.2 Ͱng dͭng cͯa Tin h͕c

Ngày nay, Tin hӑc ÿѭӧc ӭng dөng rӝng rãi trong mӑi lƭnh vӵc cӫa cuӝc

sӕng, song có mӝt sӕ ӭng dөng chính cӫa tin hӑc phân theo lӟp bài toán mà tin hӑc giҧi quyӃt nhѭ:

Gi ҧi bài toán khoa hӑc kӻ thuұt: Các bài toán phát sinh tӯ các lƭnh

vӵc thiӃt kӃ kӻ thuұt, xӱ lý các sӕ liӋu thӵc nghiӋm, quy hoҥch và tӕi ѭu hóa, chúng thѭӡng có khӕi lѭӧng tính toán rҩt lӟn nӃu không dùng máy tính ÿiӋn tӱ sӁ khó thӵc hiӋn ÿѭӧc trong khoҧng thӡi gian ngҳn ĈӇ giҧi các bài toán này con ngѭӡi thѭӡng phҧi sӱ dөng ÿӃn các ngôn ngӳ lұp trình nhѭ BASIC, PASCAL, C, C++…

Gi ҧi bài toán quҧn lý: Bài toán quҧn lý thѭӡng có khӕi lѭӧng thông

tin lӟn nhѭng xӱ lý lҥi ÿѫn giҧn ĈӇ giҧi các bài toán này con ngѭӡi thѭӡng

sӱ dөng các ngôn ngӳ lұp trình nhѭ ACCESS, VISUAL STUDIO, SQL SERVER,…

So ҥn thҧo, in ҩn, lѭu trӳ văn bҧn: Trong lƭnh vӵc này Tin hӑc cho

T ӵ ÿӝng hóa: Bҵng các kӻ thuұt ÿo và truyӅn sӕ liӋu cNJng nhѭ các

chѭѫng trình chuyên dөng ÿѭӧc cài ÿһt thích hӧp, quá trình ÿiӅu khiӇn các thiӃt bӏ có thӇ giao phó cho các máy tính tӵ ÿӝng thӵc hiӋn thay cho con

ngѭӡi trong các dây chuyӅn sҧn xuҩt công nghiӋp lҳp máy, lò phҧn ӭng hҥt nhân…

Các l ƭnh vӵc trí tuӋ nhân tҥo: Trong lƭnh vӵc giҧi trí (GAME), y tӃ,

quӕc phòng, giao tiӃp… tin hӑc ÿҧm nhұn mӝt sӕ hoҥt ÿӝng thuӝc lƭnh vӵc trí tuӋ cӫa con ngѭӡi

Giáo d өc ÿào tҥo: Sӱ dөng mӝt sӕ phҫn mӅm dҥy hӑc (E-Leaning)

Phҫn mӅm quҧn lý ÿào tҥo theo hӑc chӃ tín chӍ, phҫn mӅm phân thӡi khóa

biӇu… ÿӇ thӵc hiӋn công tác trong lƭnh vӵc giáo dөc và ÿào tҥo

Trên quan ÿiӇm xét các lƭnh vӵc nghiên cӭu chính cӫa tin hӑc chúng ta

thҩy có 8 lƭnh vӵc chính là: ThiӃt kӃ và chӃ tҥo máy tính; Xây dӵng các hӋ ÿiӅu hành; Ngôn ngӳ lұp trình và chѭѫng trình dӏch; Cҩu trúc dӳ liӋu và giҧi thuұt; Cѫ sӣ dӳ liӋu; Công nghӋ phҫn mӅm; Trí tuӋ nhân tҥo và hӋ chuyên gia; Giao tiӃp ngѭӡi máy

1.3 Máy tính ÿiӋn tӱ

1.3.1 Quy trình x ͵ lý thông tin b̹ng máy tính ÿi͏n t͵

Máy tính ÿiӋn tӱ là mӝt thiӃt bӏ ÿiӋn tӱ có khҧ năng tә chӭc và lѭu trӳ thông tin vӟi khӕi lѭӧng lӟn, xӱ lý dӳ liӋu vӟi tӕc ÿӝ nhanh, chính xác, tӵ ÿӝng thành thông tin có ích cho ngѭӡi dùng

Máy tính ÿiӋn tӱ ÿã trҧi qua nhiӅu thӃ hӋ, luôn cҧi tiӃn ÿӇ ÿҥt mӭc ÿӝ hoàn thiӋn Dӵa vào chӭc năng hoҥt ÿӝng, máy tính ÿiӋn tӱ có 5 bӝ phұn chính là: bӝ vào, bӝ ra, bӝ nhӟ, bӝ sӕ hӑc và logic (hay còn gӑi là bӝ làm tính) và bӝ ÿiӅu khiӇn Các thanh ghi cNJng ÿѭӧc coi là mӝt trong các nhân tӕ

cӫa bӝ xӱ lí trung tâm

Quy trình xӱ lý cӫa máy tính ÿiӋn tӱ ÿѭӧc thӇ hiӋn nhѭ sѫ ÿӗ dѭӟi ÿây

Ĉҫu vào cӫa máy tính ÿiӋn tӱ là các chѭѫng trình hoһc dӳ liӋu Chúng ÿѭӧc ÿѭa vào thông qua các thiӃt bӏ vào (Inputs) Máy tính ÿiӋn tӱ sӁ xӱ lý

và ÿѭa các thông tin kӃt quҧ ra ngoài thông qua các thiӃt bӏ ra (Outputs)

1.3.2 S˯ ÿ͛ c̭u trúc cͯa máy tính ÿi͏n t͵

Sѫ ÿӗ cҩu trúc cӫa máy tính ÿiӋn tӱ có thӇ ÿѭӧc biӇu diӉn nhѭ sau:

B ӝ vào: Dùng ÿӇ ÿѭa dӳ liӋu và chѭѫng trình vào bӝ nhӟ trong cӫa

máy tính ThiӃt bӏ chӫ yӃu thѭӡng là bàn phím, máy quét, micro, máy ÿӑc

mã sӕ, mã vҥch,…

B ӝ ra: Dùng ÿӇ ÿѭa thông tin tӯ bӝ nhӟ trong ra ngoài ThiӃt bӏ chӫ

yӃu thѭӡng là màn hình, máy in, máy vӁ,…

B ӝ nhӟ: Dùng ÿӇ lѭu trӳ thông tin là các chѭѫng trình, dӳ liӋu Bӝ nhӟ

gӗm 2 phҫn: Bӝ nhӟ trong (Internal Storage); và bӝ nhӟ ngoài (External Storage - ÿӅ cұp ӣ mөc tiӃp theo)

Bӝ nhӟ trong lҥi ÿѭӧc chia ra làm hai loҥi bӝ nhӟ chӫ yӃu là ROM (Read Only Memory) và RAM (Random Access Memory) Bӝ nhӟ ROM là

bӝ nhӟ chӍ ÿӑc chӭ không ghi Dӳ liӋu ÿѭӧc ghi ӣ trong ROM chӫ yӃu là các thông sӕ kƭ thuұt cӫa máy tính Nghƭa là thông tin trong ROM ÿѭӧc ghi

lҥi bӣi mӝt thiӃt bӏ ghi ÿһc biӋt cӫa nhà sҧn xuҩt, ngѭӡi sӱ dөng không ghi ÿѭӧc thông tin vào ROM Tuy nhiên, khi không dùng ÿӃn máy tính (mҩt ÿiӋn hoһc tҳt máy) thông tin trong ROM vүn ÿѭӧc lѭu trӳ mà không bӏ mҩt

Bӝ nhӟ trong RAM (Random Access Mermory) dùng ÿӇ chӭa chѭѫng trình, dӳ liӋu và kӃt quҧ giҧi các bài toán Ngѭӡi sӱ dөng có thӇ ghi thông tin vào RAM hay ÿӑc thông tin tӯ RAM ra Khi không dùng (mҩt ÿiӋn hoһc

tҳt máy) thông tin trong RAM sӁ mҩt

B ӝ sӕ hӑc và logic (ALU - Arithmetic Logic Unit): Bao gӗm các thiӃt bӏ

thӵc hiӋn các phép tính sӕ hӑc (cӝng, trӯ, nhân, chia, ), các phép tính logic (AND, OR, NOT, XOR) và các phép tính quan hӋ (so sánh lӟn hѫn, nhӓ

hѫn, bҵng nhau, )

Các thanh ghi ( Registers): Ĉѭӧc gҳn chһt vào CPU bҵng các mҥch ÿiӋn tӱ làm nhiӋm vө bӝ nhӟ trung gian Các thanh ghi mang các chӭc năng chuyên dөng giúp tăng tӕc ÿӝ trao ÿәi thông tin trong máy tính

B ӝ ÿiӅu khiӇn (CU - Control Unit): Có chӭc năng ÿiӅu khiӇn và phӕi

hӧp sӵ hoҥt ÿӝng cӫa các bӝ phұn cӫa máy tính

L ӏch sӱ phát triӇn cӫa máy tính ÿiӋn tӱ qua các giai ÿoҥn

Máy tính (máy tính ÿiӋn tӱ) thӵc sӵ bҳt ÿҫu hình thành vào thұp niên

1950 và ÿӃn nay ÿã trҧi qua 5 thӃ hӋ và ÿѭӧc phân loҥi theo sӵ tiӃn bӝ vӅ công nghӋ ÿiӋn tӱ và vi ÿiӋn tӱ cNJng nhѭ các cҧi tiӃn vӅ nguyên lý, tính năng và loҥi hình cӫa nó

Th ͇ h͏ 1 (1950 - 1958): Máy tính sӱ dөng các bóng ÿèn ÿiӋn tӱ chân

không, mҥch riêng rӁ, vào sӕ liӋu bҵng phiӃu ÿөc lӛ, ÿiӅu khiӇn bҵng tay Máy có kích thѭӟc rҩt lӟn, tiêu thө năng lѭӧng nhiӅu, tӕc ÿӝ tính chұm khoҧng 300 - 3.000 phép tính/s Loҥi máy tính ÿiӇn hình thӃ hӋ 1 nhѭ EDVAC (Mӻ) hay BESM (Liên Xô cNJ),

Th ͇ h͏ 2 (1958 - 1964): Máy tính dùng bӝ xӱ lý bҵng ÿèn bán dүn,

mҥch in Máy tính ÿã có chѭѫng trình dӏch nhѭ Cobol, Fortran và hӋ ÿiӅu hành ÿѫn giҧn Kích thѭӟc máy còn lӟn, tӕc ÿӝ tính khoҧng 10.000 -100.000 phép tính/s Ví dө nhѭ loҥi IBM-1070 (Mӻ), MINSK (Liên Xô cNJ),

Th ͇ h͏ 3 (1965 - 1974): Máy tính ÿѭӧc gҳn các bӝ vi xӱ lý bҵng vi

mҥch ÿiӋn tӱ cӥ nhӓ có thӇ có ÿѭӧc tӕc ÿӝ tính khoҧng 100.000 - 1 triӋu phép tính/s Máy ÿã có các hӋ ÿiӅu hành ÿa chѭѫng trình KӃt quҧ tӯ máy tính có thӇ in ra trӵc tiӃp ӣ máy in Ví dө nhѭ IBM-360 (Mӻ), hay EC (Liên

Xô cNJ),

Th ͇ h͏ 4 (1974 - nay): Máy tính bҳt ÿҫu có các vi mҥch ÿa xӱ lý có tӕc

ÿӝ tính hàng chөc triӋu ÿӃn hàng tӹ phép tính/s Giai ÿoҥn này có 2 loҥi máy tính chính: máy tính cá nhân ÿӇ bàn (Personal Computer - PC) hoһc xách tay (Laptop hoһc Notebook computer) và các loҥi máy tính chuyên nghiӋp thӵc hiӋn ÿa chѭѫng trình, ÿa xӱ lý, Ĉã bҳt ÿҫu hình thành các hӋ thӕng mҥng máy tính (Computer Networks), và các ӭng dөng ÿa phѭѫng tiӋn

ĈӇ ÿáp ӭng các yêu cҫu sӱ dөng ӣ mӭc ÿӝ khác nhau các loҥi máy tính cӵc lӟn, vӯa và nhӓ cùng song song phát triӇn Ngѭӡi ta tҥm chia các loҥi

Th ͇ h͏ 5 (t˱˯ng lai): Xu hѭӟng bҳt ÿҫu các nghiên cӭu tҥo ra các máy

tính mô phӓng các hoҥt ÿӝng cӫa não bӝ và hành vi con ngѭӡi, có trí khôn nhân tҥo vӟi khҧ năng tӵ suy diӉn phát triӇn các tình huӕng nhұn ÿѭӧc và hӋ

quҧn lý kiӃn thӭc cѫ bҧn ÿӇ giҧi quyӃt các bài toán ÿa dҥng

L ӏch sӱ phát triӇn cӫa bӝ vi xӱ lí cӫa máy tính

1979-1980: IBM cho ra ÿӡi máy Datamaster dùng vi xӱ lý 16 bit 8086

cӫa Intel

1981-1982: Intel ÿѭa ra vi xӱ lý 8 bit 8088 mà trong nó là vi mҥch 16bit 8086 IBM dùng vi xӱ lý này ÿӇ thiӃt kӃ PC thӃ hӋ thӭ hai: PC-XT (extended technology) 8088 có 8 bit bus dӳ liӋu và 20 bit bus ÿӏa chӍ, có khҧ

năng quҧn lý tӕi ÿa 1MB bӝ nhӟ vұt lý, chҥy vӟi tҫn sӕ ÿӗng hӗ 4,77 MHz Máy PC-XT trang bӏ hai ÿƭa mӅm 360KB, 256 KB Ram PC-XT dùng hӋ ÿiӅu hành CP/M và chѭѫng trình BASIC 80 cӫa Micrrosoft

1984: Intel ÿѭa ra vi xӱ lý 80286, là vi xӱ lý 16 bit hoàn thiӋn, có thêm

4 bit bus ÿӏa chӍ, quҧn lý 16MB bӝ nhӟ IBM tung ra thӏ trѭӡng máy PC-AT (advanced technllogy) vӟi bӝ vi xӱ lý 80286

1987: ThӃ hӋ PC mӟi ra ÿӡi vӟi vi xӱ lý 80386 IBM công khai cҩu tҥo máy và nӝi dung chѭѫng trình hӋ ÿiӅu hành vào ra cѫ sӣ (BIOS), ÿiӅu này giúp các hãng khác có thӇ sҧn xuҩt các máy tính tѭѫng thích và các bҧn mҥch cҳm tѭѫng thích khiӃn cҩu trúc IBM-PC trӣ thành mӝt cҩu trúc chuҭn công nghiӋp

1990: 80486 ra ÿӡi vӟi nhiӅu chӭc năng hѫn, cө thӇ là 8 Kbyte bӝ nhӟ ÿӋm mã lӋnh (code cache) và mӝt bӝ ÿӗng xӱ lý toán hӑc Tҫn sӕ làm viӋc

cӫa Pentium làm viӋc nhanh gҩp 10 lҫn so vӟi 80486 Xuҩt hiӋn chuҭn khe cҳm mӟi PCI-bus (Peripheral Components Interconnect), và do ÿó bҧn mҥch chính máy vi tính cá nhân chӍ còn lҥi vài vi mҥch, tҩt cҧ các vi mҥch ngoҥi

vi cӫa cҩu trúc IBM-PC cNJng nhѭ vi mҥch ÿiӅu khiӇn PCI ÿѭӧc tích hӧp vào

mӝt vi mҥch duy nhҩt, có tên là PCI-chipset

1995: Khҧ năng ÿa môi trѭӡng (multimedia) cӫa máy vi tính cá nhân càng ngày càng hoàn thiӋn (Pentium MMX, Pentium Pro, Pentium II ra ÿӡi)

Tҫn sӕ ÿӗng hӗ cao nhҩt 300 MHz Mӝt chuҭn giao diӋn ngoҥi vi mӟi ÿѭӧc công bӕ là bus tuҫn tӵ ÿa dҥng USB (Universal Serial Bus)

T ͳ năm 2000: Cҩu trúc vi xӱ lý 64bit ra ÿӡi Intel cho ra ÿӡi nhiӅu vi

mҥch tәng hӧp thích hӧp vӟi vi xӱ lý cӫa chính hãng Chipset ÿҧm nhiӋm

hҫu hӃt các chӭc năng ÿiӅu khiӇn trên máy thông qua bӝ ÿiӅu khiӇn hiӇn thӏ

ӣ bên trong

Máy vi tính

Máy vi tính là máy tính ÿiӋn tӱ thuӝc thӃ hӋ thӭ 3 (1965 - 1974) khi mà

có sӵ thay ÿәi vӅ mһt công nghӋ cӫa viӋc phát minh ra bӝ vi xӱ lý cӫa Ted Hoff, Federico Faggin, và Stanley Mazor tҥi Intel

B ӝ nhӟ ngoài: Là thiӃt bӏ lѭu trӳ thông tin vӟi dung lѭӧng lӟn, thông

tin không bӏ mҩt khi không có ÿiӋn Có thӇ cҩt giӳ và di chuyӇn bӝ nhӟ ngoài ÿӝc lұp vӟi máy tính HiӋn nay có các loҥi bӝ nhӟ ngoài phә biӃn nhѭ:

Ĉƭa mӅm (Floppy disk): Là loҥi ÿƭa ÿѭӡng kính 3.5 inch dung lѭӧng

360K, 720K, 1.44 MB (hҫu nhѭ hiӋn nay không còn ÿѭӧc sӱ dөng nӳa)

Ĉƭa cӭng (hard disk): Phә biӃn là ÿƭa cӭng có dung lѭӧng 20 GB, 30

GB, 40 GB, 60 GB, 120 GB,

- HDD (Hard disk drive) là ә cӭng hoҥt ÿӝng bҵng cѫ

- SSD (Solid state drive) là ә ÿƭa thӇ eawns, dӳ liӋu ÿѭӧc lѭu trӳ trên các con chíp bӝ nhӟ flash kӃt hӧp vӟi nhau

Ĉƭa quang (Compact disk): loҥi 4.72 inch, là thiӃt bӏ phә biӃn dùng ÿӇ

lѭu trӳ các phҫn mӅm mang nhiӅu thông tin, hình ҧnh, âm thanh và thѭӡng ÿѭӧc sӱ dөng trong các phѭѫng tiӋn ÿa truyӅn thông (multimedia) Có hai

loҥi phә biӃn là: ÿƭa CD (dung lѭӧng khoҧng 700 MB) và DVD (dung lѭӧng khoҧng 4.7 GB)

Các loҥi bӝ nhӟ ngoài khác nhѭ thҿ nhӟ (Memory Stick, Compact Flash Card), USB Flash Drive có dung lѭӧng phә biӃn là 32 MB, 64 MB,

128 MB, 4GB, 8GB, 16GB,

• Các thiӃt bӏ nhұp (Bӝ vào - Input)

Bàn phím (Keyboard, thiӃt bӏ nhұp chuҭn): Là thiӃt bӏ chӫ yӃu dùng ÿӇ

nhұp dӳ liӋu và câu lӋnh, bàn phím máy vi tính phә biӃn hiӋn nay là mӝt

bҧng chӭa 104 phím có các tác dөng khác nhau Có thӇ chia làm 3 nhóm phím chính:

+ Nhóm phím ÿánh máy: gӗm các phím chӳ, phím sӕ và phím các ký tӵ

ÿһc biӋt (~, !, @, #, $, %, ^,&, ?, )

+ Nhóm phím ch ͱc năng (function keypad): gӗm các phím tӯ F1 ÿӃn

F12 và các phím nhѭ ĸ Ĺ ĺ Ļ (phím di chuyӇn tӯng ÿiӇm), phím PgUp (lên trang màn hình), PgDn (xuӕng trang màn hình), Insert (chèn), Delete (xóa), Home (vӅ ÿҫu), End (vӅ cuӕi)

Hình 1.3: Bàn phím Chu ӝt (Mouse): Là thiӃt bӏ vào thѭӡng dùng ÿӇ ÿѭa dӳ liӋu, thӵc hiӋn

chӭc năng phә biӃn hiӋn nay, nhҩt là các máy tính chҥy trong môi trѭӡng Windows

Hình 1.4: Chuӝt loҥi phә biӃn bao gӗm hai nút (trái, phҧi) và nút cuӝn

Máy quét hình (Scanner): Là thiӃt bӏ dùng ÿӇ nhұp hình vӁ, hình chөp vào máy tính Thông tin trên giҩy sӁ ÿѭӧc quét thành các tín hiӋu sӕ tҥo thành các tұp tin ҧnh (image file)

• Các thiӃt bӏ xuҩt (Bӝ ra - Output)

Màn hình (Screen hay Monitor, thiӃt bӏ xuҩt chuҭn): Dùng ÿӇ thӇ hiӋn thông tin cho ngѭӡi sӱ dөng xem Thông tin ÿѭӧc thӇ hiӋn ra màn hình bҵng

phѭѫng pháp ánh xҥ bӝ nhӟ (memory mapping), vӟi cách này màn hình chӍ viӋc ÿӑc liên tөc bӝ nhӟ và hiӇn thӏ bҩt kǤ thông tin nào hiӋn có trong vùng

nhӟ ra màn hình Màn hình hiӋn nay trên thӏ trѭӡng là màn hình màu SVGA 15”,17”, 19” vӟi ÿӝ phân giҧi có thӇ ÿҥt 1280 X 1024 pixel Màn hình làm

viӋc mӝt trong hai chӃ ÿӝ: chӃ ÿӝ văn bҧn (TEXT) mӝt trang màn hình gӗm

25 dòng ÿánh sӕ tӯ dòng 0 ÿӃn dòng 24 dòng và trên mӝt dòng có 80 cӝt tӯ

cӝt 0 ÿӃn 79, giao ÿiӇm dòng và cӝt hiӋn ký tӵ; và chӃ ÿӝ ÿӗ hӑa (GRAPHICS) có ÿӝ phân giҧi 1280 x 1024 giao ÿiӇm dòng và cӝt

Máy in (Printer): Là thiӃt bӏ xuҩt ÿӇ ÿѭa thông tin ra giҩy Máy in phә biӃn hiӋn nay là: máy in ma trұn ÿiӇm (dot matrix) loҥi 24 kim, máy in phun

mӵc, máy in laser trҳng ÿen hoһc màu

Máy chiӃu (Projector): Chӭc năng tѭѫng tӵ màn hình, thѭӡng ÿѭӧc sӱ

dөng thay cho màn hình trong các buәi báo cáo, thuyӃt trình, …

1.4 Thuұt toán và ngôn ngӳ lұp trình

1.4.1 Khái ni͏m thu̵t toán

Thuұt toán là mӝt tұp hӧp hӳu hҥn các bѭӟc công viӋc ÿѭӧc viӃt theo

mӝt trình tӵ nhҩt ÿӏnh ÿӇ giҧi quyӃt mӝt loҥt bài toán hay nhiӋm vө nào ÿó Nói cách khác nó chính là mӝt bӝ các qui tҳc hay qui trình cө thӇ nhҵm giҧi quyӃt mӝt vҩn ÿӅ nào ÿó (bài toán) trong mӝt sӕ bѭӟc hӳu hҥn, hoһc nhҵm cung cҩp mӝt kӃt quҧ tӯ mӝt tұp hӧp cӫa các dӳ kiӋn ÿѭa vào

Ví d ө: Xây dӵng thuұt toán ÿӇ giҧi phѭѫng trình bұc nhҩt ax + b = 0

vӟi 2 sӕ thӵc a,b bҩt kì ÿѭӧc nhұp vào tӯ bàn phím

Bѭӟc 1: Vào 2 sӕ a,b

Bѭӟc 2: Xét a  0 nӃu ÿúng thì thӵc hiӋn bѭӟc 4; Ngѭӧc lҥi thì thӵc

hiӋn bѭӟc 3

Bѭӟc 3: Xét b  0 thì in ‘Phѭѫng trình vô nghiӋm’ rӗi chuyӇn bѭӟc 5

Ngѭӧc lҥi thì in ‘Phѭѫng trình vô sӕ nghiӋm’ rӗi chuyӇn bѭӟc 5

Bѭӟc 3 xét b  0 rõ ràng 6  0; In ‘Phѭѫng trình vô nghiӋm’; ChuyӇn

bѭӟc 5 kӃt thúc Nhѭ vұy, thuұt toán cho kӃt quҧ ‘Phѭѫng trình vô nghiӋm’

Trѭӡng hӧp 3: NӃu thӵc hiӋn thuұt toán trên nhѭ sau:

Bѭӟc 1 cho 2 sӕ 0, 0 (a=0 b=0)

Bѭӟc 2 xét a = 0 rõ ràng sӁ thӵc hiӋn bѭӟc 3

Bѭӟc 3 xét b  0 rõ ràng 0= 0; In “Phѭѫng trình vô sӕ nghiӋm”; ChuyӇn bѭӟc 5 kӃt thúc Nhѭ vұy, thuұt toán cho kӃt quҧ “Phѭѫng trình vô

sӕ nghiӋm”

V ұy, trong 3 trѭӡng hӧp cho kӃt quҧ nhѭ mong muӕn bӣi vұy áp dөng

thuұt toán trên vӟi bҩt kǤ 2 sӕ thӵc a, b nào cNJng cho kӃt quҧ nhѭ mong

muӕn

Tính ch ҩt cӫa thuұt toán

Thuұt toán giҧi bài toán nào ÿó có nhiӅu tính chҩt, song có các tính chҩt sau là cѫ bҧn:

Tính ch ҩt 1: Tính xác ÿӏnh, nghƭa là kӃt quҧ cӫa thuұt toán luôn luôn

cho cùng mӝt kӃt quҧ nӃu chúng có cùng bӝ dӳ liӋu vào Hay nói cách khác

nӃu dӳ liӋu vào là giӕng nhau thì thuұt toán phҧi cho ra kӃt quҧ giӕng nhau

Tính ch ҩt 2: Tính dӯng, nghƭa là viӋc áp dөng thuұt toán cho mӝt bӝ

dӳ liӋu cө thӇ thì sau hӳu hҥn bѭӟc thӵc hiӋn thuұt toán sӁ cho kӃt quҧ và

kӃt thúc

Tính ch ҩt 3: Tính phә dөng, nghƭa là thuұt toán không chӍ áp dөng cho

mӝt bài toán nhҩt ÿӏnh mà có thӇ áp dөng cho mӝt lӟp các bài toán có ÿҫu vào tѭѫng tӵ nhau

Tính ch ҩt 4: Tính ÿúng ÿҳn, nghƭa là thuұt toán phҧi luôn cho ra kӃt

quҧ ÿúng (cҫn tìm) vӟi các bӝ dӳ liӋu khác nhau

S ˯ ÿ͛ kh͙i

ĈӇ thӇ hiӋn thuұt toán ngѭӡi ta có thӇ dùng nhiӅu phѭѫng pháp ÿӇ biӇu

diӉn, ví dө nhѭ cách viӃt ӣ trên ÿѭӧc gӑi là phѭѫng pháp liӋt kê theo các

bѭӟc Ngoài ra, mӝt trong phѭѫng pháp thӇ hiӋn thuұt toán thѭӡng ÿѭӧc dùng nӳa ÿó là sѫ ÿӗ khӕi

Sѫ ÿӗ khӕi là cách thӇ hiӋn thuұt toán bҵng các hình khӕi hình hӑc nӕi

vӟi nhau bҵng ÿѭӡng ÿi có hѭӟng Chúng ta quy ѭӟc trong sѫ ÿӗ khӕi sӱ dөng các hình khӕi nhѭ sau:

Các d ҥng cҩu trúc cѫ bҧn cӫa sѫ ÿӗ khӕi

Sѫ ÿӗ khӕi cӫa thuұt toán thѭӡng ÿѭӧc thӇ hiӋn ӣ 3 dҥng cѫ bҧn nhѭ sau:

S ˯ ÿ͛ kh͙i d̩ng tu̯n t͹: Là sѫ ÿӗ khӕi thӇ hiӋn thuұt toán gӗm n khӕi

mà khi thӵc hiӋn thuұt toán vӟi mӝt bӝ dӳ liӋu cө thӇ sӁ lҫn lѭӧt thӵc hiӋn

tӯ khӕi ÿҫu tiên ÿӃn khӕi cuӕi cùng theo thӭ tӵ viӃt cӫa nó

S ˯ ÿ͛ kh͙i d̩ng rͅ nhánh: Là sѫ ÿӗ khӕi thӇ hiӋn thuұt toán gӗm n

nhánh mà khi thӵc hiӋn thuұt toán vӟi mӝt bӝ dӳ liӋu cө thӇ sӁ thӵc hiӋn

mӝt trong n nhánh mà thôi

Ví d ө: VӁ sѫ ÿӗ khӕi thӇ hiӋn thuұt toán ÿӇ giҧi bài toán Giҧi phѭѫng

trình bұc nhҩt nói trên

S ˯ ÿ͛ kh͙i d̩ng chu trình: Là sѫ ÿӗ khӕi thӇ hiӋn thuұt toán gӗm n

khӕi mà khi thӵc hiӋn thuұt toán vӟi mӝt bӝ dӳ liӋu cө thӇ sӁ có mӝt sӕ khӕi

lһp ÿi lһp lҥi nhiӅu lҫn phө thuӝc vào mӝt ÿiӅu kiӋn nào ÿó vүn thӓa mãn

Ví d ө: Cho mӝt dãy A gӗm N sӕ nguyên khác nhau a1, a2, , aN và sӕ nguyên k Tìm và in ra chӍ sӕ i mà ai=k hoһc thông báo không có sӕ hҥng nào cӫa dãy A có giá trӏ bҵng k

Trên thӵc tӃ, sѫ ÿӗ khӕi dùng ÿӇ giҧi bài toán nào ÿó có thӇ ÿѭӧc sӱ dөng mӝt cách hӛn hӧp vӟi 3 dҥng cѫ bҧn nói trên Nghƭa là trong sѫ ÿӗ

khӕi, có thӇ ÿoҥn khӕi này là tuҫn tӵ, ÿoҥn khác là rӁ nhánh, và ÿoҥn khác

nӳa là chu trình, hoһc trong ÿoҥn khӕi rӁ nhánh lҥi chӭa ÿoҥn khӕi rӁ nhánh,

hoһc trong ÿoҥn khӕi chu trình lҥi chӭa chu trình

1.4.2 Khái ni͏m ch˱˯ng trình và ngôn ngͷ l̵p trình

Máy tính hoҥt ÿӝng ÿѭӧc là nhӡ các lӋnh mà ÿã ÿѭӧc mã hóa ӣ trong

nó LӋnh chính là mӝt chӍ thӏ cho máy tính ÿӇ theo ÿó máy tính có thӇ thӵc

hiӋn mӝt cách tӵ ÿӝng

Chѭѫng trình là mӝt tұp hӧp các lӋnh ÿӇ thӇ hiӋn mӝt thuұt toán giҧi quyӃt mӝt bài toán hay mӝt nhiӋm vө nào ÿó Hay nói cách khác, chѭѫng trình cNJng là mӝt cách ÿӇ thӇ hiӋn thuұt toán thông qua tұp hӧp các lӋnh tѭѫng ӭng

Ngôn ngӳ lұp trình là ngôn ngӳ ÿӇ viӃt chѭѫng trình Có nhiӅu loҥi ngôn ngӳ lұp trình khác nhau mà sӵ liên quan cӫa chúng phө thuӝc vào kiӃn trúc và hoҥt ÿӝng cӫa máy tính Có thӇ phân chia chúng thành các mӭc:

Ngôn ng ͷ máy: Là ngôn ngӳ chѭѫng trình ÿѭӧc viӃt ӣ dѭӟi dҥng nhӏ

phân hoһc ӣ dҥng hexa, mà máy tính có thӇ hiӇu ÿѭӧc mӝt cách trӵc tiӃp và

thӵc hiӋn ÿѭӧc Tuy nhiên, nó không thuұn lӧi cho con ngѭӡi trong viӋc

hiӇu và viӃt chѭѫng trình

Hͫp ngͷ: Là ngôn ngӳ cҩp thҩp mà con ngѭӡi có thӇ sӱ dөng ÿѭӧc ÿӇ

viӃt chѭѫng trình ĈiӇm không thuұn lӧi cӫa ngôn ngӳ này là chúng phө thuӝc chһt chӁ vào kiӃn trúc cӫa máy tính Ví dө nhѭ Assembly

Ngôn ng ͷ l̵p trình b̵c cao: Là ngôn ngӳ mà câu lӋnh cӫa nó gҫn gNJi

vӟi ngôn ngӳ tӵ nhiên Chúng có tính ÿӝc lұp, nghƭa là không phө thuӝc vào

mӝt loҥi máy cө thӇ nào

Lѭu ý, ngôn ngӳ lұp trình phҧi bao gӗm các yӃu tӕ sau ÿây: Tұp các ký tӵ; Tұp hӧp tӯ vӵng; Tұp hӧp các quy tҳc ngӳ pháp và quy tҳc viӃt các lӋnh Ĉӕi vӟi hӧp ngӳ và ngôn ngӳ lұp trình bұc cao thì chúng cҫn có mӝt ѭѫng trình dӏch tѭѫng ӭng ÿӇ dӏch các ngôn ngӳ này sang ngôn ngӳ máy

và hӧp dӏch (dӏch tiӃp ra ngôn ngӳ máy) Ĉã có hàng ngàn ngôn ngӳ thuұt toán ra ÿӡi và hai lƭnh vӵc ÿѭӧc ӭng dөng nhiӅu ÿó là lƭnh vӵc khoa hӑc kӻ thuұt và lƭnh vӵc quҧn lý Trong các bài toán khoa hӑc kӻ thuұt dӳ liӋu ÿѭa vào ÿѫn giҧn nhѭng quá trình xӱ lý phӭc tҥp Ngѭӧc lҥi, các bài toán quҧn

lý dӳ liӋu ÿѭa vào phӭc tҥp nhѭng quá trình xӱ lý lҥi ÿѫn giҧn Ví dө, trong

lƭnh vӵc khoa hӑc kӻ thuұt có các ngôn ngӳ lұp trình bұc cao nhѭ BASIC, FORTRAN, ALGOL, PASCAL, C, C++ ; trong lƭnh vӵc khoa hӑc quҧn lý kinh tӃ ÿã có các ngôn ngӳ lұp trình bұc cao nhѭ COBOL, PL1, DBASE, FOXBASE, FOXPRO

1.4.3 Quy trình gi ̫i bài toán trên máy tính ÿi͏n t͵

ViӋc giҧi bài toán trên máy tính ÿiӋn tӱ thѭӡng ÿѭӧc tiӃn hành qua các bѭӟc sau ÿây:

B ѭӟc 1: Xác ÿӏnh bài toán: Phҧi xác ÿӏnh mөc ÿích cӫa bài toán, xác

ÿӏnh dӳ liӋu vào, xác ÿӏnh cách xӱ lý và dӳ liӋu ÿѭa ra

B ѭӟc 2: Chӑn phѭѫng pháp giҧi: Giҧi bài toán có nhiӅu cách giҧi khác

nhau, phҧi chӑn phѭѫng pháp nào tӕi ѭu nhҩt

B ѭӟc 3: ViӃt thuұt toán giҧi bài toán: ViӃt thuұt toán giҧi bài toán bҵng

sѫ ÿӗ khӕi

B ѭӟc 4: Lұp trình giҧi bài toán: Chӑn ngôn ngӳ lұp trình thích hӧp ÿӇ

thӇ hiӋn thuұt toán thành chѭѫng trình

B ѭӟc 5: Thӱ nghiӋm chѭѫng trình: Thӵc hiӋn chѭѫng trình vӟi nhӳng

bӝ dӳ liӋu giҧ ÿӏnh và ÿánh giá kӃt quҧ

B ѭӟc 6: Cài ÿһt và hѭӟng dүn sӱ dөng chѭѫng trình

CÂU HӒI CHѬѪNG 1

1- Khái niӋm thông tin và dӳ liӋu Phân biӋt giӳa chúng

2- Trình bày mӝt sӕ hӋ ÿӃm cѫ bҧn và cách chuyӇn ÿәi giӳa chúng 3- Trình bày cách biӇu diӉn thông tin trong máy tính ÿiӋn tӱ và ÿѫn vӏ

ÿo thông tin

4- Khái niӋm tin hӑc, công nghӋ thông tin, và các ӭng dөng cӫa tin hӑc 5- ThӃ nào là phҫn mӅm hӋ thӕng, và phҫn mӅm ӭng dөng

6- Sѫ ÿӗ cҩu trúc cӫa máy tính ÿiӋn tӱ và các bӝ phұn chính cӫa nó 7- Lӏch sӱ phát triӇn cӫa máy tính qua các giai ÿoҥn

8- Thuұt toán và các tính chҩt cѫ bҧn cӫa chúng

9- Khái niӋm sѫ ÿӗ khӕi và các dҥng cҩu trúc cѫ bҧn cӫa sѫ ÿӗ khӕi 10- Khái niӋm chѭѫng trình, ngôn ngӳ lұp trình, và chѭѫng trình dӏch 11- Qui trình giҧi bài toán trên máy tính ÿiӋn tӱ

th ͙ng vͣi nhi͏m vͭ ÿ̫m b̫o t˱˯ng tác giͷa ng˱ͥi dùng vͣi máy tính, cung

c ̭p các ph˱˯ng ti͏n và d͓ch vͭ ÿ͋ ÿi͉u ph͙i vi͏c th͹c hi͏n các ch˱˯ng trình, qu ̫n lí ch̿t chͅ các tài nguyên cͯa máy, t͝ chͱc khai thác chúng m͡t cách thu ̵n ti͏n và t͙i ˱u

Nhѭ vұy, hӋ ÿiӅu hành là mӝt nhóm chѭѫng trình, hoҥt ÿӝng nhѭ là mӝt

cҫu nӕi giӳa ngѭӡi sӱ dөng và máy tính ÿiӋn tӱ, giúp cho ngѭӡi sӱ dөng dӉ dàng khai thác máy Trong quá trình làm viӋc vӟi máy tính ÿiӋn tӱ, tҩt cҧ các thao tác cӫa ngѭӡi sӱ dөng ÿӅu ÿѭӧc ghi nhұn và xӱ lý bӣi hӋ ÿiӅu hành

HӋ ÿiӅu hành cho phép ngѭӡi sӱ dөng truyӅn ÿҥt các yêu cҫu xӱ lý cӫa mình thông qua các hình thӭc tӵ nhiên (chӍ thӏ, thao tác,…), sau ÿó chuyӇn nӝi dung các truyӅn ÿҥt này thành các chuӛi ký hiӋu mã ÿiӅu khiӇn mà máy tính ÿiӋn tӱ hiӇu ÿѭӧc và thӵc hiӋn ÿѭӧc HӋ ÿiӅu hành có nhiӋm vө giҧi mã các kӃt

quҧ xӱ lý thành các thông tin mà ngѭӡi sӱ dөng có thӇ ÿӑc và hiӇu ÿѭӧc

Nhӡ hӋ ÿiӅu hành, viӋc trao ÿәi thông tin giӳa ngѭӡi sӱ dөng và máy tính ÿiӋn tӱ trӣ nên dӉ dàng và hiӋu quҧ hѫn Ngѭӡi sӱ dөng không bҳt buӝc

phҧi hiӇu biӃt cNJng nhѭ lӋ thuӝc nhiӅu vào tә chӭc vұt lý bên trong cӫa máy tính ÿiӋn tӱ trong viӋc ÿһc tҧ các yêu cҫu xӱ lý cӫa mình ĈiӅu ÿó không chӍ giúp máy tính ÿiӋn tӱ trӣ nên gҫn gNJi hѫn vӟi con ngѭӡi, mà còn giúp các cҩu trúc máy tính khác nhau có thӇ hòa nhұp thành mӝt hӋ thӕng ÿӇ thӵc

hiӋn chung mӝt công viӋc Hình sau minh hӑa mӕi quan hӋ giӳa ngѭӡi sӱ

dөng và phҫn cӭng

Hình 2.1: M ӕi quan hӋ giӳa ngѭӡi sӱ dөng và phҫn cӭng

Các chͱc năng c˯ b̫n cͯa h͏ ÿi͉u hành

HӋ ÿiӅu hành có nhiӅu chӭc năng, các chӭc năng cѫ bҧn có thӇ kӇ ÿӃn là: Giao tiӃp vӟi ngѭӡi sӱ dөng, quҧn lý hӋ thӕng tӋp tin, quҧn lý các thiӃt

bӏ, thi hành và quҧn lý các phҫn mӅm ӭng dөng, xӱ lý lӛi, làm viӋc qua

mҥng, các tiӋn ích hӋ thӕng

a Giao ti ͇p vͣi ng˱ͥi s͵ dͭng

Thành phҫn giao diӋn là mӝt trong nhӳng thành phҫn quan trӑng nhҩt

cӫa mӝt hӋ ÿiӅu hành Mӝt hӋ thӕng giao diӋn thân thiӋn, dӉ sӱ dөng giúp

ngѭӡi dùng truy cұp và tұn dөng ÿѭӧc sӭc mҥnh cӫa tài nguyên có trong máy tính cӫa mình HiӋn nay, hӋ thӕng giao diӋn ÿӗ hoҥ tҥo ra cách thӭc làm viӋc trӵc quan, làm tăng cѭӡng sӭc mҥnh cӫa máy tính ÿiӋn tӱ giúp cho

ngѭӡi sӱ dөng hoàn thành tӕt hѫn công viӋc cӫa mình

b Qu ̫n lý h͏ th͙ng t͏p tin

Trong quá trình làm viӋc vӟi máy tính ÿiӋn tӱ, ngѭӡi sӱ dөng lѭu kӃt

quҧ công viӋc cӫa mình thành các tӋp tin trên bӝ nhӟ ngoài (các thiӃt bӏ lѭu

trӳ) HӋ ÿiӅu hành sӁ cung cҩp các lӋnh cho phép ngѭӡi sӱ dөng quҧn lý các

tӋp tin nhѭ lѭu trӳ, sӱa chӳa, sao chép, xoá, …

c Qu ̫n lý các thi͇t b͓

HӋ ÿiӅu hành cung cҩp các chӭc năng giúp ngѭӡi dùng làm viӋc vӟi các thiӃt bӏ cӫa máy tính nhѭ quҧn lý ә ÿƭa cӭng, in ҩn, kӃt nӕi vào internet thông qua modem, …

Thông thѭӡng, hӋ ÿiӅu hành không tӵ ÿӝng nhұn biӃt và ÿiӅu khiӇn ÿѭӧc các thiӃt bӏ ngoҥi vi ĈӇ có thӇ làm viӋc ÿѭӧc vӟi các thiӃt bӏ ngoҥi vi,

hӋ ÿiӅu hành cҫn ÿѭӧc cung cҩp các trình ÿiӅu khiӇn mà nhà sҧn xuҩt thiӃt

bӏ ngoҥi vi ÿã viӃt ÿӇ chҥy tѭѫng ӭng vӟi hӋ ÿiӅu hành ÿó

Quá trình gҳn thiӃt bӏ ngoҥi vi vào máy tính và chӍ ra trình ÿiӅu khiӇn thiӃt bӏ cho hӋ ÿiӅu hành gӑi là quá trình cài ÿһt thiӃt bӏ Các hӋ ÿiӅu hành

phә biӃn ÿӅu ÿѭӧc tích hӧp sҹn vӟi rҩt nhiӅu các trình ÿiӅu khiӇn ÿӇ cung

cҩp cho ngѭӡi sӱ dөng tính năng Plug ‘n’ play (cҳm và chҥy)

̫n lý các ph̯n m͉m ͱng dͭng

Tҥi mӝt thӡi ÿiӇm hӋ ÿiӅu hành có thӇ cho phép ngѭӡi sӱ dөng thi hành mӝt hay nhiӅu ӭng dөng

e X ͵ lý l͟i

Trong quá trình làm viӋc vӟi máy tính, ngѭӡi sӱ dөng có thӇ mҳc các

lӛi vӟi mӭc ÿӝ nһng nhҽ khác nhau HӋ ÿiӅu hành cung cҩp các chӭc năng

xӱ lý lӛi, giúp hҥn chӃ tӕi ÿa thiӋt hҥi

f Làm vi͏c qua m̩ng

Các máy tính có thӇ ÿѭӧc kӃt nӕi vӟi nhau thành mҥng máy tính Hҫu

hӃt các hӋ ÿiӅu hành ÿӅu cung cҩp các chӭc năng làm viӋc qua mҥng cho

ngѭӡi sӱ dөng, giúp ngѭӡi sӱ dөng truy cұp và sӱ dөng các tài nguyên có trên mҥng

g Các ti ͏n ích h͏ th͙ng

Bên cҥnh các chӭc năng quҧn lý hӋ thӕng máy tính HӋ ÿiӅu hành còn cung cҩp cho ngѭӡi sӱ dөng các chѭѫng trình tiӋn ích hӋ thӕng Các chѭѫng trình này giúp ngѭӡi sӱ dөng tӵ mình thӵc hiӋn các công viӋc quҧn lý hӋ

thӕng nhѭ quҧn lý phân mҧnh ә cӭng, quҧn lý hoһc phân quyӅn cho ngѭӡi

sӱ dөng,…

Phân lo ̩i các h͏ ÿi͉u hành

Có rҩt nhiӅu hӋ ÿiӅu hành cho máy tính ÿiӋn tӱ và có nhiӅu phѭѫng pháp phân loҥi khác nhau Sau ÿây, ta làm quen vӟi mӝt sӕ phѭѫng pháp phân loҥi:

a Phân lo̩i theo ki͇n trúc cͯa h͏ th͙ng máy tính

Có hai loҥi máy tính có kiӃn trúc khác nhau ÿѭӧc sӱ dөng rӝng rãi ÿó là máy IBM PC và máy Macintosh viӃt tҳt là PC và Mac

Các hӋ ÿiӅu hành có thӇ chia làm hai loҥi là hӋ ÿiӅu hành chҥy trên máy

PC và hӋ ÿiӅu hành chҥy trên máy Mac

Ví dө: HӋ ÿiӅu hành chҥy trên máy PC: MS-DOS, Windows

HӋ ÿiӅu hành chҥy trên máy Mac: MacOS

b Phân lo ̩i theo hình thͱc giao di͏n

Có hai hình thӭc giao diӋn là giao diӋn dòng lӋnh (Command-line User Interface - CUI) và giao diӋn ÿӗ hoҥ (Graphical User Interface - GUI)

Các hӋ ÿiӅu hành có thӇ chia làm hai loҥi là hӋ ÿiӅu hành vӟi giao diӋn dòng lӋnh và hӋ ÿiӅu hành vӟi giao diӋn ÿӗ hoҥ

Ví dө: HӋ ÿiӅu hành CUI: MS-DOS

HӋ ÿiӅu hành GUI: Windows

c Phân lo ̩i theo kh̫ năng th͹c hi͏n tác vͭ

Có hai hình thӭc thӵc hiӋn các tác vө cӫa hӋ ÿiӅu hành là tҥi mӝt thӡi ÿiӇm chӍ thӵc hiӋn mӝt tác vө (ÿѫn nhiӋm) và tҥi mӝt thӡi ÿiӇm chӍ thӵc hiӋn nhiӅu tác vө (ÿa nhiӋm - Multi Tasking)

Ví dө: HӋ ÿiӅu hành ÿѫn nhiӋm: MS-DOS

HӋ ÿiӅu hành ÿa nhiӋm: Windows

d Phân lo̩i theo các chͱc năng qu̫n lý m̩ng

Các hӋ ÿiӅu hành có thӇ phân chia thành hai loҥi là hӋ ÿiӅu hành quҧn

lý mҥng (Server) dùng ÿӇ quҧn lý mӝt hӋ thӕng mҥng nhiӅu máy tính và hӋ ÿiӅu hành sӱ dөng mҥng (Client hay Work Station)

Ví dө: HӋ ÿiӅu hành Client: Windows 9X, Windows 2000 Professional,

Windows XP

HӋ ÿiӅu hành Server: WinNT, Windows 2000 Server Family,

Windows 2003 Server

2.1.2 Qu̫n lý thông tin trên máy tính ÿi͏n t͵

ĈӇ tә chӭc và quҧn lý thông tin lѭu trӳ trên bӝ nhӟ ngoài, ngѭӡi ta sӱ

dөng tӋp (File) và thѭ mөc (Directory/Folder)

a T ͏p (file)

TӋp, còn ÿѭӧc gӑi là tӋp tin, là mӝt tұp hӧp các thông tin ÿѭӧc lѭu trӳ trên bӝ nhӟ ngoài, tҥo thành mӝt ÿѫn vӏ lѭu trӳ do hӋ ÿiӅu hành quҧn lí Mӛi tӋp có mӝt tên ÿӇ truy cұp ĈӇ xác ÿӏnh mӝt tӋp ta phҧi chӍ rõ tên tӋp Tên tӋp có dҥng: Phҫntên.Phҫnmӣrӝng Phҫn tên (Name) và phҫn mӣ rӝng (còn gӑi là phҫn ÿuôi hay kiӇu - Extension) ÿѭӧc phân cách nhau bҵng dҩu

chҩm (.)

Ví dө: VANBAN.DOC Trong ÿó, VANBAN là phҫn tên; DOC là phҫn mӣ rӝng

Phҫn tên tӋp ÿѭӧc qui ÿӏnh riêng bӣi tӯng hӋ ÿiӅu hành Ví dө: Ĉӕi vӟi

hӋ ÿiӅu hành MS-DOS, phҫn tên tӋp là mӝt dãy liên tiӃp không quá 8 ký tӵ

chӳ hoһc sӕ hoһc dҩu gҥch dѭӟi, bҳt ÿҫu là ký tӵ chӳ Ĉӕi vӟi hӋ ÿiӅu hành Windows, phҫn tên tӋp là mӝt dãy liên tiӃp không quá 255 ký tӵ, cho phép

cҧ dҩu cách, nhѭng không cho phép sӱ dөng các ký tӵ * / \ “ : > < ? |

Tên tӋp cNJng nhѭ tên thѭ mөc không phân biӋt chӳ hoa và chӳ thѭӡng

Phҫn mӣ rӝng ÿѭӧc ÿѭa vào nhҵm mөc ÿích phân loҥi tӋp Mӛi mӝt

phҫn mӣ rӝng sӁ ӭng vӟi mӝt loҥi tӋp nào ÿó Ví dө:

Phҫn mӣ rӝng EXE, COM là các tӋp chѭѫng trình viӃt bҵng ngôn

Có mӝt sӕ phҫn mӣ rӝng bҳt buӝc phҧi tuân theo, vì nó ÿѭӧc qui ÿӏnh

bӣi hӋ ÿiӅu hành Ví dө: EXE, COM, SYS, BAT

b Th˱ mͭc

ĈӇ quҧn lý tӕt các tӋp tin trên bӝ nhӟ ngoài, tҥo ÿiӅu kiӋn thuұn lӧi cho

ngѭӡi sӱ dөng, ngѭӡi ta chia các tӋp tin thành tӯng nhóm và ÿѭӧc lѭu trӳ trong tӯng ngăn riêng biӋt gӑi là thѭ mөc (Directory/Folder) Mӛi ÿƭa có

mӝt thѭ mөc ÿѭӧc tҥo tӵ ÿӝng, gӑi là thѭ mөc gӕc Trong mӛi thѭ mөc lҥi

có thӇ tҥo ra các thѭ mөc khác gӑi là thѭ mөc con Nhѭ vұy, cҩu trúc thѭ mөc nhѭ mӝt cây, mӛi thѭ mөc là mӝt cành, mӛi tӋp là mӝt lá Lá phҧi thuӝc vӅ mӝt cành nào ÿó Mӛi cành ngoài lá còn có thӇ có các cành con Trong mӛi thѭ mөc con có thӇ chӭa các tӋp và các thѭ mөc con khác Thѭ

mөc chӭa thѭ mөc con gӑi là thѭ mөc mҽ

Qui tҳc ÿһt tên thѭ mөc hoàn toàn tuân theo qui tҳc ÿһt tên tӋp nhѭ ÿã trình bày ӣ trên Cө thӇ là: ÿӕi vӟi hӋ ÿiӅu hành MS-DOS, tên thѭ mөc là mӝt dãy liên tiӃp không quá 8 ký tӵ chӳ hoһc sӕ hoһc dҩu gҥch dѭӟi, bҳt ÿҫu là ký tӵ chӳ; ÿӕi vӟi hӋ ÿiӅu hành Windows, tên thѭ mөc là mӝt dãy liên tiӃp không quá 255 ký tӵ, cho phép cҧ dҩu cách, nhѭng không cho phép

sӱ dөng các ký tӵ * / \ “ : > < ? | Ví dө:

c Ĉ˱ͥng d̳n (ÿ͓a ch͑, path)

Khi làm viӋc vӟi mӝt tӋp hoһc mӝt thѭ mөc con ta phҧi chӍ rõ ÿѭӡng

dүn (hay còn gӑi là ÿӏa chӍ hoһc là path) cӫa nó Ĉѭӡng dүn cho phép ngѭӡi

sӱ dөng diӉn tҧ vӅ vӏ trí cӫa tӋp hay thѭ mөc con mà mình muӕn sӱ dөng

Ĉó là mӝt dãy liên tiӃp, bҳt ÿҫu là tên ә ÿƭa, kӃ tiӃp là các thѭ mөc con chӭa

tӋp hoһc thѭ mөc con muӕn sӱ dөng (theo trình tӵ thѭ mөc mҽ trѭӟc thѭ

mөc con sau), chúng ÿѭӧc ngăn cách vӟi nhau bӣi dҩu \

Ví dө: Trong ví dө vӅ cây thѭ mөc trên

D:\ là ÿѭӡng dүn cӫa các tӋp và các thѭ mөc con nҵm tҥi thѭ mөc gӕc

D:\TM3 là ÿѭӡng dүn cӫa các tӋp và các thѭ mөc con nҵm tҥi thѭ mөc TM3, trong ÿó có các thѭ mөc TM31, TM32

ĈӇ tҥo ÿiӅu kiӋn thuұn lӧi cho ngѭӡi sӱ dөng, hӋ ÿiӅu hành ÿѭa ra khái

niӋm thѭ mөc thѭӡng trӵc hay còn gӑi là thѭ mөc hiӋn hành Ĉó là thѭ mөc

mà tҥi mӝt thӡi ÿiӇm bҩt kǤ, nó ÿѭӧc xác ÿӏnh và duy nhҩt Ĉӕi vӟi thѭ mөc này, viӋc sӱ dөng các tӋp, các thѭ mөc con bên trong không cҫn chӍ ra ÿѭӡng dүn cӫa thѭ mөc thѭӡng trӵc

Ví dө: Giҧ sӱ thѭ mөc TM1 là thѭ mөc thѭӡng trӵc thì khi làm viӋc vӟi các tӋp hoһc thѭ mөc con nҵm tҥi thѭ mөc TM1 không cҫn phҧi nêu ÿѭӡng

dүn; khi làm viӋc vӟi các tӋp hoһc thѭ mөc con nҵm tҥi thѭ mөc TM11 (hoһc TM12 hoһc TM13) ÿѭӡng dүn cӫa chúng là TM11 (hoһc TM12 hoһc TM13)

Chú ý: Tҥi mӝt ÿѭӡng dүn không thӇ tӗn tҥi hai tӋp cùng tên hoһc hai

Windows khӣi ÿҫu ÿѭӧc phát triӇn cho nhӳng máy tính tѭѫng thích vӟi IBM (dӵa vào kiӃn trúc x86 cӫa Intel), và ngày nay hҫu hӃt mӑi phiên bҧn

cӫa Windows ÿӅu ÿѭӧc tҥo ra cho kiӃn trúc này (tuy nhiên Windows NT ÿã ÿѭӧc viӃt nhѭ là mӝt hӋ thӕng xuyên cҩu trúc cho bӝ xӱ lý Intel và MIPS,

và sau này ÿã xuҩt hiӋn trên các cҩu trúc PowerPC và DEC Alpha Sӵ phә

biӃn cӫa Windows ÿã khiӃn bӝ xӱ lý cӫa Intel trӣ nên phә biӃn hѫn và ngѭӧc lҥi Thұt vұy, thuұt ngӳ Wintel ÿã ÿѭӧc sӱ dөng ÿӇ miêu tҧ nhӳng máy tính cá nhân ÿang chҥy mӝt phiên bҧn cӫa Windows

a L͓ch s͵ phát tri͋n

* Phiên bҧn Windows 1.0 ra ÿӡi năm 1985, phiên bҧn 2.0 ra ÿӡi năm

1987 nhѭng không ÿѭӧc phә biӃn rӝng rãi Phiên bҧn ÿҫu tiên ÿѭӧc phә

biӃn rӝng rãi ÿó là Windows 3.1 ra ÿӡi năm 1992

Tӯ phiên bҧn 1.0 tӟi 3.1, Windows chѭa phҧi là mӝt hӋ ÿiӅu hành thӵc

sӵ, nó là mӝt môi trѭӡng quҧn lý ӭng dөng chҥy trên nӅn MS-DOS

Windoss 3.11 ÿѭӧc phә biӃn rӝng rãi năm 1993, vӟi khҧ năng hӛ trӧ làm viӋc trên mҥng, nó còn có tên là Windows 3.11 for Workgroup

* Windows 95 ra ÿӡi 9/1995 khӣi ÿҫu thӃ hӋ hӋ ÿiӅu hành Windows Windows 95 hӛ trӧ tính năng tӵ ÿӝng nhұn biӃt các thiӃt bӏ phҫn cӭng và cài ÿһt trình ÿiӅu khiӇn thiӃt bӏ, mӣ rӝng khҧ năng quҧn lý bӝ nhӟ và khҧ năng làm viӋc trong hӋ thӕng mҥng - tăng cѭӡng khҧ năng sӱ dөng và chia sҿ tài nguyên mҥng cNJng nhѭ sӱ dөng Internet

* Windows 98 là phiên bҧn tiӃp theo ra ÿӡi vào năm 1998

* WinMe là phiên bҧn cuӕi cùng cӫa Windows 9x WinMe tăng cѭӡng tính әn ÿӏnh cӫa hӋ thӕng cNJng nhѭ khҧ năng tái lұp hӋ thӕng sau khi gһp

lӛi, mӣ rӝng sӵ hӛ trӧ các thiӃt bӏ và ÿһc biӋt là các tính năng multimedia

* Windows NT ra ÿӡi năm 1993, nhҳm tӟi các tә chӭc, công ty,… sӱ

và Data Center dùng cho các hӋ thӕng khai thác dӳ liӋu lӟn

* Windows XP ra ÿӡi năm 2002 vӟi 2 bҧn ÿҫu tiên là XP Home và XP Professional dùng cho ngѭӡi dùng ӣ nhà và văn phòng, có khҧ năng hӛ trӧ multimedia mҥnh mӁ và truy cұp Internet, tài nguyên mҥng rҩt әn ÿӏnh Windows XP.NET Standard Server là phiên bҧn dành cho ngѭӡi quҧn trӏ

mҥng

cҩp hӋ ÿiӅu hành) cӫa nhӳng máy tính mӟi cài ÿһt Windows 7 Windows XP ÿòi hӓi cҩu hình CPU 300 MHz, 64 MB RAM cùng 1.5 GB dung lѭӧng

trӕng trong ÿƭa cӭng

* Windows Vista ra ÿӡi năm 2006: Windows Vista dù ra ÿӡi sau XP 5

năm nhѭng lҥi gây rҩt nhiӅu rҳc rӕi cho ngѭӡi dùng bӣi sӵ không tѭѫng thích phҫn cӭng, phҫn mӅm, không chҥy ÿѭӧc trên nhӳng hӋ thӕng máy tính

cNJ và nhҩt là sӵ “ngӕn” tài nguyên bӝ nhӟ vô hҥn cӫa hӋ ÿiӅu hành này Giao diӋn thay ÿәi rҩt nhiӅu so vӟi Windows XP, ÿáng kӇ nhҩt là sӵ

xuҩt hiӋn cӫa Windows Aero, mӝt cҧi tiӃn trong giao diӋn cho phép mang

lҥi nhӳng trҧi nghiӋm ÿҽp mҳt ÿӕi vӟi ngѭӡi dùng Ngoài ra còn có Windows Sidebar, Desktop Gadgets, Windows Photo Gallery… Yêu cҫu

cҩu hình: CPU 1 GHz, 1GB bӝ nhӟ RAM cùng 15GB ÿƭa cӭng trӕng

* Windows 7 ra ÿӡi năm 2009: Windows 7 (tӯng có tên mã là Blackcomb và Vienna) là thӃ hӋ hӋ ÿiӅu hành kӃ tiӃp cӫa dòng hӑ hӋ ÿiӅu hành Microsoft Windows, dành cho các loҥi máy tính cá nhân, bao gӗm máy tính ÿӇ bàn, xách tay, Tablet PC, netbook và các máy tính trung tâm

phѭѫng tiӋn (media center PC) cho gia ÿình hoһc doanh nghiӋp, ÿѭӧc phát hành trên toàn thӃ giӟi vào ngày 22/10/2009 Windows 7 sӁ bao gӗm các phiên bҧn sau, gҫn giӕng vӟi Windows Vista:

- Starter: Phiên bҧn rút gӑn các tính năng cao cҩp, không cҫu kì vӅ giao diӋn, gӑn nhҽ, thích hӧp vӟi các máy netbook, hѭӟng tӟi ÿӕi tѭӧng là ngѭӡi mua mӟi netbook, ngѭӡi mӟi làm quen vӟi máy vi tính, ngѭӡi có thu nhұp

thҩp

- Home Basic: Lѭӧc bӓ mӝt sӕ các chӭc năng giҧi trí nâng cao (nhѭ Media Center) ӣ bҧn Home Premium, thích hӧp vӟi các loҥi netbook, máy tính cá nhân, công ty vӯa và nhӓ, hѭӟng tӟi ÿӕi tѭӧng là ngѭӡi mua mӟi netbook, gia ÿình có thu nhұp trung bình

- Home Premium: Các chӭc năng giҧi trí, giao tiӃp, kӃt nӕi ӣ mӭc khá

tӕt, thích hӧp vӟi các máy netbook thӃ hӋ mӟi, máy tính cá nhân (PC), máy tính xách tay (Laptop), hѭӟng tӟi ngѭӡi sӱ dөng là các hӝ gia ÿình, công ty vӯa và nhӓ

- Professional: Các chӭc năng kӃt nӕi mҥng văn phòng cNJng nhѭ kӃt

nӕi mҥng ÿҫy ÿӫ, hѭӟng tӟi các công ty lӟn, các doanh nhân thѭӡng xuyên làm viӋc vӟi máy vi tính ÿӇ trao ÿәi dӳ liӋu

- Ultimate và Enterprise: Tұp hӧp ÿҫy ÿӫ các chӭc năng cӫa tҩt cҧ các phiên bҧn kia cӝng lҥi, giúp ngѭӡi dùng có ÿѭӧc mӝt sӭc mҥnh toàn năng trong trao ÿәi thông tin và giҧi trí mӑi lúc mӑi nѫi, hѭӟng tӟi các cá nhân, tә

chӭc muӕn mӝt giҧi pháp trӑn vҽn cho viӋc hoҥt ÿӝng máy vi tính cӫa hӑ ĈiӇm khác biӋt gҫn nhѭ duy nhҩt cӫa Ultimate và Enterprise nҵm ӣ chӛ Enterprise mang ÿӃn giҧi pháp vӅ giá và hӛ trӧ toàn diӋn hѫn Ultimate Vì vұy, Ultimate hѭӟng ÿӃn các cá nhân sӱ dөng, còn Enterprise hѭӟng vào môi trѭӡng có tính chҩt cӝng ÿӗng (tѭѫng tӵ nhѭ Professional)

- Thin PC: Dành cho máy có cҩu hình thҩp (nhҽ gҫn bҵng windows XP), tҩt nhiên sӁ bӏ lѭӧc bӓ mӝt sӕ phҫn không cҫn thiӃt trong Windows

* Windows 8 là tên phiên bҧn mӟi nhҩt cӫa Microsoft Windows, mӝt

hӋ ÿiӅu hành sҧn xuҩt bӣi Microsoft cho máy tính cá nhân Năm 2011, các phiên bҧn beta cӫa Windows 8 ÿã ra mҳt, còn các bҧn RTM cuӕi cùng sӁ ÿѭӧc phát hành trong năm 2012 Tuy nhiên vào lúc này, các bҧn sao chép không hӧp pháp ÿã có mһt trên các mҥng chia sҿ ngang hàng Microsoft

hiӋn ÿang phát triӇn Windows 8 Genuine Center ÿӇ ÿӕi phó vӟi sӵ phát tán các phiên bҧn lұu cӫa Windows 8

b Phân bi ͏t các phiên b̫n Beta, RC, RTM, OEM và Retail cͯa Windows

• Beta là các phiên bҧn dùng thӱ, nhҵm tung ra ÿӇ ngѭӡi dùng sӱ dөng và test lӛi, phҧn hӗi Bҧn này thѭӡng có nhiӅu lӛi

• RC (Release Candidate) là phiên bҧn cho dùng thӱ trѭӟc khi sҧn

phҭm chính thӭc ra ÿӡi RTM (Release To Manufacture), là phiên bҧn hoàn thiӋn sӁ ÿѭӧc ÿѭa vào sҧn xuҩt, ÿóng gói và bán ra thӏ trѭӡng Bҧn RTM sau khi ÿѭӧc qua các bѭӟc ÿóng gói, phân phӕi, tiӃp thӏ, và sҹn sàng ÿӇ bán, sӁ

có 2 trҥng thái: Retail và OEM (Lѭu ý: Các bҧn RTM còn có thӇ tiӃp tөc có

sӵ thay ÿәi trѭӟc khi ra bҧn Final)

• OEM (Original Equipment Manufacturer - nhà sҧn xuҩt thiӃt bӏ gӕc) Ĉây là nhӳng sҧn phҭm rҿ hѫn, ÿѭӧc ÿóng gói và ÿi kèm vӟi nhӳng chiӃc máy tính ÿѭӧc mua Các nhà sҧn xuҩt máy tính lӟn nhѭ Dell, HP, Sony ÿѭӧc phân loҥi nhѭ các OEM tiӅn bҧn quyӅn cӫa Microsoft Hӑ sӁ tùy chӍnh

thӕng cӫa máy tính và chӍ có thӇ kích hoҥt, sӱ dөng duy nhҩt vӟi chiӃc máy tính ÿó Ngѭӡi dùng sӁ không ÿѭӧc hӛ trӧ công nghӋ trӵc tiӃp tӯ Microsoft

mà sӁ ÿѭӧc hӛ trӧ thông qua nhà sҧn xuҩt thiӃt bӏ gӕc

• Retail là sҧn phҭm bán lҿ, ít bӏ hҥn chӃ hѫn OEM Ngѭӡi dùng có thӇ

sӱ dөng ÿӇ kích hoҥt trên các máy tính khác nhau, miӉn là trong mӝt thӡi ÿiӇm mà giҩy phép cӫa bҥn chӍ sӱ dөng trên mӝt máy tính duy nhҩt Vӟi bҧn Retail, ngѭӡi dùng sӁ nhұn ÿѭӧc sӵ hӛ trӧ cұp nhұt tӯ Micrsoft

Trong khuôn khә giáo trình này hӋ ÿiӅu hành ÿѭӧc sӱ dөng là hӋ ÿiӅu hành Windows 7

c Khͧi ÿ͡ng Windows

- Bұt công tҳc CPU

- Khӣi ÿӝng trong trѭӡng hӧp không ÿăng ký tên và mұt khҭu: Windows sӁ ÿѭӧc kích hoҥt tӵ ÿӝng và hoàn toàn nҳm quyӅn ÿiӅu khiӇn máy tính kӇ tӯ khi bұt máy

- Khӣi ÿӝng trong trѭӡng hӧp ÿăng ký tên và mұt khҭu: Gõ tên vào ô

User name ↵ Gõ m ұt khҭu vào ô Password ↵

- Chú ý:

+ Có thӇ ҩn phím Enter (↵) thay cho viӋc kích OK, ҩn phím Esc thay

cho viӋc kích Cancel

+ Khi làm viӋc vӟi máy vi tính ta thѭӡng phҧi sӱ dөng chuӝt Mӝt sӕ thao tác cѫ bҧn:

Kích: ҩn và thҧ mӝt lҫn nút trái chuӝt

Kích ph ̫i: ҩn và thҧ mӝt lҫn nút phҧi chuӝt

Kích ÿúp: ҩn và thҧ hai lҫn liên tiӃp nút trái chuӝt

Rê chu ͡t (di chu͡t): ҩn và giӳ nút trái chuӝt trong khi di chuyӇn chuӝt

+ Ta có thӇ sӱ dөng bàn phím ÿӇ thao tác thay cho viӋc sӱ dөng chuӝt

d K͇t thúc làm vi͏c vͣi Windows

ĈӇ kӃt thúc làm viӋc vӟi Windows, ta ÿóng tҩt cҧ các chѭѫng trình ӭng

dөng ÿang chҥy trong Windows → Kích Start → chӑn Shut down ÿӇ tҳt máy