Tgp chl KHOA HQC DHSP TPHCM Nguyin Minh Mdn AN NINH N A N G LU''''gfNG THE GlOl NHITNG NAM D A U THfi KI XXI NGUVeN MINH MAN" T6M TAT Trong nhimg ndm ddu thi ki XXI, ndng lugng vd an ninh ndng lugng dd t[.]
Trang 1Tgp chl KHOA HQC DHSP TPHCM Nguyin Minh Mdn
AN NINH N A N G LU'gfNG THE GlOl NHITNG NAM D A U THfi KI XXI
NGUVeN MINH MAN"
T6M TAT
Trong nhimg ndm ddu thi ki XXI, ndng lugng vd an ninh ndng lugng dd tra thdnh
vdn de quan tdm cda todn the giai Nhu cdu sic dung ndng lugng tdng trong khi trie lugng
ngdy cdng gidm dd ldm cho tinh hinh ndng lugng vd an ninh ndng lugng cd nhiiu biin
dpng bdt thuang Nhdm ddm bdo an ninh ndng lugng qudc gia, mpt sd nudc dd di ra chinh
sdch an ninh ndng lugng cho minh; trong dd, chinh sdch "ngogi giao ndng lugng" buac
\ F
ddu dugc mpt sd nu&c dp dung
Tir khda: nang lugng, an ninh nang lugng, ngogi giao nang lugng
ABSTRACT
The world's energy security in the early years of XXI century
In the early years of XXI century, energy and energy security have become the issues
of global concern The conflict between the increasing demand for use and the decline in
energy reserves evokes inevitable fluctuations in this field To ensure national energy
security, some countries have strategically set security policies for their energy, As one
of these policies, "energy diplomacy" has been initially applied in some countries
Keywords: energy, energy security, energy diplomacy
1 Khai nifm an ninh n^ng Ivp^g
An ninh nang lugng la mdt linh vyc
quan trgng cua an ninh kinh te quoc gia
Nd tryc tilp anh hudng den an ninh qudc
gia va kha nang duy tri sy phat triln va
dn djnh xa hgi Thugt ngir an ninh ndng
lugmg xuit hifn trong hf thong tir ngQ:
hifn dgi tir thgp nign 50 ciia thi ki XX
Trudc do, ngudn nSng lugng chii ygu
cung cip cho cac nganh cdng nghifp la
than da, do trir lugng than da ddi dao va
phan bd nhilu noi, nen cdng nghifp ciia
cac nudc Au MT thdi gian nay tigu hao
nang lugng khdng nhilu ndn nhu ciu
nang lugng vin cdn dugc dam bao,
Tir th|ip nign 50 cua thi ki XX trd
di, kha nang cung iing va nhu clu nang
ThS, Trudng Ogi hpc Su phfim TPHCiyi
lugng cua thg gidi cd nhieu thay ddi ldm theo da phat tridn ciia nen cdng nghifp thg gidi va cudc sdng nhan logi Kdt cau cac ngudn nang lugng trdn thg gidi da cd nhOmg chuygn biln rd rft, than da chigm
ti If 60% ngudn nang lugng d thap nidn
50 da giam xudng 24% vao nam 2000;
diu md va khi thidn nhign lgi tang tir 37,4% Ign 61% [9, tr.20] Diu md din
F f >
thay thg than da dg tharih ngudn nang
F
lugng chii ygu cua nhan logi Sau cudc khiing hoang diu md do chidn tranh nam
1973, nguy co thigu hyt diu md trd thanh
F % F F
van dg quan trgng ddi vdi cac qudc gia phat tridn Nam 1974, Co quan nang
F F ^ _ ^ A
lugng qudc tg (lEA) dugc thanh lap, dg xuit khai nifm an ninh nang lugng vdi trgng tam la dn djnh nguon cung iing va
Trang 2Tgp chl KHOA HQC DHSP TPHCM So 32 ndm 2011
An ninh nang lugng tuy la mOt ITnh
vyc mdi, nhung nOi ham an ninh nang
lugng ciing theo da phat triln kinh tl xa
hOi, nhOmg thay d6i giii'a con ngudi va
thidn nhign ma cd nhiing dilu chinh nhit
djnh Thdi gian diu, an ninh nang lugng
chi dugc hiiu mgt each dom gian la cd
ngudn cung cip nang lugng 6n djnh, dam
bao cho sy ton tgi va phat trien kinh ih
mdt quoc gia Y nghTa trdn cho thiy tinh
dn djnh cua ngudn cung cip trd thanh
myc tidu co ban cua an ninh nang lugng
qudc gia
Tir thgp nidn 80 cua thi ki XX trd
di, sy ndng din ldn ciia trai dit va sy thay
ddi cua khi hau toan cau lam cho con
ngudi nhgn thirc dugc vin dl quan trgng
ciia mdi trudng ddi vdi nhan logi Cac
qudc gia phat triln din thay ddi each nhin
vd an toan nang lugng Trong chiln luge
phat trign nang lugng, cac qudc gia diu
tang cudng khai nifm sir dyng nang
lugng an toan; cho ndn, sii dyng an toan
nang lugng trd thanh vin de quan trgng
tac ddng din mdi trudng sinh thai cua
con ngudi Cd thi ndi, din thdi ki nay,
ndi ham an ninh nang lugng da thay ddi,
an ninh nang lugng dugc xem la vin dl
tdn tgi song song vdi duy tri sy phat triln
dn dinh va bdn virng An ninh nang lugng
ddi vdi mdt qudc gia khu vyc hifn nay
phai gin liln vdi duy tri phat triln kinh tl,
tiln bd xa hdi va dam bao trgng thai mdi
trudng
Hifn nay, khi ndi din an ninh nang
lugng thi mgi ngudi thudng nghT din an
ninh diu lira Thyc tl cho thiy, tir sau
thgp nidn 50 cua thi ki XX, diu lira
chigm 61% cac ngudn nang lugng ma
con ngudi sii dyng Do dd, ddi vdi cac qu6c gia tren thi gidi, dam bao an ninh diu lira la mgt b$ phgn quan trgng cua dam bao an ninh nang lugng
Nhu v^y, thugt ngii an ninh nang lugng hifn nay khdng dom thuin la chi
cac nguon cung cip nftng lugng (chii yiu
la ddu lira) dam bao nhu nhihig thgp ki
trudc day ma cdn dugc hiiu m^t each toan difn, bao quat hon la phai bao dam cdng tac bao vf mdi trudng, gia ca hgp li
va kha nang ling phd vdi cac tinh hu6ng khan cip phat sinh tir cac nhan t6 kinh tl, chinh trj bdn trong va bgn ngoai mft quoc gia Trong dd, gia ca hgp li la mirc gia dya trdn quy luat thi trudng co ban, cd
F \ F
tinh dgn nhu cau, Icha nang cung cap vl each tilp can ma cac quoc gia khac nhau
sir dyng dh giai quygt vin de nang lugng
2 Tinh hinh ning Ivgrng thi gidi vl
nhirng bien d^ng ciia an ninh nSng lu-gng trong nhirng nSm g^n ddy
2.1 Tinh hinh ndng lupmg thi gi&i
Nam 1956, Vifn Khoa hgc dja chit Hoa Ki da dy bao san lugng diu md cua Hoa Ki sg dgt dgn dinh cao vao thgp nien
60 ho$c 70 ciia thi ki XX, nhung thyc te cho thiy san lugng diu ciia Hoa Ki da syt giam tir diu thap nign 70 Cac nha khoa hgc cdn dy doan vdi toe do tigu hao dau lira nhu vfly thi din cuoi thg ki XX diu thi ki XXI thi gidi sg chinh thiic budc vao giai dogn "khat diu md" Dy doan nay da dugc thyc tl chimg minh
Thap nien 60-70 ciia thi ki XX, ngudn cung cip diu md trdn thi gidi In djnh, theo da phat triln cda kT thugt tham
dd va khai thac, cac md diu c6 trii lugng ldn dugc phat hifn ngay cang nhilu, vupt
Trang 3Tgp chl KHOA HQC DHSP TPHCM Nguyin Minh Mdn
ca nhu ciu sir dyng cua cac qudc gia trdn
thi gidi
Tir nam 1971 din nam 1996, tdng
san lugng diu md toan thi gidi la 806,4 ti
tin, nhung trii lugng mdi chi dgt 1610 ti
tin Trii lugng diu md tham dd tir 729,4
ti tin (nam 1971) tang ldn 1567 ti tin
(nam 2003') Can cir thdng kg cua Tgp
chi Diu khi Hoa Ki, vao thdi dilm thang
I nam 2004, trii lugng tham dd khai thac
diu md thi gidi la 1733,99 ti tin, trong
dd triJ lugng cua Canada chidm 245,06 ti
tin, diing thii 2 trgn thi gidi Ngoai ra,
theo thong kg cua Cdng ti Diu khi Anh
Qudc (BP), trir lugng khi thidn nhign
tham dd cua thi gidi tang tir 926 800 ti
tin (nam 1983) ldn 1 750 780 ti tin (nam
^ F
2003), tang gan gap ddi trong vdng 20
nam Nam 2000, Cyc Dilu tra Dja chit
Hoa Ki da cdng bd danh gia mdi nhit vl
san lugng khi thidn nhign; cho thiy
ngudn nang lugng nay hifn chiim 12%
nang lugng toan cau
Vd khai thac dau md, trinh do khai
thac cac gilng diu chi dgt ti If 60-80%,
cac gilng diu khai thac lan thii nhat
F F ^
chigm khoang 15%, cac gigng dau khai
thac lan thii hai chigm khoang 30%, cdn
khoang 70-85% gilng diu chua dugc
khai thac Cac nha hogch djnh chinh sach
dau md cung chi ra trong vdng 5-10 nam
niia cac gilng diu (DOFF) se cung cip
trir lugng 1250 ti thiing diu^ cho thi gidi
Theo bao cao cua lEA^ nam 2002, mdi
ngay thi gidi tidu thy hit 78 trifu thimg
diu Din 2015 con sd dd sg la 103 trifu
thiing/ngay va 2025 sg la 119 trifu
thimg/ngay Nlu liy trii lugng toan thi
gidi chia cho nhu ciu cac thdi dilm trgn
thi dau lira chi dap ling nhu ciu cua nhan logi din nam 2050 [2, tr.5]
san lugng diu md hifn nay chii ydu tap trung d cac nudc thanh vign ciia OPEC^ Nam 2003, san lugng diu mdi ngay ciia cac nudc thanh vidn OPEC tang 1,88 trifu thiing, vdi tdng san lugng mdi nam dgt 14,67 ti tin, tang 6,6% so vdi nam 2002 va tang 12,6% so vdi nam
1993, chiim 39,7% tdng san lugng diu toan thi gidi Trong do, Arab Saudi cung cip san lugng diu mdi ngay 9,817 trifu thiing cac qudc gia khac trong td chiic OPEC ciing cd kha nang cung cip tir 500 nghin ddn 1 trifu thiing dau ngay Do do, nhimg bien ddng gia ca cua tinh hinh dau
md the gidi ddu chju anh hudng tir san lugng cac nudc trong khdi OPEC
cac nudc khdng nam trong td chiic OPEC tang trudmg cd han, nam 2003 cac nudc nay cd san lugng dau md mdi ngay dgt 830 nghin thimg dau Trong dd, Lien bang Nga giii vai trd quan trgng vdi tdc
do khai thac tang 11% moi nam va chiim
ti If 11,4% san lugng diu thi gidi Ngoai
ra, san lugng diu cua cac qudc gia nim trong td chiic hgp tac va phat tridn kinh tl (OECD) dang cd xu hudng giam din
cac nudc cd san lugng dau md giam nhilu nhit la Anh vdi 220 nghin thimg mdi ngay, tilp din la Nfi 170 nghin thiing moi ngay Chi cd Mexico va Canada la hai qudc gia cd san lugng diu tang trudmg vdi san lugng 100 nghin thimg ngay Theo thdng ke mdi nhat cua lEA, ti
If san xuit diu ciia tit ca cac khu vyc trdn thi gidi diu cd sy thay ddi theo timg nam, didu nay chiing td nhu cau dau lira cua thi gidi ciing thay ddi theo thdi gian
Trang 4Tgp chl KHOA HQC DHSP TPHCM Sd 32 ndm 2011
Tong so gid tri ddu lua cua tung nhdm qudc gia [10, tr 14]
Danvi:tiddla
Khu vyc
OECD
Bac Ml
Chau Au
Chau A
Khdng
phdi
OECD
Chau
A
Au-lyc
dja Au A
Chau A
Tnmg
Ddng
Chau Phi
Trung va
NamMT
Tong sd
tren the
gidi
2006
35,221
15,331 14,224 5,667
24,717
3,159 13,408 2,053 2,341 3,757
59,939
2010
37,133
16,073 15,015 6,045
31,723
3,940 17,934 2,484 2,870 4,495
68,856
2015
42,403
18,789 16,839 6,775
41,529
4,865 24,606 3,030 3,612 5,415
83,932
2020
47,466
21,341 18,811 7,314
52,907
5,725 32,726 3,621 4,384 6,450
100,373
2025
52,996
24,283 20,894 7,819
65,062
6,536 41,428 4,300 5,182 7,615
118,058
2030
59,264
27,802 23,105 8,357
78,220
7,381 50,834 5,102 5,958 8,945
137,484
Ti If thay dii
trung binh
hang nam
2>2
2,5 • 2,0
1,6
4,9
3,6 5,7 3,9 4,0 3,7
3,5
Bdn cgnh dd, nhu ciu khi ddt thidn
nhign ciia thi gidi ciing tang mgnh Theo
bao cao nam 2009, EIA da dy bao nhu
ciu khi dot thign nhign nam 2010 se tang
gip ddi so vdi nhu ciu nam 2006 Cac
nudc cd trii lugng khi thidn nhign ldn
nhu Nga, MT, Nigeria dang cit din cac
khoan xuit khiu dl dam bao an ninh
qudc gia Mdt phin ldn khi dot thidn
nhign dugc dung dl san xuit difn do hifu
qua sir dyng ciia nd cao hom cac logi
nguygn lifu khac va khdng lam tang hifu
img nha kinh Theo dy bao cua lEA,
lugng khi ddt trdn toan thi gidi chi cdn
kha nang cung cip cho nhu ciu nhan loai thgm 60 nam niia
Theo bao cao "Trign vgng nang lugng thi gidi nam 2004" cua lEA, trong vdng 10 trd lai day san lugng sii dyng khi thign nhign da vugt qua san lugng sir dyng than da Din nam 2030, san lupng sir dyng khi thign nhign toan ciu se co thay ddi ldn [1, tr 108-109] Theo co quan nang lugng qudc gia MT, khi thign nhidn la ngudn nang lugng cd tdc do tang trudng nhanh nhit, tir nam 2001 din nam
2025, san lugng khi thidn nhidn tang trudng 67%, dy bao din 2025 se dgt din
Trang 5Tgp chi KHOA HQC DHSP TPHCM Nguyin Minh Mdn
4,28 ti met khdi, tang 12% so vdi san
lugng than da
Nhu ciu vl than da cua cac quoc
gia phat tridn trgn thg gidi trong nhOmg
nam gin day ciing tang cao Ngogi trir
khu vyc Tay Au dang cd xu hudng
"> F
chuydn sang sii dyng khi ddt thidn nhign
dg san xuit difn, cac qudc gia cdn lai diu
cd nhu ciu cao vl than da dd phyc vy cho
nin cdng nghifp cua nudc minh Hai
qudc gia cd nhu cau than da nhidu nhit la
Trung Qudc va An Dg vdi 72% nhu ciu
gia tang than da thi gidi va 87% nhu ciu
than da ciia cac qudc gia dang phat tridn
Theo thdng kd cua lEA, trii lugng than da
tren toan thi gidi khoang trgn dudi 1000
ti tan, du kha nang cung cap cho nhu cau
con ngudi trong vdng 200 nam nira
Than da la nguyen lifu chii ydu cua
cdng nghifp difn lyc va san xuit gang
thep Trudc mit, trdn phgm vi toan cau
cdng nghifp difn lyc va san xuat gang
thep van giii vai trd chii ydu trong cac
nganh cdng nghifp ngng Q hau khap cac
khu vyc, than da dugc dung chii ydu dg
san xuit difn, chiim ti trgng 37% nguygn
lifu tgo ra difn Trudc nhu cau sir dyng
difn ngay cang tang cao, ap lyc vl san
lugng than da trong nhimg nam tdi sg la
F r
rat ldn ddi vdi nganh cdng nghifp khai
khoang ciia thi gidi
Dg dap ling nhu cau nang lugng,
con ngudi da khai thac qua miic cac
ngudn nang lugng truyen thdng nhu dau
lua, khi thidn nhign, than da Sy cgn
kift cua cac ngudn nang lugng la didu
khdng tranh khdi trong tuomg lai Nhung
trudc mat, nang lugng khdng ngimg tac
dgng din cugc sdng con ngudi dudi nhilu gdc dg khac nhau trong dd cd ITnh vyc kinh te
2.2 Nhitng biin dpng cua an ninh ndng lupfng trong nhirng ndm gdn ddy
Sy phan bd khdng ddng ddu trii lugng diu md giiia cac quoc gia lam cho vin dl an ninh nang lugng trd ndn phiirc tgp Theo thdng kd, ba khu vyc cd trii lugng diu md nhilu nhat thi gidi la Trung Ddng - Bic Phi, Trung A va Bic
MT chidm 82,3% trii lugng diu md thg gidi Trong dd trii lugng cua khu vyc Tnmg Ddng chidm 64%; ti If ciia chau
F
MT, chau Phi, Nga va khu vyc chau A Thai Binh Duomg lin lugt la 14%, 7%, 4,8% va 4,27% [8, tr.lO] Tir sau chiln tranh thi gidi thir hai dgn nay, hiu hit cac khu vyc san xuat dau md ldn deu
nim trong tim kidm soat ciia ML, mat
khac MT Cling la qudc gia sir dyng diu
md nhilu nhit vdi 50% lugng diu xuit khiu trdn thi gidi Hifn nay, vifc kidm soat xuit khau dau md la rat quan trgng, dgc bift la Trung Ddng, khu vyc nay cd anh hudmg ldm din nhilu qudc gia trdn thd gidi, trong do cd Trung Qudc
MT va Trung Qudc dang cd tim each gay anh hudng tgi chau Phi, noi cd trii lugng diu md dung thii 2 trdn thi gidi chi sau khu vyc Tnmg Ddng, Trung A va chau MT chau Phi trd thanh "milng mdi ngon" giira MT va Trung Qudc khi san lugng tai day hiia hen ddi dao hom so vdi cac khu vyc truyin thdng, mat khac ham lugng sunphua trong diu thd d chau Phi tuong ddi thip ndn rit cd gia trj khi xuit khiu Sy "chgy dua" tim kilm ngudn
Trang 6Tgp chl KHOA HQC DHSP TPHCM S6 32 ndm 2011
nang lugng giita MT va Trung Quoc lam
cho tinh hinh chinh trj trdn the gidi thgm
phirc tgp va din din diin biln ciia an
ninh nSng lugng trong nhOmg nam gan
day
Thyc te cho thiy, nhu ciu nang
lugng toan ciu gia tang timg ngay nhung
khdng dong diu giiia cac qudc gia va
nganh cdng nghifp Nhu ciu nang lugng
ldn nhit thugc vl cac qudc gia dang phat
triln, chiim khoang 2/3 nhu ciu nang
lugng thi gidi Trong nhdm nay Trung
Qudc diing dau vg nhu cau dau lira Dy
bao cho thiy din nam 2010 Trung Qudc
phai nhgp 5 trifu thiing dau mdi ngay,
nguon cung cip diu md trong nudc khan
hidm, cung khdng dii ciu, com "khat diu"
lam cho Trung Quoc day mgnh qua trinh
tim kilm ngudn cung cip diu md dn djnh
va ben vflrng Ddn nam 2030, nhu cau dau
lira ciia Trung Qudc se la 10 trifu thiing
ngay, diing thii 2 the gidi sau MT Giao
thdng van tai va cdng nghifp ngng van la
nhumg nganh cd nhu ciu cao nhit vd dau
lira Thdi digm hifn tgi chua cd ngudn
nguygn lifu nao thay thi dugc diu liia
trong ITnh vyc giao thdng van tai, ITnh
F \ \
vyc chidm 60% nhu cau dau lira trong
giai doan 2002-2025 [9, tr.28]
Sy phan bd khdng ddng diu va nhu
cau sir dyng dau lira gia tang timg ngay
da din den hf lyy la gia diu lien tyc tang
cao va mat dn djnh trong thdi gian gan
day Trong nam 2005, gia diu thi gidi
lidn tyc tang mgnh tir 62,47USD/thiing
(9-8-2005) Ign 67USD/thiing (12-8-2005)
Nam 2006, khi Bic Trilu Tign thir tgn
Ilia tam xa thanh cdng gia dau ciing tang
F
vgt nhanh chdng ldn dgn 75,78 USD/thimg Tnrde khi kinh tl thi gidi lam vao khiing hoang, gia dau cd liic dat dinh dilm 147USD/thung vao thang 7
nam 2008 Gia diu tang cao la do sy mk
can bing giii'a cung cau Theo bao cao cua lEA vao nam 2009, nhu ciu nang lugng cua thi gidi sd tang tir 85 trieu thimg/ngay nam 2006 ldn 106,6 trifu thimg/ngay vao nam 2030 va gia diu sS giG mirc trgn lOOUSD thiing tir 2013 din hit thdi ki ngu trgn [10, tr.2l] Din nam
2030, cac nudc OPEC van la khu vyc cung cip diu ldn nhit thi gidi vdi 44 trifu thiing/ngay chiim khoang 40% nhu ciu thi gidi Tdc do khai thac sg tang 8,3 trifu thimg/ngay trong cac thanh vien OPEC tir nam 2006 din nam 2030
Sau sy kifn 11-9, xung dot giira MI
va cac nudc Hdi gia© tang cao Cac qudc gia ma MT xung dot lgi la cac qudc gia co trii lugng va quy md san xuat diu lua nhieu nhat thd gidi Sy mat dn djnh ve chinh trj - kinh te cd nguy co dien ra tren phgm vi toan cau, sy tranh gianh lgi ich giiia cac nudc ldn hifn la nhan to lam gia diu leo thang Dd bao dam cho an ninh nang lugng, cac nudc trdn thg gidi day manh xay dyng cac kho dy trii dau chien luge Trung Qudc va An Do tuydn bd se xay dyng kho dy trii chidn luge bang ngudn ngoai tf ddi dao cua minh Nam
2008, An Do da cdng bd kl hogch xay dymg kho dy trii chiln luge qudc gia co siic 36 trifu thiing, tuomg lai se tang miic
dy trii ldn din 108 trifu thung Cimg thdi gian ngu trgn, Trung Qudc tuygn bd xSy dyng 4 co sd dy trii chiln luge d khu vuc
Trang 7Tgp chl KHOA HQC DHSP TPHCM Nguyin Minh Mdn
duydn hai la Trin Hai, Dgi Som, Dgi Lign
va Hoang Dao Trong tuomg lai, mdt khu
F 0
dy trii ldn nhat dy kidn sg dugc xay dyng
tgi tinh Trilt Giang vdi trii lugng 5,2
trieu met khdi diu Myc tidu dy trii diu
F \
lira cua Trung Qudc la dap img nhu cau
diu lira qudc gia trong 30 ngay nlu xay
ra hifn tugng cac nguon cung iing bat
ngd bj ngung trf (khoang 300 trifu thiing
trong nam 2010) Nhu vgy, kha nang dy
trir ciia Tnmg Qudc va An Do van it hom
MT la 118 ngay, it hon Nhgt Ban la 169
ngay
Nhu cau dau lira trong san xuat,
sinh hogt hang ngay ciing nhu dy trii
chidn luge cua cac qudc gia ngay cang
tang cao Trong khi dd, cac nudc san xuit
diu md gin nhu dat mirc san xuit trin
Md dau dang khai thac ldn nhat trdn thd
gidi hifn nay la Ghawar ciia Arab Saudi
F
vdi cdng suat 5 trifu thimg/ngay se khdng
duy tri lau Cac md dau quan trgng d khu
vyc Trung Ddng, bien Bac Au ciing dang
giam dan san lugng khai thac do trir
lugng ngay cang thip Rieng cac md diu
^ F
tgi Irac cd trii lugng ldn nhung tinh hinh
khdng dn djnh Tgi Iran ciing the, chinh
phu nudc nay dang ddi dau vdi phuomg
Tay va bj phuong Tay cim van Mat khac,
tinh trang chinh trj bit dn tgi Tnmg Ddng
ludn de dga 6 md diu ldn nhit la Ghawar,
Safaniya-Khafji, Abqaip, Berri, Manifa,
Faroozan-Marjan va 17 000km dudng
dng din dau ma phin ldn diu nim lg
thidn
An ninh ciia cac tuyln dudng van
chuygn dau liia ciing anh hudng dgn an
ninh nang lugng thi gidi Diu tign la
F F
nguy CO bj khiing bd cua cac tuydn dudng van chuyin diu liia Tuyln van chuyin qua khu vyc eo biln Malacca d Ddng
F F
Nam A dugc xem la huydt mgch cua an ninh nang lugng khu vyc Ddng A Con dudng nhgp khau cua Trung Quoc va Nhgt Ban chu ylu di theo 3 tuyln chinh:
thic nhdt, tir Trung Ddng eo Hormuz
eo bidn Malacca eo bign Dai Loan
-Trung Qudc-Nhat Ban; thic hai, tir Bic
Phi - Dia Trung Hai Gibralta Miii Hao Vgng - eo biln Malacca eo bidn Dai
Loan Trung Qudc - Nhgt Ban; thic ha,
tir Ddng Nam A eo biln Malacca eo biln Dai Loan Trung Quoc - Nhgt Ban
Trong nhiing nam gan day, eo bidn Malacca dugc xem la kha "ndng" vdi sy hogt ddng cua cac nhdm hai tgc, ndu nhu
eo bidn nay bj phong tda trong thdi gian ngan do nhiing sy kifn bat ngd thi kinh td Tnmg Qudc va Nhgt Ban sg bj anh hudng diu tign, bdi gin 90% lugng diu nhgp
1 F
khau ciia hai nudc nay di qua ba tuygn dudng trgn
Nhiing nhan td vira ndu diu anh hudng it nhilu din nhiing biln ddng ciia
an ninh nang lugng trong nhiing nam gin day Nhung nhan td nay, dii tryc tilp hay
F \ F F
gian tidp ddu tac ddng den kinh td chmh trj thi gidi, trong cac bao cao ciia lEA
9 ^ ' hang nam, td chiic nay ddu canh bao the
gidi vin ddi mat vdi nguy co khiing hoang diu liia tilm in Nhumg biln ddng
va nguy CO tir an ninh nang lugng, budc cac qudc gia phai cd chmh sach didu chinh CO ciu sii dyng nang lugng hgp li, ddng thdi tang cudng hgp tac diu tu tren ITnh vyc nang lugng nhim dam bao
Trang 8Tgp chi KHOA HQC DHSP TPHCM Sd 32 ndm 2011
ngudn cung cap nang lugng on djnh, bdn
vumg trong hifn tgi va tuomg lai
2.3 Suxudt hifn cua chinh sdch ngogi
giao ndng lupng trong quan hp qudc ti
Hifn nay, diu md da trd thanh mgt
logi nang lugng mang tinh chiln luge, la
"nguon mau" nudi sdng nganh cdng
nghifp, an ninh cua nd gin liln vdi cu^c
song va an toan ciia mgt qudc gia Trdn
thyc tl, diu md da trd thanh mgt "thuomg
phim mang tinh chinh trj chiln luge" [2,
tr.31], cac quoc gia dang co ging tranh
gianh nguon tai nguydn nay dg dam bao
an ninh qudc gia, tham chi mgt s6 chinh
trj gia da tuydn bd "ai chiim dugc diu
md, Cling cd nghTa la dugc ca thi gidi"
cac nudc ldn trdn thi gidi nhu MT, Trung
Qudc, Nga, An Do, Nhgt Ban va cac
nudc thudc EU diu tim mgi each gay anh
hudng hoac lidn doanh hgp tac trdn ITnh
vyc nang lugng vdi nhung khu vyc, quoc
gia cd trii lugng diu md ldn nhu Tnmg
Ddng, Tnmg A, Bic Phi, MT La-tinh
Thd gidi dang chiing kign cugc chgy dua
ngogi giao diu liia giira cac nudc ldn lam
cho quan hf qudc tl them phiic tgp va da
dgng
cac nudc cd nhu ciu cao vl nang
lugng dang tiln hanh ngogi giao song
phuong hoac da phuomg vdi cac khu vyc,
qudc gia cd tilm nang diu lira doi dao da
gdp phin lam rd khai nifm ngogi giao
ndng lugmg hay ngogi giao ddu lira trong
quan hf qudc tl Cac chuyin ngogi giao
con thoi ciia nguyen thii cac nudc ldn
nhu Trung Quoc, MT, Nhgt Ban, Nga, An
Dg din Trung Ddng, Trung A, chau Phi
cang lam cho ddi sdng chinh trj thi gidi
trd ndn nhfn nhjp 6 ITnh vyc nay, Trung Qu6c la mft vi dy diln hinh Cac nhi
lanh dgo Trung Qu6c da dh ra chinh sach
"di ra ngoai" dh tim kilm nguon diu liia
dam bao cho vifc phat triln kinh tl dlt nudc Nguygn Thii tudng Ly Bing trong
"Chinh sach nang lugng Trung Quoc" da chi rd: "Phat triln cdng nghifp diu liia phai dap img nhu ciu trong nudc, di ra thi gidi, lgi dyng tot hai nguon nang lugng, hai thj trudng Trdn nguygn tic binh ding cimg cd lgi, tham gia tich cyc vao cac logi hinh hgp tac vdi cac quic gia, khu vyc, tham gia tim kilm khai thac vdi cac quoc gia khu vyc trgn thi gidi, xay dyng dugc thj trudng nhgp khau dn djnh, dam bao ngu6n cung ung cho quoc gia" [2, tr.56] Trdn co sd do, tir ngay 31 thang 8 din ngay 01 thang 9 nam 2004,
F F
Qudc vy vifn Tnmg Qudc da khai mac Hdi nghj toan qudc tgi Bic Kinh vdi nhifm vy ban vl cdng tac ddi ngogi kinh
tl dl phat triln Trung Qu6c, Thii tudng
A
On Gia Bao da dua ra phuomg cham:
"dya trdn co sd xu thd phat triln kinh tl chinh trj thi gidi, tinh hinh phat triln kinh tl xa hdi trong nudc, chiln luge cdng tac ddi ngoai, diy mgnh hom nhan thiic tinh quan trgng cua cdng tac ddi ngogi kinh tl"^ Nguydn tic chi dgo nay
da thiic day chinh sach ngogi giao nang lugng ciia Trung Qudc phat triln sang giai dogn mdi Trong nam 2004, cac nha lanh dao Trung Qudc nhu Hd Cim Dao, Ngd Bang Qudc, On Gia Bao, Gia Khanh Lam, Tang Khanh Hdng, Hoang Cue lin lugt tham 32 qudc gia, bao gdm chau A (Viet Nam, Lao, Malaysia, Indonesia,
Trang 9Tgp chl KHOA HQC DHSP TPHCM Nguyin Minh Mdn
Pakistan), Trung Ddng (kuwait, Iran,
Arab Saudi, Aman), chau Au (Nga, Anh,
Ha Lan), Trung A (Kazakhstan,
Kyrgyzstan, Azerbaijan), chau Phi
(Sudan, Nigieria, Kenia, Gabong), Nam
MT (Venezuela, Peru, Brasil, Chile )
vdi myc tidu chii ygu la thigt lap quan hf
F
hgp tac chign luge trgn ITnh vyc nang
lugng Mdt mat, Trung Qudc md rgng
F
hgp tac vdi cac ddi tac mdi nhu chau Phi,
Nam MT, Tnmg A, mat khac van duy tri
quan hf vdi cac ddi tac truyin thdng nhu
Trung Ddng, Nga, ASEAN nhim thyc
hifn myc tidu da dd ra trong chign luge
nang lugmg
Khdng nhirng ddng vai trd quan
trgng vdi timg qudc gia, nang lugng cdn
F \ F
trd thanh van dd quan trgng ddi vdi cac
hdi nghj mang tmh khu vyc va qudc td
Trong nhiing nam gan day, tgi cac cudc
hgp thudng nidn, van dd dau lira va gia
dau da trd thanh ngi dung nghj sy chinh
ciia cac nudc trong nhdm G8 Trong cudc
hpp nam 2006 tgi St Petersburg (Nga)
ngay 16-7 an ninh nang lugng da trd
F \
thanh van dd dugc cac nudc thanh vidn
quan tam nhat Trong cudc hgp ngay
7-6-2008 didn ra tgi Aomori, Nhgt Ban, nam
nudc sir dyng nang lugng ldn la MT,
Tnmg Qudc, An Do, Nhgt Ban va Han
Qudc ydu cau cac nudc san xuat dau tang
san lugng dh kilm soat gia diu
Cac td chirc mang tinh khu vyc
khac thi bd sung vin dl an ninh nang
lugng va hgp tac trong ITnh vyc nang
lugng vao chuong trinh hogt ddng cua
minh Vdi vj tri la khu vyc cd tdc do phat
"* F F
tridn kinh tg thudc logi cao d chau A,
trong nhihig nam gin day, cac nudc thanh vidn ASEAN da xem nang lugng
va an ninh nang lugng la van dg quan trgng bgc nhit trong chiln luge phat triln toan difn cua minh Sy quan tam nay da dugc thi hifn ro net qua Hifp djnh an ninh diu md khu vyc ASEAN (APSA) Didn dan hgp tac kinh tl chau A -Thai Binh Duomg (APEC) da dua an ninh nang lugng trd thanh vin dl cin hgp tac giira cac nudc thanh vidn Nam 2000
"Sang kiln an ninh nang lugng APEC" (AESI) da dugc cac nudc thanh vidn thdng qua vdi bdn ndi dung chinh: chia
se thdng tin vd tinh hinh diu md; dam bao an ninh van tai dudng biln; chia sd thdng tin trong cac trudng hgp khan cap;
dap ling trong cac trudng hgp khan cap
vd nang lugng va nhiing kg hoach dai hgn Khoi APEC da thanh lap nhdm cdng tac
vd nang lugng dd theo ddi, didu phdi van
dl nang lugng trong cac nudc thanh vidn Ngoai ra, Hdi nghj bd trudng nang lugng cac nudc thanh vidn APEC ciing diln ra thudng xuygn dg trao ddi thdng tin va tim
ra giai phap cho vin dl hgp tac trdn ITnh vyc nang lugng
Bh thyc hifn dugc myc tigu cua
ngogi giao nang lugng, cac nudc cd nhu ciu ldm vl nang lugng da sii dyng cac ngudn Vifn trg phat triln chinh thirc
(ODA) lam cdng cy dh thu hiit cac nudc
CO trii lugng ldn nhung ndn kinh td cdn chgm phat triln Thai do ciia Tnmg Qudc ddi vdi chau Phi la mdt diln hinh Nhumg
md diu cd trii lugng ldn dugc phat hifn d chau Phi nhirng nam gin day lam cho ca thi gidi dd ddn sy quan tam vl chau lyc
Trang 10Tgp chi KHOA HQC DHSP TPHCM So 32 ndm 2011
nay sau mgt thdi gian dai bj qudn lang
Thdng qua nguon von ODA, cac nudc
ldn va Trung Qudc mudn dimg ddn bay
kinh td nham dam bao sy trung thanh va
ldng tin cua cac nudc chau Phi vl vin de
cung ling diu md trong hifn tgi cung nhu
tuomg lai De cy thi hda hom cho chiln
luge "chau Phi", tir ngay 30-01 din
10-02-2007, Chu tjch Ho Cim Dao cua
Trung Qudc da cdng du tam nudc chau
Phi bao gdm Cameroon, Libia, Sudan,
Zambia, Namibia, Nam Phi, Modambic
va Seychelles Trong cac cugc g$p gd cip
cao giira lanh dgo Trung Qudc va lanh
dgo tam nudc chau Phi, Trung Quoc cam
kdt se day nhanh va mgnh nguon von
ODA cho tam nudc nay; ngugc lgi, tam
nudc sg tgo dilu kifn dl Trung Quoc diu
tu trong cac ITnh vyc kinh tl, trong dd cd
tham dd va khai thac diu md, khi ddt
Diu md da trd thanh mdn hang dh cac
nudc thyc hifn cac cudc trao ddi, mua
ban trdn ITnh vyc chinh trj Trudc sy hifn
difn ngay cang sau va rgng cua Trung
Qudc tgi "lyc dja den", MT va Tay Au
cung diy mgnh nhihig hogt dgng ngogi
giao d chau Phi vi khdng mudn mit
quydn lgi nang lugng trong tuomg lai khi
cac nguon cip nang lugng d cac khu vuc
truydn thdng cd nguy co giam dan trong
tuong lai Nhu vgy, ngogi giao nang
lugng cua cac nudc ldn bao gdm hai ngi
dung CO ban.- thic nhdt, la hanh dgng dam
bao cho ngudn cung cip, van chuyin,
tidu dirng nang lugmg ciia qudc gia va
lam lgi cho nin kinh tl; thic hai, hanh
ddng ngogi giao nang lugng cung dgi
difn cho mdt nhan to chinh trj nao dd, do
dd vin dl nang lugng bj lgi dyng, trd thanh cdng cy cho myc dich ngogi giao
[ll,tr.60]
Diu md va khi dot lam xuit hifn vl tap hgp cac lyc lugng mdi, hinh thinh quan hf doi tac chiln luge va nhimg lien minh kinh tl chinh trj trdn thi gidi
Hifn nay, ngoai Td chiic cac nudc xuat khiu diu md (OPEC) ra ddi tir nam I960, nin chinh trj thi gidi dang din hinh thinh
F
nhOmg lidn minh kinh tg chinh trj mdi
ma diu md va khi ddt chinh la hgt nhan noi kit Td chiirc hgp tac Thugng Hai (SCO) bao gom: Nga, Kazakhstan, Kyrgyzstan, Tajikistan, Trung Qudc vl Uzbekistan va 4 nudc thanh vidn la Iran, Pakistan, Mdng Cd, An Dg la mgt vi du
"* F F \
didn hinh Ndu cgng tat ca trii lugng dau
md cua cac nudc thanh vidn tiii SCO dang nim trong tay 25% trii lugng diu
md va khi ddt toan ciu, vdi ti If nay thi SCO hoan toan cd the chi phoi va tac ddng ddn gia ca diu lira trgn phgm vi toan cau
Tgi khu vyc Nam MT, Venezuela
ciing dang dh xuit thanh lap hai lign minh
dau md la PetroCaribe (cho cac nudc vimg Caribe) va PetroSur (cho khu vyc Nam MT) Sy gan kit nay cdn dugc ciing
F
cd vi trong tuomg lai dy an xay dyng dudng dng din diu tir Venezuela den Argentina sd dugc khdi cdng Nhimg ddng thai nay, ngoai myc tidu kinh tl ra, cac nudc MT La-tinh cdn mudn thoat ra khdi sy kilm kep cua MT trong mdt thdi gian dai
Nhu vay, trong nhung nam diu thi
ki XXI nang lugng va an ninh nang