Tình huống: A vừa chấp hành xong hình phạt 4 năm tù về tội đánh bạc (khoản 2 Điều 321 BLHS) được 06 tháng. Một đêm thấy nhà đối diện với phòng trọ của A quên đóng cửa ban công. A liền trèo sang và vào nhà lấy chiếc balo đề lên ghế. Trong lúc di chuyển, A gây ra tiếng động và bi X (chủ nhà) phát hiện. Anh X vùng dậy tóm lấy quai đeo balo giữ lại. Trong lúc giằng co chiếc balo, A dùng chân đạp mạnh vào mặt X làm anh X ngã ngửa, đập đầu xuống sàn nhà và tử vong. A tẩu thoát cùng chiếc balo (bên trong có 01 laptop trị giá 10 triệu đồng).
Trang 1Tình huống: A vừa chấp hành xong hình phạt 4 năm tù về tội đánh bạc (khoản
2 Điều 321 BLHS) được 06 tháng Một đêm thấy nhà đối diện với phòng trọ của A quên đóng cửa ban công A liền trèo sang và vào nhà lấy chiếc balo đề lên ghế Trong lúc di chuyển, A gây ra tiếng động và bi X (chủ nhà) phát hiện Anh X vùng dậy tóm lấy quai đeo balo giữ lại Trong lúc giằng co chiếc balo, A dùng chân đạp mạnh vào mặt X làm anh X ngã ngửa, đập đầu xuống sàn nhà và tử vong A tẩu thoát cùng chiếc balo (bên trong có 01 laptop trị giá 10 triệu đồng)
Câu hỏi/ yêu cầu:
1 Xác định tội danh và khung hình phạt đối với hành vi phạm tội của A
2 Trường hợp phạm tội của A là tái phạm hay tái phạm nguy hiểm
3 Trường hợp X bị ngã đập đầu xuống sàn nhà nhưng không chết mà chỉ bị thương tích với tỉ lệ thương tổn cơ thể 25% thì tội danh và khung hình phạt đối với hành vi phạm tội của A có thay đổi không? Tại sao?
4 Giả sử sau khi lấy được tài sản A mang bán chiếc laptop cho B thì B có phạm tội không? Nếu có thì tội gì? Tại sao?
GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
Câu 1: Xác định tội danh và khung hình phạt đối với hành vi phạm tội của A Hành vi của A đã cấu thành tội “cướp tài sản” được quy định tại điều 168
BLHS năm 2015 vì:
Khách thể bị xâm phạm: quan hệ tài sản (balo có chứa 01 chiếc laptop trị
giá 10 triệu đồng) và quan hệ nhân thân (tính mạng của anh X bị tước đoạt)
Hành vi khách quan: A lẻn vào nhà anh X lấy chiếc balo (bên trong có 01
chiếc laptop trị giá 10 triệu đồng); khi bị phát hiện, A dùng chân đạp mạnh vào
Trang 2mặt anh X (là hành vi dùng vũ lực) nhằm làm cho anh X không thể chống cự để chiếm đoạt chiếc balo dẫn đến hậu quả anh X tử vong
Mặt chủ quan của tội phạm: Lỗi của A là lỗi cố ý với hành vi dùng vũ lực
tấn công anh X để anh X mất khả năng chống cự nhằm chiếm đoạt tài sản Anh
A nhận thức được hành vi của mình là nguy hiểm, có thể gây thương tích cho anh X nhưng vẫn thực hiện hành vi nhằm chiếm đoạt tài sản là chiếc balo có chứa 01 chiếc laptop trị giá 10 triệu đồng Hậu quả anh X tử vong không phải là
ý muốn của A, A chỉ thực hiện hành vi dùng vũ lực với mục đích làm anh X không thể chống cự, vì vậy, đối với việc anh X tử vong thì lỗi của A là lỗi vô ý (nên không thể truy cứu trách nhiệm của A với tội danh giết người quy định tại điều 123 BLHS 2015)
Mặc dù A có hành vi lẻn vào nhà anh X nhằm chiếm đoạt tài sản (hành vi đặc trưng của tội trộm cắp tài sản quy định tại điều 173 BLHS năm 2015) tuy nhiên, với hành vi dùng vũ lực tấn công anh X, khác thể bị A xâm phạm không chỉ là tài sản mà còn là nhân thân; hơn nữa mục đích của việc dùng vũ lực là để chiếm đoạt tài sản chứ không nhằm tẩu thoát nên không thể truy cứu A về tội
“trộm cắp tài sản” với tình tiết tăng nặng là “hành hung để tẩu thoát” được quy định tại điểm đ, khoản 2 BLHS năm 2015
Khoản 1, Điều 168 BLHS năm 2015 quy định: “Người nào dùng vũ lực, đe dọa dùng vũ lực ngay tức khắc hoặc có hành vi khác làm cho người bị tấn công lâm vào tình trạng không thể chống cự được nhằm chiếm đoạt tài sản, thì bị phạt tù từ 03 năm đến 10 năm” Tuy nhiên, với hậu quả anh X tử vong, A đã phạm tội “cướp tài sản” với tình tiết tăng nặng là “làm chết người” được quy định tại Điểm c, Khoản 4, Điều 168 BLHS năm 2015
Khoản 4, Điều 168 BLHS năm 2015 quy định:
Trang 3“Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 18 năm đến
20 năm hoặc tù chung thân:
a) Chiếm đoạt tài sản trị giá 500.000.000 đồng trở lên;
b) Gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của 01 người mà tỷ lệ tổn thương cơ thể 61% trở lên hoặc gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của 02 người trở lên mà tỷ lệ tổn thương cơ thể của mỗi người 31% trở lên;
c) Làm chết người;
d) Lợi dụng hoàn cảnh chiến tranh, tình trạng khẩn cấp.”
Như vậy, A phạm tội “cướp tài sản” với tình tiết tăng nặng “làm chết người” quy định tại Điểm c, Khoản 4, Điều 168 BLHS năm 2015 Khung hình phạt cho A
là phạt tù từ 18 năm đến 20 năm hoặc tù chung thân
Câu 2: Trường hợp phạm tội của A là tái phạm hay tái phạm nguy hiểm?
Điều 9 BLHS năm 2015 phân loại tội phạm như sau:
“Căn cứ vào tính chất và mức độ nguy hiểm cho xã hội của hành vi phạm tội được quy định trong Bộ luật này, tội phạm được phân thành bốn loại sau đây:
1 Tội phạm ít nghiêm trọng là tội phạm có tính chất và mức độ nguy hiểm cho xã hội không lớn mà mức cao nhất của khung hình phạt do Bộ luật này quy định đối với tội ấy là phạt tiền, phạt cải tạo không giam giữ hoặc phạt tù đến 03 năm;
2 Tội phạm nghiêm trọng là tội phạm có tính chất và mức độ nguy hiểm cho xã hội lớn mà mức cao nhất của khung hình phạt do Bộ luật này quy định đối với tội
ấy là từ trên 03 năm đến 07 năm tù;
Trang 43 Tội phạm rất nghiêm trọng là tội phạm có tính chất và mức độ nguy hiểm cho xã hội rất lớn mà mức cao nhất của khung hình phạt do Bộ luật này quy định đối với tội ấy là từ trên 07 năm đến 15 năm tù;
4 Tội phạm đặc biệt nghiêm trọng là tội phạm có tính chất và mức độ nguy hiểm cho xã hội đặc biệt lớn mà mức cao nhất của khung hình phạt do Bộ luật này quy định đối với tội ấy là từ trên 15 năm đến 20 năm tù, tù chung thân hoặc tử hình.”
A vừa chấp hành xong hình phạt 4 năm tù về tội đánh bạc (khoản 2 Điều 321 BLHS); khoản 2 Điều 321 BLHS quy định mức phạt tù tối đa cho tội danh này là
07 năm tù Như vậy, A đã bị kết án về tội phạm nghiêm trọng với lỗi cố ý Đối với trường hợp này, để được xóa án tích cần thời hạn là 02 năm kể từ khi A chấp hành xong hình phạt tù (Điểm b, Khoản 2, Điều 70 BLHS 2015), A mới chỉ chấp hành xong hình phạt tù được 06 tháng Vì vậy, A chưa được xóa án tích
Tội danh mới của A là tội “cướp tài sản” có tình tiết tăng nặng là làm chết người được quy định tại Điểm c, Khoản 4, Điều 168 BLHS năm 2015 có mức phạt
tù cao nhất là tù chung thân Như vậy, A đã phạm tội đặc biệt nghiêm trọng với lỗi
cố ý
Điều 53 BLHS năm 2015 quy định về tái phạm và tái phạm nguy hiểm như sau:
“1 Tái phạm là trường hợp đã bị kết án, chưa được xóa án tích mà lại thực hiện hành vi phạm tội do cố ý hoặc thực hiện hành vi phạm tội về tội phạm rất nghiêm trọng, tội phạm đặc biệt nghiêm trọng do vô ý.
2 Những trường hợp sau đây được coi là tái phạm nguy hiểm:
a) Đã bị kết án về tội phạm rất nghiêm trọng, tội phạm đặc biệt nghiêm trọng do
cố ý, chưa được xóa án tích mà lại thực hiện hành vi phạm tội về tội phạm rất nghiêm trọng, tội phạm đặc biệt nghiêm trọng do cố ý;
Trang 5b) Đã tái phạm, chưa được xóa án tích mà lại thực hiện hành vi phạm tội do cố ý”.
Trường hợp phạm tội của A là tái phạm vì A vừa chấp hành xong hình phạt với tội nghiệm trọng, A chưa tái phạm trước đó nên không thể là tái phạm nguy hiểm A chưa được xóa án tích nhưng lại phạm tội do cố ý nên trường hợp này A
đã tái phạm
Câu 3: Trường hợp X bị ngã đập đầu xuống sàn nhà nhưng không chết mà chỉ
bị thương tích với tỉ lệ thương tổn cơ thể 25% thì tội danh và khung hình phạt đối với hành vi phạm tội của A có thay đổi không? Tại sao?
Trường hợp X bị ngã đập đầu xuống sàn nhà nhưng không chết mà chỉ bị thương tích với tỉ lệ thương tổn cơ thể 25% thì tội danh không thay đổi vì các yếu
tố cấu thành tội “cướp tài sản” của A vẫn được giữ nguyên Tuy nhiên, do anh X không tử vong mà chỉ bị tổn thương có thể 25% nên khung hình phạt của A có sự thay đổi do tình tiết tăng nặng đối với hành vi phạm tội của A có sự thay đổi Tình tiết tăng nặng của A từ “làm chết người” thành “gây tổn hại cho sức khỏe của người khác 25%” nên khung hình phạt của A từ ”phạt tù từ 18 năm đến 20 năm hoặc tù chung thân” sang “phạt tù từ 07 năm đến 15 năm” theo Điểm c Khoản 2 Điều 168 BLHS năm 2015:
Khoản 2 Điều 168 BLHS năm 2015 quy định:
“ Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 07 năm đến 15 năm:
a) Có tổ chức;
b) Có tính chất chuyên nghiệp;
c) Gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác mà tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 11% đến 30%;
d) Sử dụng vũ khí, phương tiện hoặc thủ đoạn nguy hiểm khác;
đ) Chiếm đoạt tài sản trị giá từ 50.000.000 đồng đến dưới 200.000.000 đồng;
Trang 6e) Phạm tội đối với người dưới 16 tuổi, phụ nữ mà biết là có thai, người già yếu hoặc người không có khả năng tự vệ;
g) Gây ảnh hưởng xấu đến an ninh, trật tự, an toàn xã hội;
h) Tái phạm nguy hiểm”
Câu 4: Giả sử sau khi lấy được tài sản A mang bán chiếc laptop cho B thì B
có phạm tội không? Nếu có thì tội gì? Tại sao?
Sau khi lấy được tài sản, A mang bán chiếc laptop cho B Trong trường hợp này có 2 tình huống có thể xảy ra:
- Nếu B không biết chiếc laptop là do A cướp của anh X để đem đến bán cho
B thì B không có lỗi nên B sẽ không phạm tội
- Nếu B biết rõ chiếc laptop này do A phạm tội mà có nhưng vẫn cố tình tiêu thụ thì xét các dấu hiệu về mặt khách quan, chủ quan của tội phạm (B biết rõ tài sản này do B phạm tội mà có, tiêu thụ tài sản do B phạm tội mà có) thì tội danh của B là “tiêu thụ tài sản do người khác phạm tội mà có” quy định tại điều 323 BLHS 2015 Khoản 1 điều 323 BLHS năm 2015 miêu tả về tội
’tiêu thụ tài sản do người khác phạm tội mà có” và quy định khung hình phạt của tội danh này như sau như sau: “người nào không hứa hẹn trước mà chứa chấp, tiêu thụ tài sản biết rõ là do người khác phạm tội mà có, thì bị phạt tiền
từ 10.000.000 đến 100.000.000 đồng, phạt cải tạo không giam giữ đến 06 năm hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm”
Tài liệu tham khảo
1 Trường đại học Luật Hà Nội, Giáo trình luật hình sự Việt Nam phần các tội phạm, nxb Công an Nhân Dân, 2018
2 Bộ luật hình sự Việt Nam năm 2015 sửa đổi bổ sung năm 2017
Trang 73 https://thuvienphapluat.vn/van-ban/Trach-nhiem-hinh-su/Bo-luat-hinh-su-2015-296661.aspx