Nghiên cứu bài tập nâng cao hiệu quả tấn công bằng kỹ thuật cúp cầu trái cho nam VĐV đá cầu Hà Nội.

Nghiên cứu bài tập nâng cao hiệu quả tấn công bằng kỹ thuật cúp cầu trái cho nam VĐV đá cầu Hà Nội.Nghiên cứu bài tập nâng cao hiệu quả tấn công bằng kỹ thuật cúp cầu trái cho nam VĐV đá cầu Hà Nội.Nghiên cứu bài tập nâng cao hiệu quả tấn công bằng kỹ thuật cúp cầu trái cho nam VĐV đá cầu Hà Nội.Nghiên cứu bài tập nâng cao hiệu quả tấn công bằng kỹ thuật cúp cầu trái cho nam VĐV đá cầu Hà Nội.Nghiên cứu bài tập nâng cao hiệu quả tấn công bằng kỹ thuật cúp cầu trái cho nam VĐV đá cầu Hà Nội.Nghiên cứu bài tập nâng cao hiệu quả tấn công bằng kỹ thuật cúp cầu trái cho nam VĐV đá cầu Hà Nội.Nghiên cứu bài tập nâng cao hiệu quả tấn công bằng kỹ thuật cúp cầu trái cho nam VĐV đá cầu Hà Nội.Nghiên cứu bài tập nâng cao hiệu quả tấn công bằng kỹ thuật cúp cầu trái cho nam VĐV đá cầu Hà Nội.Nghiên cứu bài tập nâng cao hiệu quả tấn công bằng kỹ thuật cúp cầu trái cho nam VĐV đá cầu Hà Nội.Nghiên cứu bài tập nâng cao hiệu quả tấn công bằng kỹ thuật cúp cầu trái cho nam VĐV đá cầu Hà Nội.Nghiên cứu bài tập nâng cao hiệu quả tấn công bằng kỹ thuật cúp cầu trái cho nam VĐV đá cầu Hà Nội.Nghiên cứu bài tập nâng cao hiệu quả tấn công bằng kỹ thuật cúp cầu trái cho nam VĐV đá cầu Hà Nội.

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ VĂN HOÁ, THỂ THAO VÀ DU LỊCH

VIỆN KHOA HỌC THỂ DỤC THỂ THAO

NGUYỄN CÔNG TRƯỜNG

NGHIÊN CỨU BÀI TẬP NÂNG CAO HIỆU QUẢ TẤN CÔNG BẰNG KỸ THUẬT CÚP CẦU BÊN TRÁI CHO NAM VẬN ĐỘNG

VIÊN ĐÁ CẦU HÀ NỘI

LUẬN ÁN TIẾN SĨ GIÁO DỤC HỌC

HÀ NỘI - 2022

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ VĂN HOÁ, THỂ THAO VÀ DU LỊCH

VIỆN KHOA HỌC THỂ DỤC THỂ THAO

NGUYỄN CÔNG TRƯỜNG

NGHIÊN CỨU BÀI TẬP NÂNG CAO HIỆU QUẢ TẤN CÔNG BẰNG KỸ THUẬT CÚP CẦU BÊN TRÁI CHO NAM VẬN ĐỘNG

VIÊN ĐÁ CẦU HÀ NỘI

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan, đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu, kết quả nêu trong luận án là trung thực và chưa từng được ai công

bố trong bất kỳ công trình nào

Tác giả luận án

Nguyễn Công Trường

DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT

Danh mục các chữ viết tắt, ký hiệu và các đơn vị đo lường

Danh mục bảng, biểu đồ, sơ đồ

1.4.1 Các phương pháp và bài tập phát triển sức nhanh chuyên môn 19 1.4.2 Các phương pháp và bài tập phát triển sức mạnh chuyên môn 20 1.4.3 Các phương pháp và bài tập phát triển sức bền chuyên môn 22 1.4.4 Các phương pháp và bài tập phát triển năng lực phối hợp vận động 23

1.5.2 Các tố chất thể lực cơ bản để nâng cao hiệu quả kỹ thuật cúp cầu trái 29

1.6 Giới thiệu khái quát về phần mềm Simi Motion 3D trong phân tích

1.6.2 Phân tích kỹ thuật chuyển động Simi motion 3D trong phân tích

CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG, PHƯƠNG PHÁP VÀ TỔ CHỨC NGHIÊN CỨU 46

3.1 Thực trạng sử dụng bài tập nâng cao hiệu quả tấn công bằng kỹ thuật

3.1.1 Đánh giá thực trạng các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả tấn công bằng

3.1.2 Đánh giá thực trạng sử dụng bài tập của nam VĐV đá cầu Hà Nội 62 3.1.3 Xác định các kỹ thuật mang lại hiệu quả trong thi đấu đá cầu của nam

3.1.4 Nghiên cứu lựa chọn các test đánh giá hiệu quả tấn công bằng kỹ thuật

3.1.5 Đánh giá thực trạng tấn công bằng kỹ thuật cúp cầu trái cho nam VĐV

3.1.6 Bàn luận về thực trạng sử dụng bài tập nâng cao hiệu quả tấn công bằng

3.2 Nghiên cứu lựa chọn bài tập nâng cao hiệu quả tấn công bằng kỹ

3.2.2 Tổng hợp các bài tập nâng cao hiệu quả tấn công bằng kỹ thuật cúp cầu

3.2.3 Kiểm định độ tin cậy của bài tập nâng cao hiệu quả tấn công bằng kỹ

3.2.5 Bàn luận lựa chọn bài tập nâng cao hiệu quả tấn công bằng kỹ thuật cúp

3.3 Ứng dụng và đánh giá bài tập nâng cao hiệu quả tấn công bằng kỹ

3.3.3 Bàn luận về hiệu quả bài tập nâng cao hiệu quả tấn công bằng kỹ thuật

DANH MỤC CÁC BIỂU BẢNG, BIỂU ÐỒ, SƠ ĐỒ TRONG LUẬN ÁN

Thể

Biểu

bảng

3.1 Tổng hợp các nội dung yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả

tấn công bằng kỹ thuật cúp cầu trái cho nam VĐV đá cầu Hà Nội

Sau 55

3.2 Kết quả kiểm định độ tin cậy nội tại của các nội dung

yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả tấn công bằng kỹ thuật cúp cầu trái cho nam VĐV đá cầu Hà Nội (n=16) 3.3 Kết quả phỏng vấn lựa chọn các yếu tố ảnh hưởng đến

hiệu quả tấn công bằng kỹ thuật cúp cầu trái cho nam VĐV đá cầu Hà Nội (n=16)

3.4 Đánh giá thực trạng đội ngũ HLV đá cầu Hà Nội (năm

3.6 Đánh giá thực trạng hệ thống CSVC và không gian tập

luyện cho nam VĐV đá cầu Hà Nội

58

3.7 Thực trạng nội dung kế hoạch huấn luyện nam VĐV

đá cầu Hà Nội (n=16)

60

3.8 Thực trạng các cuộc thi đấu giao hữu và thi đấu các

giải quốc gia (n=16)

61

3.9 Thực trạng thành tích thi đấu của nam VĐV đá cầu Hà

Nội tại các giải quốc gia

62

3.10 Thực trạng phân chia thời gian huấn luyện theo từng

thời kỳ huấn luyện của nam VĐV đá cầu Hà Nội Sau 62 3.11 Tổng hợp thực trạng các bài tập của nam VĐV đá cầu

Hà Nội

Sau 63 3.12 Kết quả phỏng vấn đánh giá về thực trạng các bài tập

của nam VĐV đá cầu Hà Nội (n=16) 3.13 Kết quả phỏng vấn đánh giá về các kỹ thuật thường

được sử dụng trong thi đấu của nam VĐV đá cầu Hà Nội (n=20)

Sau 66

3.14 Kết quả phỏng vấn về mức độ quan trọng của kỹ thuật

cúp cầu trái trong môn đá cầu (n=22)

67

3.15 Thống kê sử dụng các kỹ thuật của nam VĐV trong

thi đấu đá cầu giải trẻ toàn quốc năm 2018 Sau 68 3.16 Tổng hợp các test đánh giá hiệu quả tấn công bằng kỹ

thuật cúp cầu trái cho nam VĐV đá cầu Hà Nội

70

Thể

3.17 Kết quả kiểm định độ tin cậy nội tại của các test đánh

giá hiệu quả tấn công bằng kỹ thuật cúp cầu trái cho nam VĐV đá cầu Hà Nội

71

3.18 Sự tương quan qua 2 lần kiểm tra các test đánh giá

hiệu quả tấn công bằng kỹ thuật cúp cầu trái cho nam VĐV đá cầu Hà Nội (n = 10)

Sau 72

Biểu

bảng

3.19 Kết quả phỏng vấn 2 lần (phân bố tần suất -$T1

Frequencies) của các test đánh giá hiệu quả tấn công bằng kỹ thuật cúp cầu trái cho nam VĐV đá cầu Hà Nội

73

3.20 Kết quả kiểm định Wilconxon giữa 2 lần phỏng vấn

test đánh giá hiệu quả tấn công bằng kỹ thuật cúp cầu trái cho nam VĐV đá cầu Hà Nội

73

3.21 Sự tương quan của các test đánh giá hiệu quả tấn công

bằng kỹ thuật cúp cầu trái cho nam VĐV đá cầu Hà Nội (n = 10)

74

3.22 So sánh sự khác biệt hiệu quả tấn công bằng kỹ thuật

cúp cầu trái cho nam VĐV đá cầu Hà Nội

Sau 75

3.23 Phân loại tiêu chuẩn đánh giá hiệu quả tấn công bằng

kỹ thuật cúp cầu trái cho nam VĐV đá cầu Hà Nội

76 3.24 Thang điểm đánh giá hiệu quả tấn công bằng kỹ thuật

cúp cầu trái cho nam VĐV đá cầu Hà Nội 3.25 Bảng điểm tổng hợp đánh giá hiệu quả tấn công bằng

kỹ thuật cúp cầu trái cho nam VĐV đá cầu Hà Nội

77

3.26 Thực trạng hiệu quả tấn công bằng kỹ thuật cúp cầu

trái cho nam VĐV đá cầu Hà Nội với một số đơn vị khác

77

3.27 Tổng hợp các bài tập nâng cao hiệu quả tấn công bằng

kỹ thuật cúp cầu trái cho nam VĐV đá cầu Hà Nội Sau 87 3.28 Kết quả kiểm định độ tin cậy của bài tập nâng cao hiệu

quả tấn công bằng kỹ thuật cúp cầu trái cho nam VĐV

đá cầu Hà Nội

Sau 89

3.29 Kết quả kiểm định độ tin cậy của bài tập nâng cao hiệu

quả tấn công bằng kỹ thuật cúp cầu trái cho nam VĐV

đá cầu Hà Nội của nhóm 1 và nhóm 2 sau loại biến 3.30 Kết quả phỏng vấn lựa chọn bài tập nâng cao hiệu quả

tấn công bằng kỹ thuật cúp cầu trái cho nam VĐV đá cầu Hà Nội (n=27)

Thể

3.31 Xây dựng kế hoạch ứng dụng bài tập nâng cao hiệu

quả tấn công bằng kỹ thuật cúp cầu trái cho nam VĐV

đá cầu Hà Nội

102

3.32 Đánh giá hiệu quả tấn công bằng kỹ thuật cúp cầu trái

thời điểm trước thực nghiệm

Sau 104 3.33 Đánh giá phân loại hiệu quả tấn công bằng kỹ thuật

cúp cầu trái của nam VĐV các đơn vị thời điểm trước thực nghiệm

3.34 Kết quả so sánh về các góc độ của cơ thể nam VĐV

đá cầu khi thực hiện kỹ thuật cúp trái ở các thời điểm chuẩn bị, tiếp xúc cầu, cầu rời chân ở thời điểm trước thực nghiệm

Sau 105

3.35 Kết quả so sánh vận tốc các bộ phận của chân tại thời

điểm chân đá tiếp xúc với cầu và vận tốc quả cầu khi thực hiện kỹ thuật cúp trái thời điểm trước thực nghiệm

Sau 108

3.36 Kết quả so sánh vận tốc các bộ phận của chân khi cầu

rời chân đá và vận tốc quả cầu khi thực hiện kỹ thuật cúp trái thời điểm trước thực nghiệm

Sau 109

3.37 Đánh giá hiệu quả tấn công bằng kỹ thuật cúp cầu trái

của Nam VĐV đá cầu Hà Nội thời điểm sau 01 giai đoạn (05 tháng) thực nghiệm (n=12)

Sau 111 3.38 Đánh giá phân loại hiệu quả tấn công bằng kỹ thuật

cúp cầu trái của Nam VĐV đá cầu Hà Nội thời điểm sau 01 giai đoạn (05 tháng) thực nghiệm

3.39 Đánh giá hiệu quả tấn công bằng kỹ thuật cúp cầu trái

của Nam VĐV đá cầu Hà Nội thời điểm sau 02 giai đoạn (12 tháng) thực nghiệm (n=12)

Sau 113 3.40 Đánh giá phân loại hiệu quả tấn công bằng kỹ thuật

cúp cầu trái của Nam VĐV đá cầu Hà Nội thời điểm sau 02 giai đoạn (12 tháng) thực nghiệm

3.41 Kết quả thành tích thi đấu giải toàn quốc của nam

VĐV đá cầu Hà Nội năm 2020

3.1 Giá trị trung bình đánh giá nội dung kế hoạch huấn

luyện nam VĐV đá cầu Hà Nội

60

3.2 Tỷ lệ phân chia thời gian huấn luyện theo từng thời kỳ

huấn luyện của nam VĐV đá cầu Hà Nội

Sau 62

Thể

3.3 Thực trạng sử dụng các kỹ thuật trong thi đấu của nam

VĐV đá cầu tại giải trẻ toàn quốc năm 2018

Sau 68

3.4 Trung bình các kỹ thuật được sử dụng trong thi đấu

của một số đơn vị tại giải đá cầu trẻ toàn quốc năm

2018

69

3.5 Thực trạng tấn công bằng kỹ thuật cúp cầu trái cho

nam VĐV đá cầu Hà Nội so với một số đơn vị

Sau 77

3.6 So sánh tỷ lệ phân loại hiệu quả tấn công bằng kỹ thuật

cúp cầu trái của nam VĐV đá cầu các đơn vị thời điểm trước thực nghiệm

Sau 104

3.7 Chênh lệch giá trị trung bình của nam VĐV đá cầu Hà

Nội với các đơn vị sau 01 giai đoạn (5 tháng) thực nghiệm

Sau 111

3.8 So sánh tỷ lệ phân loại hiệu quả tấn công bằng kỹ thuật

cúp cầu trái Nam VĐV đá cầu Hà Nội thời điểm sau

01 giai đoạn (05 tháng) thực nghiệm

Sau 109

3.9 Chênh lệch giá trị trung bình sau 02 giai đoạn (12

tháng) thực nghiệm của nam VĐV đá cầu Hà Nội với các đơn vị

Sau 111

3.10 So sánh tỷ lệ phân loại hiệu quả tấn công bằng kỹ thuật

cúp cầu trái Nam VĐV đá cầu Hà Nội thời điểm sau

02 giai đoạn (12 tháng) thực nghiệm

Motion

3.1 Hình ảnh thực hiện kỹ thuật cúp cầu trái bằng phần mềm

Simi motion 3D của nam VĐV đội tuyển trẻ Hà Nội

Sau 105

3.2 Hình ảnh thực hiện kỹ thuật cúp cầu trái bằng phần mềm

Simi motion 3D của nam VĐV đội tuyển quốc gia 3.3 Hình ảnh thực hiện kỹ thuật cúp cầu trái bằng phần

mềm Simi motion 3D của nam VĐV đội tuyển trẻ Bắc Giang

PHẦN MỞ ĐẦU

Thể thao thành tích cao là hoạt động huấn luyện, đào tạo, tập luyện, thi đấu của HLV và VĐV; trong đó, thành tích cao, kỷ lục thể thao được coi là giá trị văn hóa, là sức mạnh và năng lực của con người [7]

Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thể dục, thể thao (2018) nêu rõ: “Thể thao thành tích cao là hoạt động huấn luyện và thi đấu thể thao có hệ thống của HLV, VĐV nhằm đạt được thành tích, kỷ lục thể thao” [39]

Nghị quyết số 08-NQ/TW ngày 01/12/ 2011 của Bộ Chính trị đã đưa ra một trong những nhiệm vụ và giải pháp để nâng cao hiệu quả đào tạo tài năng thể thao

là “Dành nguồn lực thích đáng để hình thành hệ thống đào tạo tài năng thể thao với đội ngũ kế cận dồi dào và có chất lượng, làm tiền đề cho bước phát triển đột phá về thành tích trong một số môn thể thao Ðổi mới tổ chức, quản lý thể thao thành tích cao theo hướng chuyên nghiệp phù hợp với đặc điểm của từng môn và từng địa phương” [4]

Đá cầu là một trong những môn thể thao truyền thống nước ta và là môn thể thao mang nhiều thành tích ở các giải châu lục và thế giới Trong đó, hiện nay

đá cầu Hà Nội là một trong những địa phương đóng góp một lực lượng VĐV nhất định trong đội tuyển quốc gia

Trong quá trình tập luyện và thi đấu đá cầu, vận động viên (VĐV) không ngừng hình thành và củng cố các kĩ thuật động tác, các phản xạ có điều kiện, nhằm tăng cường khả năng phối hợp giữa hệ thần kinh trung ương với các cơ quan vận động, các cơ quan nội tạng trong cơ thể để xây dựng các kỹ năng, kỹ thuật động tác, tiến tới hình thành kỹ xảo động tác [36]

Thông qua tập luyện, thi đấu TDTT nói chung và đặc biệt là môn đá cầu nói riêng, đòi hỏi người tập phải có sự nỗ lực khổ luyện, có ý chí, có nghị lực, có quyết tâm cao thì mới có kết quả tốt Bởi đặc thù của môn đá cầu trong thi đấu mang tính đối kháng rất cao, nhất là trong thi đấu đá đơn Muốn giành được thắng lợi trong thi đấu, trước tiên người tập phải thắng được chính bản thân mình bằng

sự cần cù, chịu khó, linh hoạt, sáng tạo, khắc phục khó khăn, trong sinh hoạt với

đồng đội phải đoàn kết, tương trợ giúp đỡ lẫn nhau trong tập luyện cũng như trong thi đấu Người tập không chỉ nắm vững kĩ thuật động tác mà còn đòi hỏi họ phải biết tư duy sáng tạo sao cho khi thực hiện phải thuần thục, chính xác, đảm bảo tính nhịp điệu của động tác Nếu ngay từ đầu người tập không nắm vững được kỹ thuật động tác thì trong quá trình tập luyện sẽ trở thành thói quen khó sửa

Vì vậy, trong huấn luyện chuyên môn đá cầu, người ta thường chú trọng phát triển các kỹ thuật cơ bản, trong đó đặc biệt là nhóm kỹ thuật tấn công mà điển hình là kỹ thuật cúp cầu trái đá tấn công Để thực hiện nhiệm vụ này, các HLV thường sử dụng các bài tập thi đấu, các bài tập di chuyển kết hợp với các động tác kỹ thuật chuyên môn, ngoài ra cần sử dụng các phương pháp phù hợp và

hệ thống các bài tập được lựa chọn chính xác, sẽ đem lại hiệu quả huấn luyện cao Muốn vậy, cần phải nghiên cứu sâu về các yêu cầu sư phạm và về cơ sở sinh học của các bài tập phát triển kỹ thuật trong chuyên môn Kết quả nghiên cứu ở lĩnh vực này chỉ có tính thuyết phục khi được tiến hành trong quá trình vận động thực hiện bài tập Gần đây, công nghệ hiện đại đo lường các chức năng cơ thể trong vận động đã cho phép tiếp cận tới nhiều các kết quả nghiên cứu của bài tập thể thể thao, bên cạnh các phương pháp nghiên cứu thường quy về các yếu tố mang tính sư phạm

Phát triển kỹ thuật cơ bản trong đá cầu nói chung và kỹ thuật cúp cầu trái nói riêng sẽ là cơ sở, nền tảng giúp cho VĐV không chỉ chơi tốt mà còn ghi điểm hiệu quả trong thi đấu để giành kết quả cao Xu hướng phát triển của đá cầu hiện đại đã đòi hỏi ở VĐV khả năng thích ứng với lượng vận động lớn và năng lực phối hợp vận động cao trong thời gian dài Do đó, việc huấn luyện kỹ thuật cho VĐV đá cầu có ý nghĩa rất quan trọng

Qua quan sát các cuộc thi đấu đá cầu hiện đại đã cho thấy: Kỹ - chiến thuật luôn là một khâu then chốt để có thể giành được điểm trong khi thi đấu Nói một cách khác, kỹ thuật là khâu xuyên suốt để phối hợp nhịp nhàng với chiến thuật biến hóa trên cơ sở kỹ thuật điêu luyện, trong đó luôn lấy kỹ thuật tấn công làm

cơ sở nền tảng mà đại diện là kỹ thuật cúp cầu trái Nhưng trong thi đấu nam VĐV

đá cầu Hà Nội chưa sử dụng nhiều, hoặc có sử dụng nhưng chưa đạt hiệu quả về

kỹ thuật cúp cầu trái, dẫn đến hiệu quả thi đấu không cao

Hiện nay, chưa có nhiều đề tài nghiên cứu khoa học về môn đá cầu để

từ đó phân tích hiệu quả của các kỹ thuật thường xuyên sử dụng và đem lại hiệu quả cao trong thi đấu đá cầu Phân tích những sai lầm thường mắc trong tập luyện các kỹ - chiến thuật để tìm những bài tập khắc phục những sai lầm thường mắc cho người tập nhằm nâng cao được hiệu quả trong công tác giảng dạy cũng như là tập luyện và thi đấu Những kết quả nghiên cứu về môn đá cầu tuy chưa nhiều, song là cơ sở khoa học hết sức quý giá về mặt tài liệu giảng dạy và định hướng trong phương pháp nghiên cứu trong huấn luyện và giảng dạy môn đá cầu

Từ tính cấp thiết trên, chúng tôi tiến hành nghiên cứu luận án: “Nghiên cứu

bài tập nâng cao hiệu quả tấn công bằng kỹ thuật cúp cầu trái cho nam VĐV

đá cầu Hà Nội”

Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở lý luận và thực tiễn của môn đá cầu, luận án tiến hành nghiên cứu lựa chọn hệ thống bài tập nâng cao hiệu quả tấn công bằng kỹ thuật cúp cầu bên trái cho nam VĐV đá cầu Hà Nội phù hợp với điều kiện thực tế, đáp ứng được các yêu cầu về chuyên môn, góp phần nâng cao thành tích môn đá cầu Hà Nội trong những năm tới

Mục tiêu nghiên cứu

Để giải quyết mục đích nghiên cứu nêu trên, luận án xác định giải quyết các mục tiêu nghiên cứu sau:

Mục tiêu 1: Thực trạng sử dụng bài tập nâng cao hiệu quả tấn công bằng

kỹ thuật cúp cầu trái cho nam VĐV đá cầu Hà Nội

Đánh giá thực trạng các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả tấn công bằng kỹ thuật cúp cầu trái cho nam VĐV đá cầu Hà Nội

Đánh giá thực trạng sử dụng bài tập của nam VĐV đá cầu Hà Nội

Xác định các kỹ thuật mang lại hiệu quả trong thi đấu đá cầu của nam VĐV

Mục tiêu 2: Nghiên cứu lựa chọn bài tập nâng cao hiệu quả tấn công bằng

kỹ thuật cúp cầu trái cho nam VĐV đá cầu Hà Nội

Cơ sở lựa chọn bài tập

Tổng hợp các bài tập nâng cao hiệu quả tấn công bằng kỹ thuật cúp cầu bên trái cho nam VĐV đá cầu Hà Nội

Kiểm định độ tin cậy của bài tập nâng cao hiệu quả tấn công bằng kỹ thuật cúp cầu bên trái cho nam VĐV đá cầu Hà Nội

Phỏng vấn lựa chọn bài tập

Mục tiêu 3: Ứng dụng và đánh giá bài tập nâng cao hiệu quả tấn công bằng

kỹ thuật cúp cầu bên trái cho nam VĐV đá cầu Hà Nội

Tổ chức thực nghiệm

Đánh giá hiệu quả thực nghiệm

Giả thuyết khoa học

Khi lựa chọn và sử dụng các bài tập kỹ thuật cúp cầu trái cho nam VĐV đá cầu Hà Nội chưa phù hợp là nguyên nhân ảnh hưởng đến chất lượng huấn luyện

và không nâng cao được thành tích thi đấu Nếu lựa chọn được các bài tập nâng cao hiệu quả tấn công bằng kỹ thuật cúp cầu bên trái cho nam VĐV đá cầu Hà Nội phù hợp sẽ góp phần nâng cao thành tích thi đấu cho nam VĐV đá cầu Hà Nội

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1.1 Một số khái niệm có liên quan

Khái niệm BT TDTT

Bài tập (BT) TDTT là những hoạt động vận động chuyên biệt do con người sáng tạo ra một cách có ý thức, có chủ đích, phù hợp với qui luật giáo dục thể chất, là phương tiện huấn luyện chủ yếu trong các môn thể thao [44]

Theo Lưu Quang Hiệp, Phạm Thị Uyên, BT là một tổ hợp các tác động có liên quan chặt chẽ với nhau nhằm thực hiện một mục tiêu nhất định [22]

Để nắm được nội dung của BT TDTT nào đó, nhà sư phạm không những cần hiểu những biến đổi sinh lý, sinh hóa và những biến đổi khác xảy ra trong cơ thể do ảnh hưởng của BT mà điều chủ yếu là hiểu được phương hướng tác dụng của BT đối với việc thực hiện những nhiệm vụ giáo dục và giáo dưỡng đặt ra [51]

Phân loại các bài tập TDTT có nghĩa là sắp xếp chúng thành những nhóm sao cho những loại hình bài tập trong mỗi nhóm có sự giống nhau về những tính chất cơ bản nhất

Ý nghĩa của phân loại bài tập TDTT: bài tập TDTT rất đa dạng và phong phú, nhờ việc phân loại ta dễ định hướng, lựa chọn và sử dụng chúng theo mục đích của mình [33]

Một đặc trưng quan trọng của BT TDTT là nó được xây dựng trên cơ sở những hoạt động, vận động có ý thức Đó là những hành vi vận động có chủ đích, liên quan đến nhiều quá trình tâm lý: sự biểu hiện về động tác, hoạt động tư duy, cảm xúc, v.v… có ảnh hưởng mạnh với biểu hiện ý chí, tình cảm, tính cách [44]

Hình thức và nội dung của BT TDTT liên quan hữu cơ với nhau, trong đó nội dung là mặt quyết định và động hơn Điều đó có nghĩa là, để thực hiện được một hoạt động vận động quy định nào đó cao hơn khả năng hiện có, trước hết phải thay đổi một cách tương ứng mặt nội dung của nó

Nội dung thay đổi thì hình thức BT cũng thay đổi Ví dụ, sức mạnh hoặc sức bền thay đổi thì biên độ, tần số động tác cũng có thể thay đổi

Hình thức cũng có ảnh hưởng đến nội dung Hình thức chưa hoàn thiện của

BT sẽ cản trở sự biểu hiện tối đa các khả năng của cơ thể Ngược lại hình thức hoàn thiện sẽ tạo điều kiện sử dụng có hiệu quả các năng lực thể chất [59]

Trong quá trình lựa chọn BT phải đảm bảo 3 yêu cầu nhằm mục đích phù hợp với đặc điểm chuyên môn:

Lựa chọn BT phải đảm bảo chỉ tiêu đánh giá cụ thể và hình thức tập luyện phù hợp với đặc điểm đối tượng, điều kiện thực tiễn;

Lựa chọn BT phải đảm bảo độ tin cậy và mang tính thông báo cần thiết với đối tượng nghiên cứu;

Lựa chọn BT phải đảm bảo tính định hướng toàn diện để hình thành và phát triển thể lực và kỹ - chiến thuật

Khái niệm về kỹ thuật bài tập TDTT:

Kỹ thuật bài tập TDTT được một số tác giả nhận định như sau:

Theo Nguyễn Toán và Phạm Danh Tốn (2000) [44] Bài tập kỹ thuật thể thao hợp lý, bảo đảm phát huy được hiệu quả và đồng thời tiết kiệm được năng lượng trong khi vận động

Theo Bùi Quang Hải (2018), [13] đưa ra khái niệm chung về kỹ thuật bài tập TDTT (hay còn gọi là bài tập thể chất) như sau: Kỹ thuật BT TDTT là những cách thức thực hiện các động tác, mà nhờ những cách đó nhiệm vụ vận động được

giải quyết một cách hợp lý với hiệu quả tương đối cao hơn Bao gồm:

Nguyên lý kỹ thuật: Là một tổng thể bao gồm tất cả các khâu và các nét

trong cơ cấu động lực học, động học và nhịp điệu của động tác và tất nhiên đó là các khâu và các nét cần thiết để giải quyết nhiệm vụ vận động theo một cách thức nhất định (dùng sức theo thứ tự đã quy định, dùng một số cử động cần thiết có phối hợp về không gian và thời gian)

Khâu quyết định của kỹ thuật: Là một phần quyết định, quan trọng nhất

trong cách thức thực hiện nhiệm vụ vận động

Việc thực hiện khâu quyết định trong kỹ thuật các động tác thể thao thường xảy ra trong một khoảng thời gian ngắn và đòi hỏi sự cố gắng lớn của cơ bắp

Các chi tiết của kỹ thuật: Là những đặc điểm thứ yếu của động tác, mà

không phá vỡ cơ chế cơ bản của động tác Các chi tiết kỹ thuật động tác ở VĐV khác nhau sẽ khác nhau và trong đa số trường hợp chúng phụ thuộc vào các đặc điểm hình thái và chức năng của cá nhân VĐV Việc sử dụng đúng đắn đặc điểm

cá nhân là thể hiện kỹ thuật cá nhân

Với mục đích giáo dục và khoa học người ta chia một động tác nguyên vẹn thành các giai đoạn hoặc các phần nhất định nối tiếp nhau theo thứ tự thời gian Mỗi động tác không chu kỳ có thể phân chia thành 3 giai đoạn tương ứng với chức năng của chúng trong lúc hoạt động hoàn chỉnh: Giai đoạn chuẩn bị , giai đoạn cơ bản và giai đoạn kết thúc Cả 3 giai đoạn này liên quan với nhau, tiến hành liền nhau và xác định lẫn nhau

Giai đoạn chuẩn bị: là tạo điều kiện thuận lợi nhất để thực hiện động tác ở

giai đoạn cơ bản

Giai đoạn cơ bản: nhằm trực tiếp giải quyết nhiệm vụ vận động cơ bản

Điều quan trọng nhất trong giai đoạn này là sử dụng hợp lý các động lực đúng chỗ, đúng hướng và đúng thời điểm cần thiết Ở một số bài tập không chu kỳ, không phải chỉ có một mà là một số giai đoạn cơ bản

Giai đoạn kết thúc: là dừng dần một cách tiêu cực hoặc là được hãm lại một

cách tích cực nhằm mục đích giữ thăng bằng cho cơ thể

Khái niệm nâng cao: Theo từ điển Tiếng Việt khái niệm nâng cao được

hiểu là làm tăng thêm

Khái niệm hiệu quả: Theo từ điển Tiếng Việt khái niệm hiệu quả là kết

quả như yêu cầu của việc làm mang lại

Như vậy, có thể hiểu nâng cao hiệu quả kỹ thuật BT TDTT chính là làm tăng hơn kết quả thực hiện bài tập theo yêu cầu và đạt hiệu quả cao nhất khi thực hiện kỹ thuật động tác

1.2 Đặc điểm huấn luyện kỹ thuật BT TDTT

Huấn luyện thể thao là quá trình sư phạm mang tính chuyên biệt, do vậy huấn luyện thể thao có những đặc điểm riêng và rõ nét sau [14] [44]: Huấn luyện thể thao luôn hướng đến việc dành thành tích thể thao cao nhất trong môn thể thao

chuyên sâu; Huấn luyện thể thao là quá trình chuyên môn hóa cao; Huấn luyện thể thao thể hiện rõ tính hệ thống và tính kế hoạch; Huấn luyện thể thao thể hiện

rõ tính khoa học Tương tự như vậy, huấn luyện bài tập kỹ thuật trong bài tập thể thao đều có những đặc tính riêng biệt như sau:

1.2.1 Các đặc tính trong huấn luyện kỹ thuật BT TDTT

Theo Nguyễn Toán, Nguyễn Sỹ Hà (2004) [45] và Bùi Quang Hải (2018) [13] có những đánh giá nhận định chung về đặc điểm huấn luyện kỹ thuật bài tập TDTT theo 5 đặc tính sau:

Đặc tính không gian của kỹ thuật BT TDTT:

Người ta còn tách các yếu lĩnh động tác theo đặc tính không gian là: tư thế

cơ thể và quỹ đạo chuyển động của các bộ phận cơ thể

Tư thế cơ thể có: Tư thế ban đầu trước khi thực hiện động tác (tạo điều

kiện thuận lợi cho các động tác tiếp theo); Tư thế khi thực hiện động tác (nhằm trực tiếp giải quyết những nhiệm vụ mỗi BT TDTT đề ra)

Quỹ đạo của chuyển động: Căn cứ vào hình dáng của quỹ đạo người ta phân

biệt mọi chuyển động làm hai loại: Theo đường thẳng và theo đường cong Sự tác động của BT TDTT đối với cơ thể người tập có hiệu quả nhiều hay ít và việc thực hiện kỹ thuật bài tập hiệu quả hay không phụ thuộc vào quỹ đạo chuyển động của vật thể, hoặc dụng cụ tập luyện

Đặc tính thời gian của kỹ thuật BT TDTT:

Người ta phân chia một động tác nguyên vẹn thành các giai đoạn theo thời gian, bao gồm: số thời gian thực hiện động tác và nhịp độ động tác Số thời gian thực hiện động tác là khoảng thời gian giữ các tư thế và thực hiện các động tác Người ta có thể thay đổi khối lượng vận động bằng cách thay đổi thời gian thực hiện bài tập Ví dụ: thời gian chạy, thời gian căng thẳng tĩnh lực

Đặc tính động học (đặc tính không gian-thời gian) của kỹ thuật BT TDTT:

Đó là tốc độ chuyển động Tốc độ thể hiện độ nhanh của sự di chuyển của một vật thể trong không gian trong một đơn vị thời gian Tốc độ được xác định bằng tỉ số giữa độ dài đoạn đường mà vật thể đã vượt qua so với khoảng thời gian dùng để vượt qua đoạn đường đó Để xác định tốc độ, người ta đo bằng m/s

Đặc tính động lực học: Đó là những lực ảnh hưởng đến động tác của cơ

thể con người Nó được chia làm 2 loại: Lực bên trong và lực bên ngoài

Lực bên trong bao gồm: Các lực tích cực của cơ quan vận động: Lực kéo

của cơ bắp; Các lực thụ động của cơ quan khớp vận động: Lực đàn hồi cơ bắp, độ nhờn khớp ; Các phản lực: Những lực phản xuất hiện khi các bộ phận cơ thể tác động lẫn nhau trong quá trình vận động có gia tốc

Lực bên ngoài bao gồm: Là những lực từ bên ngoài tác động lên cơ thể:

Trọng lượng cơ thể của bản thân người tập; Các lực phản của điểm tựa; Lực của môi trường (nước, không khí, địa hình, lực đối kháng v.v )

Các đặc tính nhịp điệu: Đây là một trong những đặc tính tổng hợp nhất

của kỹ thuật động tác Nó biểu hiện mức độ tương ứng của các thành phần động tác theo mức nhấn mạnh, theo thời gian và trong không gian Sự luân phiên đúng cách và đúng lúc giữa căng thẳng và thả lỏng cơ bắp khi thực hiện BT TDTT là một trong những chỉ số quan trọng nhất về việc nắm vững kỹ thuật bài tập đó Nhịp điệu vận động hợp lý được hình thành như là một tập hợp hoàn chỉnh của những nỗ lực để tác động tương hỗ với các lực cản của môi trường bên ngoài Vì vậy khi thay đổi các điều kiện bên ngoài thì cần phải thay đổi tương ứng cả nhịp điệu vận động

1.2.2 Xây dựng lại kỹ thuật động tác:

Cũng theo Nguyễn Toán, Nguyễn Sỹ Hà (2004) [45] và Bùi Quang Hải (2018) [13] ngoài những đặc tính kỹ thuật đã xác định ở trên, huấn luyện kỹ thuật bài tập thể thao còn cần xây dựng lại kỹ thuật động tác, như một số nội dung sau:

Thường phải xây dựng lại kỹ thuật động tác trong hai trường hợp sau: thứ nhất, khi các hình thức động tác vừa tiếp thu được không hoàn toàn tương ứng với khả năng chức phận đang tăng lên của cơ thể, và thứ hai, khi kỹ xảo được hình thành bị sai sót đáng kể do dạy học sai lệch

Trường hợp đầu thể hiện rất rõ với các động tác thể thao nhằm làm cho sức mạnh thể lực biểu hiện ở mức độ tối đa Việc xây dựng lại từng phần kỹ thuật phụ thuộc vào mức độ nâng cao về thể lực Trên con đường nâng cao thành tích thể

thao, vận động viên phải nhiều lần biến dạng kỹ thuật động tác thi đấu của mình Việc xây dựng lại kỹ xảo không nên phá huỷ căn bản cái cũ nếu như định hình động lực đã hình thành đủ linh hoạt và dễ thích nghi Song quá trình xây dựng lại từng phần kỹ thuật thường không tránh khỏi phải khắc phục những khó khăn đáng

kể về chuyển xấu đối với sự phối hợp vận động quen thuộc Điều đó đòi hỏi phải căng thẳng thần kinh đáng kể để phân biệt chính xác các động tác, dập tắt những cái cũ khi thay đổi và củng cố những cái mới

Phương pháp xây dựng lại kỹ thuật đòi hỏi phải tận dụng toàn bộ các phương pháp và thủ thuật dạy học Ở đây cần chú ý đặc biệt đến hai khuynh hướng phương pháp: Một là: Giảm nhẹ điều kiện thực hiện động tác; Hai là: Gây tác động dẫn dắt đối với sự phát triển sức mạnh, sức nhanh và phối hợp vận động như các bài tập lặp lại từng phần hoặc toàn bộ cấu trúc của động tác

Việc xây dựng lại kỹ xảo động tác bằng những cách không hợp lý càng phức tạp Phải phá huỷ định hình động lực đã có và hình thành định hình mới, phần nào giống định hình cũ, càng khó khăn Nhiều khi việc dạy động tác mới đến mức kỹ xảo còn dễ hơn là sửa lại các kỹ xảo bị sai lệch Khi làm lại, cần chú

ý ngăn cách kỹ xảo cũ xuất hiện trở lại Trong quá trình làm lại kỹ xảo thường thấy một số trạng thái chuyển tiếp: lúc đầu động tác được thực hiện theo cách cũ chiếm ưu thế, sau đó đến thời kỳ cân bằng giữa sự biểu hiện kỹ xảo mới và kỹ xảo

cũ (hầu như chúng luân phiên nhau) và tiếp theo kỹ xảo mới dần chiếm vị trí trội hơn, nhưng chưa có nghĩa là kỹ xảo mới đã “chiến thắng” Khi gặp điều kiện bên ngoài phức tạp hơn cũng như gặp những khó khăn khách quan khác nhau (mệt mỏi, cảm xúc thay đổi) thì kỹ xảo cũ có thể “thoát khỏi ức chế” mà xuất hiện trở lại Việc xoá bỏ sự giao thoa đó thường không ngắn

1.2.3 Các đặc điểm kiểm tra và đánh giá:

Cũng theo Nguyễn Toán, Nguyễn Sỹ Hà (2004) [45] và Bùi Quang Hải (2018) [13] nếu như ở các giai đoạn trước, người ta chủ yếu đánh giá mức độ nắm vững cấu trúc động tác, thì ở đây lại là mức hoàn chỉnh tất cả các mặt chất lượng động tác khi thực hiện trong thực tế Các chỉ số cơ bản dùng để đánh giá là:

Mức độ tự động hóa đối với động tác (như so sánh chất lượng kỹ thuật khi tập trung chú ý vào việc thực hiện động tác với khi không tập trung chú ý);

Tính bền vững của kỹ xảo khi mệt mỏi (số lần lặp lại hoặc số thời gian lặp lại động tác mà không có sai lệch kỹ thuật động tác);

Tính bền vững của kỹ xảo khi cảm xúc thay đổi (thí dụ, so sánh chất lượng

kỹ thuật thực hiện động tác trong điều kiện học tập với trong thi đấu);

Tính biến dạng của động tác (đánh giá năng lực thực hiện động tác trong các điều kiện khác nhau, cũng như đánh giá phạm vi biến dạng trong các giai đoạn chuẩn bị và kết thúc kỹ thuật);

Tính hiệu quả của kỹ thuật động tác: có tiêu chuẩn đánh giá trực tiếp và gián tiếp như sau: 1/ Theo kết quả bên ngoài đã định (khi kết quả đó phụ thuộc chủ yếu vào độ chính xác của động tác: ném đúng, đấm đúng, đâm đúng ); 2/ Theo tính hợp lý về mặt sinh cơ học (có tính đến các đặc điểm hình thái, cấu trúc

cơ thể người tập); 3/ Theo sự tương ứng giữa kỹ thuật với các khả năng thể lực của người tập (kỹ thuật động tác cho phép phát huy sức lực đến đâu)

Người ta đã phát hiện được các khả năng khác nhau để đánh giá tính hiệu quả và tính tiết kiệm của kỹ thuật các động tác thể thao Thí dụ, so sánh kết quả của một thử nghiệm nhằm phát triển tố chất "sức bật” với kết quả của nhảy cao trong điền kinh, người ta có thể thu được một số chỉ số riêng về trình độ nghệ thuật thể thao (G.Sotaco) hoặc là các phương trình hồi quy cho phép tính toán một VĐV có thể ném lao được bao xa nếu như đã biết kết quả đẩy tạ với trọng lượng

2 – 8 kg của họ (xác định bằng sự so sánh kết quả mong muốn với kết quả thực tế) Cũng có đề xuất một tiêu chuẩn về số lượng để đánh giá trình độ điêu luyện

kỹ thuật căn cứ vào chỉ số về tính tiết kiệm Tiêu chuẩn này được diễn đạt bằng công thức: X = W

H (Trong đó: X là chỉ số về tính tiết kiệm, W là tiềm năng vận động (tiêu hao sức lực) và H là chỉ số tính toán thể thao)

1.3 Khái quát đặc điểm cơ bản môn đá cầu

1.3.1 Đặc điểm kỹ thuật đá cầu

Cũng giống như nhiều môn thể thao khác, bên cạnh các yếu tố về thể lực, chiến thuật, tâm lý thì kỹ thuật đóng một vai trò vô cùng quan trọng, quyết định

đến thành tích thi đấu Đá cầu là môn thể thao đối kháng khác sân, các đường cầu diễn biến phức tạp, tốc độ cầu nhanh, nên đòi hỏi VĐV ngoài trang bị thể lực tốt, chiến thuật hợp lý và tâm lý thi đấu vững vàng thì một yếu tố vô cùng quan trọng

là nền tảng kỹ thuật phải đặc biết tốt VĐV dù có thể lực tốt đến đâu mà không có

kỹ thuật cũng không thể thi đấu hiệu quả được, nhất là đối với môn đá cầu đòi hỏi

độ khéo léo cao của kỹ thuật động tác Kỹ thuật đá cầu rất phong phú và đa dạng đòi hòi người chơi phải có kỹ năng vận động tốt để điều khiển quả cầu theo ý muốn

Theo tác giả Đặng Ngọc Quang (2007) [36] thì môn đá cầu bao gồm hệ

thống các kỹ thuật sau:

Kỹ thuật di chuyển:

Di chuyển trong tập luyện và thi đấu đá cầu là một trong những kỹ thuật rất quan trọng, vì đây là nội dung đầu tiên mà người tập phải tiếp thu, phải lĩnh hội Để từ đó là cơ sở cho việc tiếp thu kỹ thuật động tác tiếp theo

Muốn đá được quả cầu và đá đúng kỹ thuật, cũng như ý đồ chiến thuật mà người chơi mong muốn thì người tập cần phải tập luyện thuần thục đến mức tự động hóa các kỹ thuật di chuyển của môn đá cầu Muốn đạt được thành tích cao trong đá cầu đòi hỏi người chơi phải biết kết hợp một cách linh hoạt, hợp lý giữa các kỹ thuật di chuyển với các kỹ thuật động tác tấn công và phòng thủ, bởi vì trong môn đá cầu người chơi chỉ được phép sử dụng chân, đầu, ngực để tiếp xúc với cầu, trong đó kỹ thuật dùng chân để đỡ cầu, đá cầu là quyết định thành tích của người chơi đá cầu

Kỹ thuật phát cầu [36]

Phát cầu là một trong những kỹ thuật cơ bản của môn đá cầu, với mục đích không chỉ là đưa cầu vào cuộc đấu mà ngày nay phát cầu còn còn là một trong những kỹ thuật tấn công để giành điểm trực tiếp hoặc gián tiếp Kỹ thuật này được thực hiện ở khu vực phát cầu, phía sau đường biên ngang cuối sân

Để phân biệt các kỹ thuật phát cầu sẽ căn cứ vào vị trí của mu bàn chân lúc tiếp xúc với cầu với tư thế của cơ thể khi phát cầu Đá cầu được chia làm những kiểu phát cơ bản sau: Phát cầu thấp chân chính diện; Phát cầu thấp chân nghiêng

mình; Phát cầu cao chân chính diện; Phát cầu cao chân nghiêng mình và Phát cầu cao chân trên đầu

Tấn công [36]:

Trong đá cầu các kỹ thuật tấn công là những kỹ thuật khó, rất phong phú

và đa dạng nên được rất nhiều người yêu thích đá cầu quan tâm Tấn công không chỉ giúp xem thấy đẹp mắt mà còn là một kỹ thuật để ghi điểm hiệu quả nhất trong thi đấu đá cầu mà nổi bật là kỹ thuật cúp cầu trái và quét vôi Ngoài ra, VĐV cần thực hiện thuần thục những kỹ thuật đá cầu để thực hiện có hiệu quả

mà không bị chấn thương

Tấn công trong đá cầu có nhiều kỹ thuật, tấn công bằng nhiều bộ phận trên cơ thể như: Cúp cầu phải; cúp cầu trái; móc cầu; quét cầu; đẩy cầu, hất cầu; bạt cầu; bỏ nhỏ, đánh ngực…

Phòng thủ [36]:

Trong thi đấu đá cầu kỹ thuật phòng thủ là một khâu không thể thiếu, bởi phòng thủ tốt, tích cực sẽ là điều kiện để chuyển sang tấn công hoặc phản công lại đối phương, đặc biệt những phòng thủ chủ động đôi khi còn là cơ hội giành điểm trong quá trình thi đấu Để đạt được yêu cầu này người chơi phải có trình độ vận động hay chính xác hơn là phải có kỹ thuật thật tốt mới điều khiển quả cầu bay theo ý muốn (tức là kiểm soát được các đường bay của cầu trên sân)

Kỹ thuật phòng thủ trong khi thi đấu đá cầu được thường được các VĐV

sử dụng như: Đỡ cầu bằng ngực, đỡ bằng đầu, đỡ bằng đùi, đỡ bằng mu bàn chân (búng cầu và giật cầu), thậm trí trong khi thi đấu VĐV phải hạn chế khả năng tấn công của đối phương bằng kỹ thuật chắn cầu

1.3.2 Đặc điểm thể lực môn Đá cầu.[36]

Trong thi đấu đá cầu đòi hỏi ở VĐV khi thực hiện mỗi động tác kỹ thuật đều thông qua một quá trình bắt đầu bằng việc quan sát, phán đoán động tác của đối phương để theo dõi hướng bay của cầu, di chuyển đến vị trí thích hợp để điều khiển quả cầu theo ý muốn nên đòi hỏi VĐV không chỉ có kỹ - chiến thuật thuần thục, mà phải có thể lực tương đối tốt Vì vậy, phát triển các tố chất thể lực một cách toàn diện cho VĐV đá cầu là rất quan trọng và cần thiết

Sức nhanh trong thi đấu đá cầu được biểu hiện ở những đường cầu tấn công bằng mu bàn chân với tốc độ rất nhanh và biến hóa ở vị trí cầu, vì vậy đòi hỏi ở VĐV khi vận động phải có phản xạ tốt Đá cầu là môn thể thao không có tính chu

kỳ đã tạo nên các tình huống cầu rất đa dạng và phong phú đã đòi hỏi VĐV phải

có những phản ứng để phòng thủ có hiệu quả cũng như khi thực hiện các kỹ thuật tấn công đều phụ thuộc vào sức nhanh của động tác Với VĐV đá cầu khi thi đấu,

để di chuyển đến và thực hiện được kỹ thuật động tác được kịp thời thì yếu tố sức nhanh là quan trọng

Trong trận thi đấu đòi hỏi VĐV luôn luôn phải di chuyển liên tục với tốc

độ cao bằng các bước chạy, bật nhảy để phối hợp với các động tác đá cầu một cách linh hoạt và phù hợp để điều khiển quả cầu vừa nhanh vừa mạnh mạnh và thực hiện đúng theo ý đồ chiến thuật trong thi đấu,… Qua đó, sức mạnh được biểu hiện trong thi đấu đá cầu thông qua các động tác bật nhảy cúp cầu trái, quét vôi, bạt cầu, đẩy cầu đặc biệt là khi di chuyển, sức mạnh được biểu hiện ở sự tham gia của nhóm cơ chân nhằm đưa VĐV đến vị trí thuận lợi để tiếp xúc với cầu Nhằm đạt được yếu tố này đòi hỏi VĐV đá cầu phải có sức mạnh tốc độ

Môn đá cầu đòi hỏi sức bền có những đặc trưng riêng, hoạt động tập luyện

và thi đấu đá cầu đòi hỏi người tập phải liên tục di chuyển nhanh, phán đoán nhanh

để đỡ cầu của đối phương đưa sang phần sân mình Hơn nữa, hoạt động thi đấu

đá cầu được tính theo trận đấu, thời gian cho mỗi trận đấu là không cố định có thể kéo dài trong vài giờ đồng hồ Vì vậy, sức bền trong thi đấu đá cầu cũng rất quan trọng

Trong thi đấu đá cầu đòi hỏi VĐV không những phán đoán cầu rơi phần sân mình mà còn phải xác định phương hướng đá cầu của đối phương để có những hành động đáp lại chủ động và kịp thời thông qua một quá trình bắt đầu bằng việc quan sát, phán đoán động tác của đối phương để theo dõi hướng bay của cầu, di chuyển đến vị trí thích hợp và lựa chọn động tác đỡ cầu Ngoài ra, năng lực phối hợp vận động được thể hiện nhiều ở khả năng thay đổi mức độ dùng sức hoặc thay đổi cả động tác (đặc biệt là cổ chân) để điều chỉnh đường

cầu sao cho gây khó khăn nhiều nhất cho đối phương trong thi đấu Vì vậy năng lực phối hợp vận động là hết sức cần thiết đối với VĐV trong tập luyện và thi đấu đá cầu

1.3.3 Đặc điểm chiến thuật trong thi đấu đá cầu

Chiến thuật trong thi đấu đá đơn [36], [63]

Tăng uy lực của quả phát cầu bằng cách phát cầu chuẩn, chính xác và tập trung vào điểm yếu của đối phương Trước khi phát cầu, người chơi cần quan sát vị trí đứng của đối phương để lựa chọn quả phát cầu cho hợp lý Nếu đối phương đứng gần vạch giới hạn phát cầu để đỡ cầu tức là đối phương đỡ cầu ngắn kém dẫn đến khả năng búng cầu và giật cầu là yếu, hay gần cuối sân thì khả năng đỡ bằng đầu sẽ kém Nắm bắt được điểm yếu của đối phương để khai thác sẽ gây bất lợi cho đối phương như:

Đá cầu dài, treo cao sâu cầu về phía chân không thuận rồi đột ngột đảo hướng Chiến thuật này đẩy đối phương về cuối sân nên phải di chuyển nhiều làm tiêu hao thể lực và tạo nên những tình huống bất ngờ gây khó khăn cho đối phương

Buộc đối phương phải di chuyển nhiều trên sân để tiêu hao thể lực Người chơi kết hợp quả ngắn và dài liên tục vào các góc sân bắt đối thủ phải di chuyển liên tục để đón đỡ cầu làm tiêu hao thể lực và gây khó khăn

Chủ động đưa cầu lên lưới để tấn công ở mọi vị trí trên sân Khi đứng ở vị trí đỡ cầu thích hợp, người chơi chủ động đưa cầu lên sát lưới để sử dụng các kỹ thuật tấn công trên lưới để ghi điểm hoặc gây khó khăn cho đối phương

Các chiến thuật thường sử dụng trong thi đấu đá đôi, đá ba: [36], [63]

Có thể nói rằng, nhiều chiến thuật trong đá đơn đều có thể vận dụng trong thi đấu đá đôi và đá ba Tuy nhiên khi đá đôi và đá ba cần đặc biệt lưu ý đến phối hợp để tổ chức tấn công thường xuyên và phòng thủ có hiệu quả trong quá trình thi đấu Các chiến thuật thường được sử dụng như:

Phát cầu có người che: Bên phát cầu là bên bị tấn công, vì vậy cần phải hạn chế khả năng tấn công của đối phương thì chiến thuật có người che khi phát cầu để hạn chế tầm quan sát gây nên khó khăn khi đỡ giao cầu

Phân chia khu vực kiểm soát trên sân: Với đá cầu cũng giống như nhiều môn thể thao hiện đại khác như hiện nay cần phải có sự chuyên môn hóa khu vực rõ ràng để khai thác được thế mạnh cũng như khắc phục được những yếu điểm của cá nhân trong thi đấu Ngoài việc nắm bắt thuần thục các kỹ thuật cơ bản của đá cầu thì từng VĐV sẽ đảm nhiệm vị trí chuyên môn như VĐV nào sẽ bắt bước một, VĐV nào sẽ tấn công, những VĐV nào sẽ chắn cầu khi bị đối phương tấn công Nhờ có sự chuyên môn hóa này mà đá cầu ngày nay không ngừng cải tiến cả về kỹ thuật và chiến thuật trong thi đấu tạo nên các trận thi đấu hấp dẫn và đầy kịch tính

Tấn công dứt điểm bằng phối hợp đồng đội: Cần có sự phối hợp với đồng đội trong thi đấu mới đem lại hiệu quả cao trong thi đấu đá cầu Khi một VĐV

đỡ cầu và phối hợp chuyền cầu cho đồng đội ở phía trên lưới, đồng đội sau đó tâng cầu nhịp một để sử dụng các kỹ thuật đá tấn công cho phù hợp gây khó khăn cho đối phương hoặc ghi điểm trực tiếp

Chiến thuật sử dụng trong thi đấu đôi nam, nữ phối hợp: Thực tế thì các VĐV nam thường có trình độ tốt hơn VĐV nữ cả về kỹ thuật, thể lực nên các nam VĐV luôn phải kiểm soát phần sân nhiều hơn nữ Mặt khác các nam VĐV còn là chỗ dựa

về mặt tâm lí cho bạn nữ trong đội của mình Trong thi đấu không chỉ VĐV nam chủ đạo trong tấn công thì các VĐV nữ cũng cần phải thực hiện tốt các kỹ thuật tấn công dứt điểm như cúp cầu trái, quét vôi để có sự phối hợp tốt nhất cùng đồng đội đem lại hiệu quả cao trong tập luyện và thi đấu

1.3.4 Đặc điểm hình thức thi đấu môn Đá cầu

Đá cầu là môn thể thao đối kháng qua lưới, vừa mang tính cá nhân khi thi đấu đơn vừa mang tính tập thể khi thi đấu đá đôi và đá ba Một trận thi đấu đá cầu được diễn ra sôi nổi và nhiều kịch tính trên sân, các tình huống cầu đi có tốc độ cao khó lường đòi hỏi các VĐV phải có sự phối hợp nhuần nhuyễn với nhau, có

khả năng quan sát, xử lý các tình huống chính xác và thông minh Đồng thời các VĐV phải được trang bị trình độ kỹ thuật điêu luyện, thể lực tốt, chiến thuật hợp

lý cùng trạng thái tâm lý vững vàng mới có thể được kết quả cao [63], [64]

Trong thi đấu đá cầu, đặc điểm thi đấu có nhiều thay đổi, từ cách thức thực hiện kỹ thuật động tác, lối chơi, nội dung thi đấu, cấu tạo quả cầu cũng như luật chơi cũng thay đổi theo hướng tiến bộ Vì vậy, đòi hỏi VĐV phải có trình độ kỹ thuật toàn diện và trình độ thể lực phải đảm bảo cho việc thực hiện các nhiệm vụ

có hiệu quả Trong thi đấu, không chỉ thực hiện 1 - 2 kỹ thuật động tác liên tiếp

mà phải thực hiện chuỗi kỹ thuật động tác khác nhau trong khoảng thời gian ngắn không được báo trước nên VĐV yếu về kỹ thuật, thể lực… hoặc kém về khả năng sáng tạo sẽ không đem lại hiệu quả cao trong tập luyện và thi đấu

Việc thực hiện các động tác kỹ thuật ở tư thế không điểm tựa trên mặt sân (bay) trên không đòi hỏi cần tới sự thể hiện của năng lực phối hợp vận động Việc duy trì được năng lực tích cực hoạt động cao trong thời gian trận đấu kéo dài và đường cầu luôn biến hóa nên đòi hỏi phải nâng cao hoạt động của hệ thống tim mạch, hô hấp, thần kinh trung ương

Thời điểm hiện tại đã có 10 nội dung thi đấu cho môn đá cầu, nhưng chung quy lại có 3 loại hình sau: Thi đấu đơn, thi đấu đôi và thi đấu ba

Thi đấu đơn: [36], [64]

Trong các hình thức tổ chức thi đấu đá cầu thì trận đấu được bắt đầu khi VĐV phát cầu đưa cầu vào cuộc từ khu vực phát cầu sang sân đối phương Bên

đỡ giao cầu có thể đứng tại chỗ (cầu gần người) hoặc di chuyển để đỡ cầu (cầu cách xa người), khi đỡ cầu có thể bằng đùi, bằng ngực, bằng đầu, má trong, má ngoài, bằng mu bàn chân… ở lần chạm thứ nhất, sau đó (lần chạm thứ hai) đá tấn công bằng ngực, đá móc, đá vô lê, quét cầu… sang sân đối phương khi đá đơn

Thi đấu đôi: [36], [64]

Còn ở nội dung đá đôi hoặc ba VĐV thì có thể đá tấn công nếu thuận lợi hoặc chuyền cầu tạo điều kiện thuận lợi cho tấn công đủ 4 lần chạm (mỗi VĐV được chạm tối đa 3 lần không liên tiếp), cứ như vậy cho đến khi kết thúc đường

cầu Điều đáng chú ý là trong thi đấu nếu chỉ đơn giản đỡ cầu và đá cầu qua lưới sang sân đối phương thì sẽ khó ghi được điểm, thậm trí còn tạo điều kiện cho đối phương giành thế chủ động tấn công lại ghi điểm

Thi đấu ba: [36], [64]

Luật năm 1999 lần đầu tiên áp dụng luật đá 3 người Từ năm 1993 đến nay

có nội dung thi đấu đồng đội nam và đồng đội nữ Năm 2006 lần đầu tổ chức giải đồng đội nam và đồng đội nữ riêng với giải vô địch quốc gia

Tóm lại, thi đấu đá cầu có những đặc điểm sau:

Trong thi đấu người chơi đều phải tuân thủ theo qui định đã thống nhất (trước đây) và phục tùng theo luật (hiện nay)

Là môn thi đấu đối kháng cách lưới, người chơi chủ yếu dùng chân để điều khiển quả cầu (không được dùng tay)

Không qui định thời gian cho trận đấu - mà phụ thuộc vào trình độ chuyên môn kỹ chiến thuật của VĐV tham gia thi đấu giữa các đội

Các động tác kỹ thuật được sử dụng trong tấn công và phòng thủ rất đa dạng, phong phú, có đặc trưng nhanh, mạnh, linh hoạt, biến hóa Kỹ-chiến thuật luôn luôn được đổi mới và phát triển thích ứng với thực tiễn, với luật

1.4.5 Đặc điểm chuyên môn hóa vị trí trong đá cầu hiện đại

Căn cứ vào đặc điểm, nhiệm vụ và luật thi đấu, theo chức năng của các cầu thủ thi đấu trên sân có: VĐV tấn công, chắn cầu và phòng thủ [35], [36]

VĐV tấn công: Phải có trình độ kỹ thuật và thể lực toàn diện, linh hoạt, khả

năng định hướng nhanh, tư duy chiến thuật sắc bén để tấn công ở tất cả các vị trí trong những tình huống phức tạp Ngoài tấn công thì VĐV tấn công còn phải thực hiện chắn cầu nhằm hạn chế khả năng tấn công của đối phương

VĐV chắn cầu: Là các VĐV thường thực hiện chức năng chắn cầu theo

hướng tấn công chính của đối phương Khi chắn cầu phải đảm bảo bám chắn cụ thể VĐV tấn của đối phương nhằm giảm uy lực tấn công của đối phương Chắn cầu không chỉ làm giảm sức mạnh tấn công của đối phương mà còn đem lại điểm

số trực tiếp trong rất nhiều tình huống trong thi đấu

VĐV phòng thủ: Do phát triển của đá cầu, trong thi đấu đã phân hóa chuyên

môn cho VĐV phòng thủ với chức năng là đỡ tình huống cầu khi đối phương tấn công đưa cầu sang sân và yểm hộ cho VĐV chắn cầu Để thực hiện tốt các nhiệm

vụ của mình đòi hỏi VĐV phòng thủ phải di chuyển nhanh nhẹn, khả năng phán đoán chính xác, phản xạ tốt và trình độ về kỹ thuật phòng thủ điêu luyện để thực hiện điều khiển quả cầu theo ý muốn trong mọi tình huống trên sân Ngoài ra, đòi hỏi VĐV phòng thủ phải có khả năng chuyền cầu chính xác cho đồng đội để tổ chức tấn công ghi điểm số

1.4 Các phương pháp huấn luyện môn đá cầu

1.4.1 Các phương pháp và bài tập phát triển sức nhanh chuyên môn

Sức nhanh là khả năng thực hiện động tác trong một khoảng thời gian ngắn nhất Nó là một tổ hợp thuộc tính chức năng của con người Nó quy định chủ yếu

và trực tiếp đặc tính tốc độ động tác và thời gian phản ứng vận động [20], [44]

Trong thi đấu đá cầu thì việc thực hiện mỗi động tác kỹ thuật đều thông qua một quá trình bắt đầu bằng việc quan sát, phán đoán động tác của đối phương để theo dõi hướng bay của cầu, di chuyển đến vị trí thích hợp và lựa chọn động tác

đỡ cầu Trước tiên là huấn luyện năng lực phán đoán bằng mắt để theo dõi động tác đá cầu của đối phương Sau đó là các phản ứng nhanh trong động tác xuất phát

để di chuyển từ vị trí chuẩn bị đến vị trí đỡ cầu, các năng lực di chuyển nhanh, hợp lí và cuối cùng đến năng lực thực hiện kỹ thuật động tác Để huấn luyện sức nhanh phản ứng người ta thường sử dụng phương pháp lặp lại với các bài tập phản ứng như: các bài tập lặp lại xuất phát theo tín hiệu…

Rèn luyện sức nhanh động tác trong đá cầu bằng hình thức lặp lại với tốc

độ động tác giới hạn đối với các bài tập lặp lại kỹ thuật không cầu hoặc có cầu Các bài tập di chuyển chuyên môn như: Di chuyển từ giữa sân ra các điểm khác nhau, di chuyển ngang, di chuyển tiến lùi với tốc độ cao Các bài tập di chuyển đổi hướng đột ngột, các bài tập bật nhảy tại chỗ, các bài tập di chuyển toàn sân…

Huấn luyện các yếu tố liên quan đến phát triển sức nhanh chuyên môn đá cầu: Sức nhanh động tác không chỉ phụ thuộc vào năng lực nhanh của con người

mà nó còn phụ thuộc rất nhiều vào yếu tố sức mạnh và khả năng thực hiện kỹ thuật của họ Bởi vậy để phát triển sức nhanh nhất thiết phải đồng thời kết hợp phát triển cả 2 yếu tố này

Để huấn luyện tốc độ cho VĐV đá cầu cần tập trung phát huy tốc độ cao trong một động tác nào đó của đá cầu cần phải khắc phục lực cản bên ngoài (trọng lượng dụng cụ, lực cản không khí, ) đòi hỏi người chơi cần phải có sức mạnh để khắc phục lực cản đó Tuy nhiên trong các bài tập này cần lưu ý đến việc lựa chọn đối kháng vừa phải để không làm phá vỡ định hình kỹ thuật động tác của đá cầu

Để nâng cao tối đa tốc độ động tác cho VĐV đá cầu, một yêu cầu quan trọng

là kỹ thuật động tác đó phải được tiếp thu tới mức kỹ xảo, hay nói cách khác là kỹ thuật đã được tự động hóa sẽ giúp cho khả năng thực hiện động tác được nhanh hơn Nó được hiểu là kỹ thuật đã được tự động hóa sẽ giúp cho khả năng thực hiện động tác được nhanh hơn, chính xác hơn Muốn vậy quá trình huấn luyện kỹ thuật nhằm phát triển tốc độ cần phải được kết hợp hài hòa với các yêu cầu tăng dần lượng vận động Thông thường trong huấn luyện kỹ thuật đá cầu, đầu tiên là yêu cầu người chơi về sự thực hiện chính xác kỹ thuật ở tốc độ chậm cho đến khi hoàn thiện thì yêu cầu về tốc độ cũng được tăng dần lên tương ứng Đến giai đoạn kỹ thuật đã trở thành kỹ xảo thì tốc độ động tác cũng phải đạt đến mức tối đa

1.4.2 Các phương pháp và bài tập phát triển sức mạnh chuyên môn

Trong các tố chất vận động, sức mạnh là một trong những tố chất quan trọng nhất, có tính chất quyết định đối với thành tích thể thao Sức mạnh được hiểu là “Sức mạnh là năng lực chống đỡ hoặc khắc phục sức cản bên ngoài nhờ

sự nỗ lực của cơ bắp” hay nói cách khác “sức mạnh là khả năng con người sinh

ra lực cơ học bằng nỗ lực cơ bắp” hoặc “sức mạnh của con người là khả năng khắc phục lực đối kháng bên ngoài hoặc đề kháng lại nó bằng sự nỗ lực của cơ bắp” [21], [22], [47], [48]

VĐV đá cầu cũng cần có sức mạnh tốc độ, đặc biệt ở các nhóm cơ đùi, cơ cẳng chân, cơ lưng, cơ bụng tốt để có thể thực hiện những kỹ thuật tấn công bằng

cúp cầu, vít cầu, xiết cầu hay bật nhảy để chắn cầu, chính điều này đã xác định sức mạnh chuyên môn của đá cầu là sức mạnh tốc độ và sức bật

Để phát triển sức mạnh tốc độ cho VĐV đá cầu: Cần tập trung phát huy tốc

độ cao trong một động tác nào đó của đá cầu cần phải khắc phục lực cản bên ngoài (trọng lượng dụng cụ, lực cản không khí, ) đòi hỏi người chơi cần phải có sức mạnh để khắc phục lực cản đó Tuy nhiên trong các bài tập này cần lưu ý lựa chọn đối kháng vừa phải để việc rèn luyện sức mạnh không làm ảnh hưởng đến phát triển tốc độ cũng như không làm phá vỡ định hình kỹ thuật động tác của đá cầu

Phát triển sức bật bắt đầu từ phát triển sức mạnh cơ (giai đoạn chuẩn bị chung của thời kỳ huấn luyện), sau đó sức mạnh và tốc độ co cơ được phát triển song song với nhau Để phát triển sức bật người ta sử dụng các bài tập khắc phục trọng lượng (đứng lên ngồi xuống, mang vác, thêm trọng lượng), các bài tập bật nhảy có trọng lượng và không có trọng lượng, các bài tập kỹ thuật cơ bản

Sử dụng các bài tập với các dụng cụ có lượng đối kháng tương đương để phát triển sức mạnh của nhóm cơ tham gia vào hoạt động đá cầu Các bài tập với thang dóng, ghế tập thể lực để phát triển các nhóm cơ thân hình: gập bụng, ưỡn lưng, xoay thân…; Các bài tập với lượng đối kháng lớn hơn như gánh tạ, nhảy dây, di chuyển đeo bao cát… để phát triển các nhóm cơ tham gia vào hoạt động

di chuyển của chân; Các bài tập thể lực chuyên môn có người phục vụ tung cầu, phát cầu để tăng cường sức mạnh tấn công như cúp cầu, quét vôi…, các bài tập mang vác người cùng tập cũng có giá trị lớn trong việc tăng cường sức mạnh các nhóm cơ chân; Sử dụng những bài tập với dây cao su, với lò xo hoặc các bài bật nhảy với bục đàn hồi…, để tăng cường sức mạnh của nhóm cơ trong cơ thể; Bài tập với lực cản của môi trường như tập di chuyển hoặc bật nhảy trên cát, chạy,

lò cò lên cầu thang, tập luyện trong các điều kiện khí hậu, độ cao, môi trường không khí khác nhau…; Các bài tập khắc phục trọng lượng cơ thể như di chuyển, bật nhảy tại chỗ hoặc di động, đứng lên-ngồi xuống, bật cóc, nằm sấp chống đẩy…

Như vậy, việc phát triển tố chất sức mạnh tốc độ trong môn đá cầu là hết sức cần thiết, đặc biệt ở các nhóm cơ đùi, cơ cẳng chân, cơ lưng, cơ bụng tốt để có thể thực hiện những kỹ thuật tấn công bằng cúp cầu, bạt cầu, vít cầu, xiết cầu

1.4.3 Các phương pháp và bài tập phát triển sức bền chuyên môn

Sức bền là khả năng của cơ thể chống lại sự mệt mỏi hay khả năng vận động trong thời gian dài mà không giảm hiệu quả [21], [22] Đó là sự phối hợp liên tục các hoạt động của chân trong các động tác di chuyển, bật nhảy, đá cầu, cứ như vậy lặp đi lặp lại Đá cầu là môn thể thao có sự biến đổi cường độ vận động trong thời gian dài, phải phản ứng nhanh và không ngừng trong tình huống luôn thay đổi Sức bền trong đá cầu được thể hiện: sức bền bật, sức bền tốc độ và sức bền thi đấu) [47], [48]

Sức bền đặc biệt trong đá cầu là sức bền tốc độ, có vai trò quan trọng và ảnh hưởng không nhỏ tới thành tích trong từng trận, mà còn trong toàn bộ thời gian của giải Để phát triển sức bền tốc độ, người ta thường chọn các bài tập phát triển sức nhanh và được thực hiện lặp lại nhiều lần Các bài tập chạy, các bài tập

mô phỏng kỹ thuật và các bài tập cơ bản kỹ thuật đá cầu [35], [36]

Sức bền bật trong đá cầu là khả năng thực hiện bật nhảy nhiều lần với sự

nỗ lực co cơ tốt nhất Dạng sức bền này biểu hiện trong bật nhảy cúp cầu trái, cúp cầu phải, quét vôi, chắn cầu Chức năng được phát triển ở mức cao cũng như việc huấn luyện ý chí của VĐV đá cầu sẽ bảo đảm cho khả năng tiếp tục hoạt động cơ bắp có hiệu quả trên nền mệt mỏi Các bài tập bật nhảy có mang trọng lượng (nhỏ) và không mang trọng lượng, các bài tập mô phỏng bật nhảy, các bài tập kỹ thuật cơ bản là biện pháp chính để rèn luyện sức bền bật

Sức bền thi đấu trong đá cầu là khả năng tham gia thi đấu với nhịp độ cao,

và hiệu quả thực hiện kỹ thuật động tác ổn định Ở những cuộc thi đấu lớn, nhiều khi VĐV phải tham gia thi đấu ở nhiều nội dung: đồng đội, đôi, đơn, đôi nam -

nữ và khi càng vào sâu, thì các trận đấu càng trở nên căng thẳng, quyết liệt, tốn sức, vì thế nếu việc huấn luyện sức bền tốt sẽ giúp vận động viên không bị xuống sức, giữ được phong độ thi đấu và đạt được thành tích cao Sức bền thi đấu được

hoàn thiện trong quá trình thi đấu và trong quá trình đấu tập với số lượng hiệp đấu lớn hơn theo luật, hay đấu tập có thời gian dài

Sức bền trong môn đá cầu luôn được biểu hiện thông qua sức bền tốc độ; sức bền bật; và sức bền thi đấu:

Phát triển sức bền tốc độ: Chạy con thoi chạm tay vào vạch giới hạn khu

vực tấn công bằng đầu và vạch biên ngang cuối sân; bài tập như trên, nhưng thực hiện động tác bật cao ở vạch giới hạn; mô phỏng động tác chắn cầu dọc theo chiều dài lưới; mô phỏng động tác cúp cầu, quét vôi Đối với các bài tập để rèn luyện sức bền tốc độ nên thực hiện ở giữa và cuối buổi tập [35], [36]

Phát triển sức bền bật: Sử dụng các bài tập với tạ, bật nhảy lên bục cao 80

- 100cm; mô phỏng bật nhảy liên tục chắn cầu trong một phút, động tác cúp cầu trái, quét vôi [35], [36]

Phát triển sức bền thi đấu: Bật nhảy bằng một chân khi thực hiện nâng đùi

lên sát ngực, thực hiện 15 lần bật nhảy trên mỗi chân; chạy con thoi từ vạch biên ngang cuối sân đến vạch giới hạn tấn công bằng đầu, thực hiện động tác kết hợp bật nhảy ở vạch biên ngang; mô phỏng động tác di chuyển bật nhảy tấn công liên tiếp (cúp cầu, quét cầu ) và chắn cầu [35], [36]

1.4.4 Các phương pháp và bài tập phát triển năng lực phối hợp vận động

Năng lực phối hợp vận động được xác định là khả năng điều khiển động tác (xử lý thông tin) và được VĐV hình thành, phát triển trong tập luyện và có quan hệ chặt chẽ với các tố chất năng lực khác như: sức mạnh, sức nhanh và sức

bền [21], [44]

Đặc điểm năng lực phối hợp vận động thể hiện trong đá cầu đòi hỏi kết

hợp nhiều năng lực phối hợp khác nhau, song tuỳ theo mục đích hành động và từng trường hợp mà năng lực nào đó sẽ được thể hiện trội hơn các năng lực khác Đặc biệt là năng lực liên kết, định hướng, phân biệt, phản ứng và thích ứng

Các phương pháp nhằm phát triển năng lực phối hợp vận động rất phong phú, có thể phối hợp chúng với nhau hoặc thực hiện một cách có trọng điểm từng phương pháp Việc lựa chọn và sử dụng từng phương pháp cần căn cứ vào đặc

điểm của từng năng lực cần phát triển Cần thường xuyên nâng cao mức độ khó khăn về phối hợp vận động của các bài tập, vì chỉ nâng cao kích thích đối với cơ thể mới tạo được một trình độ thích ứng cao hơn

Phương pháp huấn luyện năng lực phối hợp vận động môn đá cầu phải có chương trình, kế hoạch tập luyện liên tục với các bài tập kỹ thuật, thể lực khác nhau đã được chọn lọc Sự phát triển các kỹ xảo chuyên môn cũng như góp phần tích cực để phát triển năng lực phối hợp vận động của đá cầu một cách hiệu quả Tập luyện các bài tập có kỹ thuật khác nhau sẽ giúp cho VĐV đá cầu có vốn kỹ xảo vận động phong phú, có tác dụng rất tốt để phát triển năng lực vận động Quá trình thực hiện đúng yêu cầu kỹ thuật cần có sự kiểm tra thường xuyên của HLV

và ý thức của VĐV về mức độ chính xác khi thực hiện kỹ thuật động tác Thường xuyên nâng cao yêu cầu phối hợp các bài tập, hướng phát triển các năng lực phối hợp vận động cần thiết bằng các biện pháp cụ thể như sau:

Thay đổi thực hiện động tác bằng các thành phần của chúng như: thay đổi nhịp điệu, thay đổi phương hướng…;

Thay đổi các điều kiện bên ngoài như môi trường, đối thủ, những điều kiện thi đấu hạn chế, dụng cụ tập luyện, sân bãi, khán giả…;

Phối hợp các kỹ xảo vận động bằng các bài tập phối hợp từ dễ đến khó, từ đơn giản đến phức tạp;

Tập luyện trong điều kiện thời gian giới hạn Các động tác kỹ thuật bài tập cần được thực hiện với thời gian ngắn nhất, song vẫn phải đảm bảo đầy đủ các yêu cầu bài tập;

Thay đổi sự thu nhận thông tin bằng các bài tập với tín hiệu được thay đổi thường xuyên, bằng các đấu thủ có trình độ khác nhau…;

Tập luyện sau một lượng vận động thích hợp; bằng các bài tập có độ khó tăng dần; tập luyện sau các buổi tập thể lực khác nhau;

Lưu ý, huấn luyện năng lực phối hợp vận động trong đá cầu có thể sử dụng nhiều bài tập khác nhau Tuy nhiên cũng phải tùy theo mục đích huấn luyện ở từng giai đoạn huấn luyện mà lựa chọn các bài tập sao cho phù hợp, như sau:

Giai đoạn huấn luyện ban đầu nên tập trung vào việc phát triển năng lực nhịp điệu, năng lực liên kết, năng lực phản ứng và năng lực định hướng nhằm giúp cho người tập có thể tiếp thu nhanh chóng các yêu cầu kỹ thuật Có thể sử dụng các bài tập sau: Các bài tập mô phỏng kỹ thuật, các bài tập phản ứng với tín hiệu; các bài tập với cầu nhỏ; các bài tập di chuyển đổi hướng đột ngột; các bài tập bổ trợ; các bài tập kỹ thuật đơn lẻ…

Giai đoạn tiếp theo cần tiếp tục phát triển các năng lực vận động ở giai đoạn trước với các bài tập có yêu cầu cao hơn: Các bài tập kỹ thuật đơn lẻ, nhưng có yêu cầu cao hơn về độ chính xác của phương hướng đá cầu và điểm rơi; Các bài tập phối hợp; các bài tập chiến thuật; các bài tập đá cầu ở những vị trí khác nhau trên sân…

Giai đoạn huấn luyện nâng cao, ngoài việc phát triển tiếp các năng lực ở giai đoạn trước cần chú ý đến phát triển năng lực thích ứng, năng lực phân biệt vận động bằng các bài tập phối hợp nhiều kỹ thuật; các bài tập chiến thuật; các bài tập di chuyển đá cầu ở nhiều vị trí trên sân Yêu cầu khi thực hiện các bài tập này phải được nâng cao hơn độ chính xác về không gian, thời gian và dùng sức Tăng cường sử dụng các bài tập thi đấu như: thi đấu với 2 người; thi đấu với các đối tượng khác nhau, thi đấu ở những địa điểm khác nhau… [35]

1.4.5 Rèn luyện năng lực định hướng trong không gian:

Năng lực định hướng trong môn đá cầu không chỉ được thể hiện ở khả năng xác định phương hướng đá cầu chính xác của VĐV trong các tình huống khác nhau của tư thế cơ thể mà còn được thể hiện ở việc xác định phương hướng đá cầu của đối phương để có những hành động đáp lại chủ động và kịp thời

Năng lực phân biệt vận động được thể hiện ở khả năng dùng sức cùng với những cảm giác về lưới (độ cao) về sân bãi chính xác và về cảm giác với cầu trong không gian

Năng lực phản ứng thể hiện khả năng phản ứng nhanh với cầu trong mọi tình huống phức tạp trong thi đấu đá cầu

1.4.6 Rèn luyện năng lực khéo léo khi bật nhảy:

Bật nhảy trên cầu bật kết hợp quay người theo trục thẳng đứng 90, 180; bật nhảy trên cầu bật và khi ở tư thế có điểm dừng thực hiện động tác mô phỏng cúp cầu trái, chắn cầu, quét cầu; bật nhảy trên cầu bật thực hiện cúp cầu trái qua lưới (có người phục vụ tung cầu); bật nhảy qua các dụng cụ chuyên môn khác nhau kết hợp xoay thân người và không xoay thân người; mô phỏng động tác chắn cầu, cúp cầu trái kết hợp xoay thân người trên không 90 và 180; bật nhảy trên lưới bật kết hợp xoay thân người quanh các trục thẳng và ngang thực hiện mô phỏng động tác cúp cầu trái, quét cầu, chắn cầu

Các bài tập nhằm rèn luyện sự khéo léo chuyên môn cần được thực hiện ở đầu phần cơ bản của buổi tập Các bài tập này đòi hỏi các VĐV không chỉ có sự

cố gắng về thể lực mà còn có sự căng thẳng của hoạt động thần kinh Vì vậy, một buổi tập không cần tập nhiều các bài tập đa dạng khác nhau

1.5 Huấn luyện kỹ thuật cúp cầu trái trong môn đá cầu

1.5.1 Phân tích và huấn luyện kỹ thuật cúp cầu trái:

1.5.1.1 Trình tự huấn luyện kỹ thuật cúp cầu trái

Việc đạt được thành tích trong thể thao ở một mức độ đáng kể phụ thuộc vào việc huấn luyện kỹ thuật và chiến thuật thể thao hợp lý Chỉ có huấn luyện kỹ thuật thể thao một cách hợp lý, tiên tiến và phù hợp với đặc điểm cá nhân VĐV mới có thể phát huy được trình độ thể lực, đồng thời là cơ sở phát huy tính hiệu quả của chiến thuật thể thao

Các buổi tập luyện của các VĐV được xây dựng theo các quy luật chung

về tổ chức giờ học GDTC Hiệu quả của chúng phụ thuộc đáng kể vào việc tổ chức hợp lý, đảm bảo mật độ cần thiết của các buổi tập, lựa chọn lượng vận động tối ưu, trên cơ sở đặc điểm cá nhân VĐV Tùy thuộc vào giai đoạn huấn luyện và nhân tố nêu trên, có thể sử dụng các phương pháp tổ chức tập luyện khác nhau như: tập theo nhóm, tập cá nhân riêng lẻ, tập đồng loạt Cụ thể:

Tập luyện đồng loạt: Cả nhóm VĐV đồng thời thực hiện cùng một bài tập

bổ trợ kỹ thuật cúp cầu trái, trong trường hợp này HLV có khả năng thực hiện việc chỉ đạo chung đối với nhóm tập và đối xử cá biệt với từng người tập

Tập luyện theo nhóm (chia tổ): Sẽ có những điều kiện tốt nhất tạo nên không

khí thi đua trong quá trình tập luyện, sự giúp đỡ lẫn nhau của các VĐV khi thực hiện bài tập bổ trợ kỹ thuật cúp cầu trái

Tập luyện cá nhân riêng lẻ: Các VĐV sẽ nhận nhiệm vụ và tự thực hiện,

hình thức này có ưu điểm là tạo điều kiện tối ưu để định lượng vận động riêng cho

cá nhân, giáo dục cho VĐV tính tự chủ, sáng tạo trong tập luyện động tác cúp cầu trái trên cơ sở được giáo viên, HLV hướng dẫn như: để hình thành kỹ năng vận động cơ bản của kỹ thuật, sau khi VĐV được giáo viên, HLV hướng dẫn các động tác bổ trợ để hoàn thành kỹ thuật động tác nêu trên, VĐV tiến hành tập luyện theo khả năng của mình như: có thể tăng nhiều hơn hoặc giảm bớt khối lượng vận động, mật độ vận động cho phù hợp với thể lực, tâm lý… của mình trong buổi tập

để đạt hiệu quả và chất lượng kỹ thuật động tác tốt nhất… Song cần chú ý các buổi tự tập: tập cá nhân theo nhiệm vụ của HLV hoặc HLV giao cho (toàn bộ bài tập, trình tự thực hiện…)

1.5.1.2 Phân tích kỹ thuật động tác cúp cầu bên trái:

Đây là kĩ thuật thường được sử dụng ở gần sát trên lưới sau khi nhận được đường chuyền của đồng đội

Tư thế chuẩn bị (TTCB): Người chơi

đứng quay lưng vào lưới với một góc nghiêng

khoảng 30 độ, cách lưới 50-70cm Chân

không thuận đặt trước, chân đá đặt sau, trọng

tâm của cơ thể dồn đều vào hai chân, hai tay

để tự nhiên dọc thân người, lưng thẳng, mắt

quan sát cầu mà đồng đội sẽ chuyền cho

Thực hiện động tác: Khi nhận được

đường chuyền của đồng đội VĐV thực hiện

tâng cầu nhịp một của mình, cầu rơi ở tầm

cách mặt sân khoảng trên 1,7m và gần lưới,

người chơi chuyển trọng tâm của cơ thể sang

bàn chân trước sau đó kết hợp với di chuyển

hoặc tại chỗ bật cao bằng chân trụ, lăng chân

thuận ra trước lên cao về phía cầu, cổ chân

thả lỏng Khi tiếp xúc với cầu bàn chân gập

nhanh cúp cầu sang sân đối phương

Kết thúc động tác: Khi thực hiện

xong động tác, giai đoạn hai chân tiếp

đất thì hơi trùng gối hoãn xung giữ

thăng bằng sau đó nhanh chóng xoay

người lại, mặt hướng về sân đối phương

để theo dõi đường cầu tiếp theo

1.5.1.3 Biện pháp huấn luyện kỹ thuật cúp cầu bên trái bằng tập mô phỏng động tác [35]:

Khi VĐV có kỹ thuật điêu luyện, toàn diện thì có thể sử dụng được nhiều chiến thuật và nâng cao được hiệu quả sử dụng chiến thuật Biện pháp để thực hiện là:

Biện pháp 1: Tại chỗ tập mô phỏng động tác Tập di chuyển đơn bước, đa bước với các chiều hướng khác nhau để thực hiện động tác cúp cầu trái

Biện pháp 2: Tập mô phỏng tại chỗ động tác có định mức nhằm xây dựng cảm giác đúng về động tác cúp cầu trái trong không gian

Yêu cầu động tác: VĐV phải đạt được động tác cúp cầu trái tương đối đúng Ngoài ra, các HLV cần phải huấn luyện kỹ thuật cúp cầu trái nhằm đồng thời với phát triển những tố chất thể lực chung và tố chất thể lực chuyên môn đá cầu Hoàn thiện kỹ thuật cúp cầu trái để phối hợp với chiến thuật cùng với sự hiểu

biết chuyên môn có liên quan và biết vận dụng thành thạo trong thi đấu Tăng cường bồi dưỡng cho VĐV những hiểu biết cơ bản, các kỹ năng nhất định huấn luyện kỹ thuật cúp cầu trái để VĐV có thể tự tập luyện hoàn thiện các kỹ thuật

1.5.2 Các tố chất thể lực cơ bản để nâng cao hiệu quả kỹ thuật cúp cầu bên trái.

Để điều khiển quả cầu theo ý muốn và đạt được thành tích cao trong tập luyện và thi đấu đá cầu đòi hỏi người chơi phải nắm vững các tố chất cơ bản sau: sức mạnh, tốc độ và điểm rơi Ba yếu tố này luôn luôn xuất hiện ở rất nhiều các

kỹ thuật cơ bản của môn đá cầu nói chung và kỹ thuật cúp cầu bên trái nói riêng Muốn đá cầu tốt, có độ chính xác cao VĐV phải nắm vững được cả ba yếu tố này một cách hợp lý trong quá trình thực hiện khi tập luyện hoặc thi đấu

1.5.2.1 Tố chất sức mạnh

Sức mạnh là yếu tố quan trọng trong thực hiện kỹ thuật cúp cầu trái Nếu VĐV sử dụng sức mạnh tốt, có thể giành điểm trực tiếp hoặc làm cho đối phương

bị động để tạo cơ hội giành điểm [35], [36]

Sức mạnh thường được tính theo công thức: F = m.a (Trong đó: F: là lực

tác động của cơ thể đến quả cầu; M: là khối lượng vật thể (trọng lượng quả cầu);

a là: gia tốc chuyển động của chân khi đá cầu)

Điều này cho thấy, sức mạnh ở đây phụ thuộc vào khối lượng quả cầu và gia tốc chuyển động của chân khi đá tiếp xúc vào quả cầu, do đó để tăng sức mạnh vào quả cầu người ta có thể tiến hành theo các cách sau:

Tăng khối lượng quả cầu (Luật đã quy định)

Tăng tốc độ co duỗi của các cơ (tăng tốc độ động tác) nhằm để tăng gia tốc chuyển động cho cầu

Ở kỹ thuật cúp cầu bên trái thì trọng lượng của quả cầu là không thay đổi (tức là m không đổi), nên sức mạnh của động tác cần phụ thuộc chủ yếu vào gia tốc chuyển động Biên độ động tác khi thực hiện lớn hay nhỏ, gia tốc nhanh hay chậm đều có ảnh hưởng trực tiếp đến đường bay của quả cầu Như vậy, để tăng sức mạnh khi thực hiện cúp cầu trái thì VĐV cần phải: