Dudi tac dpng cua cac chinh sach iing pho, dien hinh la nhu'ng goi kich cau khong 16 cua nhieu Chinh phu va n6 lUc cai to, tai CO cau cac n e n kinh te, da suy giam duoc ngan chan va nh
Trang 1D D D NGHIEN cum - TRAO DOI D D D
X A Y DONG MO HlNH P H A T T R I ^ N KINH T f V I E T NAM
TRONG T H O I K Y D ^ N 2020
B u i T a t T h a n g *
1 Bo'i c a n h
Trong thdi gian gan day, van de xac
dinh mo h i n h p h a t t r i e n kinh te Viet
Nam den n a m 2020 dUOc thao luan kha
soi ndi trong gidi nghien cUu l i n cac nha
hoach dinh chinh sach Bo'i canh chung
ciia cac cuoc thao luan do la:
- Kinh te the gidi da lam vao khung
hoang (2008) dUOc xem la toi te n h a t ke
tif dai suy thoai 1929-1933 den nay Dudi
tac dpng cua cac chinh sach iing pho,
dien hinh la nhu'ng goi kich cau khong 16
cua nhieu Chinh phu va n6 lUc cai to, tai
CO cau cac n e n kinh te, da suy giam duoc
ngan chan va nhieu n e n kinh te co dau
hieu phuc hoi; song mot so' nUdc van dang
gap kho k h a n O k h a p moi noi, ngUdi ta
deu ban thao r a t soi ndi ve mo hinh t a n g
trudng, trong do co viec xem xet lai
nhii'ng mo hinh da tUng giup cho nhieu
nen kinh te "cdt cdnh" trong qua khU,
lieu nhu'ng mo h i n h nay co con thich hop
hay khong? Ne'u mo hinh t a n g trUdng
trUdc day da 16i thdi, thi nhu'ng nguyen
tac nao se lam ch5 dUa cho viec dinh hinh
mot mo hinh t a n g trUdng kinh te cua
tuong lai?
- Kinh te Viet Nam tuy chiu nhieu a n h
hudng cua khiing hoang kinh te toan cau,
nhUng van giu" dUOc mufc t a n g trUdng kha
Vay lieu cd nha't thie't phai tinh de'n mot
mo hinh t a n g trUdng kinh te mdi? Da co
khong it t r a n h luan cho rang, dung la
kinh te Viet Nam vSn giii' duoc mUc t a n g
trudng kha di va tUOng ddi on dinh, nhUng chat lUOng t a n g trUdng chUa cao, thie'u ben vi/ng, su'c canh t r a n h tha'p, n e n
dang r a t can mot "ddi mdi II", ma mot trong nhu'ng trgng t a m la dinh hinh mpt
mo hinh tang triidng kinh te mai, nhanh han, hen vUng han
2 Y e u c a u p h a t t r i e n n h a n h hefn
v a b e n vi?ng htfn ciia n e n k i n h t e Vi^t N a m
a) Phdt trien nhanh va hen vUng nen kinh te, yeu cdu mang tinh thid dai
N h a n thUc ve p h a t trien n h a n h va ben viJng noi chung va nen kinh te noi rieng
la mot qua t r i n h dai Nam 1992, Hoi nghi thugng dinh ve Trai Dat hgp tai Rio de Janeiro (Braxin) vdi sU t h a m gia cua dai dien hOn 200 nUdc va cac to chUc phi chinh phu, da dUa ra Tuyen ngon Rio ve moi trudng va p h a t t r i e n Hoi nghi da tho'ng n h a t nhiJng nguyen tac co b a n va
p h a t dgng mgt chuong t r i n h h a n h dgng vi
sU p h a t t r i e n ben vUng mang t e n Chuang
trinh Nghi sU 21 (Agenda 21)
TU ngay 6 den 8 t h a n g 9 n a m 2000, Hgi nghi thugng dinh Thien nien ky hgp tai tru sd Lien hgp Qudc d New York vdi
sU t h a m gia cua 149 nguyen thii qudc gia
va nhi/ng ngUdi dUng dau Chinh phii 180 nUdc, da thong qua b a n Tuyen ngon
Bui Tat Thang, Pho giao sU, Tien si kinh te, Vien Chien luoc va Phat trien
Trang 2[OT1 NGHIEN CUfU - TRAO DOI XAY DLfNG MO HiNH PHAT TRIEN KINH T^ VlEl NAIV1 TRONG THdl KY DEN 2020
Thien nien ky, dugc coi n h u "nhiing nin
tdng thiet yeu cho mpt the giai hod hinh,
think vugng vd cong bdng hon" Ve
phuong dien h a n h dgng, co the noi, quan
diem toan dien ve p h a t t r i e n da dugc
thUa n h a n rgng r a i t r e n toan the gidi vdi
dau moc lich suf vo ciing quan t r g n g da
dugc ghi trong Tuyen ngon Thien nien ky
eda Lien hgp Quoc
N a m 2002, Hgi nghi thugng dinh The
gidi ve P h a t t r i e n b e n vi/ng t a i
Johannesburg (Nam Phi) da n h i n lai
nhii'ng viec lam qua 10 n a m theo hudng
ma Tuyen ngon Rio va Chuong t r i n h Nghi
sU 21 vach ra, de tie'p tuc tie'n h a n h mgt
so' muc tieu Uu tien NhUng muc tieu n a y
bao gom xoa ngheo doi, p h a t t r i e n nhu'ng
san p h a m tai sinh hoac t h a n t h i e n moi
trudng n h a m thay the cac san p h a m gay
6 nhiem, bao ve va quan ly cac nguon t a i
nguyen t h i e n nhien Hgi nghi cung de
cap tdi chu de toan cau hoa gan vdi cac
van de lien quan de'n sUc khoe va p h a t
trien Dai dien cua cac quo'c gia t h a m
gia hgi nghi cung da cam ke't ve mgt
chien lugc p h a t t r i e n ben vi/ng tai m6i
quoc gia trUdc n a m 2005
b) Phdt trien nhanh vd ben vUng, yeu
cdu biic thiet ciia nhiifng niidc di sau
Trong the gidi t o a n cau hoa, neu
khong muon roi khoi quy dao p h a t t r i e n
chung cua n h a n loai, nhu'ng nUdc di sau
b a t huge p h a i p h a t t r i e n n h a n h va b e n
vi/ng La mgt trong nhi/ng nUdc di sau,
Viet Nam h i e n con n a m d top sau ciia
nhu'ng nUdc di sau, cang tha'y ro han t i n h
k h a n t h i e t ciia p h a t t r i e n n h a n h va b e n
vi/ng Trong boi c a n h cua nUdc chUa p h a t
t r i e n , dang trong qua t r i n h chuyen doi
de hgi n h a p sau rgng vao n e n k i n h te
khu vUc va the' gidi, viec nao do'i vdi Viet
Nam cung dang 6 t r a n g t h a i cua "tie'n
trinh" chUa h o a n t a t vdi nhUng mUc do
k h a c nhau Chinh vi vay, giai doan de'n
n a m 2020 va t a m n h i n de'n 2030, cd mgt
vi tri dac b i e t quan t r g n g Bdi day la
t h d i ky cd n h i e m vu p h a i giai quyet dong t h d i 3 v a n de lien quan de'n cai
t h i e n vi t h e cua nUdc chUa p h a t t r i e n , cd
h o a n ta't dugc qua t r i n h ddi mdi (the che) khong? va co hgi n h a p dugc ( t h a n h cong) khong?
Cf thdi diem khdi dau chie'n lUcfc trong giai doan tdi, k i n h te Viet N a m da qua 25
n a m ddi mdi md cufa, t r o n g do cd 5 n a m gia n h a p WTO, hgi n h a p sau hdn vao he thdng k i n h te the gidi va khu vUc N a m
2010, da't nUdc da t h o a t khoi t i n h t r a n g
"dang p h a t t r i e n thu n h a p tha'p" va chuyen sang t r a n g t h a i c h a t lugng p h a t
t r i e n mdi cua nUdc dang p h a t t r i e n cd thu
n h a p t r u n g binh d nae tha'p nha't vdi mdc GDP binh quan dau ngUdi k h o a n g 1.100 USD T r a n g t h a i chat lUdng n a y tUgng dugng vdi t r i n h do h o a n t h a n h bUdc chuyen tU xa hgi nong n g h i e p truyen tho'ng, k h e p kin, tU cap, tU tuc sang xa hgi cong nghiep, md cufa va hgi n h a p toan dien vao the gidi va khu vUc
Trong mgt n e n k i n h t e , cac can do'i vi
mo gii/a s a n xuat tieu dung va tich luy -tieu dung thay doi co b a n ve chat, xa hgi vUOt qua t r i n h do "tai s a n xua't r a sU ngheo doi" de bUdc sang t r i n h do san xua't md rgng mgt each vUng chac Day la mgt budc chuyen t r a n g t h a i m a n g t i n h each m a n g sau sac Budc chuyen n a y tao
eg sd de n e n k i n h te chuyen doi mo h i n h
t a n g trudng tU "trgng cung" sang "trgng cau", keo theo do la sU t h a y ddi can b a n trong t u duy chien lugc cua giai doan
2011 - 2020
c) Ca sd thtic te de phdt trien nhanh vd ben vitng kinh te Viet Nam
Hien tUgng kinh te thdn ky Dong A, vdn di rut ra td NIEs vd Trung Quoc
Mac du ngay nay, eac nUdc dang p h a t
t r i e n chie'm sd dong va k h o n g it n e n k i n h
te eon p h a i dUOng dau vdi nhUng kho
k h a n do t i n h t r a n g k e m p h a t t r i e n , ddi sd'ng d a n cU tha'p, n a n ddi, mu chiJ, b e n h
Trang 3XAY DUNG MO HiNH PHAT TRiiN KINH T^ Vl£T NAM TRONG THdl KV D^N 2020 NGHIEN Clh) - TRAO DPI ^j^W
t a t day vo euge sdng con ngUdi Tuy
nhien, da cd khong it nhUng ta'm gUOng
phat t r i e n kinh te t h a n ky, n h a n h chong
vUOn len dudi kip eac nUde cong nghiep
phat t r i e n ehi trong vong vai ba t h a p
nien Dien h i n h nha't trong sd nay phai
ke de'n nhom NIEs Dong A (bao gom:
Han Qudc, Dai Loan, Hdng Kong va
Singapore) trong nhUng t h a p nien cud'i
the ky XX va Trung Qude h i e n dai (tU cai
each md cufa) Vdi tdc do t a n g trUdng cao,
binh quan khoang 10%/nam (co nhu'ng
vung tdi 20%/nam) keo dai lien tue, da
cho phep nhu'ng n e n kinh te nay trd
t h a n h cac "nen kinh te CNH mdi" (NIEs),
va n e n kinh te Trung Qudc da n h a n h
chong vUOn len de co quy mo ldn thd 3
vdi du truf ngoai te ddng dau the gidi
Dang luu y la, hien tUgng kinh te "than
ky" deu da d i l n ra d nhiJng nUdc lang
gieng Viet Nam Dieu dd eho phep chung
ta phai suy nghi, khong le lang gieng lam
dugc con Viet Nam lai khong?
Co y kien cho rang, sU p h a t trien cua
nhC/ng nen kinh te NIEs tuy nhanh,
nhUng edng khong t r a n h dugc khiing
hoang Cugc khiing hoang tai chinh chau
A bimg nd cuo'i n a m 1997, H a n Qudc la
mgt trong nhiJng n e n kinh te bi anh
hudng nang ne nha't Nhu'ng ndn kinh te
khac tuy khong bi n a n g nhU Han Qudc,
nhUng cung gap khong it kho k h a n va tdc
do tang trudng kinh te nhi/ng n a m
1998-2000 bi suy giam dang ke Trong bdi canh
khung hoang tai ehinh chau A, cung da co
y kie'n binh luan mo hinh p h a t trien Dong
A da "chet", rang da den liic nhu'ng nUde
dang CNH phai di tim mgt mo hinh mdi
de dam bao phat trien n h a n h va ben vufng
thich hgp hon vdi xu the toan eau hoa
diin ra m a n h me Cung cd the mo hinh
phat trien Dong A da khong con thich
hgp vdi tinh hinh mdi NhUng khong phai
vi vay ma phu n h a n y nghia lich suf cua
mgt mo hinh p h a t trien da giup mgt sd
nUdc chi trong mgt thdi gian ngan n h a t
trong lieh suf p h a t trien kinh te, da ehuyen tU tinh t r a n g nUdc ngheo, kem
p h a t trien de trd t h a n h nhiJng nen kinh
te CNH mdi (nen kinh te da hoan t h a n h CNH) Vl du nhu Han Qudc da la t h a n h vien Clia nhdrtl OECD tU n a m 1996 Dung
la khi khiing hoang tai chinh khu vUc (19973 va the gidi (2008-2009) nd ra, cac nen kinh te khong thoat khdi a n h hudng NhUng trong cugc chien chdng dd khung hoang, hg ddng d vi the va tU each ciia nen kinh te da CNH, each chdng dd ciia nhu'ng n e n kinh te nay chac chan da khac b a n trong vi the khi con la nhu'ng nen kinh te kem p h a t trien Hon ntJa, noi den nhom NIEs Dong A va each ma hg tien h a n h cai each kinh te de vUgt qua khung hoang kinh te - tai chinh khu vUc
n a m 1997-1998, eac nha kinh te deu khong khoi ngac nhien ve n a n g lUc va hieu qua cua eai each
Sau n a m 2000, kinh te cae nudc NIEs
n h a n h chong lay lai da t a n g trUdng, khong chi cao ve td^c do ma c5n cai t h i e n dang ke ve hieu sua't va chat lUOng Dudi tac dgng r a t m a n h ciia khung hoang kinh
te - tai chinh khu vUc n a m 1997-1998,
H a n Quo'c da tien h a n h co ca'u lai n e n san xua't Neu giai doan 1987-1997, tdc do tieu dung n a n g lugng binh quan t a n g 10,3%/nam va tdc do t a n g GDP dat 7,7%/nam, nghia la do co gian giUa mdc
t a n g tieu diing n a n g lugng so vdi t a n g GDP la 1,34 thi d giai doan 1998-2007, toe do t a n g tieu dung n a n g lugng binh quan da giam xudng eon 4,2%/nam va tdc
do t a n g GDP dat 5,6%/nam Quan he co gian giUa mdc t a n g tieu dung n a n g lugng
so vdi t a n g GDP la 0,75 Mgt co ca'u kinh
te tieu dung it n a n g lugng hon da h i n h
t h a n h tU sau khung hoang (KNEF, 2008) Cho du khong t r a n h dugc a n h hudng ciia khiing hoang nhUng ta'm gUOng p h a t t r i e n
n h a n h va ben vdng eua nhufng nen kinh
te d ngay trong khu vUc da la nhu'ng b&ng chUng lich sd thoi thuc chung ta vUon len
Trang 4[OT1 NGHIEN Clhl - TRAO DOI XAY DUNG MO HiNH PHAT T R I ^ N KINH T^ VIET NAM TRONG THdl KY eE'N 2020
m a n h me
Ca sd phdt trien nhanh vd bin vdng
eda nin kinh te Viet Nam nhdng ndm
sdp tai
Cac n h a p h a n tich cho r a n g , kinh te
Viet Nam hien cdn phdt trien dual mdc
tiim ndng Viet Nam hoan toan co the
dat dugc t h a n h cong n h u nhiJng n e n kinh
te trong khu vUc da bie'n t h a n h NIEs xet
ve khia canh p h a t t r i e n kinh te n h a n h va
ben vdng Theo thdng ke ehinh thdc eua
Nha nude, Viet Nam la mgt trong sd r a t
it nudc CO ty le vdn dau tu/GDP eao nha't
the gidi NhUng nghien cdu kinh te gan
day Cho tha'y, ty le dau tU cao nhUng chi
dat dugc td'c do t a n g trUdng vUa phai,
chdng to hieu suat dau tU chUa cao Vi
the, CO the n a n g cao hon niJa td'c do t a n g
trudng ma khong can dUa t h e m vo'n dau
tu vao n e n kinh t e Luan diem n a y cang
duge cung cd khi so s a n h ehi sd ICOR eua
Viet Nam hien nay vdi mgt sd n e n kinh
te trong thdi ky CNH
Thai ca ddn sd vdng d Viet Nam
Trong linh vUe dan so' hge, "ky nguyen
dan sd vang" dUOe quan niem la khi tong
ty suat phu thuge (sd ngUdi trong do tudi
0-14 cgng vdi sd ngUdi tU 65 tudi trd len,
chia cho sd ngUdi trong do tudi 15-64) d
mdc dudi 50% Theo dU bao, Viet Nam
dang bude vao thdi ky dan sd vang Thdi
ky nay se keo dai khoang 30 n a m (ti/
n a m 2010 den khoang 2040) Su xua't
h i e n yeu td^ "dan sd^ vang" cd the xem la
mgt CO hgi tdt ddi vdi t a n g trUdng va
p h a t t r i e n mgt khi p h a t huy dugc nhu'ng
Uu the cua ngudn n h a n lUc Chae chan la,
ket cau dan sd vang eung vdi mdc thu
n h a p binh quan dau ngUdi da dat t r e n
1.000 USD va dang tiep tuc gia t a n g , se
lam biing no mdc cau nhu'ng m a t h a n g
tieu dung lau ben h i e n dai va eae loai
dich vu di kem Tuy nhien, yeu td "ky
nguyen dan sd vang" cung co the trd
t h a n h mgt t h a c h thdc xa hgi khong nho
neu khong tao dugc nhieu viec lam vdi
mUc n a n g sua't va c h a t lugng n g a y m g t cao hon
NhUng nhdn td mat xudt hien khac
Kinh te Viet N a m con ed nhUng ye'u to' cd the l a m eg sd thUc te de thUc h i e n p h a t
t r i e n n h a n h va b e n viJng, dugc t h e h i e n d nhu'ng m a t dUdi day:
+ NgUdi Viet N a m sau nhieu t h a p ky bi
chien t r a n h dang xua't h i e n k h a t vgng
p h a t t r i e n , dugc xem nhU m g t yeu to' xa hgi t h u a n lgi do'i vdi sU p h a t t r i e n cua mgt quo'c gia Chinh t a m ly xa hgi n a y se gop p h a n nuoi dUdng va tao moi trUdng eho sU p h a t t r i e n cua t a i nguyen k i n h doanh, dd la lUc lugng doanh n h a n -1- Chinh tri xa hgi dn dinh la dieu kien tien de r a t quan t r g n g de p h a t t r i e n + Cugc khung hoang tai ehinh va suy thoai kinh te toan eau vdi nhiJng tac dgng den nudc ta da lam bgc lg ye'u k e m eua chinh minh, giup chung ta n h i n n h a n dung minh hgn Neu ed tinh t h a n thUc sU cau thi
va quyet t a m khSe phuc, Viet N a m se thiet
ke dugc mgt mo h i n h p h a t t r i e n tdt va tao dugc niem tin trong toan xa hgi
+ Cd k h a n a n g nhieu n a m t r o n g thdi
ky 2011-2020 se la nhUng n a m phue hdi
va t a n g trUdng k i n h te the gidi sau eon
k h u n g hoang Va nhU vay, t h d i gian thUc
h i e n chien lugc 2011-2020 cung la ehu ky phuc hdi va t a n g trUdng k i n h te nUdc ta Day se la mgt t h u a n lgi de cd t h e t a n g tdc p h a t t r i e n
Vi nhdng yeu to hen ngodi + Trong xu t h e p h a t t r i e n k i n h te tri
thdc va su phd bien cua m a n g s a n xua't toan cau, Viet Nam cd co hgi de t h a y ddi
tu duy p h a t t r i e n Theo h u d n g nay, n h d n g nudc di sau cd the t a p t r u n g vao p h a t
t r i e n mgt sd linh vUc s a n xua't va dich vu eong nghe cao, chu dgng tao r a ngudn
n h a n lue eo ky n a n g de tie'p can cd hieu qua chie'n lUgfc p h a t t r i e n cua cac TNCs Trong dieu kien mdi, sU dich chuyen nay
la dieu kien quan t r g n g de Viet N a m tao
Trang 5XAY DUNG MO HINH PHAT T R I ^ N KINH T £ VIET NAM TRONG THOI KY D^N 2020 NGHIEN Clh) • TRAO DPI {^IW
bdt pha p h a t t r i e n
-I- Xu hudng tu do hda di chuyen cac
ngudn lUe va dich chuyen trung t a m p h a t
trien toan cau sang khu vUc chau A-Thai
Binh Duong giup Viet Nam cung nhU
nhieu nUdc trong vung cd co hgi trong huy
dgng va t a n dung mgt khdi lugng ldn eae
ngudn lUc chat lugng cao eua the gidi de
cat canh p h a t t r i e n , thUe hien tien
nhanh, tien nhay vgt, thu hep khoang
each tut hau va tien tdi dudi kip the gidi
-I- Su n a n g dgng eua hop tac Dong A va
ASEAN dang tao co hgi de Viet Nam
phat huy vai tro eua mgt t h a n h vien quan
trgng cua ASEAN/AFTA, vUOn len tham
gia vao nhom p h a t t r i e n nha't trong
ASEAN Nhd do, chu dgng hon trong cae
tien trinh hgp tac Dong A, chau A-Thai
Binh Duong cung nhU chuan bi dieu kien
de xuc tien cae AFTA song phuong Nhd
gan k e t chat che hon vdi eac dinh ehe da
phuong, Viet Nam se t a n g dang ke sde
manh thuong lugng trong eae quan he tay
doi, giam dugc sde ep cdng nhU sU ap dat
tu ben ngoai
+ Tren nen t a n g p h a t t r i e n hien ed,
vdi tu each t h a n h vien day du cua
ASEAN, APEC, WTO, Viet Nam cd nhieu
CO hgi de chu dgng t h a m gia vao cac tien
trinh toan eau va khu vUc theo each ciia
ngudi de xuat sang kien, t h a m gia nhieu
hon nda trong viec soan thao luat chgi,
n h a t la trong tie'n t r i n h hgp tae khu vUe
va tieu khu vUe Chinh vai tro dieu phoi,
t h a n h vien cua nhdm h a t n h a n trong cac
chuong t r i n h hgp tac khu vUc ve kinh t e ,
ehinh tri va an ninh se la dieu kien de
nang cao vi the va khien eho the gidi
thay ddi each nhin dd^i vdi Viet Nam,
giup t a n g cUdng an toan p h a t t r i e n cua
Viet Nam
Tom lai, vdi ddi mdi va md cufa hgi
nhap, ket hgp gida co hgi p h a t trien do
chinh Viet Nam tao r a eung vdi sU hd trg,
thue day bdi ngudn lUc ben ngoai, cgng hudng t h a n h co sd thUc te de thUe hien
p h a t t r i e n n h a n h va ben vdng trong thdi
ky sap tdi
3 Q u a n d i e m d i n h h i n h m o h i n h
p h a t t r i e n n h a n h v a b e n viXng n e n
k i n h te Vi^t N a m thdi k y d e n 2020
Bd^i canh va dieu kien xay dUng mo hinh vUa doi hoi, vUa cho phep Viet Nam can va cd the p h a t t r i e n n h a n h va ben vdng n e n kinh te trong thdi ky tU nay den n a m 2020 De gdp p h a n thao luan ve viec dinh hinh md hinh kinh te cua thdi
ky nay Theo ehung toi, can quan t r i e t mgt so quan diem mang tinh nguyen tac
CO ban sau day:
a Phdt trien de dn dinh vd dn dinh
de phdt trien
Khi ban ve quan he gida dn dinh va
p h a t trien, xu hudng ehung thudng n h a n
m a n h den dn dinh, eoi on dinh la tien de can t h i e t de p h a t trien Dieu nay hoan toan dung, nha't la trong bd^i canh khdi dgng tien trinh ddi mdi Khi t h a n h tri tudng nhu vinh h a n g eua CNXH la Lien X6 va he tho'ng eae nUde XHCN Dong Au sup dd (cuo'i t h a p ky 1980), Trung Quo'c sau 10 n a m cai each md eda xay ra sU kien Thien An Mon (1989), yeu td dam bao dn dinh mSc nhien duge Uu tien de tao tien de can t h i e t cho p h a t trien Su
dn dinh trong quan he vdi p h a t trien, d day, la sU dn dinh duge hieu theo nghia rgng, toan dien, bao gdm ca dn dinh chinh tri, dn dinh kinh te vi mo va dn dinh xa hgi Tuy nhien, t r e n 20 n a m ddi mdi d nUdc ta, bo'i canh quoc te va trong nudc da eo nhieu doi khac
On dinh van la tien de c i n t h i e t cho
sU p h a t t r i e n , nhUng mdc do b a t huge
p h a i Uu t i e n nhU mgt le sd^ng cdn duy nha't thi khong gidng nhU thdi ky khdi dgng tien t r i n h ddi mdi ciia n h d n g n a m
1980 - 1990 Bdi vi, qua n h d n g bien ed
Trang 6[l^{\\\\ NGHIEN cim • TRAO DPI
t h a n g t r a m cua ddi mdi va md cufa, mgi
ngudi da hieu hdn b a n chat cua ed che
KHH t a p trung va ca ehe t h i trUdng
(trong sU so s a n h b a n g t r a i n g h i e m thUe
tien) Ngudi dan va cac doanh nghiep da
cd k i n h nghiem hon trUde n h d n g bien
dgng eua thi trUdng Do sU p h a t t r i e n eua
m a n g lUdi t h o n g tin va md cufa, hgi n h a p ,
mgi ngudi hieu hgn t h e gidi b e n ngoai
Vi vay, sU toi luyen trong eo che mdi
giup con ngudi cd b a n linh hgn, trUdng
t h a n h hgn, it bi hoang mang dao dgng
hon nhieu so vdi thdi ky dau ddi mdi
Trong bdi canh ay, nhu cau p h a t t r i e n ,
vUOn len "sanh vai cac cUdng qudc n a m
chau", k h a n g dinh d a n g cap trong the
gidi vUa hgp tac vUa c a n h t r a n h da trd
t h a n h t a m ly p h a t t r i e n ehung eua dai da
sd^ n h a n dan
Chung ta k h o n g xem nhe dn dinh,
nhUng dn dinh ehi dugc giiJ vdng va l a m
dugc tien de can thie't trong quan he bien
chdng vdi p h a t t r i e n ; dn dinh nhd p h a t
t r i e n , thong qua p h a t t r i e n va trong sU
p h a t t r i e n NhUng n h a n td doi hoi p h a i
p h a t t r i e n n h a n h mdi gid duge dn dinh
dang ngay cang t a n g len Ddi mdi ma
ngudi d a n k h o n g tha'y duge cugc sdng eua
hg dugc cai t h i e n thi suTc ha'p d i n cua ddi
mdi se suy giam Trong giai doan dau ddi
mdi, tu thieu doi sang cd a n ed mac, mgi
ngudi cam n h a n dugc ngay tae dgng tieh
eUe cua ddi mdi Mgt t h e he ngUdi (sau 20
n a m ) sinh ra trong ddi mdi, k h o n g ti/ng
n e m t r a i ddi a n , thieu mac, nhUng k h o n g
cam tha'y cugc sdng t h a y ddi theo hUdng
di len, hg khong cam tha'y t i n h t h i e t
t h a n cua doi mdi Hgn nda, do qua t r i n h
dd t h i hda, cong nghiep hda, mgt bg
p h a n d a n cU trUde day l a m nong nghiep,
da cai t h i e n dugc cugc song va dn dinh
nhd viec l a m trong nong nghiep, nay
khong con da't (do ehuyen ddi da't nong
nghiep sang linh vUc khac), k h o n g cd
viec lam, khong cai t h i e n dugc cugc song,
t a m ly b a t on p h a t sinh Vi vay, p h a i
p h a t t r i e n n h a n h mdi t a o r a dUcJc n h i e u
eg hgi viec l a m cho n h i e u ngUdi va vi t h e mdi dn d i n h duge
G a n day, trUde t i n h h i n h k i n h te the gidi l a m vao k h u n g h o a n g , n h d n g p h a n tich t i n h h i n h t a n g trUdng k i n h te trong nUdc cho tha'y, t a n g trUdng k i n h te nUdc
t a cdn dua n h i e u vao mufc do gia t a n g cac ngudn luc ( p h a t t r i e n theo chieu rgng)
Mgt sd n h a n x e t cho r a n g , cin phai
n h a n m a n h c h a t lucfng t a n g trUdng;
t r o n g giai doan s a p t d i , n e n Uu t i e n chat
lugng han la t a n g tdc tdc do t a n g trUdng
T h a t ra, neu k h o n g d a m bao p h a t t r i e n
cd hieu sua't, t h i cung k h d n g t h e d a m bao duge td'c do t a n g trUdng cao m g t each
b e n vdng
TrUdc yeu cau eua p h a t t r i e n k i n h te
-xa hgi cua da't nUdc t h d i ky 2011- 2020,
tu n h d n g du bao k i n h te t h e gidi bUdc vao
t h d i ky t o a n cau h d a sau, rgng, kinh te tri thufc h i n h t h a n h va p h a t t r i e n , tUgng quan lUc lugng k i n h te va ehinh tri the gidi ed nhieu t h a y ddi, d i l n bie'n kinh te
va chinh tri cd nhieu t i n h hudng phdc tap, khd ludng Trong k h i n e n k i n h te Viet N a m mdi qua ngUdng ngheo, dang budc vao t h d i ky cua nUde ed mdc thu
n h a p t r u n g b i n h vi/a cd eg hgi de trd
t h a n h nUde eong n g h i e p p h a t t r i e n , lai
vCfa cd nguy ca rui ro rai vao "biy cua
nudc cd mUc thu n h a p t r u n g binh", luan quan d t r i n h do "thu n h a p t r u n g binh",
k h o n g vUgt len t h a n h nUde cong nghiep
p h a t t r i e n dugc Ca t i n h hudng b e n trong
l l n b e n ngoai dang d a t r a n h d n g yeu cau dae biet, r a t he t r g n g do'i vdi p h a t trien
k i n h te - xa hgi da't nUde T i n h chat "phat trien" eua t h d i ky chien lugtc n a y trd nen
r a t ro r a n g , k h a c h a n vdi chien luge "vUdt qua k h u n g hoang", v a n con d a m n e t tinh the "cdu nguy" cua t h d i ky chien luoc 1991-2000; r a t k h a c vdi chie'n lugc "tao
t i e n de" de cho sU p h a t t r i e n t r o n g giai doan 2001-2010 Thdi ky chie'n luge
2011-2020 m a n g d a m n e t "phat t r i e n " h a m y
Trang 7XAY DUNG MO HiNH PHAT T R I ^ N KINH l l VIET NAM TRONG THdl KY D^N 2020 NGHIEN C6U - TRAP POI [ ^ i <
mang t i n h "dugc - thua" trong cugc t r a n h
dua p h a t t r i e n cung thdi dai, eung cac
"cUdng qudc 5 chau" de quyet dinh rut
ngan khoang each p h a t t r i e n so vdi cae
nude di trUde de, cd the "hda rdng', da trd
t h a n h n h i e m vu khach quan, mang tinh
lieh suf
Nhu vay, trong giai doan mdi, van phai
k h a n g dinh nguyen ly dn dinh de p h a t
trien, nhUng each nhin ve dn dinh phai
cd sU thay ddi Dd la dn dinh nhd vao
phat trien, thong qua p h a t t r i e n va trong
sU p h a t trien Tinh b e n vdng cua t a n g
trudng n h a n h n a m trong nguyen ly quan
trgng nay
6 Phdt trien cung thdi dai, theo
kip biCdc tien cua thdi dai
Trong lich suf p h a t t r i e n , the gidi da
tUng chdng kie'n r a t nhieu mo hinh kinh
te Gidi nghien edu da dUa ra n h d n g so' lieu cho tha'y, trong sudt 2000 n a m ke tU dau Cong lieh den nay, kinh te the gidi
ve eg b a n da t r a i qua 3 da'u mdc quan trgng xet ve tdc do t a n g trddng Dd la: Giai doan khdi dau keo dai 1000 n a m (0-1000), kinh te the gidi t a n g trudng khdng dang ke, binh quan khoang 0,01%/nam Giai doan II: 820 n a m (tU n a m 1000 de'n 1820), t a n g trUdng b i n h q u a n d a t 0,22%/nam, cao hon binh quan cua 1000
n a m trUde tdi 22 lan, song van con r a t
tha'p Giai doan III: iii n a m 1820 den
n a m 1998 (178 nam), mdc t a n g trUdng binh quan len 2,21%/nam, cao hon binh quan cua 820 n a m trUde 10 lan, va gap
221 lan so vdi binh quan cua 1000 n a m dau) (Xem b a n g 1)
Bang 1 GDP, toe dp tang trvTofng GDP toan cau va cac vung chu yeu (0-1998 A.D)
ty USD quoc te n a m 1990 Tay Au
Western Offshotts
(My, Canada, Uc
va Newsealand)
Nhat
Tong nhom A
Chau My La t i n h
Dong Au vh Lien
bang X6 Viet cu
Chau A (Khong ke
Nhat Ban)
Chau Phi
Tong nhom B
The gidi
11,1 0,5
1,23,2
12,8
2,2 3,5
77,0
7,013,7
89,7
102,5
10,2 0,8
20,7
14,1
4,6 5,4
78,9
31,0
102,7
116,8
163,7 13,5
2.582,0
198,0
14,1 60,9
390,5
1.039,0
496,5
694,4
6.961,0 8.456,0
0,10
17.998,0
2.942,0 1.793,0
9.953,0
0,07
15.727,0
33.726,0
(toe do tang tn/dng binh quan nam) -0,01
0,05
0,23
0,01
0,07 0,05
0,00
0,10
0,01
0,01
0,34 0,35
2,75
0,32
0,14 0,29
0,20
1,99
0,19
0,22
2,13 3,68
2,57
3,05 1,92
1,84
1,96
2,21
Nguon: Appendix
2001), p28
B; Angus Maddison: The World economy: Amillennial Perspective (OECD
Trang 8[TOI NGHIEN cim - TRAO DOI XAY DUNG MO HiNH PHAT T R I ^ N KINH TE V I 6 T NAM TRONG THdl KY DEN 2020
P h a n tich sd lieu b a n g 1 eho tha'y, kinh
te the gidi mdi p h a t t r i e n khoang 190
n a m gan day So vdi lich suf 5000 n a m eua
n h a n loai thi sU p h a t t r i e n kinh te n h a n h
chdng dudng nhu vUa mdi bSt dau Trong
2 the ky qua, dac biet tU gida the ky XX
den nay, kinh te the gidi vifa p h a t t r i e n
n h a n h , vi/a kiem eh Ung nhieu loai mo
h i n h kinh te khac nhau Su sang lgc eua
thUc te da lam ndi b a t tinh hgfp ly, hieu
qua eua kinh te thi trUdng Cd mgt sd^ mo
h i n h (bien the), nhUng ve eg b a n deu
thuoc hai loai dien hinh: kinh te thi
trudng tu do (My) va kinh te thi trUdng xa
hgi (mgt sd nUde Tay va B^e Au: DUc,
Thuy Dien ) Mac du ed sU khac biet, song,
nhdng nen kinh te thi trUdng p h a t trien
n h a t ngay nay (gdm 30 nUdc la t h a n h vien
cua Td chdc Hgp tac va p h a t trien kinh te
- Organisation for Economic Co-operation
and Development - OECD), deu cd chung
dac diem eg ban la mgi boat dgng tuan thu
theo nguyen tac thi trUdng
Mgt nhdm nUde cham p h a t t r i e n nhd
t a n g toe da trd t h a n h NIEs ehi trong thdi
gian khoang 3-4 t h a p ky, cd nUde da gia
n h a p OECD (Han Qudc) Tuy khong h o a n
toan dap theo khuon m i u eua cae nUdc di
trUde nhUng cac nUde NIEs deu la n h d n g
n e n kinh te thi trUdng Nguyen tae ay da
tao ra cae nUdc cong nghiep p h a t t r i e n va
dang d i n dat k i n h te the gidi bUde vao ky
nguyen kinh te tri thUe
Trong nghien cdu cae mo h i n h kinh t e ,
van de dat ra la, vi sao cd nhieu nUde di
theo md h i n h k i n h te t h i trUdng, nhUng
chi mgt sd it nUdc t h a n h cong? Cau t r a
ldi la d tinh hieu qua cua moi mo h i n h
kinh te thi trUdng dugc chgn lUa va theo
dudi Tdng k e t kinh nghiem p h a t t r i e n
kinh te cua cac nUde OECD va nhUng n e n
kinh te mdi CNH cho tha'y, eae mo h i n h
kinh te thi trUdng cu the du cd k h a c nhau
d diem nay diem khac, nhUng de cd hieu
qua, deu mang n h d n g d^c diem chung, co
ban, dd la:
- Cd t i n h c a n h t r a n h eao
- Binh d a n g t r o n g tie'p c a n gia n h a p t h i trUdng
- Can t h i e p Chinh phu hcfp ly; luat
p h a p (kinh te) ro r a n g , m i n h bach va ed hieu lUe
Mdi dac diem chung neu t r e n deu h a m chUa n h i e u ngi dung, da dugfc cac cong
t r i n h n g h i e n cdu p h a n tich sau sac ca ve
k h i a c a n h hoc t h u a t l l n thUc t i i n NhUng n e n k i n h te c h a m p h a t t r i e n ngay nay ed t h e dUa vao dd de lUa chgn hoac
s a n g tao r a cac mo h i n h p h a t t r i e n kinh
te phu h g p Vdi hg, ne'u ed "lgi the' eua ngudi di sau" t h i lui t h e ay chinh la k h a
n a n g hge hoi va b a t chudc (ed s a n g tao) eai hay, ddng t h d i cd eg hgi t r a n h dugc eai sai eua ngUdi di trUdc ThUe te p h a t
t r i e n k i n h te t h e gidi ndi ehung va cac
n e n k i n h te OECD va N I E s ndi r i e n g eho tha'y, nhUng nUdc k i n h te t h i trUdng p h a t
t r i e n nha't t h e gidi n g a y nay k h o n g phai
k h o n g ed t h a t bai (khong hieu qua hoac suy thoai), t h a m ehi cdn r a t n a n g n e , nhung viee hg trd t h a n h OECD va NIEs
da chUng to, k h o n g p h a i md h i n h tdng quat ma hg theo dudi bi t h a t bai, ma ehi
t h a t bai mdi khi n e n k i n h te ay khong
d a m bao duge 3 dac diem chung da neu ra
Mo h i n h k i n h te t h i trUdng dinh hUdng XHCN d nude t a tuy eon n h i e u v a n de can tie'p tuc n g h i e n eUu, nhUng nguyen tac t h i t r u d n g t r o n g b o a t dgng k i n h te can dugc k h a n g dinh n h u mgt trong
n h d n g k e t luan ly luan da dugc thUc t i i n kiem dinh Vi vay, ve m a t y thdc h e , chung ta ed du can cd de giuong cao nggn
cd CNXH nhUng k h o n g vi t h e m a khong
sd dung n h d n g t r i thUe m a n g t i n h cong
cu ma loai ngudi da m a t bao eong sde eua nhieu the he mdi tich luy dugc P h a t
t r i e n cung t h d i dai la theo kip budc tie'n cua t h d i dai ve tU duy, ve tri thdc, la tiep thu duge t i n h hoa v a n h d a tri t h d c cua
Trang 9X A Y DUNG MO HiNH P H A T TRIEN KINH T £ VIET NAM TRONG THCJI KY D6'N 2020 NGHIEN CIA) - TRAO DOI lo'i rrwi
n h a n l o a i , d d n g t h d i d d n g g d p t r i t h d c ,
v a n h d a V i e t N a m v a o sU p h a t t r i e n v a n
m i n h n h a n l o a i
TA! LIEU THAM KHAO
• Amartya Sen (2002), Phdt trien Id quyen tU
do, NXB Thdng ke, Ha Noi
Angus Maddison (2001), The World
econo-my: Amillennial Perspective, (OECD 2001)
• Bruno Amoroso (2001), On Globalization
-Capitalism in the 21st Century, Roskilde,
Denmark
Oxfam International (1997), Tdng trUdng
vai cong bang, Chuong t r i n h thao luan ve
chu de xoa doi giam ngheo t h d n g 9/1997
Michael P.Todaro (1998), Kinh te hoc cho
the giai thii ba, Nxb Giao due, Ha Noi
Mark Shousen (2007), The Big Three in
Economics M.E Sharpe, Armonk, New
York London, England 2007
• Phdt triin con ngiidi - Tic quan niem den
chien lugc vd hdnh dgng, NXB Chinh tri
Qudc gia, Ha Noi, 1999
• Korea Nuclear Energy Foundation - KNEF,
2008
+ Harvard University - J o h n F Kennedy
School Government -+ Chifong t r i n h chau A: Lua chon T h a n h
cong Bai hoc tH Dong A va Dong Nam A
cho tuong lai cua Viet Nam - Mot khuon khd chinh sach p h a t t r i e n kinh te - xa hoi cho Viet Nam trong giai doan 2011
-2020
Bui The Ci/dng, "Ky nguyen dan sd vang d
Viet Nam: mot dai luong trong bai toan phat trien?"
Hoi thao "Chien luoc p h a t trien kinh te-xa hoi cua Viet Nam trong bdi canh hoi n h a p qudc te", Vien Chien luoc p h a t t r i e n Ha Noi, 24/6/2004
Shu Yongqing (2002), "Xa hoi loai ngUdi di
ve dau? Hoi cd va binh luan ve the ky XX", Vien Thong tin khoa hoc xa hoi, Sd TN
2002 - 76 & 77, Ha Noi 2002
Bui T a t T h a n g (2006), Chuyen dich ca cdu
ngdnh kinh te a Viet Nam, Nha xuat b a n
Khoa hoc Xa hoi, Ha Noi
T r a n Van Tho (1997), "Cong nghiep hoa Viet Nam trong th&i dai chau A - Thai Binh
Duong", Thai bdo Kinh te Sdi Gdn, VAPEC,
1997
T r a n Van Tho (2008), "TU cai each t i e m tien den xay dUng co che' chat luong cao", Hpi thao Nha Trang, t h a n g 7/2008
• :•!
r1-