BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP HỒ CHÍ MINH KHOA LUẬT HỌ VÀ TÊN DƯƠNG ĐỨC THÀNH TÌM HIỂU NHỮNG ĐỔI MỚI TRONG LUẬT ĐẦU TƯ 2020 ẢNH HƯỞNG ĐẾN KINH TẾ VIỆT NAM VÀ NHỮNG BẤT CẬP KHI THỰC.
Trang 1BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP HỒ CHÍ MINH
KHOA LUẬT
HỌ VÀ TÊN: DƯƠNG ĐỨC THÀNH
TIỆU LUẬN MÔN LUẬT ĐẦU TƯ
TP HỒ CHÍ MINH - NĂM 2021
TÌM HIỂU NHỮNG ĐỔI MỚI TRONG LUẬT ĐẦU TƯ 2020 ẢNH
HƯỞNG ĐẾN KINH TẾ VIỆT NAM VÀ NHỮNG BẤT CẬP KHI THỰC THI LUẬT
Trang 2Mục lục
Lời nói đầu 1
1 Những đổi mới trong Luật Đầu tư 2020 2
2 Những bất cập trong thi hành “Luật Đầu tư 2020” 4
2.1 Bất cập về “Thẩm quyền chấp thuận chủ trương đầu tư” 4
2.2 Bất cập về “Khung pháp lý cho hoạt động đầu tư phát triển hạ tầng KCN” 5
2.3 Bất cập trong hoạt động đầu tư ra nước ngoài 6
3 Đề xuất 7
3.1 Đề xuất về “Thẩm quyền chấp thuận chủ trương đầu tư” 7
3.2 Đề xuất về “Khung pháp lý cho hoạt động đầu tư phát triển hạ tầng KCN” 9
3.3 Đề xuất về “Hoạt động đầu tư ra nước ngoài” 9
Kết luận 11
Danh mục tài liệu tham khảo 12
Trang 3Lời nói đầu
Thực tế cho thấy các chính sách đối ngoại, mở cửa của Chính phủ Việt Nam nhìn chung là rất hiệu, nó cơ bản mang lại lợi ích cho cả nền kinh tế, chính trị,
xã hội của Việt Nam nói chung và những lợi thế cho các nhà đầu tư nói riêng Những đổi mới của Chính phủ trong Luật Đầu tư 2020 với nhiều kỳ vọng sẽ kích thích mọi ý định cũng như là động lực to lớn đối với nhà đầu tư trong nước, thu hút đầu tư nước ngoài, đặc biệt là sự hợp tác của cả trong và ngoài nước Tuy nhiên, 8 tháng kể từ lúc ban hành và thực thi luật cho đến nay, nó đã thực
sự bộc lộ nhiều vấn đề còn tồn tại, bất cập, tác động tiêu cực đến hoạt động kinh doanh, thương mại, cản trở sản xuất và nhiều mặt khác của kinh tế Việt Nam đặc biệt là trong lĩnh vực đầu tư, đồng thời nó cũng gây ra nhiều khó khăn trong công tác quản lý của chính phủ, trái với mong muốn ban đầu khi ban hành luật này Do vậy, với ý định và mục đích khắc phục tình trạng này, theo quan điểm cá nhân, các khuyến nghị đã được đưa ra đối với một số trường hợp cụ thể, hoặc phần lớn là do những cuộc điều tra, tham khảo ý kiến của các chuyên gia trong ngành
Trang 41 Những đổi mới trong Luật Đầu tư 2020
Trước sự biến đổi nhanh chóng và vô thường của kinh tế Việt Nam cùng
sự dịch chuyển của nhà đầu tư, những người sở hữu dòng tiền nhàn rỗi, về xu hướng đầu tư từ tiết kiệm hay gửi ngân hàng sang nhiều kênh đầu tư khác nhau như bất động sản, vàng, chứng khoán, tiền điện tử, nhờ những đổi mới trong luật đầu tư 2020 Tuy nhiên nhà đầu tư cũng như các doanh nghiệp cần thực sự hiểu rõ những thay đổi, đổi mới của Luật Đầu tư 2020 để phần nào thực hiện đúng luật mà quan trọng nhất đó là tận dụng nó để thu hút vốn đầu
tư cả trong và ngoài nước để tăng cường quy mô kinh doanh và tiềm lực kinh
tế một cách thực sự lớn mạnh Cụ thể, ngày 1/1/2021, Luật Đầu tư 2014 chính thức được thay bằng luật đầu tư 2020 và các văn bản Luật bổ sung, sửa đổi khác, có ý nghĩa khá lớn, mở đầu cho hàng loạt những dự án lớn nhỏ trong tương lai gần Để giúp các doanh nghiệp và nhà đầu tư hiểu biết một cách đúng nhất và thực sự áp dụng hiệu quả các quy định của pháp luật, cá nhân đã nêu ra một số thay đổi đáng chú ý của Luật Đầu tư 2020:
“1 Quy định mới về ngành nghề đầu tư
a Ngành, nghề cấm đầu tư kinh doanh
b Điều kiện của ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện (Phụ lục IV)
c Bãi bỏ một số ngành, nghề kinh doanh có điều kiện
d Bổ sung ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện
e Danh mục ngành nghề và điều kiện tiếp cận thị trường với nhà đầu tư nước ngoài
f Bổ sung ngành nghề ưu đãi đầu tư
2 Thủ tục đầu tư thành lập tổ chức kinh tế của nhà đầu tư nước ngoài
3 Thủ tục đầu tư theo hình thức góp vốn, mua cổ phần, phần góp vốn của nhà đầu tư nước ngoài
Trang 5a Bổ sung trường hợp áp dụng điều kiện về thủ tục đăng ký đầu tư (Điều 26.2.c)
b Các trường hợp không cần thực hiện thủ tục đầu tư (Điều 26.2.a)
4 Thủ tục điều chỉnh giấy chứng nhận đăng ký đầu tư
5 Thủ tục quyết định chủ trương đầu tư của Quốc hội và Thủ tướng Chính phủ
6 Chế độ báo cáo định kỳ (Điều 72)
7 Quy định về đầu tư Việt Nam ra nước ngoài
a Ngành nghề cấm đầu tư ra nước ngoài (Điều 53)
b Ngành, nghề đầu tư ra nước ngoài có điều kiện (Điều 54)
c Sử dụng lợi nhuận để đầu tư ở nước ngoài (Điều 67.1)
8 Quy định về ưu đãi đầu tư
a Hình thức áp dụng ưu đãi đầu tư (Điều 15)
b Đối tượng được hưởng ưu đãi đầu tư (Điều 15)
c Ưu đãi và hỗ trợ đầu tư đặc biệt (Điều 20.1, 75)
9 Thẩm quyền chấp thuận chủ trương đầu tư
a Thẩm quyền chấp thuận chủ trương của Thủ tướng Chính phủ (Điều 31)
b Thẩm quyền chấp thuận chủ trương đầu tư của Ủy ban Nhân dân cấp tỉnh (Điều 32)
10 Quy định về thời hạn hoạt động của dự án đầu tư
a Điểm mới về thời hạn hoạt động của dự án đầu tư
b Chấm dứt hoạt động của dự án đầu tư
c Kéo dài thời hạn hoạt động của dự án đầu tư
11 Các sửa đổi, bổ sung khác của Luật đầu tư 2020
a Đối tượng áp dụng (Điều 2)
b Cách thực lựa chọn nhà đầu tư thực hiện dự án đầu tư (Điều 29)
c Bảo đảm thực hiện dự án đầu tư được Nhà nước giao đất, cho thuê đất, cho phép chuyển mục đích sử dụng đất (Điều 43)”
Trang 6“Luật đầu tư 2020” đúng thật là đã “cởi trói” và tạo một nguồn động lực to lớn cho các lý tưởng đầu tư trên quy mô khá lớn, mang lại nhiều lợi ích to lớn nhất
là về kinh tế cho nước Việt Nam vững mạnh, đi lên, nhưng đồng thời, nó đã đặt
ra “một khung pháp lý” vững chắc để ngăn chặn, bảo vệ hầu hết các mối nguy tiềm ẩn cho các nhà đầu tư Những hoạt động vụ lợi bất chính trên danh nghĩa thực hiện hoạt đầu tư, phần lớn là làm giảm lợi ích chung, cư trú hay xuất cảnh bất hợp pháp, tác động tiêu cực rất lớn đến an ninh, quốc phòng, trái với mong đợi ban đầu Tuy nhiên, vẫn cần sự hướng dẫn cụ thể, chi tiết hơn của các văn bản dưới luật hướng đến những vấn đề mà thực tế Luật Đầu tư 2020 chưa quy định rõ và cơ bản khắc phục được một số vấn đề còn tồn tại sau khi Luật thi hành tất cả các ý định và mục đích cách lớn
2 Những bất cập trong thi hành “Luật Đầu tư 2020”
Sau 8 tháng thực thi, rất nhiều con số đáng chú ý được thống kê như sau: “tổng vốn đăng ký đầu tư được điều chỉnh, cấp mới, và góp vốn mua cổ phần của nhà đầu tư nước ngoài (NĐTNN) đạt 20 tỷ USD, bằng 86,3% so với cùng kỳ năm 2019” Các con số này là minh chứng cho xu hướng đầu tư vào Việt Nam là lựa chọn của các nhà đầu tư nước ngoài, họ đang nhìn thấy Việt Nam như là một “chiếc bánh” to lớn, hoặc về cơ bản họ xem Việt Nam là một điểm đến hấp dẫn Một trong những nguyên nhân khiến các nhà đầu tư nước ngoài mạnh dạn “rót vốn” một cách dứt khoát đầu tư vào Việt Nam thực chất
là nhờ các chính sách “ưu đãi đầu tư”, quy chế về “tiếp cận thị trường, nhóm ngành, nghề có điều kiện đầu tư linh hoạt”
Gần đây, Luật Đầu tư 2020 vừa được thông qua với 22 điểm mới được sửa đổi,
bổ sung từ “Luật Đầu tư 2014”, về cơ bản nó được mong đợi sẽ mang lại những động lực mạnh mẽ để chắc chắn đón dòng vốn ồ ạt đổ vào Việt Nam trong tương lai gần, đây là một con số khá đáng kể Tuy nhiên, về cơ bản “Luật Đầu
tư 2020” vẫn còn một số tồn tại, rào cản đối với các nhà đầu tư, ảnh hưởng
Trang 7đến tốc độ tăng trưởng và phát triển kinh tế - xã hội cả trong và ngoài nước, nhất là trong giai đoạn rất nhạy cảm như hiện nay, giai đoạn phục hồi sau Đại dịch Covid-19
2.1 Bất cập về “Thẩm quyền chấp thuận chủ trương đầu tư”
Những quy định mới về “Chấp thuận chủ trương đầu tư” trong “Luật Đầu tư 2020” hầu hết sẽ thắt chặt quản lý các dự án đầu tư, đặc biệt là các dự
án có ảnh hưởng nhiều đến phúc lợi, an ninh xã hội, kinh tế quốc gia, các dự án đầu tư với nguồn vốn và quy mô lớn, được thực hiện trong “lĩnh vực có điều kiện đầu tư kinh doanh hoặc có điều kiện tiếp cận thị trường” Trong khi đó, việc áp dụng các quy định về “lựa chọn nhà đầu tư” quy định tại Điều 29 luật này mở rộng cơ hội kinh doanh, đầu tư tại Việt Nam đặc biệt là cho các nhà đầu tư thật sự có năng lực và khả năng thi hành các dự án lớn nhỏ Tuy nhiên, theo quan điểm cá nhân, việc “chấp thuận chủ trương đầu tư” của cấp có thẩm quyền nhìn chung vẫn còn những bất cập, về cơ bản là không cần thiết về mặt thời gian và thủ tục Cụ thể, đối với các dự án đầu tư quy định tại điểm g và điểm h khoản 1 Điều 31 Luật Đầu tư 2020, điều này sẽ gây ra sự trì hoãn, chậm trễ hơn đối với những “thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư” , rút ngắn thời gian hoàn thiện các hồ sơ cho nhà đầu tư, những việc này cũng không như mong muốn của chính phủ khi ban hành chính sách Khảo sát cho thấy, khi nhà đầu tư đầu tư vào hai loại này, họ thường phải mất nhiều năm mới có được
sự chấp thuận của cơ quan có thẩm quyền, ở đây là “Thủ tướng Chính phủ” chấp thuận trên cơ sở các báo cáo từ “Bộ Kế hoạch và Đầu tư” dựa trên cơ sở báo cáo của các cơ quan bên dưới khác
Bên cạnh đó, vẫn còn sự vướng mắc giữa “Luật Đầu tư 2020” và “Luật Nhà ở”
về “chấp thuận chủ trương đầu tư” dự án nhà ở: tại Khoản 3 Điều 76 Luật Đầu
tư 2020, Điều 75 Luật Đầu tư 2014 về cơ bản vẫn chưa thống nhất chặt chẽ giữa các quy định Hiệu lực của việc bổ sung, sửa đổi một vài quy định tại
3
Trang 8khoản 1 Điều 23 của Luật Nhà ở về “hình thức sử dụng đất” để đầu tư dự án là khá quan trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động đầu tư kinh doanh tại Việt Nam Những quy định này gây ra rất nhiều rắc rối cho các địa phương điển hình
là sự không cần thiết của quy định trong vấn đề các dự án nhà ở thì phải có đất
ở, không phù hợp trong trường hợp chủ đầu tư có quỹ đất hợp pháp muốn chuyển mục đích sử dụng đất sang làm đất ở khi được cơ quan nhà nước có thẩm quyền cho phép trên cơ sở phù hợp với quy hoạch sử dụng đất, quy hoạch đô thị, quy hoạch xây dựng thì được thủ tục chấp thuận chủ trương đầu
tư dự án nhà ở
2.2 Bất cập về “Khung pháp lý cho hoạt động đầu tư phát triển hạ tầng
KCN”
Bộ Kế hoạch và Đầu tư cho biết: “tính đến cuối tháng 4/2021, trên phạm
vi cả nước có 575 khu công nghiệp (KCN) trong quy hoạch phát triển các KCN ở Việt Nam đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt với tổng diện tích đất tự nhiên khoảng 219,5 ngàn ha (chiếm 0,66% tổng diện tích đất cả nước) Việc phát triển kết cấu hạ tầng khu công nghiệp của nhà đầu tư có tác động lan tỏa, thu hút các nhà đầu tư khác đầu tư vào kết cấu hạ tầng kết nối và dịch vụ tiện ích phục vụ khu công nghiệp, đồng thời tạo nguồn thu ngân sách nhà nước để tái đầu tư vào cơ sở hạ tầng kỹ thuật của các địa phương Qua đó, từng bước thúc đẩy quá trình đô thị hóa theo hướng chuyển đổi vùng nông nghiệp lạc hậu thành khu đô thị - công nghiệp phát triển Đồng thời, khu công nghiệp là mô hình sản xuất công nghiệp tạo điều kiện thuận lợi cho công tác bảo vệ môi trường và thực hiện tăng trưởng xanh, phát triển bền vững”
Cho đến nay, chính phủ Việt Nam vẫn chưa đẩy mạnh, phát triển được tiềm lực
to lớn về lĩnh vực kết cấu hạ tầng khu công nghiệp này Dù cho nước ta đã có các điều luật cũng như hướng dẫn rõ ràng về xây dựng kết cấu hạ tầng khu công nghiệp như điểm h điều 31 luật đầu tư 2020, Khoản 2, Điều 25 và Khoản
Trang 92, Điều 31 Nghị định số 82/2018/NĐ-CP, Khoản 22, Điều 1 Luật Xây dựng 2014, tuy nhiên điều đó là chưa đủ để các nhà đầu tư tin tưởng cũng như hiểu và thực thi một cách hiệu quả Đến nay, sau hơn 18 tháng kể từ lúc ban hành luật đầu tư 2020, vẫn chưa có các văn bản dưới luật chính thức, chưa có khung pháp lý hoàn thiện cho lĩnh vực đầu tư này Đây là một “rào cản” rất lớn cần được “tháo gỡ” đối với sự phát triển về nhiều mặt của Việt Nam đặc biệt là đối với những nhà đầu tư trong lĩnh vực này
2.3 Bất cập trong hoạt động đầu tư ra nước ngoài
Không dừng lại ở những việc nêu trên “luật đầu tư 2020” vẫn còn những hạn chế kế thừa từ “luật đầu tư 2014” và chưa được khắc phục một cách triệt
để Trên thực tế, vấn đề sửa đổi và bổ sung “Luật Đầu tư 2020” sao cho phù hợp, kịp thời là vô cùng quan trọng đối với các nhà đầu tư trong nước mà quan trọng hơn là thu hút nguồn vốn dồi dào từ những nhà đầu tư nước ngoài Tuy nhiên, vẫn còn sự bất cập trong các quy tắc về “Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư” đối với việc “thành lập tổ chức kinh tế” tại Việt Nam Thực tế cho thấy, tại khoản 1 Điều 22 Luật Đầu tư 2014 quy định: “Nhà đầu tư nước ngoài trước khi thành lập tổ chức kinh tế phải có dự án đầu tư và thực hiện dứt điểm thủ tục cấp Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư theo quy định tại Điều 37 của Luật này… ” Trong khi hai trường hợp ngoại lệ được bổ sung vào “Luật Đầu tư 2020”: “Trước khi thành lập tổ chức kinh tế, nhà đầu tư nước ngoài phải có dự
án đầu tư, thực hiện thủ tục cấp, điều chỉnh Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư, trừ trường hợp thành lập doanh nghiệp nhỏ và vừa khởi nghiệp đổi mới sáng tạo, quỹ đầu tư khởi nghiệp đổi mới sáng tạo theo quy định của pháp luật về
hỗ trợ doanh nghiệp vừa và nhỏ”
Việc phải có “dự án đầu tư” và “giấy chứng nhận đăng ký đầu tư” theo quy định như trên là không hoàn toàn hợp lý vì các quy định trong “Luật Doanh nghiệp” hiện hành các doanh nghiệp, nhà đầu tư rất tự do trong việc đăng ký
Trang 10thực tế quy mô vốn và ngành, nghề kinh doanh cụ thể, trừ những ngành nghề kinh doanh có điều kiện Điển hình là đối với “nhà đầu tư trong nước” khi thành lập doanh nghiệp thì không bắt buộc phải có “dự án đầu tư” và “giấy chứng nhận đăng ký đầu tư” Do vậy đối với “nhà đầu tư nước ngoài” hai điều kiện này sẽ gây ra sự “bất bình đẳng” giữa “nhà đầu tư trong nước” và “nhà đầu tư nước ngoài”, ảnh hưởng xấu đến quyết định đầu tư vào Việt Nam đối với nhà đầu tư nước ngoài (hai quy định này sẽ gây lãng phí thời gian và gây rắc rối về thủ tục cho nhà ĐTNN)
Ngoài ra, một vấn đề khác cần được xem xét là tại Khoản 2 Điều 56 Luật Đầu tư
2020 có quy định rõ “Thủ tướng Chính phủ có thẩm quyền chấp thuận đầu tư
ra nước ngoài”, không để cho các nhà đầu tư bị ảnh hưởng xấu bởi điều này, trái ngược với mong đợi to lớn ban đầu Theo quan điểm cá nhân, trước tiên cần xem xét lại việc phân cấp, phân quyền về “thẩm quyền chấp thuận chủ trương đầu tư” đối với lĩnh vực đầu tư này, thu hút các nguồn vốn thuộc thẩm quyền “chấp thuận chủ trương đầu tư của Thủ tướng Chính phủ”, phân cấp phân quyền cho Bộ Kế hoạch và Đầu tư về việc chấp thuận các dự án dưới quy
mô vốn này
3 Đề xuất
3.1 Đề xuất về “Thẩm quyền chấp thuận chủ trương đầu tư”
Để chủ yếu tạo bước đột phá, theo nghĩa đen, nên phân cấp thẩm quyền cho Ủy ban nhân dân tỉnh “chấp thuận chủ trương đầu tư đối với các dự án đầu tư xây dựng nhà ở (để bán, cho thuê, cho thuê, cho thuê mua) , khu đô thị
có quy mô sử dụng đất khá dưới 200 ha, dự án đầu tư xây dựng kinh doanh kết cấu hạ tầng khu công nghiệp, khu chế xuất có quy mô sử dụng đất từ khá trở xuống 500 ha” Thực tế cho thấy, khi ban hành quyết định “chấp thuận chủ trương đầu tư” đối với việc phát triển kết cấu hạ tầng các khu công nghiệp, về
cơ bản, Thủ tướng Chính phủ vẫn phải tham khảo, xem xét thực tế thông qua
Trang 11UBND tỉnh về các nội dung trên và hoàn toàn chịu trách nhiệm về việc giám sát, quản lý trong “xây dựng và kinh doanh kết cấu hạ tầng khu công nghiệp” của nhà đầu tư trên địa bàn
Ngoài ra, “Luật Quy hoạch” đã quy định việc “tích hợp các định hướng xây dựng khu công nghiệp vào quy hoạch vùng và quy hoạch phát triển chung hệ thống khu công nghiệp vào quy hoạch của tỉnh”, với ý nghĩa “thống nhất” Dự thảo Nghị định sửa đổi Nghị định số 82/2018 / NĐ-CP về cơ bản đã được xây dựng và hoàn thiện theo hướng quy định cụ thể, rõ ràng về “tiêu chí và điều kiện thành lập, mở rộng khu công nghiệp” Do vậy, với những quy định hiện hành và định hướng sửa đổi Nghị định số 82/2018 / NĐ-CP, việc phân cấp, phân quyền cho Ủy ban nhân dân cấp tỉnh về vấn đề “chấp thuận chủ trương đầu tư đối” với các dự án đầu tư “xây dựng kết cấu hạ tầng khu công nghiệp, khu chế xuất” là hoàn toàn phù hợp, đẩy mạnh phân cấp phân quyền quản lý nhà nước cho các địa phương với chủ trương cải cách thủ tục hành chính Tiếp
đó, “Bộ Kế hoạch và Đầu tư đề xuất bổ sung Điểm đ Khoản 1 Điều 32 Luật Đầu
tư 2020: Ủy ban nhân dân cấp tỉnh có thẩm quyền chấp thuận chủ trương đầu
tư đối với dự án đầu tư xây dựng và kinh doanh kết cấu hạ tầng khu công nghiệp, khu chế xuất, đồng thời bãi bỏ điểm h khoản 1 Điều 31 Luật Đầu tư
2020 (phân cấp thẩm quyền chấp thuận chủ trương đầu tư cho Thủ tướng Chính phủ)” Ngoài việc thay đổi trong phân cấp phân quyền nêu trên, theo quan điểm cá nhân, kiến nghị nên bãi bỏ quy định này, sửa đổi Luật Đầu tư năm 2020 về hình thức sử dụng đất để thực hiện các dự án đầu tư thực chất là xây dựng nhà ở thương mại, theo đó, nhà đầu tư được cơ quan nhà nước có thẩm quyền cho phép chuyển “mục đích sử dụng đất” sang đất ở hoặc các loại đất khác
3.2 Đề xuất về “Khung pháp lý cho hoạt động đầu tư phát triển hạ tầng
KCN”