Quản lý Rủi ro tín dụng tại Sở giao dịch I Ngân hàng công thương Việt Nam.

Luận văn : Quản lý Rủi ro tín dụng tại Sở giao dịch I Ngân hàng công thương Việt Nam.

LỜI MỞ ĐẦU

Cùng với công cuộc cải cách, đổi mới và mở cửa nền kinh tế, là việc Việt Nam ra nhập WTO đã trở thành cơ hội giúp cho các ngân hàng có những bước phát triển vượt bậc như việc mở rộng quy mô hoạt động, nâng cao chất lượng sản phẩm dịch vụ, tăng cường mạng lưới dịch vụ, tăng cường mạng lưới chi nhánh và hiện đại hóa công nghệ Cả nước hiện có: 5 ngân hàng thương mại nhà nước, 48 ngân hàng thương mại cổ phần, 30 ngân hàng liên doanh và chi nhánh ngân hàng nước ngoài, 1 ngân hàng chính sách, 1 ngân hàng phát triển, 22 công ty tài chính và công ty cho thuê tài chính, hệ thống quỹ tín dụng nhân dân với gần 1000 đơn vị Một điều kiện khác cũng đã tác động một phần không nhỏ đến sự phát triển của hệ thống ngân hàng Việt Nam đó là sự đầu tư tài trợ nước ngoài Có thể nói Việt Nam hiện nay đang là điểm nóng thu hút vốn đầu tư trong và ngoài nước

Hiện nay với xu thế toàn cầu hóa, vấn đề hội nhập quốc tế là tất yếu khách quan đối với các quốc gia trên thế giới Hội nhập quốc tế bên cạnh những thách thức to lớn lại tạo ra những cơ hội phát triển và áp dụng những tiến bộ của nhân loại trên toàn thế giới Trong xu thế ấy, hệ thống tài chính nói chung và hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam nói riêng không chỉ là huyết mạch của nền kinh tế quốc dân mà còn mang trong mình cơ hội vươn ra khu vực và thế giới Đó cũng chính là yêu cầu đòi hỏi mỗi ngân hàng phải nâng cao năng lực tài chính, nâng cao sức cạnh tranh, nâng cao chuẩn hóa bằng các chuẩn mực quốc tế, chuẩn hóa các quy trình nghiệp vụ

Tận dụng triệt để các cơ hội, ngân hàng Công thương Việt Nam đã và đang ra sức phát triển các sản phẩm dịch vụ và ngày càng hoàn thiện mình để thu hút sự đầu tư trong nước cũng như đầu tư nước ngoài và có thể trụ vững trong những cuộc cạnh tranh ngày càng khốc liệt giữa hệ thống ngân hàng thương mại trong nước, và sự xuất hiện ngày càng nhiều văn phòng đại diện cũng như chi nhánh của các ngân hàng nước ngoài.

Hoạt động cơ bản của các ngân hàng thương mại nói chung và của ngân hàng Công thương Việt Nam nói riêng là huy động vốn và cho vay Xã hội nước ta ngày càng phát triển, cuộc sống của nhân dân cải thiện rõ rệt, họ

đã có của ăn của để cho nên việc họ có nhiều tài sản đặc biệt là tiền mặt và vàng là tất yếu Nhưng không phải lúc nào họ cũng cần một lượng tài sản lớn

để sử dụng, nên sẽ có một lượng tiền mặt nhàn rỗi Tuy nhiên có những người

có lượng tiền không sử dụng đến thì cũng có những người rất cần tiền để sử dụng, họ khan hiếm tiền mặt Vì vậy cả hai loại người này sẽ cùng tìm đến chung gian tài chính là ngân hàng để thỏa mãn những nhu cầu của mình

Với vai trò là doanh nghiệp nhà nước trên địa bàn, chịu sự quản lý trực tiếp của ngân hàng Công thương và ngân hàng Nhà nước, do vậy Sở giao dịch

I có trách nhiệm thực hiện chính sách phát triển kinh tế thông qua cấp tín dụng cho doanh nghiệp, dự án, hộ gia đình, tuy nhiên việc thực hiện như thế nào, cho ai vay, vay bao nhiêu… cần đảm bảo nguyên tắc tín dụng của ngân hàng Công thương Tuy nhiên, khi hoạt động cho vay của Sở giao dịch I ngày càng tăng thì đồng nghĩa với việc đối mặt với những rủi ro ngày càng cao Qua đó chúng ta có thể thấy tầm quan trọng của việc quản lý những rủi ro có thể xảy ra, và hạn chế chúng như thế nào để mang lại hiệu quả cho vay cao

nhất Vì những lí do đó cho nên em đã chọn đề tài: “Quản lý Rủi ro tín dụng tại Sở giao dịch I Ngân hàng công thương Việt Nam” Kết cấu của chuyên

đề thực tập bao gồm:

Chương I: Những vấn đề về rủi ro tín dụng tại ngân hàng thương mạiChương II: Thực trạng quản lý rủi ro tín dụng tại Sở giao dịch I Ngân hàng Công thương Việt Nam

Chương III: Giải pháp tăng cường quản lý rủi ro tín dụng tại Sở giao dịch I Ngân hàng Công thương Việt Nam

Em xin chân thành cảm ơn thầy giáo PGS.TS Đàm Văn Huệ đã tận tình hướng dẫn em hoàn thành Báo cáo tổng hợp thực tập này Đồng thời em xin gửi lời cảm ơn tới quý ngân hàng và các anh chị nhân viên của Sở giao dịch I Ngân hàng Công thương Việt Nam đặc biệt là các cán bộ nhân viên ở phòng quản lý rủi ro đã tận tình chỉ bảo và tạo điều kiện tốt nhất trong suốt quá trình thực tập để em có thể hoàn thành bản chuyên đề tốt nghiệp này

Em xin chân thành cảm ơn!

CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ VỀ RỦI RO TÍN DỤNG TẠI

NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI

1.1 NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VÀ NHỮNG HOẠT ĐỘNG TÍN DỤNG CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI

1.1.1 Khái niệm Ngân hàng thương mại

NH là một trong các tổ chức tài chính quan trọng nhất của nền kinh tế,

là người cho vay chủ yếu đối với hàng triệu hộ tiêu dùng (cá nhân và hộ gia đình) và với hầu hết cơ quan Chính quyền địa phương, và là tổ chức thu hút tiết kiệm lớn nhất trong hầu hết mọi nền kinh tế Hàng triệu cá nhân, hộ gia đình và các doanh nghiệp, các tổ chức kinh tế - xã hội đều gửi tiền tại các NH

NH đóng vai trò người thủ quỹ cho toàn xã hội Và có thể nói rằng trên toàn thế giới đây là loại hình tổ chức trung gian tài chính cung cấp các khoản tín dụng trả góp cho người tiêu dùng với quy mô lớn nhất NH bao gồm nhiều loại tùy thuộc vào sự phát triển của nền kinh tế nói chung và hệ thống tài chính nói riêng, trong đó NHTM thường chiếm tỷ trọng lớn nhất về qui mô tài sản, thị phần và số lượng các NH

Tóm lại, NH là các tổ chức tài chính cung cấp một danh mục các dịch

vụ tài chính đa dạng nhất – đặc biệt là tín dụng, tiết kiệm, dịch vụ thanh toán

và thực hiện nhiều chức năng tài chính nhất so với bất kỳ một tổ chức kinh doanh nào trong nền kinh tế

Tùy theo yêu cầu của người quản lí có thể phân chia các NH theo nhiều hình thức khác nhau như phân chia theo hình thức sở hữu, hoặc theo tính chất hoạt động hoặc theo cơ cấu tổ chức Tuy nhiên phổ biến nhất hiện nay là phân loại các NHTM theo hình thức sở hữu bao gồm có các loại như: NH sở hữu tư nhân, NH sở hữu của các cổ đông (NH cổ phần), NH sở hữu Nhà nước, NH liên doanh

1.1.2 Hoạt động tín dụng ngân hàng

1.1.2.1 Khái niệm, đặc điểm và phân loại tín dụng ngân hàng

• Khái niệm

Có thể định nghĩa tín dụng NH theo nhiều cách như:

Tín dụng là quan hệ vay mượn, gồm cả cho vay và đi vay Tuy nhiên khi gắn tín dụng với chủ thể nhất định như NH hoặc các trung gian tài chính khác thì chỉ bao hàm nghĩa NH cho vay

Hoặc theo Luật các tổ chức tín dụng của nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam, điều 49 có ghi: “Tổ chức tín dụng được cấp tín dụng cho tổ chức, cá nhân dưới các hình thức cho vay, chiết khấu thương phiếu và giấy tờ

có giá khác, bảo lãnh, cho thuê tài chính và các hình thức khác theo qui định của NHNN”

Như vậy, tín dụng là hoạt động sinh lời nhất song rủi ro cao nhất cho NHTM Rủi ro này, có rất nhiều nguyên nhân, đều có thể gây ra tổn thất có thể chiếm phần lớn vốn của chủ, đẩy NH đến phá sản Do vậy, NH phải cân nhắc kỹ lưỡng, ước lượng khả năng rủi ro và sinh lời khi quyết định tài trợ

• Đặc điểm tín dụng NH

Hoạt động tín dụng NH dựa trên sự lựa chọn đối nghịch giữa người đi vay và người cho vay _ NH Một bên là người đi vay chấp nhận mọi mạo hiểm để sử dụng vốn và bên còn lại thì mong muốn sự an toàn cao nhất cho phần vốn mà mình đã cho khách hàng vay Thông tin không cân xứng giữa hai chủ thể này đã hàm chứa rủi ro rất cao cho NH vì thể có thể nói đặc điểm nổi bật nhất của tín dụng NH đó là luôn hàm chứa rủi ro

• Phân loại tín dụng NH

Có nhiều tiêu thức để phân loại tín dụng NH do đó có nhiều cách phân loại khác nhau như:

Bảng 1: Hình thức phân loại tín dụng ngân hàng.

Chỉ tiêu phân loại theo Hình thức tín dụng

- Tín dụng trung hạn

- Tín dụng dài hạnHình thức tài trợ - Cho vay

- Chiết khấu thương phiếu

- Bảo lãnh

- Cho thuê tài chínhTài sản đảm bảo - Tín dụng có tài sản đảm bảo

- Tín dụng không có tài sản đảm bảo

Ngành kinh tế - Tín dụng công nghiệp

- Tín dụng thương mại dịch vụ

- Tín dụng nông, lâm nghiệp

1.1.2.2 Hoạt động tín dụng của ngâ hàng thương mại

● Cho vay

Cho vay trực tiếp từng lần

Là hình thức cho vay tương đối phổ biến của NH đối với các khách hàng không có nhu cầu vay thường xuyên, không có điều kiện vay để được cấp hạn mức thấu chi Một số khách hàng sử dụng vốn chủ sở hữu là chủ yếu, chỉ khi có nhu cầu thời vụ, hay mở rộng sản xuất đặc biệt mới vay NH, tức là vốn từ NH chỉ tham gia vào một số giai đoạn nhất định của chu kì sản xuất

kinh doanh.

Cho vay theo hạn mức

Đây là nghiệp vụ tín dụng theo đó NH thỏa thuận cấp cho khách hàng hạn mức tín dụng Hạn mức tín dụng có thể tính cho cả kì hoặc cuối kì Đó là

số dư tối đa tại thời điểm tính Hạn mức tín dụng được cấp trên cơ sở kế hoạch sản xuất kinh doanh, nhu cầu vốn và vay vốn của khách hàng

Cho vay thấu chi

Thấu chi là nghiệp vụ cho vay qua đó NH cho phép người vay chi trội trên số dư thanh toán của mình đến một giới hạn và trong khoảng thời gian nhất định Giới hạn này được gọi là hạn mức thấu chi

Để được thấu chi khách hàng phải làm đơn xin NH hạn mức thấu chi và thời gian thấu chi (có thể phải trả phí cam kết cho NH) Trong quá trình hoạt động, khách hàng có thể kí séc, lập ủy nhiệm chi, mua thẻ séc…vượt quá số

dư tiền gửi để chi trả Khi khách hàng có tiền nhập về tài khoản tiền gửi NH

sẽ thu nợ gốc và lãi Số lãi mà NH phải trả:

Lãi suất thấu chi × Thời gian thấu chi × Số tiền thấu chi

Các khoản chi quá hạn mức thấu chi sẽ chịu lãi suất phạt và bị đình chỉ

: Số dư tiền thanh toán

Sơ đồ 1 : Cho vay thấu chi

phần lớn là không có đảm bảo, có thể cấp cho cả doanh nghiệp lẫn cá nhân vài ngày trong tháng, vài tháng trong năm dùng để trả lương, chi các khoản phải nộp, mua hàng,… Hình thức này nhìn chung chỉ sử dụng đối các khách hàng có độ tin cậy cao, thu nhập đều đặn và kì thu nhập ngắn.

Cho vay trả góp

Cho vay trả góp là hình thức tín dụng, theo đó NH cho phép khách hàng trả gốc làm nhiều lần trong thời hạn tín dụng đã thỏa thuận Cho vay trả góp thường được áp dụng đối với các khoản vay trung và dài hạn, tài trợ cho tài sản cố định hoặc hàng lâu bền Số tiền trả mỗi lần được tính toán sao cho phù hợp với khả năng trả nợ (thường là từ khấu hao và thu nhập sau thuế của

dự án, hoặc từ thu nhập hàng kỳ của người tiêu dùng)

NH thường cho vay trả góp đối với người tiêu dùng thông qua hạn mức nhất định NH sẽ thanh toán cho người bán lẻ về số hàng hóa mà khách hàng

đã mua trả góp Các cửa hàng bán lẻ nhận ngay tiền sau khi bán hàng từ phía

NH và làm đại lí thu tiền cho NH, hoặc khách hàng trực tiếp cho NH Đây là hình thức tín dụng tài trợ cho người mua nhằm khuyến khích tiêu thụ hàng hóa

Cho vay gián tiếp

Phần lớn cho vay của NH là cho vay trực tiếp Bên cạnh đó NH cũng phát triển các hình thức cho vay gián tiếp Đây là hình thức cho vay thông qua các tổ chức trung gian

NH có thể chuyển một vài khâu của hoạt động cho vay sang các tổ chức tín dụng trung gian như thu nợ, phát tiền vay… Tổ chức trung gian cũng

có thể đứng ra tín chấp cho các thành viên vay, hoặc các thành viên trong nhóm bảo lãnh cho một thành viên vay Điều này rất thuận tiện khi người vay không có hoặc không đủ tài sản thế chấp Để bù đắp một phần chi phí trung gian, NH trích một phần thu nhập lại cho trung gian

NH cũng có thể cho vay thông qua người bán lẻ các sản phẩm đầu vào của quá trình sản xuất Việc cho vay theo cách này sẽ hạn chế người vay sử dụng tiền sai mục đích

Cho vay luân chuyển

Là nghiệp vụ cho vay dựa trên luân chuyển của hàng hóa Doanh nghiệp khi mua hàng có thể thiếu vốn NH có thể cho vay để mua hàng và sẽ thu nợ khi doanh nghiệp bán hàng Đầu năm hoặc quí, người vay phải làm đơn xin vay luân chuyển NH và khách hàng thỏa thuận với nhau về phương thức vay, hạn mức tín dụng, các nguồn cung cấp hàng hóa và khả năng tiêu thụ Hạn mức tín dụng có thể được thỏa thuận trong một năm hoặc vài năm Đây không phải là thời hạn hoàn trả mà là thời hạn để NH xem xét lại mối

Sơ đồ 2: Cho vay gián tiếp

(1) (2)

(1) Phân tích tín dụng trước khi cho vay

(2) NH phát tiền vay trực tiếp cho khách hàng

(3) Các tổ chức trung gian thu nợ hộ NH

quan hệ với khách hàng và quyết định có cho vay nữa hay không tùy mối quan hệ giữa NH và khách hàng cũng như tình hình tài chính của khách hàng Nếu doanh nghiệp gặp khó khăn trong tiêu thụ thì NH sẽ gặp khó khăn trong việc thu hồi vốn do thời hạn của khoản vay không được qui định rõ ràng.

● Cho thuê tài sản

Cho thuê của NH thường là hình thức tín dụng trung và dài hạn NH mua tài sản cho khách hàng thuê với thời hạn sao cho NH phải thu gần đủ hoặc thu đủ giá trị của tài sản cho thuê cộng lãi Hết hạn thuê, khách hàng có thể mua lại tài sản đó

Cho thuê (thuê – mua) giống một khoản cho vay thông thường ở chỗ

NH phải xuất tiền với kì vọng thu về cả gốc và lãi sau thời hạn nhất định; khách hàng phải trả gốc và lãi dưới hình thức tiền thuê hàng kì NH cũng phải đối đầu với rủi ro khi khách hàng kinh doanh không có hiệu quả không trả được tiền thuê đầy đủ và đúng hạn Tuy nhiên, cho thuê có nhiều điểm khác biệt so với cho vay như tài sản đi thuê vẫn thuộc sở hữu NH vì thế không ghi vào bảng cân đối tài sản của người vay, không làm tăng cơ cấu nợ của người vay, NH có quyền thu hối nếu thấy người thuê không thực hiện đúng hợp đồng, đồng thời NH cũng phải có tránh nhiệm cung cấp đúng loại tài sản cần cho khách hàng và phải bảo đảm về chất lượng của loại tài sản đó Cho thuê không có tài sản đảm bảo, nhiều tài sản thuê mang tính đặc chủng, khó bán, khi thu hồi chi phí tháo dỡ cao… nên cho thuê rủi ro rất cao đối với NH

● Bảo lãnh

Bảo lãnh của NH là cam kết của NH dưới hình thức bảo lãnh về việc thực hiện nghĩa vụ tài chính thay cho khách hàng của NH khi khách hàng không thực hiện đúng nghĩa vụ như cam kết

Bảo lãnh là hình thức tài trợ của NH cho khách hàng, qua đó khách hàng có thể tìm nguồn tài trợ mới, mua được hàng hóa hoặc thực hiện được

các hoạt động sản xuất kinh doanh nhằm thu lợi.

Bảo lãnh là hình thức tài trợ thông qua uy tín NH không xuất tiền ngay khi bảo lãnh, do vậy bảo lãnh được coi là tài sản ngoại bảng Tuy nhiên, khi khách hàng không thực hiện được cam kết, NH phải thực hiện nghĩa vụ chi trả cho bên thứ ba Khoản chi này được xếp vào loại tài sản “xấu” trọng nội bảng, cấu thành nợ quá hạn Chính vì vậy, bảo lãnh cũng chứa đựng các rủi ro như một khoản cho vay và đòi hỏi NH phân tích khách hàng như khi cho vay

Bảo lãnh của NH tạo mối liên hệ trách nhiệm tài chính và sản sẻ rủi ro Trách nhiệm tài chính trước hết thuộc về khách hang, trách nhiệm của NH là thứ cấp khi khách hàng không thực hiện nghĩa vụ với bên thứ ba Do mối liên

hệ giữa NH với khách hàng có khả năng ràng buộc khách hàng phải thực hiện cam kết Bảo lãnh cũng góp phần giảm bớt thiệt hại tài chính cho bên thứ ba khi tổn thất xảy ra

● Chiết khấu thương phiếu

Thương phiếu được hình thành chủ yếu từ quá trình mua bán chịu hàng hóa và dịch vụ giữa khách hàng với nhau Người bán có thể giữ thương phiếu đến hạn để đòi tiền người mua hoặc mang đến NH để xin chiết khấu trước hạn Số tiền NH ứng trước thụ thuộc vào lãi suất chiết khấu và thời hạn cũng như lệ phí chiết khấu

Bên cạnh việc áp dụng lãi suất chiết khấu, NH có thể yêu cầu khách hàng trả thêm lệ phí chiết khấu đối với những trường hợp cụ thể có liên quan đến rủi ro và chi phí đòi tiền

Nghiệp vụ chiết khấu được coi là đơn giản, dựa trên sự tín nhiệm giữa

NH và người kí tên trên thương phiếu Để thuận tiện cho khách, NH thường

kí với khách hợp động chiết khấu Khi cần chiết khấu, khách hàng chỉ cần gửi thương phiếu lên NH xin chiết khấu NH sẽ kiểm tra chất lượng thương phiếu

và thực hiện chiết khấu Do tối thiểu có hai người cam kết trả tiền cho NH

nên độ an toàn của thương phiếu tương đối cao trừ trường hợp NH kí miễn truy đòi đối với khách hàng Hơn nữa, NHTM có thể tái chiết khấu thương phiếu tại NHNN để đáp ứng nhu cầu thanh khoản với chi phí thấp.

1.2 RỦI RO TÍN DỤNG CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI

1.2.1 Khái niệm về rủi ro tín dụng

NHTM là loại doanh nghiệp kinh doanh hàng hóa đặc biệt – hàng hóa tiền tệ Đa phần trong đoa các khoản tiền gửi phải trả khi có yêu cầu Nguồn tiền của các NHTM đang có thay đổi mạnh mẽ do gia tăng cạnh tranh trong

hệ thống NH, giữa các NH với các TCTC dưới dưới ảnh hưởng của công nghệ thông tin và quá trình toàn cầu hóa Các nguồn tiền gửi của cá nhân và doanh nghiệp trở nên dễ dàng di chuyển hơn, nhạy cảm với lãi suất hơn Điều này tạo thuận lợi hơn cho một NH trong việc tìm kiếm nguồn tiền song lại làm tăng tính mỏng manh, kém ổn định của cả hệ thống Tài sản của NH chủ yếu là các động sản tài chính (các khoản cho vay, chứng khoán) với tính rủi ro thị trường, RRTD cao Công nghệ NH cho phép NH có thể chuyển nguồn tiền của mình đầu tư tới các vùng, các thị trường khác nhau ngày càng xa trụ sở chính Điều này, một mặt cho phép NH giảm bớt rủi ro thông qua đa dạng hóa khách hàng, đa dạng sản phẩm và thị trường, song mặt khác cũng làm tăng tín dụng rủi ro do tính biến động lớn trên thị trường thế giới và khu vực, do thông tin sai lệch…

Phân chia rủi ro theo các loại tài sản gồm có: Rủi ro trong quản lí kinh doanh ngân quỹ, rủi ro tín dụng, rủi ro trong quản lý và kinh doanh chứng khoán, rủi ro trong cho thuê và rủi ro đối với các tài sản khác của NH Phân chia rủi ro theo nguyên nhân – các nhân tố tác động – gồm có rủi ro do người vay không trả nợ cho NH, rủi ro do lãi suất thay đổi, rủi ro do tỷ giá thay đổi, rủi ro do các nguyên nhân khác như mất trộm, cháy, giấy tờ giả…Có các loại rủi ro phổ biến như: rủi ro tín dụng, rủi ro hối đoái, rủi ro lãi suất, rủi ro thanh

Khi nghiên cứu về lĩnh vực NH ta thường được biết đến RRTD, vậy thế

nó là gì? RRTD là khả năng xảy ra những tổn thất ngoài dự kiến cho NH do khách hàng vay không trả đúng hạn, không trả, hoặc không trả đầy đủ vốn và lãi Khi thực hiện cho vay một khách hàng cụ thể, NH không dự kiến là khoản cho vay đó sẽ bị tổn thất Tuy nhiên những khoản cho vay đó luôn hàm chứa rủi ro Một số ý kiến cho rằng trên quan điểm quản lý toàn bộ NH, tỷ lệ tổn thất dự kiến đối với hoạt động tín dụng luôn được xác định trước trong chiến lược hoạt động chung Do vậy, khi tổn thất dưới mức tỷ lệ tổn thất dự kiến,

NH coi đó là một thành công trong quản lý

Theo quy định về phân loại nợ, trích lập và sử dụng dự phòng để xử lý RRTD trong hoạt động của TCTD được ban hành theo Quyết định số 493/2005/QĐ-NHNN ngày 22/04/2005 của Thống đốc NHNN “RRTD trong hoạt động NH của tổ chức tín dụng”, được coi là khả năng xảy ra tổn thất trong hoạt động NH của TCTD do khách hàng không thực hiện hoặc không

có khả năng thực hiện nghĩa vụ của mình theo cam kết

Theo quyết định 493/2005/QĐ-NHNN ngày 22/04/2005 RRTD xuất phát từ nhiều yếu tố và có thể được chia làm 2 nhóm chính: Nhóm thuộc về

cơ chế, chính sách và bản thân NH: Thiếu chính sách cho vay, thiếu các tiêu chuẩn rõ ràng, việc chấp nhận tín dụng quá tập trung, thiếu sự kiểm soát chặt chẽ, khoa học…; Nhóm thuộc về con người trong đó có cán bộ NHTM và người đi vay.Các yếu tố thuộc về hai nhóm trên vừa có tính độc lập tương đối, vừa quan hệ chặt chẽ và chi phối lẫn nhau, có thể làm cho hoạt động của NHTM giảm thiểu được rủi ro, nâng cao chất lượng, hiệu quả tín dụng NH Nhưng chúng cũng có thể gây ra những tổn thất, thậm chí rất lớn, dẫn tới phá sản của một hoặc một số NHTM Chẳng hạn sự yếu kém, thiếu đồng bộ, thiếu nhất quán trong cơ chế, chính sách cho vay, dẫn tới tình trạng cán bộ quản lý

NHTM, hoặc người đi vay lợi dụng, đặc biệt nguy hại khi cán bộ nắm quyền lãnh đạo, chi phối hoạt động của NHTM bị sa sút phẩm chất đạo đức nghề nghiệp.

1.2.2 Bản chất, nguyên nhân và dấu hiệu của rủi ro tín dụng

ra Khả năng hoàn trả tiền vay của khách hàng có thể bị thay đổi do nhiều nguyên nhân Hơn nữa, nhiều cán bộ NH không có khả năng thực hiện phân tích tín dụng thích đáng Do vậy, trên quan điểm quản lý toàn bộ NH, RRTD

là không thể tránh khỏi, là khách quan Nhiều quan điểm nhất trí rằng, RRTD

la bạn đường trong kinh doanh, có thể đề phòng, hạn chế, chứ không thể loại trừ Do vậy, rủi ro dự kiến luôn được xác định trước trong chiến lược hoạt động chung của NH

1.2.2.2 Nguyên nhân gây ra rủi ro tín dụng

● Những nguyên nhân bất khả kháng

Những nguyên nhân bất khả kháng tác động tới người vay, làm họ mất khả năng thanh toán cho NH Ví dụ: Thiên tai, chiến tranh, hoặc những thay đổi tầm vĩ mô (thay đổi Chính phủ, chính sách kinh tế, hàng rào thuế quan…) vượt quá tầm kiểm soát của người vay lẫn người cho vay

Những thay đổi này thường xuyên xảy ra, tác động liên tục tới người vay, tạo thuận lợi hoặc khó khăn cho người vay Nhiều người vay, với bản lĩnh của mình có khả năng dự báo, thích ứng, hoặc khắc phục những khó khăn Trong những trường hợp khác, người vay có thể bị tổn thất song vẫn có

khả năng trả nợ cho NH đúng hạn, đủ gốc và lãi Tuy nhiên, khi tác động của những nguyên nhân bất khả kháng đối với người vay là nặng nề, khả năng trả

nợ của họ bị suy giảm

● Nguyên nhân thuộc về chủ quan người vay

Trình độ yếu kém của người vay trong dự đoán các vấn đề kinh doanh, yếu kém trong quản lí, chủ định lừa đảo cán bộ NH, chây ì…là nguyên nhân gây RRTD Rất nhiều người vay sẵn sàng mạo hiểm với kỳ vọng thu được lợi nhuận cao Để đạt được mục đích của mình, họ sẵn sàng tìm mọi thủ đoạn ứng phó với NH như cung cấp thông tín sai, mua chuộc… Nhiều người vay

đã không tính toán kỹ lưỡng hoặc không có khả năng tín toán kỹ lưỡng những bất trắc có thể xảy ra, không có khả năng thích ứng và khắc phục khó khăn trong kinh doanh Trong trường hợp còn lại, người vay kinh doanh có lãi những vẫn không trả nợ cho NH đúng hạn Họ chây ì với hy vọng có thể quỵt

nợ, hoặc sử dụng vốn vay càng lâu càng tốt

● Nguyên nhân thuộc về NH

Chất lượng cán bộ kém, không đủ trình độ đánh giá khách hàng hoặc định giá không tốt, cố tình làm sai… là một trong những nguyên nhân của RRTD Nhân viên NH phải tiếp cận với nhiều ngành nghề, nhiều vùng, thậm chí nhiều quốc gia Để cho vay tốt, họ phải am hiểu khách hàng, lịnh vực mà khách hàng kinh doanh, môi trường mà khách hàng sống Họ phải có khả năng dự báo các vấn đề liên quan đến người vay… Như vậy, họ cần phải được đào tạo và tự đào tạo kĩ lưỡng, liên tục toàn diện Khi nhân viên tín dụng cho vay đối với khách hàng mà họ chưa đủ trình độ để hiểu kĩ lưỡng, RRTD luôn rình rập họ Sống trong môi trường “tiền bạc”, nhiều nhân viên NH đã không tránh khỏi cám dỗ của đồng tiền Họ tiếp tay cho khác hàng rút rột NH Như vậy, chất lượng nhân viên NH bao gồm trình độ và đạo đức nghề nghiệp không đảm bảo là nguyên nhân RRTD

1.2.3 Các chỉ tiêu phản ánh rủi ro tín dụng

Tuy RRTD là khách quan, song NH phải quản lí RRTD nhằm hạn chế đến mức thấp nhất các tổn thất có thể xảy ra Từ những nguyên nhân nảy sinh RRTD, NH cụ thể hóa thành những chỉ tiêu hoặc dấu hiệu chính phát sinh trong hoạt động tín dụng, phản ánh RRTD:

(1) Nợ quá hạn và tỷ lệ nợ quá hạn trên tổng dư nợ;

(2) Nợ khó đòi và tỷ lệ nợ khó đòi trên tổng dư nợ;

(3) Nợ có vấn đề;

(4) Tính đa dạng giá của tài sản;

(5) Tình hình tài chính và phương án của người vay (các yếu tố của người vay) hoặc xếp hạng tín dụng người vay;

(6) Quan hệ tín dụng giữa NH và khách hàng;

(7) Đảm bảo tiền vay;

(8) Môi trường hoạt động của người vay

Nhiều NH phân loại nợ theo khách hàng để phân tích và đánh giá RRTD Nợ của khách hàng nhóm A được coi có rủi ro thấp nhất, còn nợ khách hàng nhóm D, E được coi là có khả năng mất vốn cao nhất Để cách phân loại này phản ảnh chính xác RRTD, phải có tiêu chuẩn xếp hạng tín nhiệm đúng

Theo Quyết định số 493, nợ của NHTM được chia thành 5 nhóm, với

nợ từ loại 3 đến 5 là nợ xấu, còn nợ nhóm 1 là nợ thông thường thì tỷ lệ trích lập dự phòng là 0%, và nợ nhóm 2_nợ cần chú ý_trích lập dự phòng là 5%

1.2.3.1 Nợ quá hạn

- Nợ quá hạn và tỷ lệ nợ quá hạn trên tồng dư nợ Nợ quá hạn là khoản

nợ mà khách hàng không trả được khi đến hạn thỏa thuận ghi trên hợp đồng tín dụng Khi một món nợ không trả được vào kỳ hạn nợ, toàn bộ nợ gốc còn lại của hợp đồng chuyển thành nợ quá hạn

- Nợ khó đòi và tỷ lệ nợ khó đòi trên tổng dư nợ Nợ khó đòi là khỏan nợ quá hạn và kèm theo một số tiêu chí khác như quá một kì hạn gia hạn nợ, hoặc không có tài sản đảm bảo, hoặc tài sản không bán được, con nợ thua lỗ triền miên, phá sản…

Các chỉ tiêu có liên quan chặt chẽ với nhau và phản ánh các mức độ RRTD khác nhau Đối với NH, việc khách hàng không trả đúng hạn có liên quan đến thanh khoản và rủi ro thanh khoản: Chi phí gia tăng để tìm nguồn mới để chi trả tiền gửi và cho vay đúng hợp đồng Nợ khó đòi là một lời cảnh báo cho NH: Hi vọng thu lại tiền trở nên mong manh, NH cần có biên pháp hữu hiệu để giải quyết

Các quan điểm khác nhau, các cánh tính toán khác nhau về kì hạn nợ và

nợ quá hạn có thể làm các chỉ tiêu này bị biến dạng

Thứ nhất, do định kì hạn nợ không đúng.

Nhiều cán bộ NH khi cho vay không quan tâm thích đáng đến chu kì kinh doanh của người vay, hoặc do nguồn ngắn hạn là chủ yếu, họ đặt kì hạn nợ ngắn để hạn chế rủi ro Kì hạn nợ không phù hợp với thu nhập của người vay Khi đến hạn, người vay dĩ nhiên sẽ không thể trả nợ được, gây nợ quá hạn Khoản nợ này trở thành mối đe dọa tài chính đối với người vay, buộc họ phải trả thêm khoản “Phụ phí” để được gia hạn nợ, hoặc phải chịu lãi suất phạt

Thứ hai, do đảo nợ, hoặc giãn nợ.

Nhiều khoản nợ người vay không có khả năng trả có thể được đảo nợ làm giảm nợ quá hạn so với thực tế Để che dấu đối với NH cấp trên, hoặc để không phải chịu lãi phạt, khách hàng và nhân viên NH cũng có thể giãn nợ đối với khoản nợ mà chắc chắn người vay không thể trả được Những hành vi này làm chỉ tiêu nợ quá hạn và nợ khó đòi không phản ánh đầy đủ RRTD

Thứ ba, do chính sách cho vay,

Rất nhiều các khoản cho vay khó đòi không thể thu hồi phát mại tái sản (Doanh nghiệp Nhà nước, người nghèo, tài sản không rõ rang…) Những khoản cho vay này phần lớn là cho vay theo chỉ thị Chính phủ Khi Chính phủ chưa có biện pháp giải quyết, chúng vẫn tồn tại trên bảng cân đối của NH, trở thành tài sản “ảo” Xử lý khoản nợ này rất phức tạp Nhiều NH loại chúng ra khỏi chỉ tiêu nợ quá hạn, nợ khó đòi, xếp vào nợ khoanh (khi được Chính phủ đồng ý) Tuy nhiên, chúng thực sự đe dọa thu nhập của NH nếu Chính phủ không tìm được nguồn bù đắp

●Các khoản cho vay có vấn đề

Mặc dù chưa đến hạn và chưa được coi là nợ quá hạn, song trong quá trình theo dõi, nhân viên NH nhận tháy có nhiều khoản tài trợ đang có dấu hiệu kém lành mạnh, có nguy cơ trở thành nợ quá hạn Khoản cho vay có vấn

đề được xây dựng dựa trên qui định của NH

●Tính kém đa dạng của tín dụng

Đa dạng hóa là biện pháp hạn chế rủi ro Những thay đổi trong chu kì của người vay là khó tránh khỏi Nếu NH tập trung tài trợ cho nhóm khách hàng, của một ngành, hoặc một vùng hẹp thì rủi ro sẽ cao hơn so với đa dạng hóa

●Mất ổn định vĩ mô

Chính sách thường xuyên thay đổi, lạm phát cao, tình hình chính trị mất ổn định, vùng hay bị thiên tai… đều tạo nên mất ổn định vĩ mô, tác động xấu đến người vay Do vậy, mất ổn định vĩ mô được NH xem là nội dung phản ánh RRTD

1.2.4 Tác động của rủi ro tín dụng

RRTD không phải là một vấn đề mới, mà trái lại nó là vấn đề mà mọi NHTM phải đối mặt Có nhiều nguyên nhân có thể gây ra rủi ro khiến NH không thể thu hồi được nợ khi đến hạn Và những tác động của nó đã và đang gây ra những tác động không tốt với NH nói riêng và cả nền kinh tế nói chung Nhưng việc ảnh hưởng như thế nào nhiều hay ít còn phụ thuộc vào mức độ RRTD

1.2.4.1 Tác động của rủi ro tín dụng đến ngân hàng

Có thể nói hoạt động cơ bản nhất, thường xuyên nhất và mang lại nhiều nguồn lợi nhất cho NH là hoạt động tín dụng Ảnh hưởng trực tiếp nhất là tới lợi nhuận, khi các khoản nợ đến hạn mà khách hàng không thanh toán được

NH phải có các khoản chi phí để quản lý, giám sát và thu hồi nợ, nếu không thu được nợ sẽ phát sinh thêm chi phí phát mại tài sản Và những khoản nợ này sẽ không mang lại thu nhập cho NH hoặc là có nhưng rất ít không đáng

kể Nhằm mục đích hạn chế RRTD các NH phải lập quỹ dự phòng rủi ro từ lợi nhuận đó cũng chính là nguyên nhân làm cho lợi nhuận của NH bị giảm Khi RRTD xảy ra ở mức độ cao, lợi nhuận khồn đủ để bù đắp cho những tổn

thất đã xảy ra, NH phải sử dụng vốn tự có Tuy nhiên, so với tổng giá trị tài sản thì vốn chủ sở hữu của NH rất nhỏ nên khi sử dụng có thể đẩy NH tới nguy cơ mất khả năng thanh toán dẫn tới phá sản.

Tuy nhiên không chỉ ảnh hưởng đến thu nhập của NH mà còn ảnh hưởng đến hoạt động khác của NH, bởi vì hoạt động tín dụng của NH cũng tác động nhiều đến các hoạt động khác Vì nếu NH mở rộng được hoạt động tín dụng, nâng cao các chất lượng tín dụng thì cũng sẽ là động lực nâng cao hoạt động khác của NH, và ngược lại sẽ kìm hãm làm giảm lợi nhuận, ảnh hưởng xấu đến các hoạt động tài chính khác của NH

Như vậy một khi RRTD xảy ra sẽ ảnh hưởng đến toàn bộ NH, trước hết

là họ sẽ không thu được vốn, và lãi theo đúng thời hạn ghi trong hợp đồng Từ

đó sẽ làm vòng quay vốn sẽ bị giảm tốc độ nên làm giảm hiệu quả sử dụng vốn, giảm khả năng thanh toán Tuy nhiên tổn thất này chưa phải là lớn nhất

mà NH bị thiệt hại về mặt uy tín và lòng tin trong xã hội Một NH gặp phải những rủi ro về mặt hoạt động tín dụng mà không thể khắc phục được sẽ làm mất lòng tin của các đối tác kinh doanh cũng như người gửi tiền Khi đó thị phần của NH sẽ bị giảm, nguồn huy động giảm, do đó NH lâm vào tình trạng khó khăn Trường hợp tồi tệ nhất là khi người gửi tiền có xu hướng đến NH rút tiền ra điều đó dễ dàng đẩy NH đến mất khả năng thanh toán dẫn đến phá sản Một NH xảy ra hiện tượng phá sản sẽ gây ra hiệu ứng lan truyền ảnh hưởng xấu đến toàn bộ hệ thống NH cũng như ảnh hưởng đến nền kinh tế chung của toàn xã hội

1.2.4.2 Tác động của rủi ro tín dụng đến nền kinh tế

Một vai trò quan trọng của tín dụng NH mà ta không thể không quan tâm đó là việc điều hòa vốn trong nền kinh tế RRTD xảy ra làm cho NH không thu hồi được số nợ của khách hàng và cũng không có đủ vốn để cho vay tiếp tục, vì thế có thể ảnh hưởng đến vòng quay sử dụng vốn làm giảm

khả năng cung cấp vốn cho nền kinh tế.

Khi RRTD kéo dài, NH không thể đáp ứng được nhu cầu rút vốn của khách hàng, ảnh hưởng đến toàn bộ hệ thống NH, tác động xấu đến nền kinh

NH phải sát nhập, bán lại hoặc thay đổi ban quản lý của NH RRTD và rủi ro lãi suất là nguyên nhân dẫn đến rủi ro thanh khoản bằng sự kiện khách hàng rút tiền hàng loạt ra khỏi NH, buộc NH không đủ lượng tiền dự trữ thanh toán phải đóng cửa và có khả năng tuyên bố phá sản Đằng sau những sự việc này

sẽ là việc NH phải cắt giảm lao động, giảm tiền lương… ảnh hưởng đến mọi mặt mọi hoạt động của NH

Theo như qui trình này, thì các chủ NH luôn chấp nhận một mức độ rủi

ro cụ thể, hoặc điều chỉnh giảm thiểu rủi ro ở mức độ thấp nhất có thể sao cho hợp lý để đạt được những phần lợi nhuận kì vọng để bù đắp được những rủi

ro có thể xảy ra Ta có thể nói rủi ro và lợi nhuận có mối quan hệ tỷ lệ thuận với nhau, nhưng điều đó không đồng nghĩa với việc rủi ro càng cao thì lợi nhuận càng lớn, mà chính là nếu NH muốn kiếm được nhiều lợi nhuận thì phải chấp nhận rủi ro ở mức độ hợp lý nhưng bên cạnh đó còn nhiều yếu tố khác kết hợp Tuy nhiên quan trọng nhất đó là người đứng đầu NH đó là người như thế nào? Đó phải là một người có đầu óc kinh doanh, quản lý tốt mọi hoạt động của NH, biết nắm bắt những thời cơ và biến chúng thành hiện

thực Điều này cũng không phải chỉ tồn tại ở mỗi môi trường NH mà trong tất

cả các lĩnh vực khác cũng vậy chấp nhận cơ cầu rủi ro hợp lý để kỳ vọng thu được lợi nhuận để phát triển

1.3 QUẢN LÝ RỦI RO TÍN DỤNG CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1.3.1 Quản lý rủi ro tín dụng

Nước ta trong giai đoạn gần đây đã hết sức cố gắng cải cách nền kinh tế toàn diện ở mọi lĩnh vực, và đã đạt được nhiều thành tựu to lớn Các tổ chức tài chính kinh tế quốc tế như IMF, WB, ADB đã có những đánh giá tích cực đối với tình hình phát triển của nước ta Thời gian 2005 – 2007, nhiều công ty đánh giá hệ số tín nhiệm đã nâng cấp tín nhiệm cho Việt Nam Cuối năm

2006, tổ chức xếp hạng tín dụng hàng đầu là Standard & Poor’s đã nâng cấp nước ta từ BB– lên BB với tín dụng ngoại tệ, và từ BB lên BB+ đối với tín dụng nội tệ, đây là những mức xếp hạng cao hơn một bậc so với Philippines

và Indonesia Lần gần đây nhất là ngày 15 – 03 – 2007, Moody’s vừa nâng mức tín nhiệm đối với trái phiếu Chính phủ Việt Nam bằng ngoại tệ từ “Ba ổn định” lên “Ba tích cực” Ông Tom Byrne cho biết sự điều chỉnh này là do

“thành công liên tục trong chính sách phát triển hướng ra bên ngoài của Việt Nam và sự ổn định chung của tình hình tài chính Chính phủ” Tuy hiện nay nước ta chỉ được Tổ chức hợp tác và phát triển kinh tế OECD xếp hạng RRTD trong nhóm năm nhưng nếu so sánh với hầu hết các nền kinh tế được xếp cùng hạng, thì phần lớn các chỉ số đều tốt hơn hoặc không thua kém Ngày 2–4–2007, OECD đã bỏ phiếu xếp hạng lại, qua bảng biểu dưới đây ta

có thể nhận thấy được sự tín nhiệm của nước ta ngày càng được nâng cao

Bảng 2: Việt Nam trong bảng xếp hạng rủi ro tín dụng của OECD

Năm 1999 đến tháng 4 – 2002 6

(Nguồn Bảng xếp hạng rủi ro tín dụng của OECD )

Vậy qua đó ta có thể thấy quản lý RRTD đã trở thành vấn đề rất quan trọng Yêu cầu đặt ra là quản lý như thế nào để có thể giảm thiểu chúng và nâng cao hiệu quả hoạt động kinh doanh của NH?

1.3.2 Nguyên tắc trong quản lý rủi ro tín dụng

Hoạt động tín dụng là một trong những hoạt động quan trọng nhất trong

hệ thống NH Nó gồm cả hai mặt sinh lời – rủi ro Có thể nói đa phần thua lỗ

mà NH mắc phải là bắt nguồn từ hoạt động tín dụng Song không có cách nào

mà để loại trừ hoàn toàn các rủi ro mà chỉ có các biện pháp quản lý để hạn chế các rủi ro đó Quản lý RRTD là nội dung quản lý quan trọng của NHTM,

vì khi đứng trước một hồ sơ xin vay, người quản lý tín dụng phải đứng trước mâu thuẫn giữa rủi ro và sinh lời

Theo như hiệp ước Basel I yêu cầu các NH hoạt động quốc tế phải nắm giữ một mức vốn tối thiểu để có thể đối phó với những rủi ro có thể xảy ra Mức vốn tối thiểu này là một tỷ lệ phần trăm nhất định trong tổng vốn của

NH, do đó mức vốn này cũng được hiểu là mức vốn tối thiểu tính theo trọng

số rủi ro của NH đó Mục đích của Basel I nhằm: Củng cố sự ổn định của toàn

bộ hệ thống NH quốc tế; Thiết lập một hệ thống NH thống nhất, bình đẳng nhằm giảm cạnh tranh không lành mạnh

Thành tựu cơ bản của Basel I là đã đưa ra được định nghĩa mang tính

quốc tế chung nhất về vốn của NH và một cái gọi là tỷ lệ vốn an toàn của NH Theo đó, vốn của NH được chia làm 2 loại:

●Vốn loại 1 (vốn cơ bản): bao gồm lượng vốn dự trữ sẵn có và các nguồn dự phòng được công bố, như là khoản dự phòng cho các khoản vay

●Vốn cấp 2 (vốn bổ sung): bao gồm vốn khác như các khoản lợi nhuận trên tài sản đầu tư, nợ dài hạn với kỳ hạn lớn hơn 5 năm và các khoản dự phòng ẩn Tổng vốn sẽ bằng tổng của vốn cấp 1 và vốn cấp 2

Theo quy định của Basel I, các NH cần xác định được tỷ lệ vốn tối thiểu cần có để bù đắp cho rủi ro Mức RRTD mà NH đối mặt được xác định

là tài sản điều chỉnh theo rủi ro của NH

Tỷ lệ vốn tối thiếu = (Tổng vốn / tài sản điều chỉnh theo trọng số rủi ro) > 8%

Theo đó, các trọng số rủi ro khác nhau với các loại tài sản khác nhau sẽ cho ra những yêu cầu về vốn khác nhau như:

Bảng 3: Yêu cầu về vốn tối thiểu đối với mỗi loại tài sản có trọng số rủi ro

khác nhau

Loại tài sản

Trọng

Số rủi ro

Tỷ lệ Vốn Số tiền

Tài sản điều chỉnh theo trọng số rủi ro

Yêu cầu về vốn tối thiểu

Trái phiếu Chính

Trái phiếu đô thị 20% 8% 1.000 USD 200 USD 16 USDThế chấp nhà ở 50% 8% 1.000 USD 500 USD 40 USDVay không bảo

(Nguồn phân loại rủi ro theo quy tắc Basel)

Uỷ ban Basel đã nỗ lực đưa ra một Hiệp ước mới thay thế cho Basel I,

và cho đến năm 2004, bản Hiệp ước quốc tế về vốn của Basel (Basel II) đã chính thức được ban hành Với cách tiếp cận mới dựa trên 3 trụ cột chính: yêu cầu vốn tối thiểu; cơ quan thanh tra trực tiếp đánh giá mức độ tuân thủ yêu cầu vốn tối thiểu của NH; công khai thông tin Basel II đã buộc các NH quốc

tế phải tuân thủ theo 3 nguyên tắc cơ bản:

Nguyên tắc thứ nhất: Các NH cần phải duy trì một lượng vốn đủ lớn

để trang trải cho các hoạt động chịu rủi ro của mình, bao gồm RRTD, rủi ro thị trường và rủi ro tác nghiệp (Trụ cột 1) Theo đó, cách tính chi phí vốn đối với RRTD có sự sửa đổi lớn, thay đổi nhỏ với rủi ro thị trường nhưng hoàn toàn là phiên bản mới đối với rủi ro tác nghiệp

Basel 2 đề cập đến 3 loại rủi ro trong hoạt động NH Riêng đối với RRTD bản hiệp ước đưa ra 3 phương pháp tính toán: phương pháp chuẩn hóa; phương pháp cơ sở dựa trên hệ thống xếp hạng nội bộ (IRB); phương pháp nâng cao dựa trên hệ thống xếp hạng nội bộ.

Nguyên tắc thứ hai: Các NH cần phải đánh giá một cách đúng đắn về

những loại rủi ro mà họ đang phải đối mặt và đảm bảo rằng những giám sát viên sẽ có thể đánh giá được tính đầy đủ của những biện pháp đánh giá này, Basel II nhấn mạnh 4 nguyên tắc của công tác rà soát:

+ Các NH cần phải có một quy trình đánh giá được mức độ đầy đủ vốn của họ theo danh mục rủi ro và phải có được một chiến lược đúng đắn nhằm duy trì mức vốn đó

+ Các giám sát viên nên rà soát và đánh giá lại quy trình đánh giá về mức vốn nội bộ cũng nhu về các chiến lược của NH Họ cũng phải có khả năng giám sát và đảm bảo tuân thủ tỷ lệ vốn tối thiểu Theo đó, giám sát viên thực hiện một số hành động giám sát phù hợp nếu họ không hài lòng với kết quả của quy trình nay

+ Giám sát viên kiến nghị các NH duy trì mức vốn cao hơn mức vốn tối thiểu theo qui định

+ Giám sát viên nên can thiệp ở giai đoạn đầu để đảm bảo mức vốn của

NH không giảm dưới mức tối thiểu theo quy định và có thể yêu cầu sửa đổi ngay lập tức nếu mức vốn không được duy trì trên mức tối thiểu

Nguyên tắc thứ ba: Các NH cần phải công khai thông tin một cách

thích đáng theo nguyên tắc thị trường (trụ cột thứ 3) Với trụ cột này Basel 2 đưa ra một danh sách các yêu cầu buộc các NH phải công khai thông tin, từ những thông tin về cơ cấu vốn, mức độ đầy đủ vốn đến những thông tin liên quan đến mức độ nhạy cảm của NH đối với rủi ro tín dụng, rủi ro thị trường, rủi ro tác nghiệp và quy trình đánh giá của NH đối với từng loại rủi ro này.

Như vậy, với quá trình phát triển của Basel và những Hiệp ước mà tổ chức này đưa ra, các NH thương mại càng ngày càng được yêu cầu hoạt động một cách minh bạch hơn, đảm bảo vốn phòng ngừa cho nhiều loại rủi ro hơn

và do vậy, hy vọng sẽ giảm thiểu được rủi ro

Bảng 4: Trọng số rủi ro theo loại tài sản

0% Tiền mặt và vàng nằm trong NH Các nghĩa vụ trả nợ

của Chính phủ và Bộ Tài chính

20% Các khoản trả nợ của NH có quy mô lớn Chứng

khoán phát hành bởi các cơ quan Nhà nước

50% Các khoản vay thế chấp nhà ở,…

100%

Tất cả các khoản vay khác như trái phiếu của doanh nghiệp, các khoản nợ từ các nước kém phát triển, các khoản vay thế cấp cổ phiếu, bất động sản…

(Nguồn phân loại rủi ro theo quy tắc Basel)

1.3.3 Hoạt động quản lý rủi ro tín dụng

1.3.3.1 Phân loại đánh giá rủi ro – Phân loại rủi ro theo chất lượng khoản vay

Việc phân loại các khoản vay được thực hiện ngay sau khi xuất hiện

khoản vay, và có thể được chia thành 7 nhóm với 2 yếu tố: định tính và định lượng.

Bảng 5: Phân loại rủi ro theo chất lượng khoản vay

- Có đầy đủ tài sản đảm bảo cần cho khoản vay

Khách hàng được xếp nhóm A*, A

- Thực hiện tốt nghĩa vụ trả nợ gốc và lãi đúng hạn

- Có đủ tài sản đảm bảo cho các khoản vay

Khách hàng được xếp hạng A*, A, B

- Dòng tiền từ hoạt động kinh doanh đủ đáp ứng nhu cầu hoàn trả các nghĩa vụ tài chính.

Khách hàng được xếp hạng A, B

- Khả năng thực hiện nghĩa vụ tài chính đối với NH phụ thuộc vào tính thanh khoản của tài sản cố định

- Thiếu thông tin tài chính

- Phải gia hạn khoản vay do khách hàng chưa trả được nợ

Khách hàng được xếp nhóm C, D

Tài sản đảm bảo chưa đủ cho khoản vay.

Nhóm V

(Kém chất

lượng)

- Nhóm khách hàng này có các khoản vay quá hạn trả nợ gốc

và lãi từ 1 đến 3 tháng

- Xu hướng tài chính của khách hàng ngày càng có dấu hiệu xấu đi

- Tài sản đảm bảo không đủ cho khoản vay

Khách hàng được xếp nhóm C, D, E

Nhóm VI

(Khó đòi)

- Khách hàng quá hạn trả nợ gốc và lãi trên 3 tháng

- Tài sản đảm bảo không đủ cho khoản vay

- Khoản tín dụng NH cho khách hàng vay có thể bị thất thoát hoặc mất một phần nợ gốc nhưng vẫn có thể hy vọng thu hồi nợ thông qua

xử lý tài sản đảm bảo

Khách hàng được xếp nhóm D, E

Nhóm VII

(Mất vốn)

- Khách hàng không có khả năng hoàn trả được nợ

- Việc thu hồi gốc và lãi chỉ có thể thực hiện bằng cách xử lý tài sản đảm bảo bằng các vụ kiện pháp lý nhưng khả năng

Khách hàng được xếp nhóm E, F

thu hồi được là rất thấp

1.3.3.2 Nhận diện rủi ro

Sau khi khoản vay phát sinh và đã được phân loại, CBTD luôn cần phải theo dõi, giám sát các khoản vay để nhận diện rủi ro thông qua một số dấu hiệu cảnh báo như một số dấu hiệu phát sinh từ phía khách hàng hoặc từ chính sách tín dụng của NH

1.3.3.3 Biện pháp phòng ngừa, khắc phục và xử lý đối với dấu hiệu rủi ro

● Biện pháp phòng ngừa

Khi hoạt động kinh doanh của khách hàng xuất hiện những nguy cơ phát sinh rủi ro do một số nguyên nhân, để phòng ngừa rủi ro NH phải thực hiện một số biện pháp kiểm tra giám sát

Nếu khoản vay bị xuống hạng, NH nên lựa chọn motọ số biện pháp phòng ngừa như: quản lý giám sát khoản vay, xem xét lại tài sản đảm bảo nợ vay của khách hàng, hòan thiện hồ sơ pháp lý

● Biện pháp khắc phục

Khi các khoản nợ này bị xuống hạng NH có thể sử dụng một số biện pháp khắc phục như: yêu cầu bổ sung tài sản đảm bảo nợ vay, xác định phương án cơ cấu nợ, thu hồi nợ

● Biện pháp xử lý

NH có thể áp dụng một số biện pháp xử lý khi khoản vay được đánh giá kém chất lượng, khó đòi và có khả năng mất vốn như: phát mại tài sản, yêu cầu bên bảo lãnh trả nợ thay cho khách hàng vay vốn, khởi kiện khách hàng, hoặc có thể xử lý bằng quỹ dự phòng rủi ro…

1.3.4 Các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả quản lý rủi ro tín dụng

● Thông tin của khách hàng cung cấp

Có thể nói đây là nhân tố quan trọng quyết định đến hiệu quả quản lý RRTD NH cần có thông tin chính xác và đầy đủ của khách hàng như vậy sẽ

có những quyết định kịp thời

● Khả năng tiếp cận, xử lý và phân tích thông tin để đưa ra những quyết định chính xác về các khoản vay của cán bộ NH Điều đó giúp NH có cơ sở

để thực hiện các bước tiếp theo trong hoạt động quản lý RRTD

● Chủ trương chính sách của NH cũng ảnh hưởng đến quản lý RRTD

● Rủi ro đo đức cán bộ NH, và các yếu tố khác như môi trường chính trị pháp luật, hoặc môi trường kinh doanh…