Mô tô hạng A1 là phương tiện giao thông phổ biến tại Việt Nam. Hàng năm có hàng triệu người tham gia học và sát hạch cấp giấy phép lái xe hạng này. Kết quả phân tích độ khó bộ đề trắc nghiệm dùng cho sát hạch lý thuyết lái xe mô tô hạng A1 cho thấy, chỉ có 1/148 câu ở mức trung bình, còn lại 147/148 câu là dễ. Trong đó, có thể chia ra bốn mức nhỏ gồm 9 câu “tương đối dễ”, 28 câu “dễ”, 51 câu “rất dễ” và 59 câu “hoàn toàn dễ”.
Trang 1ISSN 1859-1531 - TẠP CHÍ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG, SỐ 8(117).2017 23
SÁT HẠCH LÁI XE MÔ TÔ HẠNG A1 DỄ HAY KHÓ?
ARE LEVEL A1 MOTORCYCLE DRIVING THEORY TESTS EASY OR DIFFICULT?
Nguyễn Xuân Trung
Trường Cao đẳng Giao thông Huế; nxtrung.gtvthue@gmail.com
Tóm tắt - Mô tô hạng A1 là phương tiện giao thông phổ biến tại Việt
Nam Hàng năm có hàng triệu người tham gia học và sát hạch cấp
giấy phép lái xe hạng này Kết quả phân tích độ khó bộ đề trắc
nghiệm dùng cho sát hạch lý thuyết lái xe mô tô hạng A1 cho thấy,
chỉ có 1/148 câu ở mức trung bình, còn lại 147/148 câu là dễ Trong
đó, có thể chia ra bốn mức nhỏ gồm 9 câu “tương đối dễ”, 28 câu
“dễ”, 51 câu “rất dễ” và 59 câu “hoàn toàn dễ” Như vậy, sát hạch lý
thuyết đối với người học lái xe mô tô hạng A1 là rất dễ dàng Kết quả
này khá tương thích với một phân tích định tính về độ khó đã được
thực hiện trước đây và với tỷ lệ đạt sát hạch trung bình năm Từ đó,
có thể cho rằng yêu cầu về năng lực có được sau khi học xong của
người lái xe mô tô hạng A1 là rất dễ dàng Vì vậy, rất cần phải xem
xét điều chỉnh về cả mục tiêu, tiến trình dạy học và sát hạch
Abstract - Motorcycle is a popular transport means in Vietnam Every
year, millions of learners attend driving courses to test and receive level A1 driver’s licenses The analysis result about the levels of difficulty of multiple choice questions used for level A1 motorcycle driving theory tests shows that there is only 1/148 questions is at average level, 147/148 are easy Particularly, the questions can be classified into 4 small levels:
9 are rather easy, 28 easy, 51 very easy and 59 completely easy It is explained that theory tests for level A1 motorcycle learners are very easy This result is almost compatible with a qualitative analysis about the levels of difficulty carried out before and with average test passing rate each year Thereby, it is affirmed that the request for capacity for level A1 motorcycle driving learners is very easy Therefore, it is very necessary
to reconsider and adjust objectives, teaching process and tests
Từ khóa - sát hạch lái xe; độ khó; câu hỏi trắc nghiệm; mô tô hạng
A1; định lượng
Key words - driving test; levels of dificulty; multiple choice
questions; level A1 motorcycle; quantitative
1 Đặt vấn đề
Đến cuối năm 2016, nước ta có khoảng trên 45 triệu mô
tô, xe gắn máy đang lưu hành và dự kiến tăng hàng triệu
chiếc mỗi năm [7], cùng với sự gia tăng đó là hàng triệu
người tham gia sát hạch lấy giấy phép lái xe, chủ yếu là
hạng A1 Hiện nay, để có giấy phép lái xe hạng A1 (lái xe
mô tô hai bánh có dung tích xi lanh từ 50 đến 175 cm3)
người học cần trải qua 8 giờ học pháp luật giao thông
đường bộ, 2 giờ kỹ thuật lái xe và 2 giờ thực hành lái xe
[2] Sau đó, theo quy định của Tổng cục Đường bộ Việt
Nam, phải trả lời đúng 15/20 câu hỏi trắc nghiệm của bài
sát hạch lý thuyết và đạt 80/100 điểm của bài sát hạch thực
hành, theo thứ tự đạt lý thuyết mới được thực hành [9] Như
vậy, phần lý thuyết chiếm phần lớn thời gian học và là phần
quan trọng nhất
Nhưng sát hạch lý thuyết đối với người học là dễ hay
khó, dễ như thế nào, khó như thế nào? Dạy học nói chung
dựa trên ba nền tảng là mục tiêu, tiến trình và kiểm tra, đánh
giá, mà ở đây là sát hạch Trả lời được câu hỏi này sẽ tạo cơ
sở để điều chỉnh, cải tiến mục tiêu, nội dung và thậm chí là
cả phương pháp, phương tiện và hình thức tổ chức dạy học
lý thuyết lái xe mô tô A1 Đặc biệt là phần này lại có ảnh
hưởng đến thực trạng chấp hành pháp luật giao thông đường
bộ, một vấn đề bức xúc của toàn xã hội hiện nay
2 Đối tượng và phương pháp nghiên cứu
Với trắc nghiệm khách quan, việc kiểm tra, đánh giá trở
nên nhanh chóng và thuận tiện hơn so với tự luận Dù đã
có nhiều lần thay đổi, cả về số lượng câu hỏi của bộ đề, số
câu hỏi trong một đề lẫn về thời gian làm bài, nhưng hình
thức trắc nghiệm khách quan luôn được sử dụng trong sát
hạch lý thuyết lái xe [3, 8] Bài sát hạch lý thuyết lái xe mô
tô A1 hiện nay được thực hiện trên máy vi tính hoặc trên
giấy với thời gian tối đa 15 phút [9] Từ tháng 7/2013, đề
sát hạch được tổ hợp từ bộ đề 150 câu hỏi có kết cấu nội
dung và phân bố trong đề như Bảng 1 [9] Riêng các câu
74 và 75 không sử dụng từ ngày 01/3/2016 do thay đổi quy định về tốc độ xe chạy [1]
Bảng 1 Kết cấu nội dung 150 câu hỏi và
phân bố trong một bài sát hạch lý thuyết
Thứ tự câu hỏi trong bộ đề Nội dung trong bài sát hạch Thứ tự câu hỏi Câu 1 đến 13 Các định nghĩa, khái niệm Câu 1
Câu 14 đến 32 Các hành vi bị cấm
Câu 2 đến 9 Câu 33 đến 42 Tín hiệu giao thông đường bộ
Câu 43 đến 73 Quy tắc giao thông đường bộ Câu 76 đến 80 Văn hóa giao thông Câu 10 Câu 81 đến 115 Biển báo hiệu đường bộ Câu 11 đến 15 Câu 116 đến 150 Sa hình tình huống giao thông Câu 16 đến 20
Một câu hỏi trắc nghiệm được phân tích định lượng bằng hai chỉ số là độ khó và độ phân biệt, còn đánh giá một
đề thi trắc nghiệm thì dùng độ tin cậy và độ giá trị [6] Các chỉ số phân tích, đánh giá này hoàn toàn không xét đến các đặc điểm cá nhân của người học (độ tuổi, giới tính, trình độ nhận thức, ) Dù vậy, sau 22 năm thực hiện sát hạch cấp giấy phép lái xe mô tô A1, đối tượng học hiện nay chủ yếu
là người trẻ đủ 18 tuổi Và cũng có thể thấy rằng, mục đích
đi học trước tiên là để lấy giấy phép lái xe Với sát hạch lý thuyết lái xe mô tô A1, chỉ có thể phân tích độ khó do có đến 116/150 câu hỏi (77,3%) không đúng thể thức trắc nghiệm nhiều lựa chọn [10] Theo tác giả Lâm Quang Thiệp, độ khó của một câu hỏi được tính bằng số người trả lời đúng chia cho số người tham gia trả lời [6] Một số tác giả đề nghị mức 0,7 – 1 là câu hỏi dễ (có 70 – 100% số người trả lời đúng), mức 0,3 - 0,7 là trung bình, từ 0,3 trở xuống là khó [4, 5] Tuy nhiên, như vậy thì điểm biên chưa được xác định nên có thể chọn mức 0,4 – 0,6 là trung bình
3 Kết quả và thảo luận
Tại Trường Cao đẳng Giao thông Huế, từ ngày 01/3/2016 đến ngày 01/3/2017 (một năm từ thời điểm thay đổi quy định về tốc độ xe chạy), đã có 135 khóa học lái xe
Trang 224 Nguyễn Xuân Trung
mô tô A1 với 14.231 người dự sát hạch và tỷ lệ đạt lần thứ
nhất tính trung bình gần 87,77%, khóa đạt thấp nhất là
59,42% và cao nhất là 100% Để phân tích độ khó, hai khóa
học được chọn ngẫu nhiên từ danh sách, gồm khóa
A11363489 có 56/75 người đạt sát hạch, chiếm tỷ lệ
74,67% (độ tuổi trung bình là 19,9) và khóa A11443501 có
171/189 người đạt sát hạch, chiếm tỷ lệ 90,48% (độ tuổi
trung bình là 20,5), chỉ tính với lần sát hạch thứ nhất Tính chung hai khóa là 227/264 người đạt sát hạch, chiếm tỷ lệ 85,6%, tỷ lệ này gần với mức trung bình nêu trên Kết quả tính toán độ khó được trình bày ở Bảng 2, trong đó câu hỏi
có số người trả lời thấp nhất là 12 và số lượng này phù hợp
để tính toán đến 0,1 Giá trị độ khó (tính làm tròn) cao nhất
là 1 và thấp nhất là 0,5
Bảng 2 Độ khó của 150 câu hỏi sát hạch lái xe mô tô hạng A1
Câu hỏi Số người trả lời Độ đúng Câu hỏi Số người trả lời Độ đúng Câu hỏi Số người trả lời Độ đúng Câu hỏi Số người trả lời Độ đúng
1 24 0,9 39 38 1 77 44 1 115 41 1
2 17 1 40 39 0,9 78 58 0,9 116 33 1
3 17 0,9 41 29 0,9 79 60 0,9 117 24 1
4 20 0,9 42 28 0,8 80 51 0,9 118 41 1
5 26 0,9 43 33 0,7 81 29 0,9 119 33 1
6 18 0,9 44 42 1 82 39 0,8 120 30 1
7 33 1 45 38 0,7 83 41 0,8 121 30 0,9
8 19 1 46 32 0,8 84 31 0,7 122 25 0,9
9 20 0,8 47 30 0,9 85 38 1 123 41 0,9
10 19 0,9 48 36 0,9 86 32 1 124 34 0,9
11 13 0,5 49 30 0,9 87 40 1 125 42 0,9
12 19 0,9 50 38 0,7 88 46 0,9 126 41 0,8
13 16 0,8 51 34 0,7 89 23 0,8 127 42 0,8
14 30 0,9 52 28 0,9 90 52 0,8 128 37 1
15 36 1 53 39 0,9 91 32 0,8 129 33 0,9
16 38 1 54 35 0,8 92 38 0,8 130 43 1
17 31 0,7 55 36 0,9 93 35 0,8 131 41 0,8
18 43 1 56 42 0,9 94 33 0,9 132 30 0,9
19 31 1 57 44 0,9 95 40 0,8 133 36 0,8
20 34 1 58 28 0,9 96 32 0,9 134 44 0,9
21 37 1 59 42 1 97 38 0,8 135 38 1
22 27 1 60 42 1 98 35 0,9 136 39 0,9
23 29 1 61 31 1 99 46 0,8 137 32 0,8
24 27 1 62 33 0,9 100 37 1 138 40 0,9
25 32 1 63 35 1 101 44 1 139 36 0,9
26 33 1 64 35 1 102 34 1 140 36 0,9
27 35 0,9 65 39 0,9 103 31 1 141 40 1
28 35 1 66 40 1 104 39 1 142 37 0,8
29 32 0,9 67 36 0,7 105 43 0,9 143 53 0,9
30 30 0,9 68 45 1 106 37 1 144 47 0,7
31 33 1 69 39 1 107 35 1 145 37 0,8
32 40 0,8 70 41 1 108 39 1 146 40 0,8
33 32 1 71 35 0,9 109 34 1 147 40 0,9
34 43 1 72 40 0,8 110 31 1 148 41 0,8
35 29 0,9 73 12 1 111 36 1 149 29 0,8
36 42 0,8 74 - - 112 41 1 150 39 0,7
37 39 0,9 75 - - 113 44 1
38 32 1 76 48 0,9 114 31 1
Trong 148 câu hỏi trắc nghiệm, trừ hai câu 74 và 75,
không có câu hỏi nào ở mức khó, chỉ có 1 câu trung bình
và 147 câu dễ Từ đây, đã có thể đưa ra nhận định ban đầu
rằng, sát hạch lý thuyết lái xe mô tô hạng A1 là dễ dàng
Để có thể xem xét chi tiết hơn, mức dễ được chia thành bốn
mức nhỏ là 0,7 = tương đối dễ, 0,8 = dễ, 0,9 = rất dễ và
1 = hoàn toàn dễ Kết quả phân tích cho thấy chỉ có 6% bộ
đề là “tương đối dễ”, 18,9% “dễ”, 34,5% “rất dễ” và 39,9%
là “hoàn toàn dễ” (96 – 100% làm đúng) (Bảng 3) Nếu tính
từ mức nhỏ “rất dễ” trở xuống thì tỷ lệ sẽ là 74,4%, còn nếu
từ “dễ” thì lên tới 93,3%
Trang 3ISSN 1859-1531 - TẠP CHÍ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG, SỐ 8(117).2017 25
Bảng 3 Số lượng câu hỏi theo độ khó trong từng nội dung hỏi
Nội dung Số lượng câu hỏi theo độ khó Cộng
0,5 0,7 0,8 0,9 1 Các định nghĩa, khái
niệm 1 0 2 7 3 13
Các hành vi bị cấm 0 1 1 4 13 19
Tín hiệu giao thông
đường bộ 0 0 2 4 4 10
Quy tắc giao thông
đường bộ 0 5 3 12 11 31
Văn hóa giao thông 0 0 0 4 1 5
Biển báo hiệu đường
bộ 0 1 10 6 18 35
Sa hình tình huống
giao thông 0 2 10 14 9 35
Cộng 1 9 28 51 59 148
Nếu phân tích độ khó nêu trên là định lượng, thì một phân
tích định tính cũng đã được thực hiện với bộ câu hỏi sát hạch
lý thuyết lái xe mô tô hạng A1 về một số bất cập như thể
thức câu hỏi, nội dung hỏi, cách dùng từ và độ khó theo thang
đo cấp độ tư duy Bloom [10] Trong đó, có 127 câu ở cấp độ
thấp nhất là “biết” (chỉ cần biết là trả lời đúng) chiếm 84,6%,
có 16 câu ở cấp độ “thông hiểu” chiếm 10,7%, có 7 câu ở
cấp độ “vận dụng” chiếm 4,7%, không có câu ở cấp độ “phân
tích” [10] So sánh các tỷ lệ phần trăm, có thể thấy hai kết
quả phân tích định lượng và định tính về độ khó là khá tương
thích với nhau và với cả tỷ lệ đạt sát hạch trung bình nêu
trên Rõ ràng, người học rất dễ dàng trả lời đúng, chỉ cần
“biết” phần lớn và “hiểu” thêm chút ít
Bảng 3 cũng cho thấy xu hướng số lượng câu hỏi tăng theo
mức độ dễ Số lượng những câu hỏi “rất dễ” và “hoàn toàn
dễ” chiếm phần lớn trong các nội dung hỏi, nghĩa là không có
một nội dung nào có vẻ khó hơn so với nội dung khác, kể cả
sa hình tình huống giao thông Trong khi đó, câu hỏi “khó”
nhất (độ khó 0,5) lại là về khái niệm, vốn chỉ cần học thuộc,
tức là người học chỉ cần “biết” Nội dung câu hỏi này như sau:
Câu 11: “Phương tiện tham gia giao thông đường bộ”
gồm những loại nào?
1 Phương tiện giao thông cơ giới đường bộ
2 Phương tiện giao thông thô sơ đường bộ và xe máy
chuyên dùng
Để trả lời đúng câu hỏi này thì phải chọn cả hai phương
án Đây là câu hỏi bị sai về thể thức trắc nghiệm nhiều lựa
chọn Từ những phân tích định lượng và định tính nêu trên,
có thể lập luận rằng, sự “khó” ở bộ đề 150 câu hỏi sát hạch
lái xe mô tô A1 không phải do nội dung hỏi mà là do những
bất cập trong thiết kế câu hỏi Nếu được thiết kế tốt với cùng
nội dung hỏi đó thì có khả năng người học sẽ còn dễ dàng
trả lời hơn nữa Điều này cũng cho thấy yêu cầu về năng lực
có được sau khi học xong, bao gồm kiến thức - kỹ năng - thái
độ, của người lái xe mô tô hạng A1, thực ra là rất dễ dàng
4 Kết luận
Do các chương trình đào tạo lái xe và bộ đề sát hạch
hiện nay đều không được quy định hay hướng dẫn về mục
tiêu hay năng lực người học phải đạt được [2, 8, 9] nên không thể tham chiếu để đánh giá độ khó của câu hỏi như kết quả phân tích có phù hợp với mục tiêu hay không Tuy nhiên, với 147/148 câu hỏi ở mức dễ và 127/150 câu chỉ ở cấp độ tư duy thấp nhất là “biết” [10] thì đánh giá sát hạch
lý thuyết lái xe mô tô hạng A1 rất dễ dàng là hoàn toàn có
cơ sở Sự dễ dàng này đến từ nội dung câu hỏi sát hạch, nội dung chương trình đào tạo và thực trạng chấp hành pháp luật giao thông đường bộ hiện nay, cho thấy cần phải thay đổi Trước tiên, cần xác định rõ ràng mục tiêu của chương trình đào tạo, mục tiêu của các môn học lý thuyết và thực hành Sau đó là xây dựng nội dung chi tiết của chương trình, nên bao gồm cả mục tiêu của từng bài học, và cuối cùng là sửa đổi bộ đề sát hạch Từ mức điểm yêu cầu 15/20 của bài sát hạch lý thuyết, có thể thiết kế một bộ đề với 25% số câu hỏi mức dễ, 50% mức trung bình và 25% mức khó, tương ứng với các cấp độ tư duy “biết”, “hiểu” và “vận dụng” hoặc “phân tích” Dù có khó hơn nhưng 75% số câu hỏi vẫn từ trung bình đến dễ, người học chỉ cần cố gắng hơn một chút nhưng bù lại sẽ có năng lực tốt hơn về pháp luật giao thông đường bộ Tỷ lệ đạt sát hạch có thể giảm nhưng có lẽ không nhiều, có thể chấp nhận được
Ngoài ra, dù sát hạch lý thuyết được thực hiện trên máy
vi tính bằng phần mềm chuyên dùng, nhưng việc thu thập
số liệu để phân tích hoàn toàn phải thủ công, rất khó khăn Phần mềm chỉ cho phép trích xuất bài sát hạch của từng người chứ không thống kê được theo câu hỏi của bộ đề Do vậy, sau khi sửa đổi bộ đề trắc nghiệm, phần mềm sát hạch
lý thuyết, cần có các chức năng phân tích độ khó, độ phân biệt, độ tin cậy và độ giá trị
TÀI LIỆU THAM KHẢO
[1] Bộ Giao thông Vận tải, Quy định về tốc độ và khoảng cách an toàn của xe cơ giới, xe máy chuyên dùng tham gia giao thông trên đường
bộ, Thông tư số 91/2015/TT-BGTVT, ngày 31/12/2015
[2] Bộ Giao thông Vận tải, Quy định về đào tạo, sát hạch, cấp giấy phép lái
xe cơ giới đường bộ, Thông tư số 12/2017/TT-BGTVT, ngày 15/04/2017 [3] Ngọc Hậu, Bộ đề thi giấy phép lái xe mới: Thực tế và dễ hiểu hơn,
Báo Người lao động, http://nld.com.vn/ban-doc/bo-de-thi-giay-phep-lai-xe-moi-thuc-te-va-de-hieu-hon-60647.htm, ngày 17/07/2003 [4] Nguyễn Thị Hồng Minh và Nguyễn Đức Thiện, “Đo lường – đánh giá trong
thi trắc nghiệm khách quan: Độ khó câu hỏi và khả năng của thí sinh”, Tạp chí Khoa học Đại học Quốc gia Hà Nội, Số 22(4), 2006, trang 34-47 [5] Ngô Tứ Thành, Nghiên cứu tạo lập bộ câu hỏi trắc nghiệm khách quan, Tài liệu Hội nghị khoa học lần thứ 7 của Học viện Công nghệ
Bưu chính Viễn thông: Nhân dịp kỷ niệm Ngày Nhà giáo Việt Nam 20-11, 2005, trang 294-301
[6] Lâm Quang Thiệp, Trắc nghiệm và ứng dụng, NXB Khoa học và Kỹ
thuật, Hà Nội, 2008
[7] Đức Thọ, Hai người dân một xe máy: Thị trường chưa thấy điểm bão hòa, VnEconomy,
http://vneconomy.vn/xe-360/hai-nguoi-dan-mot- xe-may-thi-truong-chua-thay-diem-bao-hoa-20170111052325412.htm, ngày 12/01/2017
[8] Tổng cục Đường bộ Việt Nam, V/v sử dụng bộ 450 câu hỏi dùng để sát hạch lái xe cơ giới đường bộ, Công văn số
851/TCĐBVN-QLPT&NL, ngày 05/3/2013
[9] Tổng cục Đường bộ Việt Nam, 150 câu hỏi dùng cho sát hạch, cấp giấy phép lái xe mô tô hạng A1 và A2, NXB Giao thông Vận tải, Hà
Nội, 2013
[10] Nguyễn Xuân Trung, “Một số vấn đề về câu hỏi trắc nghiệm dùng cho sát
hạch lái xe”, Tạp chí Giáo dục và Xã hội, Số 37(98), 2013, trang 46-48 (BBT nhận bài: 26/05/2017, hoàn tất thủ tục phản biện: 14/06/2017)