MỞ ĐẦUNgày nay, dưới tác động của cuộc cách mạng khoa học công nghệ và toàn cầu hóa, giao lưu và hội nhập quốc tế đã trở thành xu thế khách quan đối với các quốc gia, dân tộc. Trong bối cảnh đó, Việt Nam ngày càng chủ động và tích cực hội nhập quốc tế. Hoạt động đối ngoại và hội nhập quốc tế của Việt Nam những năm qua đã góp phần quan trọng để duy trì hòa bình, ổn định, nâng cao vị thế và uy tín trên trường quốc tế, tạo điều kiện thuận lợi cho sự nghiệp xây dựng, phát triển đất nước.Bên cạnh những thành tựu đối ngoại đạt được, Việt Nam cũng đứng trước không ít khó khăn, thách thức. Bên cạnh những xáo động về kinh tế, đã và sẽ xuất hiện nhiều vấn đề xã hội phức tạp mới. Dưới tác động của sự phát triển mạnh mẽ của lực lượng sản xuất và xu thế toàn cầu hóa, sự phân hóa giàu nghèo ở mỗi nước và giữa các nước ngày càng sâu sắc không chỉ ở các nước đang phát triển mà ngay tại các nước công nghiệp phát triển, dẫn tới nhiều mâu thuẫn, xáo động xã hội lớn. Cùng với đó, các mối đe dọa an ninh phi truyền thống, trong đó có những biểu hiện cực đoan của tình trạng biến đổi khí hậu cùng với dịch bệnh ngày một gia tăng về số lượng cũng như tính chất. Trong tương lai, thực trạng trên được dự báo sẽ tiếp diễn, thậm chí có mặt sâu sắc, gay gắt hơn. Nếu không được xử lý rốt ráo, có thể dẫn tới những hệ lụy không thể xem thường. Hiện nay, nước ta cũng đang bước vào thời đại Cách mạng công nghiệp 4.0 mở ra rất nhiều cơ hội song cũng đặt ra không ít thách thức mới. Nếu không lượng định đầy đủ và có biện pháp ứng phó thích hợp, chúng ta sẽ phải đối mặt với khá nhiều hệ lụy cả về kinh tế, chính trị an ninh và xã hội, thậm chí cả trong quan hệ quốc tế. Trong quan hệ quốc tế của nước ta càng nổi lên yêu cầu “tiên liệu, phòng ngừa và thích ứng” trên cơ sở kiên trì đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, đa dạng hóa, đa phương hóa quan hệ quốc tế, ra sức gia tăng nội lực, chủ động, tích cực, đồng thời cơ động, linh hoạt trong việc khai thác những cơ hội mới xuất hiện, hóa giải những thách thức mới nảy sinh, tránh rơi vào thế đối đầu căng thẳng hoặc bị lợi dụng trong các cuộc cạnh tranh toàn cầu.Mọi sự biến đổi dù lớn hay nhỏ của cục diện thế giới đều tác động trực tiếp đến việc điều chỉnh chính sách của các quốc gia. Do đó, sự biến đổi của cục diện thế giới luôn là vấn đề mà mọi quốc gia đều phải quan tâm nghiên cứu khi hoạch định chiến lược phát triển đất nước của mình. Trên cơ sở phân tích những đặc điểm và xu hướng vận động của cục diện thế giới hiện nay và vị thế của Việt Nam, bài thu hoạch đề xuất một số giải pháp, chính sách nhằm ứng phó, thích nghi với tình hình mới.
Trang 1MỞ ĐẦU……… ………… 1
NỘI DUNG……… …… ………… 3
1 Khái niệm về cục diện thế giới……… 3
2 Một vài nét về đặc điểm của cục diện thế giới hiện nay……… 4
3 Xu hướng vận động của cục diện thế giới trong thời gian tới……… 9
4 Tác động của cục diện thế giới hiện nay tới Việt Nam……… 14
4.1 Định vị Việt Nam trong cục diện thế giới……… 14
4.2 Tác động của cục diện thế giới và chính sách của Việt Nam……… 15
KẾT LUẬN……….… 18
TÀI LIỆU THAM KHẢO……… ………….… … 19
Trang 2MỞ ĐẦU
Ngày nay, dưới tác động của cuộc cách mạng khoa học công nghệ và toàn cầu hóa, giao lưu và hội nhập quốc tế đã trở thành xu thế khách quan đối với các quốc gia, dân tộc Trong bối cảnh đó, Việt Nam ngày càng chủ động
và tích cực hội nhập quốc tế Hoạt động đối ngoại và hội nhập quốc tế của Việt Nam những năm qua đã góp phần quan trọng để duy trì hòa bình, ổn định, nâng cao vị thế và uy tín trên trường quốc tế, tạo điều kiện thuận lợi cho
sự nghiệp xây dựng, phát triển đất nước
Bên cạnh những thành tựu đối ngoại đạt được, Việt Nam cũng đứng trước không ít khó khăn, thách thức Bên cạnh những xáo động về kinh tế, đã
và sẽ xuất hiện nhiều vấn đề xã hội phức tạp mới Dưới tác động của sự phát triển mạnh mẽ của lực lượng sản xuất và xu thế toàn cầu hóa, sự phân hóa giàu - nghèo ở mỗi nước và giữa các nước ngày càng sâu sắc không chỉ ở các nước đang phát triển mà ngay tại các nước công nghiệp phát triển, dẫn tới nhiều mâu thuẫn, xáo động xã hội lớn Cùng với đó, các mối đe dọa an ninh phi truyền thống, trong đó có những biểu hiện cực đoan của tình trạng biến đổi khí hậu cùng với dịch bệnh ngày một gia tăng về số lượng cũng như tính chất Trong tương lai, thực trạng trên được dự báo sẽ tiếp diễn, thậm chí có mặt sâu sắc, gay gắt hơn Nếu không được xử lý rốt ráo, có thể dẫn tới những
hệ lụy không thể xem thường Hiện nay, nước ta cũng đang bước vào thời đại Cách mạng công nghiệp 4.0 mở ra rất nhiều cơ hội song cũng đặt ra không ít thách thức mới Nếu không lượng định đầy đủ và có biện pháp ứng phó thích hợp, chúng ta sẽ phải đối mặt với khá nhiều hệ lụy cả về kinh tế, chính trị - an ninh và xã hội, thậm chí cả trong quan hệ quốc tế Trong quan hệ quốc tế của nước ta càng nổi lên yêu cầu “tiên liệu, phòng ngừa và thích ứng” trên cơ sở kiên trì đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, đa dạng hóa, đa phương hóa quan
hệ quốc tế, ra sức gia tăng nội lực, chủ động, tích cực, đồng thời cơ động, linh hoạt trong việc khai thác những cơ hội mới xuất hiện, hóa giải những thách thức mới nảy sinh, tránh rơi vào thế đối đầu căng thẳng hoặc bị lợi dụng trong
Trang 3các cuộc cạnh tranh toàn cầu.
Mọi sự biến đổi dù lớn hay nhỏ của cục diện thế giới đều tác động trực tiếp đến việc điều chỉnh chính sách của các quốc gia Do đó, sự biến đổi của cục diện thế giới luôn là vấn đề mà mọi quốc gia đều phải quan tâm nghiên cứu khi hoạch định chiến lược phát triển đất nước của mình Trên cơ sở phân tích những đặc điểm và xu hướng vận động của cục diện thế giới hiện nay và
vị thế của Việt Nam, bài thu hoạch đề xuất một số giải pháp, chính sách nhằm ứng phó, thích nghi với tình hình mới
Trang 4NỘI DUNG
1 Khái niệm về cục diện thế giới
Cục diện thế giới được hiểu là “trạng thái” của thế giới tại một thời điểm hay trong một khoảng thời gian nhất định (tương đối ngắn), phản ánh tương quan lực lượng và mối quan hệ giữa các chủ thể quốc tế khác nhau, trước hết và quan trọng nhất là giữa các cường quốc, các trung tâm quyền lực lớn của thế giới Nó cũng bao gồm cả xu hướng vận động của tương quan lực lượng và trạng thái quan hệ giữa các chủ thể chính tại thời điểm đó Về nội hàm, cục diện thế giới bao quát diện mạo của thế giới trên tất cả các lĩnh vực
từ chính trị, kinh tế, quân sự, văn hóa, tôn giáo Tuy nhiên, nghiên cứu, phân tích về cục diện thế giới thường tập trung chủ yếu vào các lĩnh vực chính trị, kinh tế, quốc phòng - an ninh
Tuy cục diện thế giới là bức tranh toàn cảnh về thế giới, nhưng trong phân tích, dự báo cục diện thế giới thường dựa trên 3 thành tố chủ yếu là: 1) Cấu trúc dựa trên sự so sánh tương quan sức mạnh và quyền lực giữa các nước lớn, các trung tâm quyền lực lớn trên các bình diện chủ yếu, cả song phương và đa phương; 2) Các đặc điểm lớn, các nhân tố tác động và các xu hướng vận động chủ yếu của quan hệ quốc tế đương đại; 3) Vai trò và đặc điểm của hệ thống các thể chế, cơ chế hợp tác toàn cầu, liên khu vực và khu vực
Nghiên cứu cục diện thế giới thường tập trung vào trạng thái “tĩnh”, tương đối ổn định của bức tranh thế giới toàn cảnh trong một thời điểm hay một khoảng thời gian cụ thể, nhưng điều này không hề mâu thuẫn với bản chất vận động không ngừng của tình hình quốc tế dưới sự tác động của các nhân tố chủ quan (chiến lược, chính sách của các chủ thể) và khách quan, nhất
là các xu thế lớn của thế giới làm thay đổi tương quan lực lượng giữa các chủ thể chính dẫn đến làm thay đổi cục diện
2 Một vài nét về đặc điểm của cục diện thế giới hiện nay
Trang 5Một số đặc điểm nổi bật của cục diện thế giới hiện nay tính từ đầu thế
kỷ XXI hoặc từ cuộc khủng hoảng năm 2008 có thể kể đến như:
Thứ nhất, cục diện thế giới hiện nay và xu hướng vận động của nó là
kết quả của sự tương tác lẫn nhau giữa nhiều loại hình chủ thể quan hệ quốc
tế, với vai trò trung tâm của các nước lớn Chủ thể quan trọng và chủ yếu nhất trong quan hệ quốc tế là các quốc gia dân tộc có chủ quyền Sự tương tác phức tạp và phong phú của 193 quốc gia thành viên Liên hợp quốc tham gia vào đời sống quốc tế tạo nên diện mạo quan hệ quốc tế hiện đại Trong đó, các nước thường trực Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc (P5) gồm Mỹ, Nga, Trung Quốc, Anh, Pháp; nhóm các nước công nghiệp phát triển (G7) gồm
Mỹ, Anh, Pháp, Đức, Italia, Nhật Bản, Canada; nhóm các nước có nền kinh tế mới nổi (BRICS) gồm Nga, Trung Quốc, Ẩn Độ, Brazil và Nam Phi; nhóm các nước phát triển và mới nổi (G20) là những chủ thể quan trọng hàng đầu,
có vai trò then chốt trong định hình và sự vận động của môi trường quan hệ quốc tế và cục diện thế giới
Ngoài nhóm chủ thể quan trọng nhất là quốc gia - dân tộc, trong quan
hệ quốc tế ngày nay, các tổ chức quốc tế liên chính phủ, các tổ chức phi chính phủ quốc tế, các công ty, tập đoàn xuyên quốc gia, đa quốc gia (hiện nay nổi lên là các tập đoàn công nghệ), các phong trào chính trị, xã hội và các tổ chức tôn giáo toàn cầu cũng là những chủ thể có vai trò ngày càng quan trọng trong đời sống quốc tế Trong đó, hệ thống các tổ chức liên chính phủ khu vực, liên khu vực và toàn cầu phong phú, đa dạng được phân loại theo lĩnh vực, phạm
vi địa lý, ngành nghề được thành lập từ các quốc gia có chủ quyền ra đời ngày càng nhiều và có vai trò ảnh hưởng ngày càng quan trọng đến chính trị quốc tế, trong tập hợp lực lượng quốc tế và định hình diện mạo trật tự thế giới
Thứ hai, thế giới hiện nay vẫn thể hiện ngày càng rõ nét cục diện đa
cực, đa trung tâm Xu thế vận động theo hướng đa cực, đa trung tâm vẫn diễn
ra nhanh, trong đó Mỹ suy giảm sức mạnh tương đối trong khi các cường quốc khác, nhất là Trung Quốc đang nổi lên ngày một rõ hơn, cụ thể:
Về kinh tế: Mỹ đang mất dần vai trò và ưu thế tuyệt đối của đầu tàu
kinh tế của thế giới xét cả về quy mô kinh tế, tỷ lệ phần trăm trong GDP toàn
Trang 6cầu, đóng góp cho tăng trường toàn cầu, giá trị thương mại và đầu tư quốc tế Trong khi đó, Trung Quốc vươn lên thần tốc sau hơn 30 năm cải cách, mở cửa và từ năm 2010 trở thành cường quốc kinh tế thứ hai thế giới Cả hai quốc gia cùng chia sẻ 40,75% và 34,27% tổng GDP của thế giới tính theo danh nghĩa và theo sức mua tương đương vào năm 2019 Theo ước tính của Ngân hàng Thế giới (WB), GDP Trung Quốc chỉ xấp xỉ 11% của Hoa Kỳ vào năm
1960 nhưng năm 2017 là 63% Ngoài ra, sự trỗi dậy của nhiều nước và trung tâm khác như Ấn Độ, Hàn Quốc , của Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) cũng rất ấn tượng Vai trò trung tâm tài chính quốc tế của New York đang giảm dần trước sự nổi lên của các trung tâm tài chính Frankfurt, Tokyo, Hongkong, Singapore, Thượng Hải, Mumbai
Về quân sự: Tuy Mỹ hiện nay vẫn duy trì vị thế số 1 của mình, nhưng
về sức mạnh quân sự cũng đứng trước một số khó khăn nhất định Đó là ngân sách quốc phòng quá lớn, vượt sức chịu đựng của nền kinh tế, ảnh hưởng đến các vấn đề an sinh xã hội Trong khi đó, Nga, Trung Quốc, Ấn Độ là những đối thủ ngày càng mạnh, về mặt sức mạnh quân sự, xét ở khía cạnh vũ khí, khí tài có những mặt Nga không thua kém Mỹ Trung Quốc có ngân sách quốc phòng thứ hai thế giới, lực lượng ngày càng được hiện đại với tham vọng trở thành quân đội đẳng cấp thế giới vào giữa thế kỷ XXI
Về khoa học và công nghệ: Mỹ không còn chiếm vị trí độc tôn như
trước, các cường quốc mới nổi như Nga, Trung Quốc, Ấn Độ, thậm chí các nước và vùng lãnh thổ công nghiệp mới (NECs) như Hàn Quốc cũng đã và đang tìm cách vươn lên cạnh tranh mạnh mẽ với Mỹ Trong đó, đáng chú ý là Trung Quốc đang tìm cách vượt Mỹ trong việc làm chủ các công nghệ của cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0, nhất là về trí tuệ nhân tạo, mạng 5G
Về chính trị - ngoại giao: Mỹ trở thành đối tượng bị nhiều đối thủ cạnh
tranh ảnh hưởng (ngay cả đồng minh thân cận) Uy tín và ảnh hưởng sức mạnh mềm của Mỹ bị suy giảm nhiều, nhất là bởi chính sách “Nước Mỹ trên hết” dưới thời Tổng thống D Trump Mỹ giờ đây cũng không còn là mô hình hấp dẫn nổi bật về nhiều khía cạnh, gồm cả chính trị, kinh tế, văn hóa Cùng với sự trỗi dậy và cạnh tranh của Trung Quốc, Nga, Ấn Độ, vai trò gia tăng của các thực thể và trung tâm quyền lực quốc tế như EU, BRICS, G20,
Trang 7ASEAN, Tổ chức hợp tác Thượng Hải (SCO) cũng khiến quyền lực và ảnh hưởng của Mỹ phần nào bị phân tán, suy giảm tương đối Tuy nhiên, xét về tuyệt đối, Mỹ vẫn là siêu cường toàn diện số 1 thế giới, chưa có đối thủ ngang hàng Ngân sách quân sự Mỹ vẫn chiếm 1/2 ngân sách quốc phòng toàn cầu
Mỹ có hệ thống căn cứ khắp toàn cầu và một quân đội chuyên nghiệp hàng đầu Kinh tế Mỹ chiếm 1/4 GDP toàn cầu, vẫn chiếm nhiều đỉnh cao và mũi nhọn của thành tựu tri thức và khoa học và công nghệ toàn cầu, chi phối hệ thống thông tin truyền thông toàn cầu Trong khi đó, Trung Quốc xét trên khía cạnh so sánh tuyệt đối còn cách xa Mỹ, chưa thể đuổi kịp Mỹ trong một sớm một chiều trên hầu khắp các lĩnh vực cũng như sức mạnh tổng thể, trong khi sự phát triển là không ổn định và gặp nhiều khó khăn cả nội bộ và đối ngoại trong thời gian tới Nga chỉ đúng nghĩa là một cường quốc quân sự toàn cầu EU đang gặp nhiều khó khăn cả về chính trị, gắn kết nội bộ và phát triển
để có thể là một trung tâm quyền lực đe dọa vị thế của Mỹ Các thực thể quốc
tế đa phương khác chưa thể trở thành những trung tâm quyền lực theo đúng nghĩa, chưa thể đối trọng được với các cực, các trung tâm quyền lực truyền thống
Có thể thấy, cục diện thế giới hiện nay vẫn có sự bất cân xứng trong tương quan và phân bổ sức mạnh giữa các cường quốc, các trung tâm quyền lực với sự nghiêng về Mỹ, nhưng đang biến đổi và dịch chuyển nhanh chóng theo hướng thu hẹp khoảng cách trong tương quan so sánh sức mạnh giữa các cực, trung tâm quyền lực trong cục diện thế giới hiện nay
Thứ ba, quan hệ Mỹ - Trung và sự cạnh tranh chiến lược và tập hợp lực
lượng xoay quanh mối quan hệ Mỹ - Trung ở khu vực Ấn Độ - Thái Bình Dương giữ vai trò chủ đạo, chi phối, quyết định quá trình vận động và định hình cục diện thế giới hiện nay và trong những thập kỷ tới Khu vực châu Á ngày càng trở thành trọng điểm của địa - chính trị và kinh tế toàn cầu Vì thế, cường quốc nào chi phối, thống trị được khu vực rộng lớn này sẽ nắm giữ bá quyền thế giới Mỹ từ sau Chiến tranh thế giới lần thứ II đến nay luôn giữ vị thế trung tâm quyền lực toàn cầu và khu vực Tuy nhiên, bối cảnh khu vực đang thay đổi nhanh chóng theo những cách không có lợi cho lợi ích của Mỹ Trong hàng loạt những thách thức đang nổi lên mà Mỹ phải đối mặt thì sự trỗi
Trang 8dậy mạnh mẽ của Trung Quốc đang gây ra những thách thức thực sự mang tính chiến lược đối với vị thế thống trị của Mỹ tại khu vực Trên thực tế, Trung Quốc đang ngấm ngầm tiến hành một cuộc cạnh tranh chiến lược toàn diện với Mỹ thông qua việc sử dụng tổng hợp mọi nguồn lực, trên nhiều mặt trận nhằm làm suy yếu sức mạnh và ảnh hưởng của Mỹ, tiến tới lật đổ Mỹ khỏi ngôi vị thống trị khu vực và toàn cầu
Trong bối cảnh môi trường chiến lược đang thay đổi nhanh chóng, Mỹ
“rất khẩn thiết cần có một chiến lược toàn diện để tái lập sự lãnh đạo của Mỹ trong khu vực, đoàn kết các đối tác có cùng ý tưởng để theo đuổi những mục tiêu chung và đẩy mạnh nhiều lợi ích của Mỹ tại đó” Tổng thống B Obama
đã khởi xướng chiến lược “Xoay trục” về châu Á - Thái Bình Dương với mục tiêu trọng tâm là Trung Quốc Tổng thống D Trump dù muốn phủ định sạch trơn di sản đối ngoại của Tổng thống B Obama nhưng về cơ bản chiến lược
“Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương tự do và rộng mở” của Chính quyền D Trump là sự tiếp nối chiến lược của Chính quyền B Obama cả về nội dung, mục tiêu và biện pháp Thậm chí, trong mục tiêu kiềm chế Trung Quốc, Chính quyền D Trump đã công khai, trực diện, quyết liệt và nhất quán hơn nhiều so với Chính quyền B Obama Tổng thống D Trump đã đưa cạnh tranh
Mỹ Trung vào trung tâm của chính sách đối ngoại Mỹ và đưa quan hệ Mỹ -Trung tới bờ vực của một cuộc Chiến tranh lạnh mới Như vậy, dù Tổng thống J Biden lãnh đạo nước Mỹ những năm tới, ít ai nghi ngờ rằng, bức tranh địa - chính trị khu vực trong những năm tới sẽ là sự cạnh tranh quyết liệt giữa Mỹ và Trung Quốc, trong đó “Mỹ với vị thế bá quyền trong thế giới phương Tây sẽ làm hết sức mình để ngăn cản Trung Quốc chiếm vị trí tương
tự trong thế giới phương Đông”
Thứ tư, cục diện thế giới hiện nay chứng kiến sự trỗi dậy của các xu
hướng chính trị dân tủy, dân tộc chủ nghĩa, thiên hữu và nó có tác động không nhỏ tới sự vận động của các mối quan hệ quốc tế và trạng thái của cục diện chính trị, an ninh và kinh tế quốc tế Các xu hướng chính trị này được thể hiện trong những hình thức đa dạng: đó là những biểu hiện của chủ nghĩa sôvanh nước lớn, chủ nghĩa bành trướng, bá quyền và chính trị cường quyền trong quan hệ quốc tế hiện nay; đó là sự xuất hiện và hồi sinh mạnh mẽ gần đây của
Trang 9các tư tưởng, các đảng phái, các phong trào mang tính phân biệt, bài ngoại, cực hữu, chống nhập cư, chống Hồi giáo ở châu Âu như Đảng Mặt trận quốc gia ở Pháp của Marine Le Pen, Đảng Tự do Áo, Đảng Độc lập Anh, Đảng Liên đoàn phương Bắc ở Italia, Đảng Nhân dân ở Đan Mạch, Phong trào Brexit ở Anh, Đảng Tự do Hà Lan ; đó là các hành vi của chủ nghĩa thực dụng, vụ lợi, theo đuổi, đề cao lợi ích quốc gia mang tính tư lợi, vị kỷ, hẹp hòi trong quan hệ quốc tế, chỉ biết tập trung vào việc đạt được quyền lợi cho quốc gia - dân tộc minh mà không quan tâm, không chịu nhân nhượng lẫn nhau, thậm chí làm tổn hại lợi ích chính đáng của các quốc gia bên thứ ba khác Một biểu hiện khác của chủ nghĩa dân tộc hiện nay là chủ nghĩa đơn phương, chối
bỏ chủ nghĩa toàn cầu, chống toàn cầu hóa, theo đuổỉ chủ nghĩa bảo hộ và các chính sách thương mại, đầu tư mang tính phân biệt đối xử có lợi cho quốc gia mình Hình thức này được các nhà nghiên cứu gọi là chủ nghĩa dân tộc kinh
tế Những người theo đuổi chủ nghĩa dân tộc kinh tế không thừa nhận khía cạnh “đôi bên cùng có lợi, cùng thắng” trong việc hợp tác đa phương, thay vì vậy họ chỉ “tập trung vào một người chiến thắng duy nhất ứong các cuộc thương lượng quốc tế” Chính sách của Tổng thông Mỹ D Trump là một biểu hiện rõ rệt của hình thức chủ nghĩa dân tộc kinh tế
Thứ năm, cục diện thế giới hiện nay và xu hướng vận động của nó
chứng kiến ảnh hưởng và sự tác động quan trọng của các thể chế đa phương toàn cầu, khu vực, các vấn đề an ninh phi truyền thống đang nổi lên Các cường quốc đều tìm cách gây ảnh hưởng tới các thể chế đa phương, tìm cách thiết lập các sân chơi và luật chơi mới có lợi cho họ cùng với sự đua tranh, cạnh tranh quyết liệt trên bình diện song phương Trong khi đó, các vấn đề an ninh phi truyền thống cũng tác động trực tiếp, mạnh mẽ tới quá trình vận động của cục diện Hơn nữa, phương châm, cách thức và hiệu quả xử lý các vấn đề an ninh phi truyền thống của các nước, nhất là các cường quốc cũng ảnh hưởng không nhỏ tới sự chuyển biến cục diện và cán cân quyền lực quốc tế
3 Xu hướng vận động của cục diện thế giới trong thời gian tới
Trang 10Trên các bình diện cơ bản, Đại hội XIII của Đảng nhận định, cục diện thế giới vận động theo những xu hướng chủ yếu sau đây:
Một là, hòa bình, độc lập dân tộc, dân chủ, hợp tác và phát triển vẫn là
xu thế lớn Hòa bình thế giới được hiểu là không có chiến tranh lớn, chiến tranh giữa các cưừng quốc và phải gắn liền với tôn trọng độc lập dân tộc và thực hành dân chủ trong sinh hoạt quốc tế Xu thế này xuất hiện và nổi bật trong thế giới hậu Chiến tranh lạnh là do: toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế trở thành xu thế khách quan, nổi bật; tương quan lực lượng giữa các nước lớn chưa đem lại cho bất kỳ bên nào lợi ích tuyệt đối nếu để xảy ra chiến tranh; đồng thời, xã hội quốc tế đã xây dựng được hệ thống luật pháp, cộng đồng quốc tế đã tạo lập được hệ thống giá trị chuẩn mực chung đủ sức hóa giải các nguy cơ chiến tranh Hòa bình là tiền đề thuận lợi cho các quốc gia triển khai các quan hệ hợp tác các bên đều có lợi (win - win) và cùng nhau phát triển; ngược lại, hợp tác cùng phát triển giữa các quốc gia càng được thúc đẩy càng góp phần củng cố hòa bình thể giới
Cuộc đấu tranh bảo vệ độc lập dân tộc trên thế giới hiện nay bao hàm
cả hai nội dung cơ bản, gắn bó chặt chẽ với nhau: i) Trong phạm vi lãnh thổ quốc gia, mỗi quốc gia - dân tộc có quyền lực tối cao trong quyết định mọi vấn đề chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội của mình, không bị lệ thuộc hoặc bị thao túng bởi bên ngoài; ii) Trong quan hệ quốc tế, các dân tộc được hoàn toàn bình đẳng theo luật pháp quốc tế, tự quyết định chính sách đối ngoại của mình; đồng thời cam kết tôn trọng độc lập, chủ quyền, không can thiệp vào công việc nội bộ nước khác Trong quan hệ quốc tế, các quốc gia, nhất là những quốc gia vừa và nhỏ, đang phát triển nỗ lực đấu tranh dân chủ hóa quan hệ quốc tế, vì một thế giới công bằng, bình đẳng vì mục tiêu cùng phát triển Tuy nhiên, xu thế này hiện nay đang đứng trước nhiều trở ngại, khó khăn, thách thức và bị đe dọa bởi chủ nghĩa dân tộc cực đoan, chủ nghĩa đơn phương, chủ nghĩa dân túy, thực dụng, cạnh tranh chiến lược, cạnh tranh kinh
tế, khoa học - công nghệ, chiến tranh thương mại, chủ nghĩa cường quyền nước lớn có xu hướng trỗi dậy và diễn ra gay gắt, gia tăng rủi ro đối với môi trường hòa bình, hợp tác, phát triển của thế giới