Bài 6 Đơn chất và hợp chất – Phân tử Học theo Sách giáo khoa I – Đơn chất 1 Đơn chất là những chất tạo nên từ một nguyên tố hóa học Căn cứ vào sự khác nhau về một số tính chất vật lí như tính ánh kim,[.]
Trang 1Bài 6: Đơn chất và hợp chất – Phân tử Học theo Sách giáo khoa
I – Đơn chất
1 Đơn chất là những chất tạo nên từ một nguyên tố hóa học
Căn cứ vào sự khác nhau về một số tính chất vật lí như tính ánh kim, dẫn được điện
và nhiệt, đơn chất được chia thành hai loại là đơn chất kim loại và đơn chất phi kim
2 Đặc điểm cấu tạo
Trong đơn chất kim loại, các nguyên tử sắp xếp khít nhau và theo một trật tự xác định
Trong đơn chất phi kim, các nguyên tử thường liên kết với nhau theo một số nhất định và thường là 2
II – Hợp chất
1 Hợp chất là những chất tạo nên tử hai nguyên tố hóa học trở lên
Thí dụ: Nước được tạo nên từ hai nguyên tố hóa học là H và O
Axit sunfuric được tạo nên từ ba nguyên tố là H, S và O
Khí metan được tạo nên từ hai nguyên tố là C và H
2 Đặc điểm cấu tạo: Trong hợp chất, nguyên tử của các nguyên tố liên kết với
nhau theo một tỉ lệ và một thứ tự nhất định
III – Phân tử
1 Định nghĩa
Phân tử là hạt đại diện cho chất, gồm một số nguyên tử liên kết với nhau và thể hiện
đầy đủ tính chất hóa học của chất
Thí dụ: Cu, NaCl
2 Phân tử khối là khối lượng phân tử tính bằng đơn vị cacbon; bằng tổng nguyên
tử khối của các nguyên tử trong phân tử
Thí dụ: phân tử khối của oxi bằng: 2.16 = 32 đvC
IV - Trạng thái của chất
Tùy điều kiện, một chất có thể thấy ở ba trạng thái: rắn, lỏng , khí (hay hơi)
Khi chất ở trạng thái rắn, các hạt sắp xếp khít nhau và dao động tại chỗ
Khi chất ở trạng thái lỏng, các hạt ở gần sát nhau và chuyển động trượt lên nhau Khi chất ở trạng thái khí, các hạt ở rất xa nhau và chuyển động nhanh hơn về nhiều phía
Bài tập
Trang 2Bài 1 Trang 19 VBT Hóa học lớp 8: Hãy chép các câu sau đây vào vở bài tập với
đầy đủ các từ hay cụm từ thích hợp:
“Chất được phân chia thành hai loại lớn và Đơn chất được tạo nên từ một , còn được tạo nên từ hai nguyên tố hóa học trở lên."
Đơn chất lại chia thành và Kim loại có ánh kim dẫn điện và nhiệt, khác với không có những tính chất này (trừ than chì dẫn điện được)
Có hai loại hợp chất là: hợp chất và hợp chất ”
Lời giải:
"Chất được phân chia thành hai loại lớn là đơn chất và hợp chất Đơn chất được tạo nên từ một nguyên tố hóa học còn hợp chất được tạo nên từ hai nguyên tố hóa
học trở lên"
"Đơn chất lại chia thành kim loại và phi kim Kim loại có ánh kim, dẫn điện và nhiệt, khác với phi kim không có những tính chất trên (trừ than chì dẫn điện được)
Có hai loại hợp chất là: hợp chất vô cơ và hợp chất hữu cơ
Bài 2 Trang 19 VBT Hóa học lớp 8: a) Kim loại đồng, sắt tạo nên từ nguyên tố
nào? Nêu sự sắp xếp nguyên tử trong một mẫu đơn chất kim loại
b) Khí nitơ, khí clo tạo nên từ nguyên tố nào?
Biết rằng hai khí này là đơn chất phi kim giống như khí hiđro và oxi Hãy cho biết các nguyên tử liên kết với nhau như thế nào?
Lời giải:
a) Kim loại đồng được tạo nên từ nguyên tố đồng (Cu) Kim loại sắt được tạo nên
từ nguyên tố sắt (Fe)
Trong đơn chất kim loại các nguyên tử sắp xếp khít nhau và theo 1 trật tự xác định b) Khí nitơ được tạo nên từ nguyên tố nitơ (N), Khí clo được tạo nên từ nguyên tố
clo (Cl)
Các nguyên tử khí liên kết với nhau theo một số nhất định thường là 2 Nên khí nitơ
do 2 nguyên tử N liên kết với nhau, khí clo do 2 nguyên tử Cl liên kết với nhau
Bài 3 Trang 19 VBT Hóa học lớp 8: Trong số các hợp chất cho dưới đây, hãy chỉ
ra và giải thích chất nào là đơn chất, là hợp chất:
a) Khí amoniac tạo nên từ N và H
b) Photpho đỏ tạo nên từ P
c) Axit clohiđric tạo nên từ H và Cl
d) Canxi cacbonat tạo nên từ Ca, C và O
Trang 3e) Glucozơ tạo nên từ C H và O
f) Kim loại magie tạo nên từ Mg
Lời giải:
a) Khí NH3: hợp chất vì được tạo từ 2 nguyên tố nitơ và hiđro
b) Photpho (P): đơn chất vì được tạo từ 1 nguyên tố photpho
c) Axit clohiđric: hợp chất vì được tạo từ 2 nguyên tố Cl và H
d) Canxi cacbonat: hợp chất vì được tạo từ 3 nguyên tố Ca, C và O
e) Glucozơ: hợp chất vì được tạo từ 3 nguyên tố C, H và O
f) Magie (Mg): đơn chất vì tạo từ 1 nguyên tố Mg
Bài 4 Trang 19 Hóa học lớp 8: a) Phân tử là gì?
b) Phân tử của hợp chất gồm những nguyên tử như thế nào, có gì khác so với phân
tử của đơn chất Lấy thí dụ minh họa
Lời giải:
a) Phân tử là hạt đại diện cho chất gồm một số nguyên tử liên kết với nhau và thể hiện đầy đủ tính chất hóa học của chất
b) Phân tử của hợp chất gồm những nguyên tử khác loại liên kết với nhau,
còn phân tử của đơn chất thì là những nguyên tử cùng loại
Ví dụ:
- Phân tử của hợp chất: axit sunfuric tạo ra từ nguyên tử H, S, O
- Phân tử của đơn chất: Khí oxi tạo từ 2 nguyên tử oxi
Bài 5 trang 20 Hóa học lớp 8: Dựa vào hình 1.12 và 1.15, hãy chép các câu sau
đây vào vở bài tập với đầy đủ các từ và con số thích hợp, chọn trong khung
Trang 4Phân tử nước và phân tử cacbon đioxit giống nhau ở chỗ đều gồm ba thuộc hai liên kết với nhau theo tỉ lệ Còn hình dạng hai phân tử khác nhau, phân tử nước dạng phân tử cacbon đioxit dạng
Lời giải:
Phân tử nước và phân tử cacbon đioxit giống nhau ở chỗ đều gồm ba nguyên
tử thuộc hai nguyên tố liên kết với nhau theo tỉ lệ 1 : 2 Còn hình dạng hai phân
tử khác nhau, phân tử nước dạng gấp khúc phân tử cacbon đioxit dạng đường thẳng
Bài 6 Trang 20 Hóa học lớp 8: Tính phân tử khối của:
a) Cacbon đioxit, xem mô hình phân tử ở bài tập 5
b) Khí metan, biết phân tử gồm 1C và 4H
c) Axit nitric,biết phân tử gồm 1H, 1N và 3O
d) Thuốc tím (kali pemanganat) biết phân tử gồm 1K, 1Mn và 4O
Lời giải:
Tính phân tử khối của :
a) Cacbon đioxit (CO2) bằng : 12 + 16.2 = 44 đvC
b) Khí metan (CH4) bằng : 12 + 4.1 = 16 đvC
c) Axit nitric (HNO3) bằng : 1.1 + 14.1 + 16.3 = 63 đvC
d) Kali pemanganat (KMnO4) bằng : 1.39 + 1.55 + 4.16 = 158 đvC
Trang 5Bài 7 Trang 20 Hóa học lớp 8: Hãy so sánh phân tử khí oxi nặng hay nhẹ hơn
bằng bao nhiêu lần so với phân tử nước, phân tử muối ăn và phân tử khí metan (về chất khí này xem bài tập 6)
Lời giải:
2
1,8
→ Phân tử khí oxi nặng hơn phân tử nước, bằng 1,8 lần phân tử nước
PTK (NaCl) 58,5 = 0,55
→ Phân tử khí oxi nhẹ hơn phân tử muối ăn, bằng 0,55 lần phân tử muối ăn
4
2
→ Phân tử khí oxi nặng hơn phân tử khí metan, bằng 2 lần phân tử khí metan
Bài 8 Trang 20 Hóa học lớp 8: Dựa vào sự phân bố phân tử khí chất ở trạng thái
khác nhau hãy giải thích vì sao:
a) Nước lỏng tự chảy loang ra trên khay đựng
b) Một mililít nước lỏng khi chuyển sang thể hơi lại chiếm một thể tích khoảng
1300 ml (ở nhiệt độ thường)
Lời giải:
a) Nước lỏng tự chảy loang ra trên khay đựng, vì ở trạng thái lỏng, các hạt gần nhau và có thể chuyển động trượt lên nhau
b) Một mililít nước lỏng khi chuyển sang thể hơi lại chiếm một thể tích khoảng
1300 ml (ở nhiệt độ thường) vì khi chuyển sang thể hơi, số phân tử không đổi nhưng
ở thể hơi các phân tử nước chuyển động hỗn độn cách xa nhau nên chiếm thể tích lớn hơn so với thể lỏng
Bài tập trong sách bài tập
Bài 6.1 Trang 20 VBT Hóa học lớp 8: Chép vào vở bài tập các câu sau đây với
đầy đủ các từ thích hợp:
“Khí hiđro, khí oxi và khí clo là những … , đều tạo nên từ một … Nước, muối ăn (natri clorua), axit clohiđric là những … , đều tạo nên từ hai … Trong thành phần hóa học của nước và axit clohiđric đều có chung một , còn của muối ăn và axit clohiđric lại có chung một "
Trang 6Lời giải:
“Khí hiđro, khí oxi và khí clo là những đơn chất đều tạo nên từ một nguyên tố hóa học Nước, muối ăn (natri clorua), axit clohiđric là những hợp chất, đều tạo nên từ hai nguyên tố hóa học Trong thành phần hóa học của nước và axit clohiđric đều
có chung một nguyên tố hiđro, còn của muối ăn và axit clohiđric lại có chung một nguyên tố clo"
Bài 6.2 Trang 21 VBT Hóa học lớp 8: Không khí là một hỗn hợp gồm có một số
chất Trong số đó có bốn chất chiếm tỉ lệ nhiều nhất là các chất khí nitơ, oxi, cacbon đioxit và hơi nước, các chất này được xếp thành sáu cặp chất dưới đây:
Khí nitơ và khí oxi; Khí nitơ và khí cacbon đioxit
Khí oxi và khí cacbon đioxit; Khí oxi và hơi nước
Khí nitơ và hơi nước; Khi cacbon đioxit và hơi nước
Tất cả có mấy cặp chất gồm một đơn chất và một hợp chất ?
A Một B Hai C Ba D Bốn
Lời giải:
Đáp án D
Đơn chất là những chất tạo nên từ một nguyên tố hóa học
Hợp chất là những chất tạo nên từ hai nguyên tố hóa học trở lên
Đó là: Khí nitơ và khí cacbon đioxit; Khí oxi và khí cacbon đioxit; Khí oxi và hơi nước;
Khí nitơ và hơi nước
Bài 6.5 Trang 21 VBT Hóa học lớp 8: Trong số các hợp chất dưới đây hãy chỉ ra
và giải thích chất nào là đơn chất, là hợp chất
a) Khí ozon có phân tử gồm 3O liên kết với nhau
b) Axit photphoric có phân tử gồm 3H, 1P, và 4O liên kết với nhau
c) Chất natri cacbonat (sođa) có phân tử gồm 2Na, 1C và 3O liên kết với nhau d) Khí flo có phân tử gồm 2F liên kết với nhau
e) Rượu etylic (cồn) có phân tử gồm 2C, 6H, và 1O liên kết với nhau
f) Đường có phân tử gồm 12C, 22H, và 11O liên kết với nhau
Lời giải:
a) Khí ozon là đơn chất vì phân tử gồm 3 nguyên tử của 1 nguyên tố hóa học (O)
tạo nên
b) Axit photphoric là hợp chất vì phân tử do 3 nguyên tố hóa học (H, P, O) tạo nên
Trang 7c) Natri cacbonat là hợp chất vì phân tử gồm 3 nguyên tố hóa học (Na, C, O) tạo
nên
d) Khí flo là đơn chất vì phân tử vì phân tử do 1 nguyên tố hóa học (F) tạo nên e) Rượu etylic là hợp chất vì phân tử do 3 nguyên tố hóa học ( C, H, O) tạo nên f) Đường là hợp chất vì phân tử do 3 nguyên tố hóa học (C, H, O) tạo nên
Bài 6.6 Trang 21 VBT Hóa học lớp 8: Tính phân tử khối của các chất ở bài trên Lời giải:
a) Khi ozon (O3): 3.16 = 48 đvC
b) Axit photphoric (H3PO4): 1.3 + 31 + 16.4 = 98 đvC
c) Natri cacbonat (Na2CO3): 2.23 + 12 +16.3 = 106 đvC
d) Khí flo (F2): 2.19 = 38đvC
e) Rượu etylic (C2H5OH): 2.12 + 1.6 + 16 = 46 đvC
f) Đường (C12H22O11): 12.12 + 1.22 + 16.11 = 342 đvC
- Phân tử nặng nhất là: đường
- Phân tử nhẹ nhất là: flo