Nhạc Lý Cơ Bản
Trang 1CLB Sáo trúc Đại học Ngân Hàng
A Nhạc lý căn bản
1 GIỚI THIỆU VỀ ÂM NHẠC
-Âm nhạc là một môn nghệ thuật phối hợp âm thanh theo những quy luật nhất định
-Âm nhạc có 4 đặc trưng : TRường độ, cao độ, cường độ, âm sắc
2.CÁC KÍ HIỆU ÂM NHẠC:
KHUÔNG NHẠC Để ghi lại âm thanh cao thấp, dài ngắn người ta dùng các kí hiệu ghi nhạc Khuông nhạc là hệ thống gồm 5 dòng kẻ và 4 khe nằm song so
ng và cách đều nhau theo phương nằm ngang
Thứ tự của các dòng và khe được tính từ dưới lên trên
Có những nốt nhạc cao hơn hoặc thấp hơn không thể ghi lên khuông nhạc chính nên người ta thêm vào những dòng kẻ phụ và khe phụ
dòng kẻ phụ trên
dòng kẻ phụ dưới
Những dòng và khe phụ chỉ kẻ nhỏ chỉ đủ để ghi nốt nhạc và chỉ xuất hiện khi cần thiết
Thứ tự của dòng và khe phụ được tính từ khuông nhạc chính tính ra
3 KHOÁ NHẠC
Khoá nhạc là một hình vẽ nằm ở đầu mỗi khuông nhạc Khoá nhạc giúp ta nhận ra tên các âm (tên nốt nhạc) trên khuông nhạc
Có nhiều loại khoá nhạc nhưng thường dùng nhất là khoá Son và khoá Pha Những ca khúc thanh nhạc (bài hát) thường chỉ dùng khoá Son
4.TÊN NỐT NHẠC
Để ghi lại độ cao thấp của âm thanh người ta dùng 7 âm, thứ tự từ thấp đến cao là:
Đô - Rê - Mi - Pha -Son - La - Si
Viết tắt : Đô (C); Rê (D); Mi (E); Pha (F); Son (G); La (A); Si (B)
5 HÌNH NỐT NHẠC
Để phân biệt độ ngân dài ngắn của âm thanh người ta dùng một số hình nốt nhạc:
Có 7 loại hình nốt nhạc sau:
Trang 26.TRƯƠNG ĐỘ NỐT NHẠC
Hình nốt tròn ngân dài gấp đôi hình nốt trắng
Hình nốt trắng ngân dài gấp đôi hình nốt đen
Hình nốt đen ngân dài gấp đôi hình nốt móc đơn
Hình nốt móc đơn ngân dài gấp đôi hình nốt móc kép
7 VỊ TRÍ CÁC NỐT NHẠC TRÊN KHUÔNG
8 DẤU HOÁ
Dấu hoá là kí hiệu cho biết sẽ làm thay đổi cao độ của nốt nhạc lên cao hoặc xuống thấp hơn với khoảng cách là 1/2 cung so với vị trí nó đang đứng Có 3 loại dấu hoá thường dùng: Dấu bình :
Dấu Giáng: giảm ½ cung so với note mà vị trí nó đang đứng
Dấu Thăng: tăng ½ cung so với note mà vị trí nó đang đứng
Trang 39 NHỊP (Quan Trọng)
Khi nghe một bản nhạc hay một bài hát, ta thường thấy cách một khoảng thời gian đều nhau nào đó có một tiếng đệm mạnh (hay một tiếng trống đệm theo) Khoảng thời gian đều nhau giữa tiếng mạnh trước với tiếng mạnh sau gọi là nhịp
Để phân biệt nhịp nọ với nhịp kia người ta dùng một vạch thẳng đứng trên khuông nhạc gọi là vạch nhịp
- Khoảng cách giữa 2 vạch nhịp gọi là ô nhịp hoặc nhịp trường canh
- Khi kết thúc 1 đoạn nhạc hay thay đổi khoá nhạc, thay đổi nhịp, người ta dùng 2 vạch nhịp, gọi là vạch kép
- Chấm dứt bài nhạc người ta dùng vạch kết thúc bao gồm 1 vạch bình thường và 1 vạch đậm hơn ở phía ngoài
10 PHÁCH (Quan trọng)
Trong mỗi nhịp (ô nhịp hay nhịp trường canh) lại chia ra nhiều quãng thời gian đều nhau nhỏ hơn gọi là phách
Mỗi nhịp đều có phách mạnh, phách nhẹ Phách mạnh bao giờ cũng nằm ở đầu ô nhịp Nhờ có phách mạnh, phách nhẹ ta mới phân biệt được các loại nhịp khác nhau
Số lượng phách trong mỗi ô nhịp tuỳ thuộc vào số chỉ nhịp
Phách có thể chia ra làm nhiều phần nhỏ hơn một nốt nhạc hoặc có thể có nhiều phách trong một hình nốt nhạc
Ví dụ:
Trong nhịp 4/4, một phách có thể bằng một hình nốt đen hoặc 2 hình nốt đơn hoặc 4 hình nốt
Trang 4móc kép…; một hình nốt tròn có 4 phách, một hình nốt trắng có 2 phách…
11.CÁC LOẠI NHỊP
Một số loại nhịp thông dụng:
-Nhịp 2/4:
Nhịp 2/4 trong mỗi ô nhịp có 2 phách, mỗi phách có độ dài bằng 1 hình nốt đen (mỗi ô nhịp có hai hình nốt đen)
-Nhịp 3/4:
Nhịp 3/4 trong mỗi ô nhịp có 3 phách, mỗi phách có độ dài thời gian bằng một hình nốt đen (mỗi nhịp có 3 hình nốt đen…)
-Nhịp 3/8:
Nhịp 3/8 trong mỗi ô nhịp có 3 phách, mỗi phách bằng 1 hình nốt móc đơn (mỗi nhịp có 3 hình nốt móc đơn)
-Nhịp 6/8:
Nhịp 6/8 trong mỗi ô nhịp có 6 phách, mỗi phách bằng 1 nốt móc đơn (mỗi nhịp có 6 hình nốt móc đơn)
Trang 5*Những nhịp có số bên dưới là 4: độ dài của phách là nốt đen
*Những nhịp có số bên dưới là 8: độ dài của phách là nốt móc đơn
12.DẤU LẶNG
Trong khi trình bày một bài hát, bản nhạc, có những lúc ta phải ngưng nghỉ Thời gian ngưng nghỉ đó có các dấu hiệu để ghi lại, các dấu hiệu đó gọi là dấu lặng
Ứng với các hình nốt chỉ độ dài thời gian vang lên của âm thanh, có các dấu lặng để chỉ thời gian ngưng nghỉ như sau:
Dấu lặng tròn thời gian ngưng nghỉ bằng 1 nốt tròn
Dấu lặng trắng thời gian ngưng nghỉ bằng 1 nốt trắng
Dấu lặng đen thời gian ngưng nghỉ bằng 1 nốt đen
Dấu lặng đơn thời gian ngưng nghỉ bằng 1 nốt đơn
Dấu lặng kép thời gian ngưng nghỉ bằng 1 nốt móc kép
Những dấu lặng có độ dài ngắn hơn ít dùng trong ca khúc
13 DẤU NỐI - DẤU LUYẾN - DẤU CHẤM DÔI-DẤU CHẤM NGÂN
Dấu nối, dấu chấm dôi, dấu chấm ngân là những kí hiệu bổ sung để tăng thêm độ dài của âm thanh
1.Dấu nối thường được sử dụng khi tăng thêm độ dài của nốt nhạc cùng tên nhau
2.Dấu luyến là kí hiệu dùng để nối cao độ của các nốt nhạc khác tên nhau Hay nói cách khác, muốn thể hiện một tiếng hát ở hai nốt nhạc khác nhau người ta dùng dấu luyến
3.Dấu chấm dôi là kí hiệu tăng độ dài của nốt nhạc trong cùng một ô nhịp mà tổng độ dài của các nốt nhạc trong ô nhịp không vượt quá số phách quy định trong ô nhịp được ghi ở số chỉ nhịp Dấu chấm dôi là một chấm nhỏ nằm ở bên phải nốt nhạc và có giá trị tăng thêm 1/2 độ dài của chính nốt đó
4.Dấu chấm ngân là kí hiệu ghi ở trên nốt nhạc, khi gặp dấu này, người hát hoặc người đàn có
Trang 6thể xử lí tự do
14 DẤU NHẮC LẠI – DẤU HỒI TẤU - KHUNG THAY ĐỔI
1.DẤU NHẮC LẠI:
Khi có thêm yêu cầu phải diễn lại một phần hoặc toàn bài nhạc, người ta dùng thêm dấu hồi tấu Dấu hồi tấu được ghi 2 lần
2.KHUNG THAY ĐỔI:
Khi sử dụng dấu nhắc lại, ở lần 2, nếu có sự thay đổi ở những ô nhịp cuối cùng người ta dùng khung thay đổi
Lần 1: trình diễn bình thường
Lần 2: đến những ô nhịp trong vùng ảnh hưởng của khung thay đổi 1 ta phải bỏ qua không trình diễn, mà trình diễn qua những ô nhịp trong vùng ảnh hưởng của khung thay đổi 2 trở về sau
3.DẤU HỒI TẤU:
Khi có thêm yêu cầu phải diễn lại một phần hoặc toàn bài nhạc, người ta dùng thêm dấu hồi
Trang 7tấu Dấu hồi tấu được ghi 2 lần
4.DẤU CO-ĐA:
Khi trình bày lần thứ hai, nếu có yêu cầu phải bỏ bớt phần nào đó người ta dùng dấu Cô-đa Dấu cô-đa cũng được ghi 2 lần
HƯỚNG DẪN CÁCH XỬ LÍ
KHI GẶP CÁC KÍ HIỆU
1.Kí hiệu dấu nhắc lại không có khung thay đổi:
Thứ tự trình diễn như sau:1-2-3-4-5-6-3-4-5-6-7-8
2.Kí hiệu dấu nhắc lại có khung thay đổi:
Thứ tự trình diễn như sau: 1-2-3-4-5-6-3-4-5-7-8
3.Kí hiệu dấu hồi tấu không có dấu cô-đa:
Trang 8Thứ tự trình diễn như sau: 1-2-3-4-5-6-3-4-5-7-8-1-2-3-4-5-6-3-4-5-7-8 4.Kí hiệu dấu hồi tấu có dấu cô-đa:
Thứ tự trình diễn như sau: 1-2-3-4-5-6-3-4-5-7-8-1-2-3-7-8
