- Ứng dụng CNTT trong đổi mới phương pháp dạy và học “Đẩy mạnh việc ứng dụng CNTT trong trường phổ vào từng môn học thay vì học trong môn tin học.Giáo viên các bộ môn chủ động tự soạn và
Mô tả sáng kiến
Hoàn cảnh nảy sinh sáng kiến
Sự phát triển của xã hội được thể hiện ở tất cả các lĩnh vực trong cuộc sống. Bên cạnh đó việc ứng dụng công nghệ thông tin vào hoạt động giảng dạy trong nhà trường nói chung đang được sự quan tâm đăc biệt của ngành giáo dục Thực tế đó đòi hỏi cần phải nhanh chóng nâng cao chất lượng giảng dạy bằng cách phát huy những ưu thế của lĩnh vực CNTT-TT (Công nghệ Thông tin Truyền thông), phải biết vận dụng nó, biến nó thành công cụ hiệu quả phục vụ cho sự nghiệp giáo dục. Ứng dụng CNTT (Công nghệ Thông tin) vào giảng dạy những năm gần đây đã chứng minh, công nghệ tin học đem lại hiệu quả rất lớn trong quá trình dạy học, làm thay đổi theo hướng tích cực phương pháp dạy học CNTT là phương tiện để tiến tới “xã hội học tập” Mặt khác, giáo dục và đào tạo đóng vai trò quan trọng thúc đẩy sự phát triển của CNTT thông qua việc cung cấp nguồn nhân lực cho CNTT
- Ứng dụng CNTT trong đổi mới phương pháp dạy và học “Đẩy mạnh việc ứng dụng CNTT trong trường phổ vào từng môn học thay vì học trong môn tin học. Giáo viên các bộ môn chủ động tự soạn và tự chọn tài liệu và phần mềm (mã nguồn mở) để giảng dạy ứng dụng CNTT” thông nhằm đổi mới phương pháp dạy và học theo hướng giáo viên tự tích hợp.
- Sử dụng hợp lý CNTT trong các bài giảng; khai thác tối đa các thiết bị dạy học, phương tiện nghe nhìn, phòng học bộ môn; chú trọng thực hành, thí nghiệm; bảo đảm cân đối giữa việc truyền thụ tri thức và rèn kỹ năng cho học sinh theo chuẩn kiến thức, kỹ năng của chương trình GDPT; chú trọng liên hệ thực tế trong giảng dạy phù hợp với nội dung từng bài học.
- Trên tinh thần đó, Bộ Giáo dục và Đào tạo triển khai chương trình công nghệ giáo dục và e-Learning Chỉ đạo ứng dụng CNTT trong học tập và giảng dạy theo hướng người học có thể học qua nhiều nguồn học liệu; hướng dẫn cho người học biết tự khai thác và ứng dụng CNTT vào quá trình học tập của bản thân, thay vì chỉ tập trung vào việc chỉ đạo giáo viên ứng dụng CNTT trong giảng dạy, trong tiết giảng; Phổ biến cách sử dụng các phần mềm soạn bài giảng e-Learning như Adobe Pressenter, iSpring tới mọi giáo viên; Như các hoạt động về ứng dụng CNTT trong dạy và học gồm:
+ Soạn giáo án, bài trình chiếu và bài giảng điện tử;
+ Tích cực áp dụng các phần mềm hỗ trợ dạy học và thí nghiệm ảo
Với mong muốn chia sẻ những kinh nghiệm nhỏ trong quá trình giảng dạy với những đồng nghiệp của mình, nhất là những đồng chí chưa có điều kiện thiết kế và sử dụng bài giảng điện tử Vì vậy tôi quyết định chọn đề tài: “ Sử dụng
PowerPoint và một số phần mềm hỗ trợ thiết kế bài giảng điện tử ”.
Rất mong sự góp ý nhiệt tình của các bạn đồng nghiệp, ban giám hiệu nhà trường và lãnh đạo các cấp
Tôi xin chân thành cảm ơn!
2 Điều kiện, thời gian, đối tượng áp dụng sáng kiến
- Điều kiện: Nhà trường tạo mọi điều kiện để học sinh được học môn Tin học Lắp đặt phòng dạy tin học với tổng số: 17 máy tính, hệ thống máy chiếu đầy đủ Đa số các máy tính được kết nối mạng internet phục vụ cho việc học tập của học sinh.
+ Nhà trường đã trang bị cho GV đầy đủ sách hướng dẫn học tin học và các phần mềm kèm theo.
+ Nhà trường triển khai mỗi lớp học với số lượng 2 tiết/ tuần.
+ Học sinh được gia đình trang bị đầy đủ sách hướng dẫn học tin học, SBT theo nội dung chương trình môn Tin học hiện nay do Bộ Giáo dục và Đào tạo quy định.
+ Được sự ủng hộ của các bậc cha mẹ học sinh, của phòng GD&ĐT; sự lãnh đạo của UBND xã Phương Hưng đã tạo điều kiện hỗ trợ cơ sở vật chất cho nhà trường.
- Đối tượng áp dụng sáng kiến:
+ Học sinh lớp 3, 4, 5 Trường Tiểu học Phương Hưng.
- Tính mới, tính sáng tạo của sáng kiến: Chỉ ra những ưu điểm và hạn chế của cả giáo viên và học sinh Vận dụng phương pháp dạy học mới trong môn Tin học ở trường tiểu học.
- Khả năng áp dụng sáng kiến: Kinh nghiệm của tôi có thể áp dụng rộng rãi đối với đối tượng học sinh ở mọi miền đất nước với mô hình dạy 2 buổi/ ngày.
- Lợi ích thiết thực của sáng kiến: Nâng cao chất lượng giáo dục.
4 Khẳng định giá trị kết quả đạt được của sáng kiến
Sau khi nghiên cứu và qua quá trình trải nghiệm tôi nhận thấy đã đạt được hiệu quả đáng khích lệ Số lượng HS sử dụng thành thạo máy tính mỗi năm một tăng lên Tiết dạy cũng trở nên nhẹ nhàng và hiệu quả hơn, tạo được nhiều hứng thú cho học sinh trong quá trình tiếp thu bài.
- Thường xuyên sửa chữa, nâng cấp máy tính, mua bổ sung thay thế các máy hỏng, phấn đấu 1 học sinh/máy thì hiệu quả thực hành được nâng cao.
- Tham mưu với cấp ủy, chính quyền địa phương, các cấp quản lý giáo dục để tăng cường hơn nữa các trang thiết bị hiện đại phục vụ cho giáo dục.
- Trong các buổi họp phụ huynh ban lãnh đạo nhà trường cũng như các thầy cô giáo chủ nhiệm động viên, khuyến khích phụ huynh trang bị cho con em mình một chiếc máy vi tính để tạo điều kiện tốt nhất cho các em học tập.
* Đối với Phòng GD và ĐT:
- Nên nhân rộng các sáng kiến kinh nghiệm hay về các trường để giáo viên áp dụng và phát huy hiệu quả của các sáng kiến trong quá trình giảng dạy của mình.
- Tham mưu với các cấp quản lý, tạo điều kiện thuận lợi về việc cấp bổ sung máy vi tính cho các trường trong huyện.
- Thường xuyên mở những lớp bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ để nâng cao trình độ cho giáo viên Tin học.
Trên thực tế, việc ứng dụng kinh nghiệp này mới chỉ trong một phạm vi hẹp, vì thế cũng chưa thể đánh giá được toàn diện và chính xác nhất những ưu điểm và hạn chế của nó trong dạy học Vì vậy, tôi rất mong nhận được sự giúp đỡ cùng những lời góp ý chân thành từ các cấp lãnh đạo và các thầy cô giáo để sáng kiến ngày một hoàn thiện hơn
PHẦN II MÔ TẢ SÁNG KIẾN
1 Hoàn cảnh nảy sinh sáng kiến
Cơ sở lý luận của vấn đề
Nói đến Tin học là nói đến sự gắn liền của chiếc máy tính điện tử, là công cụ mà con người tạo ra để lưu trữ, xử lý và truyền tải thông tin đi xa Vì vậy việc dạy và học Tin nói chung có ảnh hưởng rất lớn đến cơ sở vật chất, đồ dùng dạy học của nhà trường, điều kiện của địa phương Dạy học Tin học thường gồm có hai phần:
Lý thuyết và thực hành, cả hai được kết hợp song song với nhau trong quá trình dạy học, lý thuyết Tin học là một thức ăn thô và lạ mà người học chưa bao giờ ăn, chưa bao giờ nghe và thấy Vì vậy trong một tiết học lý thuyết Tin học thường rất khô khan, có thể nói, sự cung cấp kiến thức thường diễn ra một chiều, bỡi vì: Đây là một môn học mới, khó học, có nhiều khái niệm trừu tượng, nhiều thuật ngữ chuyên nghành, ngôn ngữ tiếng Anh, vì vậy học sinh khó hiểu, khó hình dung, còn xa lạ với nhiều người mà nhất là học sinh Tiểu học ở lứa tuổi nói chưa rành, hiểu chưa thông, ngôn ngữ tiếng Việt nắm chưa vững thì việc học Tin học rất dễ bị chán nản, tiết học dễ bị nhàm chán Một thực tế phổ biến hiện nay là cơ sở vật chất trang thiết bị phục vụ cho việc dạy và học Tin còn nhiều hạn chế Vì vậy tiết học thực hành ít có hiệu quả, giờ thực hành không khỏi còn nhiều lộn xộn, xảy ra tình trạng học sinh dành máy, ba bốn học sinh một máy, thậm chí có những học sinh nhúc nhát bị bạn dành máy nên rất ít khi được thực hành Như vậy để khắc phục được hạn chế nêu trên, trước hết người giáo viên cần phải có một phương pháp dạy học thật tốt, một phương thức tổ chức dạy học giờ thực hành sao cho thích hợp và có hiệu quả nhất. Khi giảng dạy, giáo viên nên hướng cho học sinh ý thức tự học, tự tìm tòi nghiên cứu, học thông qua nhiều nguồn khác nhau, đổi mới phương pháp trong giảng dạy, sử dụng các phương tiện dạy học mới như học qua mạng, soạn giáo án điện tử,kiểm tra trắc nghiệm trên máy, sử dụng đồ dùng dạy học trực quan như máy chiếu,projector … để phát huy tính tích cực, tự giác học tập của học sinh Vì vậy muốn nâng cao chất lượng giáo dục, theo kịp với nền giáo dục hiện đại người giáo viên cần phải đổi mới phương pháp dạy học sao cho có hiệu quả nhất khắc phục được những hạn chế nêu trên.
Thực trạng của vấn đề
Mặt khác một số giáo viên chưa làm quen với việc soạn bài giảng điện tử nên chưa có những kinh nghiệm xử lí sao cho bài giảng tốt nhất, tốn ít thời gian mà hiệu quả cao
Từ trước đến nay, giáo viên và học sinh đã quá quen với phương pháp giảng dạy truyền thống, tức là sử dụng bảng, phấn, đồ dùng trực quan, mô hình, vật thật,tranh vẽ, … Hơn nữa, rất nhiều giáo viên chưa có kỹ năng và kinh nghiệm trong việc thiết kế bài giảng điện tử cho nên họ khó chấp nhận ngay hình thức dạy học này như là một hình thức dạy học chủ yếu
Một lý do nữa cũng không kém phần quan trọng là phần lớn giáo viên chưa hoà mạng Internet, thậm chí một số giáo viên còn khó khăn không có đủ điều kiện thời gian để học chương trình vi tính văn phòng một cách bài bản Do đó giáo viên sẽ rất ngại thiết kế và sử dụng bài giảng điện tử.
- Đa số các em học sinh chỉ được tiếp xúc với máy vi tính ở trường là chủ yếu, do đó sự tìm tòi và khám phá máy vi tính với các em còn hạn chế, nên việc học tập của học sinh vẫn còn mang tính chậm chạp
- Đây là môn tự chọn nên một số HS chưa học nghiêm túc và phụ huynh chưa quan tâm.
Các giải pháp, biện pháp thực hiện …
Tương tự như giáo án điện tử, bài giảng điện tử là bài giảng của giáo viên được đưa vào máy tính - Bài giảng được lưu trữ ở dạng điện tử.
Nếu coi giáo án như là kịch bản thì bài giảng được coi như vở kịch đã được công diễn Như vậy, bài giảng là việc giáo viên thực hiện giáo án trên lớp cùng với học sinh, phương tiện, thiết bị dạy học Bài giảng điện tử thường đi cùng với việc phát huy những thế mạnh, ưu điểm của công nghệ thông tin trong việc thực hiện giáo án trên lớp của giáo viên.
Bài giảng điện tử cũng có thể chia làm hai loại: Bài giảng điện tử thiết kế trên PowerPoint (phải có giáo viên trực tiếp sử dụng dạy học) và Bài giảng E- leaning (học sinh có thể học mà không cần có thầy cô trực tiếp giảng bài).
Trước tiên xin đề cập đến bài giảng điện tử được thiết kế bằng PowerPoint Với trình độ Tin học còn nhiều hạn chế và trình độ tiếng Anh cũng chưa đáp ứng được nhu cầu, đa số các giáo viên rất ngại thiết kế bài giảng điện tử vì cứ cho rằng không giỏi Tin học và ngoại ngữ thì rất khó có thể làm được Thực tế không phải như vậy, dẫu có những hạn chế nhất định, họ vẫn có thể độc lập làm được.Những kinh nghiệm của tôi chia sẻ ở đây mong muốn đáp ứng được điều đó.
Quy trình thiết kế một bài giảng điện tử nói chung có thể tóm tắt những bước như sau:
* Xác định mục tiêu bài học (kiến thức, kỹ năng, thái độ)
* Xác định trọng tâm và kiến thức cơ bản của bài
* Xây dựng kịch bản dạy học (chương trình hoá tiến trình dạy học) Đây là phần quan trọng nhất, người thiết kế phải xây dựng cấu trúc của kịch bản, chi tiết hoá cấu trúc đó; xác định các bước của quá trình dạy học; xác định quá trình tương tác giữa thầy, trò và các đối tượng khác (phim, ảnh, văn bản, …) hoạt động của thầy, trò và công cụ hỗ trợ; xác định câu hỏi và phán đoán các thông tin phản hồi.
* Xác định các tư liệu sẽ sử dụng cho từng hoạt động.
Trong đó, giáo viên phải tìm kiếm tư liệu, xử lý tư liệu, phân phối tư liệu cho mỗi hoạt động.
* Lựa chọn phần mềm hỗ trợ, nếu máy tính chưa các phần mềm đó thì giáo viên phải cài đặt chúng.
* Tạo các hiệu ứng tương tác
* Chạy thử, chỉnh sửa và hoàn thiện (chiếu thử, soát lỗi, chỉnh sửa, hoàn thiện, đóng gói).
Việc thiết kế Bài giảng điện tử có thể ở rất nhiều mức độ khác nhau, tuỳ thuộc vào mục tiêu bài học, đặc trưng của bộ môn và ý tưởng của kịch bản, tuỳ thuộc vào phần mềm hỗ trợ mà người thiết kế sử dụng Để xây dựng được một bài giảng điện tử, nhất thiết giáo viên phải biết soạn thảo văn bản và sử dụng một số công cụ đơn giản của phần mềm Microsoft Office (phần mềm vi tính văn phòng) Trong Microsoft Office có một trình ứng dụng để thiết kế và trình chiếu bài giảng điện tử, đó là Microsoft PowerPoint Ngoài ra, tuỳ theo đặc điểm của bộ môn giảng dạy, tùy theo ý tưởng của người thiếtg kế, tuỳ theo yêu cầu của về kỹ năng, kỹ xảo trong thiết kế giáo viên cần biết sử dụng một số phần mềm ứng dụng khác như: phần mềm soạn thảo công thức Toán, phần mềm cắt nối File, phần mềm tách hoặc ghép âm thanh và hình ảnh,… và để nâng cao hiệu quả của bài giảng, giáo viên có thể sử dụng một số phần mềm ứng dụng hỗ trợ thiết kế bài giảng như: Flash, Violet,… ở đây người viết xin trình bày một số kỹ năng cần thiết với các thao tác cụ thể, dễ hiểu, dễ nhớ để có thể thiết kế một Bài giảng điện tử.
4.1 Tạo bố cục bài giảng điện tử trong PowerPoint
Bản thân người sử dụng PowerPoint , trước khi bắt đầu xây dựng một bài giảng điện tử phải xây dựng bố cục của nó, có thể coi đây như là kịch bản của một bộ phim Trong bố cục, ta phải hình dung cụ thể là Bài giảng điện tử này gồm bao nhiêu Slides (trang trình chiếu), trên mỗi Slides bao gồm những đối tượng nào. Mỗi đối tượng ở đây có thể là một đơn vị kiến thức ở dạng văn bản, ở dạng hình vẽ, ở dạng phim, ảnh…
Hiện nay có rất nhiều phiên bản của PowerPoint được sử dụng phổ biến là
2003 và 2007, 2010 và những phiên bản khác từ phiên bản 2007 trở lên được hỗ trợ đồ hoạ và âm thanh tốt hơn 2003 rất nhiều nên tôi xin trình bày những kinh nghiệm của mình trên nền PowerPoint 2007
Trên mỗi Slides có thể có cách bố trí các đối tượng khác nhau nên chọn một trong các bố cục Slides được thiết lập sẵn của PowerPoint để tiết kiệm thời gian. Để thực hiện việc này, từ màn hình nền của PowerPoint ta nháy chuột vào nút nằm trên thanh định dạng của PowerPoint , sẽ xuất hiện một bảng chọn các Slides mẫu (người sử dụng chỉ việc chọn một trong các bố cục phù hợp với các đối tượng trên Slides mình định tạo (hình 1) Lưu ý rằng ta có thể áp dụng bố cục của Slides mẫu cho một Slides hiện tại hoặc cho tất cả các Slides của bài giảng đó.
Nếu không muốn sử dụng các Slides mẫu thì người sử dụng có thể chèn một
Slides trống nhanh nhất bằng cách nhấp chuột phải vào vùng trống bên dưới Slides hiện tại, chọn New Slides Nếu chọn nhầm Slides mẫu hoặc chèn nhầm một Slides vào sai vị trí cần chèn người sử dụng có thể xoá bỏ bằng cách chọn Slides đó rồi thực hiện lệnh Home/ Delete hoặc nhấp chuột phải vào Slides đó, chọn Delete
Tiếp đó người sử dụng lần lượt tạo các đối tượng trên Slides Các đối tượng có thể là đoạn văn bản, hình vẽ, tranh, hình ảnh, âm thanh, phim …
4.2 Tạo các đối tượng trên một Slides
Như trên đã nói, mỗi đối tượng trên một Slides có thể là một đoạn văn bản,một hình vẽ, một hình ảnh hoặc một đoạn phim, … Mục tiêu chung khi trình chiếu các đối tượng này là để truyền tải những thông tin, những đơn vị kiến thức đã được chia nhỏ đến học sinh.
4.2.1 Đối tượng là văn bản
Khi khởi động Powerpoint, trên Slides đầu tiên xuất hiện hai khung có thể nhập văn bản:
Khung có dòng chữ Click to add Title (kích vào đây để nhập tiêu đề) có thể nhập tiêu đề của phần văn bản sẽ nhập phía dưới, chẳng hạn tên đề bài, đề mục …
Khung có dòng chữ Click to add Subtitle (kích vào đây để nhập tiêu đề phụ) có thể nhập tiêu đề phụ hoặc nội dung đoạn văn bản.
Như vậy, trên mỗi Slides mặc định có 2 khung ở dạng Text box để có thể nhập nội dung Tuy nhiên người sử dụng có thể tạo thêm một hoặc nhiều Text box như vật bằng cách Copy những Text Box đó.
Người sử dụng đang quen với font chữ và cỡ chữ sử dụng trong chương trình soạn thảo văn bản Word, khi bắt đầu với PowerPoint hầu hết không hình dung được sử dụng cỡ chữ nào là vừa phải Qua thực tế thiết kế trình chiếu rất nhiều lần tôi thấy trong các đoạn văn bản, nên sử dụng cỡ chữ từ 20-24 với kiểu chữ in thường là phù hợp, các đề mục của bài nên sử dụng kiểu chữ in hoa đậm với cỡ chữ từ 22-26, riêng đầu bài có thể sử dụng chữ in hoa cỡ lớn hoặc dùng chữ nghệ thuật (WordArt).
4.2.2 Đối tượng là hình ảnh, biểu đồ minh họa
Kết quả đạt được
PowerPoint là những phần mềm công cụ giúp cho giáo viên có thể tự xây dựng được các bài giảng trên máy tính một cách nhanh chóng và hiệu quả Từ thực tế những việc đã làm được tôi mạnh dạn đưa ra những ý kiến để đồng nghiệp trao đổi, rút ra kinh nghiệm và vận dụng một cách có hiệu quả các phương tiện hiện đại vào công tác chuyên môn nghiệp vụ
Trên cơ sở những kinh nghiệm tôi nghiên cứu cách sử dụng một số phần mềm có thể hỗ trợ PowerPoint như Violet, SketchPad, Math Type trong quá trình thiết kế bài giảng Ngoài ra còn có các phần mềm hỗ trợ khác tôi đã nghiên cứu như phần mềm Adobe Presenter và Lecture Maker để thấy rõ ưu điểm của hai phần mềm này và cách phối hợp chúng với PowerPoint để có hiệu quả cao trong giảng dạy.
Sau một thời gian sử dụng bài giảng điện tử, đúng nguyên tắc, khoa học và phối hợp đúng mức với hình thức dạy học truyền thống, ý thức học tập và và sự nhận thức của học sinh lớp tôi phụ trách có nhiều thay đổi đáng kể Đặc biệt là hứng thú cao với hình thức dạy học sử dụng bài giảng điện tử Với hình thức dạy học này, giáo viên tiết kiệm được nhiều thời gian trên lớp, do đó có thể tăng thời lượng luyện tập kiến thức, kỹ năng cho học sinh Chất lượng học tập của học sinh trong cuối năm học 2017 – 2018 có ứng dụng bài giảng điện tử ở những lớp khác nhau đã cho thấy việc sử dụng bài giảng điện tử đã góp phần nâng cao chất lượng học tập của học sinh cũng đồng đều hơn.
Điều kiện để sáng kiến được nhân rộng
+ Giáo viên thực sự yêu nghề mến trẻ và tâm huyết với nghề.
+ Giáo viên cần chú ý xác định nhiệm vụ của từng nội dung dạy học, từng tiết học, từng bài tập để có kế hoạch tổ chức các hoạt động cho hợp lí.
+ Trong quá trình dạy bồi dưỡng giáo viên tăng cường rèn kỹ năng tự tìm tòi,phát hiện ra kiến thức mới dựa trên kiến thức trong sách phù hợp với từng môn học, tạo điều kiện cho các em tích cực tham gia nghiên cứu, học tập, phát huy khả năng sẵn có của học sinh
+ Theo dõi và kiểm tra thường xuyên kết quả học tập của học sinh để kịp thời chỉnh sửa nội dung, phương pháp giảng dạy cho phù hợp.
+ Phối hợp chặt chẽ với Giáo viên chủ nhiệm, Tổng phụ trách Đội, phụ huynh học sinh, các lực lượng giáo dục trong nhà trường nhằm giáo dục học sinh có ý thức tự tin trong học tập nhưng không thoả mãn với kết quả đạt được.
+ Tích cực dự giờ, thăm lớp, học hỏi kinh nghiệm giảng dạy qua đồng nghiệp, sách báo để tự bồi dưỡng, nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ của bản thân.
+ Phải nắm chắc chuyên môn, nghiệp vụ, có tinh thần trách nhiệm cao trong công việc, không ngừng học hỏi, tích luỹ chuyên môn, nghiệp vụ sư phạm đúc rút kinh nghiệm hàng năm trong công tác giảng dạy.
+ Cần có thái độ đúng đắn trong việc học tập phân môn Tin học.
+ Học sinh có đủ đồ dùng học tập phục vụ cho việc học tập được dễ dàng hơn.
+ Nhà trường cần tạo điều kiện về cơ sở, vật chất một cách đầy đủ như có đủ sách giáo khoa, sách giáo viên, tài liệu tham khảo và đồ dùng học tập Đủ phòng học theo mô hình học 2 buổi/ ngày để giáo viên có nhiều thời gian giảng dạy và ôn tập cho các em.
+ Tăng cường công tác chuẩn hoá đội ngũ giáo viên trong các nhà trường. + Bố trí phòng học nơi thoáng mát, đủ điều kiện về ánh sáng, máy tính
6.4 Đối với các bậc phụ huynh:
+ Mua sắm đầy đủ sách vở cũng như đồ dùng học tập cho các em để các em có điều kiện học tập tốt.
+ Tạo điều kiện cho con em mình được làm quen với máy vi tính thường xuyên hơn.