Hướng dẫn cha mẹ chơi cờ vua cùng trẻ potx

Tại các trường học, cờ vua như là cầu nối để giúp các em ở độ tuổi khác nhau, những tập thể khác nhau và giới tính khác nhau có cơ hội cùng tham gia một trò chơi mà chúng yêu thích... Bạ

Hướng Dẫn Cha Mẹ Chơi Cờ

Vua Cùng Trẻ

I Những Điều Cần Biết Khi Chọn Cờ Vua Cho Trẻ

Hiện nay, môn Cờ Vua đã được đưa vào chương trình giảng dạy của các trường tiểu học tại các nước phát triển (như Nga, Mỹ, Singapore…) Các nghiên cứu về lợi ích của cờ vua với giáo dục đã chứng minh rằng môn thể thao trí tuệ này giúp trẻ thông minh hơn bằng cách phát triển các kỹ năng sau:

SỰ TẬP TRUNG

Trẻ được dạy về tác dụng của việc quan sát cẩn thận và tập trung khi chơi cờ Bởi nếu trẻ không quan sát được điều gì đang xảy ra thì dù rất thông minh chúng cũng không thể phản ứng một cách nhanh nhẹn trước các tình huống

TRÍ TƯỞNG TƯỢNG THEO LOGIC

Trẻ luôn được khuyến khích để tưởng tượng về kết quả của mỗi nước đi trước khi nó diễn ra Trẻ nhỏ rèn luyện khả năng hình dung bằng cách tưởng tượng nước đi của các quân trong đầu, đầu tiên là một nước, sau đó là một vài nước và cứ thế tăng lên

- 2 -

KHẢ NĂNG TƢ DUY CỤ THỂ

Trẻ được dạy suy nghĩ kĩ trước khi đi một nước

cờ Chúng được dạy để tự hỏi bản thân câu hỏi:

“Nếu mình đi nước này, đối phương sẽ đi như thế nào và mình sẽ trả lời ra sao?” Dần dần, Cờ vua sẽ giúp trẻ phát triển tính kiên nhẫn và chịu khó tư duy hơn

KHẢ NĂNG ĐÁNH GIÁ TÌNH HUỐNG

Trẻ khi học Cờ vua sẽ được dạy rằng chúng không nên làm theo những điều đầu tiên đến trong suy nghĩ của chúng Chúng được học cách đưa ra hàng loạt các giải pháp cho cùng một vấn đề và cân nhắc lợi hại của những giải pháp đó và chọn cho mình một phương án tối ưu nhất để thực hiện

KHẢ NĂNG PHÂN TÍCH

Trẻ sẽ học cách đánh giá kết quả của những hành động và sự việc cụ thể Liệu rằng sự việc này sẽ có lợi hay không có lợi với mình? Các quyết định sẽ tốt hơn khi được tư duy một cách logic

KHẢ NĂNG TƢ DUY TRỪU TƢỢNG

Trẻ được dạy cách tư duy suy xét từ các chi tiết nhỏ, sau đó hình dung bức tranh toàn cảnh trong mỗi ván cờ Chúng cũng học cách sử dụng giải pháp của tình huống này áp dụng và sáng tạo cho các tình huống tương tự khác

KHẢ NĂNG CÂN NHẮC ĐỒNG THỜI

NHIỀU VẤN ĐỀ

Trẻ em được khuyến khích không chú tâm quá nhiều vào một vấn đề, chúng được học cách cân nhắc rất nhiều các vấn đề cùng một lúc

Các kỹ năng trên không cụ thể trong cờ vua, nhưng chúng xuất hiện ở tất cả các phần trong mỗi ván

cờ Cờ vua được ví như một công cụ dạy học đặc biệt, nó kích thích tư duy của con trẻ và giúp chúng hình thành và phát triển các kỹ năng khi chơi cờ Kết quả là trẻ sẽ có được tư duy tốt hơn, khả năng giải quyết vấn đề nhanh hơn và sự tự tin, độc lập trong suy nghĩ của chính mình

Các nghiên cứu tại Mỹ và Canada cho rằng Cờ vua giúp cải thiện điểm số trong các kỳ thi tiêu chuẩn cho cả môn toán và môn đọc Một nghiên cứu có quy mô lớn về chương trình cờ vua ở thành

phố New York, với sự tham gia của hơn 100 trường học và 3000 học sinh đã chỉ ra rằng: Kết quả học tập môn tiếng Anh và môn Toán của những học sinh học Cờ vua luôn luôn cao hơn các học sinh không học cờ

Tại các trường học, cờ vua như là cầu nối để giúp các em ở độ tuổi khác nhau, những tập thể khác nhau và giới tính khác nhau có cơ hội cùng tham gia một trò chơi mà chúng yêu thích

- 4 -

Cờ vua giúp trẻ xây dựng mối quan hệ cá nhân và tinh thần đoàn kết khi chúng cùng nhau tham gia một đội để giao đấu với trường khác Cờ vua cũng dạy cho trẻ tinh thần thể thao – Cách để chiến

thắng một cách đẹp nhất và không bao giờ bỏ cuộc trong khi thi đấu

II Phụ Huynh Có Thể Giúp Con Mình Thế Nào?

Những trẻ đã học cờ ở trường đều rất muốn được rèn luyện thêm tại nhà Kinh nghiệm cho thấy, những đứa trẻ được bố mẹ hỗ trợ tại nhà sẽ chơi hay hơn nhiều so với những đứa trẻ có bố mẹ không biết gì về môn cờ vua Tuy nhiên, nhiều phụ huynh không đủ tự tin để giúp con mình với môn Cờ vua, cũng có những phụ huynh khác cố gắng để chơi cùng trẻ nhưng kết quả là tạo ra thói quen xấu cho chúng, một vài phụ huynh thì đơn giản là không có thời gian hoặc không có ý định

hỗ trợ trẻ

A Học về các quy tắc

Bạn có tự tin về các quy tắc của trận đấu không?

Bạn đã từng nghe về luật của bắt tốt qua đường chưa?

Có sự khác biệt gì khi bạn bắt đầu ván cờ với một ô trắng hoặc một ô đen ở góc phải của ván cờ không?

Bạn gọi các quân ban đầu được xếp ở các góc là quân xe hay là quân cờ có hình tháp? Con của bạn

sẽ được học cách chơi cờ một cách chính xác tại trường học

"Cờ vua có những quy tắc và nghi thức, chẳng hạn trẻ phải đợi đến lượt mình mới được đi Cờ vua dạy trẻ điều đó, và chúng học để áp dụng vào phần còn lại của đời sống"

B Chơi cờ

Đây là một vài gợi ý bạn có thể sử dụng khi chơi cờ cùng con bạn

Đầu tiên bạn chỉ sử dụng Vua và Tốt để chơi với cả đội quân của con bạn Nếu con bạn đánh bại được bạn, hãy thêm một quân Mã trong ván đấu tiếp theo Tiếp tục thêm các quân vào bàn cờ của bạn cho đến khi bạn nhận thấy 2 bên đã tương xứng về lực lượng

- Hãy tạo ra một số lỗi khi chơi cùng con bạn để xem liệu chúng có nhận ra không

Bạn cũng có thể nói: “Ôi không, nước đi vừa rồi của ba/mẹ sai rồi!” để gợi ý cho trẻ

- Khi bạn đi một nước cờ đến vị trí có thể thắng một cách dễ dàng, hãy đổi bên để con

bạn có được vị trí dễ chiến thắng đó

- Cho phép con bạn xoay bàn cờ một vài lần trong mỗi ván đấu

- Hãy nói trong khi chơi, giải thích nước đi của bạn và cho trẻ cơ hội để giải thích nước đi của chúng Bạn có thể nói những câu như: “Ba/mẹ sẽ đẩy quân Mã của ba/mẹ lên”, trong một ván cờ, Mã nên được đẩy lên sớm; hoặc “Ba/mẹ đang đe dọa quân Hậu của con, con nghĩ xem nên đi nước nào tiếp theo?”

III Hướng Dẫn Chơi Cờ Vua

Để có thể cùng các con học chơi cờ, các bạn phải tìm hiểu đôi chút về Cờ Vua, các nguyên tắc

đi quân và cách chơi Hy vọng với bài hướng dẫn dưới đây sẽ giúp các vị phụ huynh phần nào hiểu được các quy tắc khi chơi cờ và hỗ trợ các cháu học tại nhà

- 6 -

Cờ Vua là trò chơi trí tuệ gồm 2 người chơi Một bên cầm quân trắng, một bên cầm quân đen

Mỗi bên lần lượt thực hiện nước đi của mình

- Bàn cờ vua gồm 64 ô

- 8 hàng ngang, 8 cột dọc

- Cách sắp xếp các quân như trong hình Luật cờ vua quy định:

- Bên trắng luôn luôn đi trước

- Hậu trắng luôn đứng ở ô màu trắng

1 Quân cờ và giá trị các quân

Xe

Quân Xe là 1 quân khá mạnh

trên bàn cờ Nó có giá trị lớn

hơn quân Mã và quân Tượng

vì nó di chuyển được nhiều

hơn Quân Xe có giá trị 5

điểm

Hậu

Quân mạnh nhất bàn cờ là quân Hậu, với sức mạnh lan tỏa như

xe và tượng Quân Hậu có giá trị

9 điểm

Vua

Cuối cùng là quân Vua

Theo bạn, quân Vua có giá trị bao nhiêu?

100 điểm? 1000 điểm? Trong cờ vua, mất Vua là thua cờ Vì vậy

quân Vua chính là cả ván cờ

Trẻ thường dễ dàng học giá trị của các quân mà không cần hiểu ý nghĩa của chúng Mặc dù trẻ có thể nói rằng quân Mã 3 điểm, quân Xe 5 điểm, nhưng chúng vẫn không muốn đổi quân Mã lấy quân Xe của đối phương bởi chúng không muốn bị mất quân Mã của mình Khi đó, chúng ta có thể hỏi trẻ liệu chúng có sẵn sàng đổi 3 “cái kẹo” để lấy 5 “cái kẹo” không, như vậy trẻ sẽ dễ dàng hiểu và liên tưởng đến các quân trong Cờ vua Bạn cũng có thể giúp trẻ nhớ được giá trị của quân cờ bằng cách hỏi giá trị của các quân mỗi khi di chuyển chúng

- Quân Xe đi theo cột dọc và hàng ngang

- Nó có thể đi tiến, đi lùi, sang phải, sang trái

- Quân Xe có thể bắt quân của đối phương bằng cách bỏ quân đối phương ra khỏi bàn cờ và đặt Xe mình vào vị trí thay thế

- Quân Xe không thể nhảy qua đầu các quân khác để đi

Xe bị chặn bởi Tốt của mình Xe trắng có thể bắt quân Tốt

đen của đối phương

Hình minh họa khả năng bắt quân của Xe

2.2 Quân Tƣợng

- Quân Tượng đi theo các đường chéo

- Tượng đứng ở ô màu trắng sẽ đi theo các đường chéo trắng

- Tượng đứng ở ô màu đen sẽ đi theo các đường chéo đen

- Cũng giống như quân Xe, quân Tượng có thể bắt được quân của đối phương nếu quân của đối phương nằm trên đường đi

của Tượng

2.3 Quân Hậu

- Quân Hậu là quân mạnh nhất bàn cờ

- Quân Hậu có thể di chuyển giống quân Xe theo hàng ngang, cột dọc

- Quân Hậu cũng có thể di chuyển giống quân Tượng theo các đường chéo

- Tại vị trí trung tâm bàn cờ quân Hậu có thể đi đến 27 vị trí

2.4 Quân Vua

- Mỗi khi di chuyển quân Vua chỉ được đi 1 ô duy nhất

- Quân Vua có thể đi tiến, đi lùi, đi ngang, đi dọc, đi chéo

- 10 -

Vua trắng có thể bắt quân đối

phương nếu quân đó nằm trên

đương đi của Vua

Đối với quân Vua có 1 quy định đặc biệt

Vua không được đứng hay di chuyển đến ô mà nó có thể bị bắt bởi quân đối phương

Ở đây vua không thể di chuyển đến vị trí mà nó có thể bị bắt bởi Xe đổi phương

Trong thế cờ trên đây Vua trắng chỉ có thể đi đến 1 ô duy nhất Tất cả các ô khác đều đã bị quân đen kiểm soát

2.5 Quân Mã

Quân Mã là 1 quân cờ thật đặc biệt Nó di chuyển không giống với bất kỳ quân nào khác trên bàn cờ Có lẽ quân Mã có cách nhảy giống những chú ngựa

- Quân Mã trên bàn cờ vua di chuyển theo hình chữ L Nó có thể đi tiến, lùi, trái, phải

- Trong hình, quân Mã có thể di chuyển đến tất cả các điểm

Trong hình trên, quân Mã trắng

có thể bắt được tất cả các tốt

đen đứng trên đường đi của nó

Không giống như các quân khác, quân Mã có thể nhảy qua các quân khác để đến vị trí nó cần đến, giống như 1 chú ngựa

Hãy xem Mã trắng có thể bắt được những quân tốt nào của đen?

- 12 -

Sau nước đi đầu tiên, quân Tốt

chỉ được tiến lên 1 ô duy nhất

Quân Tốt không được đi lùi

Trong thế cờ ở hình trên, cả 2 Tốt đều bị phong tỏa, không bên nào di chuyển được

Không giống như các quân khác, quân Tốt không bắt quân nằm trên đường đi của nó

Tốt đi thẳng nhưng bắt quân theo đường chéo

3 Những nước đi đặc biệt trong Cờ Vua

3.1 Phong Cấp Tốt

Quân Tốt khi tiến xuống hàng ngang cuối

cùng sẽ được phong cấp thành: Hậu, Xe,

Tượng, Mã - tùy người chơi lựa chọn

Trong hình, quân Tốt đã phong cấp thành

Hoàng Hậu

3.2 Bắt Tốt Qua Đường

Hãy nhớ rằng quy tắc bắt Tốt qua đường luôn luôn xuất hiện khi quân Tốt của mình bắt Tốt của đối phương nếu nó di chuyển xuyên qua nước bắt quân của mình

Bên trắng có tốt ở hàng thứ 5

Bây giờ đến lượt bên đen đi

Anh ta có quân Tốt ở cột bên

Nhập thành: Đây là nước đi cho phép đổi vị trí giữa Vua và quân Xe Cả Vua và Xe được

di chuyển đồng thời chỉ được tính có một nước đi mà thôi

Cách thực hiện nước đi Nhập thành: Cầm Vua di chuyển 2 ô về hướng Xe, sau đó cầm tiếp Xe

di chuyển về hướng Vua, đi qua mặt Vua và đặt ngay vào ô bên cạnh Vua

Điểm đặc biệt của nước đi này là: Vua thông thường chỉ được phép di chuyển từng ô một thì ở

đây được di chuyển qua 2 ô, và Xe thì lại có thể nhảy qua đầu Vua

Nhập thành là nước đi quan trọng trong mỗi ván cờ, không những chỉ nhằm mục đích an toàn Vua mà còn nhanh chóng đưa Xe ra tham chiến để giành thế chủ động

- 14 -

Vì mỗi đấu thủ có 2 Xe, nên chúng ta có đến 2 cách nhập thành:

Cách 1: Bên trắng đã thực hiện nước nhập thành ngắn (còn

gọi là nhập thành cánh Vua) kí hiệu là “0-0” (Bên trắng)

Cách 2: Bên đen đã thực hiện nước nhập thành dài (còn gọi

là nhập thành cánh Hậu) kí hiệu là “0-0-0”

Các điều kiện để Nhập thành (có 6 điều kiện):

1 Mỗi bên chỉ được phép nhập thành duy nhất một lần trong suốt cả ván cờ

2 Vua và Xe tính cho đến thời điểm nhập thành vẫn chưa

hề di chuyển khỏi vị trí lần nào

3 Giữa Vua và Xe không có bất cứ quân nào khác (nghĩa

Chú ý:

+ Luật Cờ vua quy định: khi thực hiện nước nhập thành, đấu thủ phải cầm Vua trước sau đó mới cầm Xe (Nếu cầm

Xe trước sẽ phải thực hiện nước đi quân Xe)

+ Nhập thành không phải là nước bắt buộc

4 Luật Hòa Cờ

4.1 Hòa Pat: Xảy ra trong tình huống tất cả các quân của bên đến lượt đi đều không thể đi được

nước nào, trong khi bản thân Vua lại không bị chiếu Trường hợp này ta gọi là “Pat” Và ván cờ

sẽ kết thúc hòa

Trong thế cờ trên, đến lượt Đen đi Bên Đen hiện tại không còn một quân nào khác ngoại trừ quân Vua Nhưng ở đây, Vua đen cũng không di chuyển được ô nào cả Mà đen cũng không phải bị chiếu Mat, vì Vua đen đâu có bị chiếu Xảy ra tình huống hết nước đi “Pat “- Hòa cờ

- 16 -

Thế cờ hòa khi mỗi bên chỉ còn 1 Vua

Không còn đủ quân để chiến thắng

Vua + Mã chống lại Vua Cũng dẫn đến Hòa cờ

Trắng không thể chiếu Mat được Vua đen trong bất

kì vị trí nào

Nếu Vua + 2 Mã chống lại Vua thì thế cờ cũng

được xử hòa

Vua + Tƣợng chống lại Vua

Tương tự như Mã, một mình Tượng không thể dồn được Vua đen nên không thể có bất kì vị trí nào được chiếu hết từ bên mạnh Hòa cờ

Bạn cũng phải đồng ý hòa khi :

Vua + 2 Mã chống lại Vua +2 Mã

Vua + Mã chống lại Vua + Tượng

Vua + Tượng chống lại Vua + Tượng

Tuy nhiên khác với trường hợp 2 Mã, Vua + 2 Tượng hoàn toàn có thể chiếu Mat Vua đối phương (nhưng khó)

Với Vua + Tượng + Mã chống lại Vua thì bên mạnh hoàn toàn có khả năng chiếu Mat bên yếu (nhưng rất

khó)

05 nguyên tắc cơ bản khi bắt đầu ván cờ:

Nguyên tắc 1: Phát triển quân

hướng vào trung tâm

Phát triển Tượng và Mã một

cách nhanh chóng (thường thì

phát triển quân Mã trước)

Nguyên tắc 2: Kiểm soát Trung tâm

Cách đơn giản nhất để bắt đầu ván đấu là chiếm giữ khu trung

tâm của bàn cờ bằng quân Tốt

Nguyên tắc 3 : An toàn Vua

Nhập thành sớm, thường nhập thành bên cánh vua nhằm an toàn cho Vua

Nguyên tắc 4: Chiếm không

Không đẩy Hậu lên quá sớm nếu không có mục đích bắt quân nào đó (hoặc là chiếu hết)

- 18 -

Tất cả những ai chơi cờ đều tiến hành 3 nhiệm vụ trong mỗi nước đi của mình đó là:

- Quan sát xem liệu bạn có thể chiếu hết, hoặc bắt quân không được bảo vệ của đối

phương, hoặc đổi quân nhẹ của mình lấy quân nặng của đối phương

- Quan sát xem liệu đối thủ có đang dọa chiếu hết, hoặc có đang dọa bắt quân

không được bảo vệ, hoặc dọa đổi quân nhẹ lấy quân nặng của bạn không

- Chắc chắn rằng bạn không đi nước cờ khiến cho đối thủ có cơ hội chiếu hết, hoặc cho đối thủ cơ hội bắt quân, hoặc cho đối thủ cơ hội để đổi quân nhẹ lấy quân nặng của bạn (Đây là nhiệm vụ khó khăn hơn cả trong mỗi nước đi, nhất là đối với trẻ em).

Những người chơi cờ có kinh nghiệm với khả năng quan sát tốt trên bàn cờ thì chỉ cần một vài giây để thực hiện 3 nhiệm vụ trên mà không bị mắc sai lầm Tuy nhiên, những người chưa có kinh nghiệm sẽ phải mất nhiều thời gian hơn và vẫn thường mắc sai lầm

Dưới đây là một vài cách để hỗ trợ con bạn về các khái niệm trên khi chơi cờ cùng trẻ:

- Khi bạn đang dọa bắt, bạn có thể hỏi trẻ: “Con có biết Ba/ Mẹ đang dọa bắt quân

nào không?”

- Khi trẻ đang dọa bắt quân của bạn, bạn có thể nói: “Ba/ Mẹ thấy rằng con đang

dọa bắt quân tượng của Ba/ Mẹ Tốt lắm!”

- Khi trẻ chuẩn bị di chuyển quân, bạn có thể nói: “Hãy chắc chắn rằng con di

chuyển tới một vị trí an toàn”

- Thi thoảng bạn nên giả vờ mắc lỗi bằng cách di chuyển quân tới vị trí mà nó sẽ bị

ăn