MỞ ĐẦUCạnh tranh chiến lược Mỹ Trung Quốc đã, đang diễn biến nhanh, phức tạp và khó đoán định, ảnh hưởng không nhỏ đến chiến lược phát triển của nhiều nước. Việc Trung Quốc gia tăng ảnh hưởng tại khu vực Mỹ Latinh và đối sách của Mỹ với Trung Quốc ra sao, tác động đến khu vực như thế nào, đang là vấn đề được dư luận quốc tế quan tâm.Chiến lược giữa hai cường quốc Mỹ và Trung Quốc từ lâu đã luôn là nhân tố quan trọng, có tác động chi phối quan hệ quốc tế và cục diện thế giới. Đặc biệt, kể từ khi Tổng thống Donald Trump cầm quyền ở Mỹ vào đầu năm 2017 tới nay, quan hệ giữa hai cường quốc này chuyển sang giai đoạn cạnh tranh chiến lược toàn diện, đối đầu gay gắt dẫn đến gia tăng cọ xát và căng thẳng ở nhiều lĩnh vực. Sự đối đầu của hai cường quốc hàng đầu thế giới hiện nay đang tạo ra những chuyển biến to lớn trên bàn cờ địa chính trị toàn cầu. Đối với Việt Nam, do vị trí địa chiến lược và mối quan hệ đặc biệt với hai cường quốc, việc nghiên cứu và đánh giá cạnh tranh chiến lược Mỹ Trung càng có ý nghĩa quan trọng trong hoạch định chính sách đối ngoại nhằm khai thác tốt vị thế của mình trong cục diện cạnh tranh nước lớn tại khu vực, biến nguy cơ thành cơ hội để gia tăng thế lực, nâng cao vị thế, sức mạnh quốc gia.Cạnh tranh chiến lược Mỹ Trung là vấn đề chiến lược trên phạm vi toàn cầu mà vẫn đang tiếp tục diễn ra và thường xuyên biến biến động. Để đánh giá toàn diện, chính xác, đầy đủ về nguyên nhân, bản chất và tác động của cạnh tranh chiến lược Mỹ Trung cần nhiều công trình nghiên cứu công phu của cả giới học giả và các nhà thực tiễn. Trong khuôn khổ của bài viết tiểu luận, chuyên đề này không tham vọng đánh giá được hết toàn bộ các khía cạnh trong cạnh tranh chiến lược Mỹ Trung mà chỉ tập trung phân tích bối cảnh, chỉ ra những đặc điểm, tính chất mang tính cơ bản nhất của cạnh tranh chiến lược Mỹ Trung trong đó có làm rõ sự điều chỉnh trong chính sách của Mỹ kể từ khi Tổng thống Joe Biden lên cầm quyền từ đó đưa ra các dự báo về xu hướng cạnh tranh chiến lược Mỹ Trung trong thời gian tới.
Trang 1MỞ ĐẦU 1
NỘI DUNG 2
1 Cạnh tranh chiến lược Mỹ- Trung Quốc 2
1.1 Bối cảnh 2
1.2 Đặc điểm cạnh tranh chiến lược Mỹ - Trung Quốc 4
2 Các vấn đề đặt ra với Việt Nam trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược Mỹ- Trung Quốc và kiến nghị đối sách 9
2.1 Những thuận lợi và khó khăn đặt ra với Việt Nam trong cạnh tranh chiến lược Mỹ - Trung Quốc 9
2.2 Đề xuất, kiến nghị 11
KẾT LUẬN 14
TÀI LIỆU THAM KHẢO 15
Trang 2MỞ ĐẦU
Cạnh tranh chiến lược Mỹ - Trung Quốc đã, đang diễn biến nhanh, phức tạp và khó đoán định, ảnh hưởng không nhỏ đến chiến lược phát triển của nhiều nước Việc Trung Quốc gia tăng ảnh hưởng tại khu vực Mỹ Latinh và đối sách của Mỹ với Trung Quốc ra sao, tác động đến khu vực như thế nào, đang là vấn đề được dư luận quốc tế quan tâm
Chiến lược giữa hai cường quốc Mỹ và Trung Quốc từ lâu đã luôn là nhân tố quan trọng, có tác động chi phối quan hệ quốc tế và cục diện thế giới Đặc biệt, kể từ khi Tổng thống Donald Trump cầm quyền ở Mỹ vào đầu năm
2017 tới nay, quan hệ giữa hai cường quốc này chuyển sang giai đoạn cạnh tranh chiến lược toàn diện, đối đầu gay gắt dẫn đến gia tăng cọ xát và căng thẳng ở nhiều lĩnh vực Sự đối đầu của hai cường quốc hàng đầu thế giới hiện nay đang tạo ra những chuyển biến to lớn trên bàn cờ địa chính trị toàn cầu Đối với Việt Nam, do vị trí địa chiến lược và mối quan hệ đặc biệt với hai cường quốc, việc nghiên cứu và đánh giá cạnh tranh chiến lược Mỹ - Trung càng có ý nghĩa quan trọng trong hoạch định chính sách đối ngoại nhằm khai thác tốt vị thế của mình trong cục diện cạnh tranh nước lớn tại khu vực, biến nguy cơ thành cơ hội để gia tăng thế lực, nâng cao vị thế, sức mạnh quốc gia
Cạnh tranh chiến lược Mỹ - Trung là vấn đề chiến lược trên phạm vi toàn cầu mà vẫn đang tiếp tục diễn ra và thường xuyên biến biến động Để đánh giá toàn diện, chính xác, đầy đủ về nguyên nhân, bản chất và tác động của cạnh tranh chiến lược Mỹ - Trung cần nhiều công trình nghiên cứu công phu của cả giới học giả và các nhà thực tiễn Trong khuôn khổ của bài viết tiểu luận, chuyên đề này không tham vọng đánh giá được hết toàn bộ các khía cạnh trong cạnh tranh chiến lược Mỹ - Trung mà chỉ tập trung phân tích bối cảnh, chỉ ra những đặc điểm, tính chất mang tính cơ bản nhất của cạnh tranh chiến lược Mỹ - Trung trong đó có làm rõ sự điều chỉnh trong chính sách của Mỹ kể
từ khi Tổng thống Joe Biden lên cầm quyền từ đó đưa ra các dự báo về xu hướng cạnh tranh chiến lược Mỹ - Trung trong thời gian tới
Trang 3NỘI DUNG
1 Cạnh tranh chiến lược Mỹ- Trung Quốc
1.1 Bối cảnh
- Cạnh tranh chiến lược Mỹ - Trung Quốc điễn ra trong bối cảnh xu
hướng đa cực, đa trung tâm vẫn diễn ra nhanh trong đó Mỹ suy giảm sức mạnh tương đối trong khi các cường quốc khác, nhất là Trung Quốc đang nổi lên ngày một rõ nét hơn, cạnh tranh quyết liệt với Mỹ trên nhiều lĩnh vực, cụ thể:
+ Về kinh tế: Mỹ đang mất dần vai trò và ưu thế tuyệt đối của đầu tầu kinh tế của thế giới xét cả về quy mô kinh tế, tỷ lệ phần trăm trong GDP toàn cầu, đóng góp cho tăng trường toàn cầu, giá trị thương mại và đầu tư quốc tế Trong khi đó, Trung Quốc vươn lên thần tốc sau hơn 30 năm cải cách, mở cửa
và từ năm 2010 trở thành cường quốc kinh tế thứ hai thế giới Trung Quốc là công xưởng sản xuất của thế giới, với nguồn dự trữ ngoại hối lớn nhất thế giới, là chủ nợ lớn nhất của Mỹ Chỉ so sánh giữa Mỹ với Trung Quốc, Mỹ đứng đầu về danh nghĩa trong khi Trung Quốc đứng đầu về sức mua tương đương (PPP) kể từ năm 2014 sau khi vượt Mỹ Theo ước tính của Ngân hàng Thế giới (WB), GDP Trung Quốc chỉ xấp xỉ 11% của Mỹ vào năm 1960 nhưng năm 2017 là 63%1
+ Về quân sự: Tuy Mỹ hiện nay vẫn duy tri vị thế số 1 của minh, nhưng
về sức mạnh quân sự cũng đứng trước một số khó khăn nhất định Đó là ngân sách quốc phòng quá lớn, vượt sức chịu đựng của nền kinh tế, ảnh hưởng đến các vấn đề an sinh xã hội Mỹ cũng phải phân tán sức mạnh quân sự nhằm duy trì ảnh hưởng tại các khu vực khác trên thế giới như tại Trung Đông Trong khi đó, Trung Quốc chuyển hóa thành tựu về kinh tế để gia tăng sức mạnh quân sự, Trung Quốc hiện có ngân sách quốc phòng thứ hai thế giới, lực lượng ngày càng được hiện đại với tham vọng trở thành quân đội đẳng cấp thế giới vào giữa thế kỷ XXI
Trang 4+ Về khoa học - công nghệ: Mỹ không còn chiếm vị trí độc tôn như trước, các cường quốc mới nổi như Nga, Trung Quốc, Ân Độ, thậm chí các nước và vùng lãnh thổ công nghiệp mới (NECs) như Hàn Quốc cũng đã và đang tìm cách vươn lên cạnh tranh mạnh mẽ với Mỹ Trong đó, đáng chú ý là Trung Quốc đang tìm cách vượt Mỹ trong việc làm chủ các công nghệ của cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0, nhất là về trí tuệ nhân tạo, mạng 5G
+ Về chính trị - ngoại giao: Mỹ trở thành đối tượng bị nhiều đối thủ cạnh tranh ảnh hường (ngay cả đồng minh thân cận) Uy tín và ảnh hưởng sức mạnh mềm của Mỹ bị suy giảm nhiều, quan hệ với đồng minh bị tổn hại, nhất
là bởi chính sách “Nước Mỹ trên hết” dưới thời Tổng thống D Trump Mỹ giờ đây cũng không còn là mô hình hấp dẫn nổi bật về nhiều khía cạnh, gồm cả chính trị, kinh tế, văn hóa Tận dụng thời cơ này, Trung Quốc với trò gia tăng trỗi dậy và cạnh tranh ảnh hưởng với Mỹ tại các trung tâm quyền lực quốc tế như EU, BRICS, G20, ASEAN, Tổ chức hợp tác Thượng Hải (SCO), sự dụng lợi ích kinh tế và sức hấp dẫn từ Chiến lược “Vành đai và con đường” lôi kéo các nước vừa và nhỏ, đặc biệt là các quốc gia châu Phi, Nam Á bằng lợi ích kinh tế Điều này cũng khiến quyền lực và ảnh hưởng của Mỹ phần nào bị suy giảm
- Mặc dù, xét về tuyệt đối, Mỹ vẫn là siêu cường toàn điện số 1 thế giới, chưa có đối thủ ngang hàng song sự trỗi dậy mạnh mẽ của Trung Quốc đang tạo nên những thách thức thực sự mang tính chiến lược đối với vị thế thống trị của Mỹ tại khu vực
Trên thực tế, Trung Quốc đang ngấm ngầm tiến hành một cuộc cạnh tranh chiến lược toàn diện với Mỹ thông qua việc sử dụng tổng hợp mọi nguồn lực, trên nhiều mặt trận nhằm làm suy yếu sức mạnh và ảnh hường của Mỹ, tiến tới lật đổ Mỹ khỏi ngôi vị thống trị khu vực và toàn cầu Sáng kiến Vành đai và Con đường, Made in China 2025 do Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình khởi xướng trong những năm gần đây và “Giấc mộng Trung Hoa” được thể hiện qua tầm nhìn hai mục tiêu 100 năm được đưa ra tại Báo cáo Chính trị
Trang 5Đại hội XIX Đảng Cộng sản Trung Quốc năm 2017 cho thấy rõ tham vọng địa-chính trị, kinh tế và công nghệ của Bắc Kinh Nó không chỉ là cuộc đại phục hưng dân tộc Trung Hoa, mà sâu xa hơn đó là tham vọng bá chủ khu vực
và thế giới của Trung Quốc Bên cạnh đó Trung Quốc không hề dấu giếm sử dụng sức mạnh kinh tế, quân sự và công nghệ để tăng mức độ ảnh hưởng đến khu vực và thế giới, làm lu mờ ảnh hưởng của Mỹ một cách rõ nét, đặc biệt tại các khu vực như châu Phi, Trung Đông, Mỹ La-tinh, cạnh tranh ảnh hưởng với Mỹ tại Đông Nam Á
- Trong bối cảnh môi trường chiến lược đang thay đổi nhanh chóng, Mỹ
“rất khẩn thiết cần có một chiến lược toàn diện để tái lập sự lãnh đạo của Mỹ trong khu vực, đoàn kết các đối tác có cùng ý tưởng để theo đuổi những mục tiêu chung và đẩy mạnh nhiều lợi ích của Mỹ tại đó” Giới tinh hoa chính trị
cả hai đảng Dân chủ và Cộng hòa, học giả và dân chúng Mỹ ngày càng xem Trung Quốc là thách thức lớn nhất đe dọa vị thế bá quyền của Mỹ và đòi hỏi cần thiết phải xây dựng chiến lược đối phó toàn diện
Để đối trọng lại những tham vọng, chiến lược của Trung Quốc, Tổng thống D Trump đã tuyên bố và thực hiện tầm nhìn “Đưa Hoa Kỳ vĩ đại trở lại” với khẩu hiệu “Nước Mỹ là trên hết”; ngày càng quyết tâm định hình khung khổ chiến lược Ân - Thái Bình Dương mở rộng; và cuối cùng là trực tiếp khởi xướng và thực hiện chiến tranh thương mại chống Trung Quốc Cuộc chiến này đến nay vấn được tiếp diễn quyết liệt dưới thời Tổng thống J Biden mặc dù có những điều chỉnh nhất định so với nhiệm kỳ trước
1.2 Đặc điểm cạnh tranh chiến lược Mỹ - Trung Quốc
Kể từ khi Tổng thống D Trump lên cầm quyền (năm 2017), nước Mỹ
đã phát động chiến dịch cạnh tranh chiến lược toàn diện với Trung Quốc trên nhiều chiến tuyến, coi Trung Quốc là “đối thủ cạnh tranh chiến lược” số 1 và thực thi những chính sách cứng rắn đối với nước này Cạnh tranh chiến lược mới giữa Mỹ và Trung Quốc có một số đặc điểm sau:
Trang 6Thứ nhất, Mỹ “tỉnh ngộ” trong nhận thức về mối đe dọa toàn cầu từ
Trung Quốc - chủ động đẩy cạnh tranh lên hình thái mới đối đầu toàn diện.
Căng thẳng Mỹ - Trung Quốc bắt đầu kể từ khi Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình lên nắm quyền sau Đại hội XVIII của Đảng Cộng sản Trung Quốc (năm 2012) Trung Quốc tin rằng sức mạnh của mình đã tăng lên mạnh
mẽ, ngoại giao có thể chuyển từ “giấu mình chờ thời” sang “hành động nước lớn”, bắt đầu thực hiện ý đồ sửa đổi các quy tắc quốc tế và trật tự quốc tế tồn tại sau Chiến tranh thế giới thứ hai Chủ tịch Tập Cận Bình - người được coi là
có tư duy “đại nhảy vọt” - từ muốn “thay đổi quy tắc quốc tế” phát triển lên
“dẫn dắt tiền đồ vận mệnh của cộng đồng nhân loại” Tại Đại hội XIX của Đảng Cộng sản Trung Quốc (năm 2017), Chủ tịch Tập Cận Bình tuyên bố với thế giới rằng, Trung Quốc đã bước vào “thời đại mới” gần đến trung tâm của
vũ đài quốc tế và tiến tới trở thành “cường quốc xã hội chủ nghĩa hiện đại” với một lực lượng quân đội hiện đại hàng đầu thế giới vào giữa thế kỷ XXI
Có thể thấy, Trung Quốc đã sớm bộc lộ tham vọng và ý đồ chiến lược Tuyên bố đó như một lời thách đấu đối với địa vị lãnh đạo thế giới của siêu cường Mỹ, buộc giới chức Mỹ phải đánh giá lại về mối đe dọa toàn cầu từ Trung Quốc, dẫn tới việc đẩy cạnh tranh chiến lược Mỹ - Trung Quốc lên hình thái mới đối đầu toàn diện
Cùng trong chuỗi điều chỉnh của Mỹ, ngày 20-5-2020, Tổng thống D Trump đã ký ban hành “Cách tiếp cận chiến lược của Mỹ đối với Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa” (United States Strategic Approach to The People’s Republic of China) Văn bản này được coi là chiến lược mới của Mỹ đối với Trung Quốc Trong đó, Mỹ thừa nhận chính sách tiếp xúc với Trung Quốc hơn
40 năm qua là thất bại; đồng thời, Mỹ quyết định điều chỉnh chính sách theo hướng tiếp cận cạnh tranh công khai, quyết liệt, toàn diện trên tất cả các lĩnh vực nhằm ngăn chặn Trung Quốc và bảo vệ lợi ích sống còn của Mỹ Chiến lược mới của Mỹ đối với Trung Quốc là sự nâng cấp, định hình rõ hơn về
Trang 7quan hệ Mỹ - Trung Quốc so với “Chiến lược an ninh quốc gia” (năm 2017), rằng “Trung Quốc là nước hiện đặt ra rất nhiều thách thức đối với các lợi ích quốc gia của Mỹ”(4)
Thứ hai, cạnh tranh chiến lược Mỹ - Trung Quốc làm bộc lộ những mâu
thuẫn mang tính cấu trúc cần điều chỉnh.
Mâu thuẫn về định hướng phát triển: Sau Chiến tranh lạnh, Trung Quốc
và Mỹ đi theo hai con đường phát triển khác nhau Trung Quốc nhận định thế giới đã chuyển sang “thời đại là hòa bình và phát triển”, nên chủ động và kiên trì chính sách cải cách, mở cửa, tập trung phát triển kinh tế, trở thành nền kinh
tế lớn thứ hai thế giới (năm 2010), xây dựng mạng lưới đối tác toàn cầu, bắt đầu tham gia và có ảnh hưởng nhiều hơn đến các công việc quốc tế Trong khi
đó, Mỹ lại theo đuổi xây dựng trật tự đơn cực, ra sức áp đặt nước khác theo ý muốn và mô hình của mình, phát động nhiều cuộc chiến tranh, khiến cho sức mạnh của Mỹ bị hao tổn Do đó, sự vận động ngược chiều của hai nước trong cùng một hệ thống quốc tế đã đưa lại thay đổi lớn về tương quan lực lượng giữa Mỹ với Trung Quốc, điều này tất yếu sẽ dẫn đến điều chỉnh quyền lực quốc tế
Mâu thuẫn về mô hình phát triển kinh tế: Theo các chuyên gia, bao
trùm cạnh tranh chiến lược Mỹ - Trung Quốc là cuộc đối đầu không khoan
nhượng giữa mô hình kinh tế thị trường tự do của Mỹ Thứ ba, trong cạnh tranh xuất hiện hình thái đối đầu, phân tách nguy hiểm
Hiện nay, hình thái cạnh tranh chiến lược giữa hai cường quốc lại đang diễn biến theo hướng đối đầu, phân tách Giới phân tích cho rằng, những tính toán chính trị, suy thoái kinh tế, lòng tin bị phá vỡ và sự phản kháng mang màu sắc chủ nghĩa dân tộc đang gia tăng là những chất xúc tác khiến chính phủ hai nước không ban hành được những quyết định chính sách sáng suốt Thực tế cho thấy, phân tách giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới đã diễn ra không chỉ trên lĩnh vực thương mại, mà còn lan rộng sang các lĩnh vực tài
Trang 8chính, công nghệ, theo đó, ảnh hưởng đến mọi ngành công nghiệp lớn, từ sản xuất đến hàng tiêu dùng Thế giới đang bị đẩy vào một tình trạng bất ổn Mức
độ liên kết kinh tế sâu sắc được tạo dựng trong nhiều thập niên qua giữa Mỹ
và Trung Quốc không còn được duy trì Trong khi sự phân tách hoàn toàn giữa Mỹ và Trung Quốc là điều không mong muốn và khó có thể xảy ra, nhưng phân tách từng phần là điều khó tránh khỏi và trên thực tế đang diễn ra Thách thức nằm ở chỗ làm sao có thể kiểm soát thành công sự phân tách từng phần này để bảo đảm giảm thiểu xáo trộn trong khi vẫn cho phép duy trì mức
độ nhất định mối liên kết kinh tế và chiến lược ổn định giữa hai nước
Cạnh tranh Mỹ Trung Quốc còn ảnh hưởng đến lĩnh vực ngoại giao -mặt trận mà lẽ ra phải là nơi kết nối đưa ra giải pháp cho những bất đồng, xung đột trước đó Ngày 23-7-2020, Trung Quốc đã ra lệnh đóng cửa lãnh sự quán Mỹ ở thành phố Thành Đô, Tây Nam Trung Quốc để trả đũa việc Mỹ đóng cửa lãnh sự quán Trung Quốc tại thành phố Houston, bang Texas (Mỹ) với cáo buộc nơi này liên quan tới hoạt động gián điệp kinh tế và công nghệ Giới quan sát cho rằng, đây chính là “giọt nước tràn ly” làm tăng thêm tính đối đầu và đẩy hai cường quốc này vào hình thái “Chiến tranh lạnh kiểu mới”; đồng thời, phản ánh sự tin cậy chiến lược lẫn nhau của hai bên bị tổn hại nghiêm trọng Hợp tác, đối thoại giữa hai nước giảm, động lực hợp tác yếu, trong khi lĩnh vực cạnh tranh được mở rộng, cường độ ngày càng khốc liệt
Thứ tư, cạnh tranh chiến lược Mỹ - Trung Quốc đang rơi vào tình trạng
“Chiến tranh lạnh kiểu mới”.
Nhìn tổng thể, mối quan hệ giữa Mỹ với Trung Quốc trong suốt nhiệm
kỳ của Tổng thống D Trump cho thấy, cạnh tranh chiến lược Mỹ - Trung Quốc đã sang một hình thái “Chiến tranh lạnh kiểu mới” Những điểm giống với Chiến tranh lạnh “kiểu cũ” 1.0 trước kia giữa Mỹ và Liên Xô trong giai
đoạn từ năm 1945 đến 1990: Một là, cạnh tranh ngôi vị đứng đầu thế giới Hai
là, cạnh tranh không chỉ trên lĩnh vực kinh tế mà còn lan rộng sang tất cả các
Trang 9lĩnh vực từ quân sự đến chính trị, an ninh, hệ giá trị và cả ý thức hệ Ba là, cuộc cạnh tranh sẽ diễn ra trong một thời gian dài Bốn là, cả hai bên đều kiềm
chế để không xảy ra “chiến tranh nóng”, đối đầu trực tiếp Nhưng cũng có rất
nhiều nội dung khác so với Chiến tranh lạnh Xô - Mỹ trước đây: Thứ nhất,
không giống như trước đây, Chiến tranh lạnh phải tìm lời giải cho câu hỏi “ai thắng ai”, thì hiện nay, câu hỏi “ai hơn ai” được đặt ra cho chiến tranh lạnh
Mỹ - Trung Quốc bởi bên này bây giờ không thể thắng bên kia nhưng lại có
thể chứng tỏ hơn bên kia Thứ hai, yếu tố ý thức hệ trong cạnh tranh giữa Mỹ
và Trung Quốc có sự khác biệt so với thời kỳ Chiến tranh lạnh “kiểu cũ”, không xung khắc hoàn toàn mà dựa trên bản chất vì lợi ích quốc gia và đặt cả
thế giới bên ngoài dưới lợi ích quốc gia ấy Thứ ba, mỗi bên đều không muốn
cuộc chiến kéo dài, địa bàn cạnh tranh và đối đầu không còn giới hạn trên không, trên biển hay mặt đất như Chiến tranh lạnh “kiểu cũ”, mà mở rộng ra
cả không gian thực lẫn không gian ảo, vẫn muốn hợp tác và càng không thể làm cho quan hệ hai nước đi đến đổ vỡ Hơn nữa, cả hai bên đều chịu tác động của nhiều nhân tố bên trong lẫn bên ngoài, đều không thể lảng tránh vai trò của cường quốc hàng đầu thế giới Do đó, kết cục cuộc chiến sẽ không phải là
sự triệt tiêu, loại bỏ nhau, mà sẽ là một sự thỏa hiệp phản ánh lợi ích của mỗi bên mà cả hai đều có thể chấp nhận
Cạnh tranh chiến lược Mỹ - Trung Quốc ngày càng trở lên gay gắt vàc đang là trục chính chi phối bàn cờ chính trị quốc tế, cặp quan hệ này luôn vận động, biến đổi và không dễ đoán định Mặc dù sự đối đầu Mỹ - Trung Quốc là thực tế không thể tránh khỏi và rõ ràng sẽ không sớm chấm dứt, nhưng một điều không thể phủ nhận là cả hai nước đều không muốn rơi vào những cuộc xung đột không cần thiết, cũng như tạo điều kiện tốt nhất có thể để hợp tác trong những vấn đề mà hai bên có lợi ích đan xen, chẳng hạn như vấn đề biến đổi khí hậu, ngăn chặn sự lây lan của đại dịch COVID-19 Chỉ một bên thì sẽ không thể loại bỏ mọi rủi ro xung đột, do đó, cả Mỹ và Trung Quốc đều phải hiểu rõ về những “lằn ranh đỏ” của mình cũng như của đối phương để ngăn
Trang 10chặn các cuộc khủng hoảng trong tương lai Chính khả năng hợp tác giữa Mỹ
và Trung Quốc mới là phép thử thực sự của năng lực quản trị, chia sẻ trách nhiệm, dẫn dắt và điều phối các nguồn lực trên phạm vi toàn cầu khi có khủng hoảng; đồng thời, quyết định vai trò dẫn đầu lãnh đạo thế giới trong cuộc đua
2 Các vấn đề đặt ra với Việt Nam trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược Mỹ- Trung Quốc và kiến nghị đối sách
2.1 Những thuận lợi và khó khăn đặt ra với Việt Nam trong cạnh tranh chiến lược Mỹ - Trung Quốc
Thuận lợi:
Cạnh tranh chiến lược Mỹ - Trung tác động lớn đến Việt Nam cả khó khăn cũng như cơ hội, cụ thể:
Việt Nam cũng như các nước vừa và nhỏ sẽ trở thành đối tượng lôi kéo, tranh giành của các nước lớn trên thế giới, cả về chính trị và kinh tế
Các nước vừa và nhỏ biết tận dụng thời cơ, củng cố đoàn kết, tăng cường tiếng nói trong đời sống chính trị quốc tế, cùng nhau đưa ra những “luật chơi” mới về chính trị, kinh tế để đỡ bị thiệt thòi, để được tôn trọng, bình đẳng, công bằng hơn, thì các nước lớn sẽ phải có những nhượng bộ, tuy không lớn
Các nước vừa và nhỏ tăng cường quan hệ với tất cả các nước lớn, không nghiêng hẳn về bên nào, không để bị biến thành lệ thuộc vào nước lớn nào Sự trỗi dậy nhanh chóng của Trung Quốc đem lại sự thay đổi mạnh mẽ trong việc tập hợp lực lượng Các nước không còn chú trọng gắn kết với nhau theo ý thức
hệ như trước, mà dựa trên những lợi ích đan xen về kinh tế, chính trị, an ninh với mục tiêu chính là phục vụ cho lợi ích quốc gia, đồng thời bảo vệ lợi ích của mình trên thế giới Chính điều này đã làm giảm ảnh hưởng của Mỹ, khó
có thể buộc các nước phải phục tùng Mỹ như trong trật tự thế giới “hai cực” trước đây
Khu vực châu Á - Thái Bình Dương, cục diện khu vực mới với sự can
dự ngày càng mạnh mẽ của Mỹ, sự lớn mạnh của Trung Quốc và sự dính líu