WTO có tên đầy đủ là Tổ chức Thương mại Thế giới (World Trade Organization). Tổ chức này được thành lập và hoạt động từ 01011995 với mục tiêu thiết lập và duy trì một nền thương mại toàn cầu tự do, thuận lợi và minh bạch. Kể từ khi đi vào hoạt động, WTO đã đóng vai trò quan trọng tạo nên một sân chơi thương mại công bằng cho các nước thành viên. Tổ chức này luôn đóng vai trò then chốt bảo đảm thương mại quốc tế phát triển theo các quy tắc được quốc tế công nhận. Với sứ mệnh tạo điều kiện thuận lợi cho thương mại tự do và công bằng, WTO đã thiết lập những tiêu chuẩn và quy tắc chi phối các hiệp định thương mại quốc tế và được coi là trung gian hòa giải tranh chấp thương mại, đưa các nước ngồi vào bàn đàm phán để giải quyết mâu thuẫn, thu hẹp bất đồng. Hiện, WTO có 164 thành viên, chiếm tỷ trọng 98% thương mại toàn cầu.
Trang 1PHẦN MỞ ĐẦU
1 Tính cấp thiết của đề tài
WTO có tên đầy đủ là Tổ chức Thương mại Thế giới (World Trade Organization) Tổ chức này được thành lập và hoạt động từ 01/01/1995 với mục tiêu thiết lập và duy trì một nền thương mại toàn cầu tự do, thuận lợi và minh bạch Kể từ khi đi vào hoạt động, WTO đã đóng vai trò quan trọng tạo nên một sân chơi thương mại công bằng cho các nước thành viên Tổ chức này luôn đóng vai trò then chốt bảo đảm thương mại quốc tế phát triển theo các quy tắc được quốc tế công nhận Với sứ mệnh tạo điều kiện thuận lợi cho thương mại tự do và công bằng, WTO đã thiết lập những tiêu chuẩn và quy tắc chi phối các hiệp định thương mại quốc tế và được coi
là trung gian hòa giải tranh chấp thương mại, đưa các nước ngồi vào bàn đàm phán
để giải quyết mâu thuẫn, thu hẹp bất đồng Hiện, WTO có 164 thành viên, chiếm tỷ trọng 98% thương mại toàn cầu
Năm 2007 Việt Nam, sau 11 năm ròng rã qua 15 vòng đàm phán, Việt Nam chính thức bước vào ngôi nhà chung của Tổ chức Thương mại thế giới Là một quốc gia đang phát triển, khi tham gia WTO Việt Nam cần hiểu rõ những lợi thế, ưu đãi được nhận áp dụng cho quốc gia đang phát triển để áp dụng.Vì vậy học viên chọn đề
tài “Ưu điểm của việc gia nhập WTO với tư cách là quốc gia đang phát triển và
liên hệ với thực tiễn Việt Nam”
2 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn
Những phân tích trong tiểu luận mang ý nghĩa lý luận và thực tiễn trong việc nghiên cứu quy định của WTO về ưu đãi đối với các quốc gia đang phát triển Bên cạnh đó, các khuyến nghị được đề xuất sẽ góp phần hoàn thiện hơn nữa pháp luật thương mại của Việt Nam cũng như khuyến nghị vận dụng đối hoạt động của doanh
nghiệp
3 Mục đích nghiên cứu
Trang 2Làm sáng tỏ các vấn đề lý luận, pháp luật và thực trạng áp dụng WTO về ưu đãi đối với các quốc gia đang phát triển Từ đó đưa ra các đề xuất và khuyến nghị để áp dụng ưu đãi trong quá trình hội nhập
4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu trong tiểu luận này là quy định của WTO về ưu đãi đối với các quốc gia đang phát triển và liên hệ với thực tiễn Việt Nam
5 Kết cấu tiểu luận
Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, tiểu luận được kết cấu làm 2 chương như sau:
Chương 1: Ưu điểm của việc gia nhập WTO với tư các là quốc gia đang phát triển
Chương 2: Thực tiễn gia nhập WTO của Việt Nam
Trang 3CHƯƠNG I ƯU ĐIỂM CỦA VIỆC GIA NHẬP WTO VỚI TƯ CÁCH
LÀ QUỐC GIA ĐANG PHÁT TRIỂN 1.1 Khái niệm quốc gia đang phát triển
Hiện nay, WTO chưa đưa ra bất kỳ tiêu chí, danh sách hay cách thức xác định
cụ thể một quốc gia có được xem là quốc gia đang phát triển hay không Thuật ngữ
“nước đang phát triển” được định nghĩa bởi Liên hợp quốc và được WTO công nhận trên cơ sở 3 tiêu chí: thu nhập thấp (low-income), sự yếu kém về tài sản nhân lực (human assets weakness), tính dễ tổn thương về mặt kinh tế (economic vulnerability)1
WTO chia các thành viên của mình thành 4 nhóm chính: Nhóm nước kém phát triển: căn cứ vào những tiêu chuẩn phân loại của Liên hợp quốc; Nhóm có nền kinh
tế chuyển đổi: những nước trước đây có nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung, nay chuyển sang nền kinh tế thị trường; Nhóm nước đang phát triển: chưa có tiêu chí, định nghĩa cụ thể; Nhóm nước phát triển: thành viên còn lại ngoài 3 nhóm trên
Vì WTO không định ra tiêu chuẩn cụ thể về vị thế “quốc gia đang phát triển”,
mà công nhận theo phương thức tự tuyên bố của các quốc gia Đây chính là chủ đề gây nhiều tranh cãi và chỉ trích trong nội bộ của WTO
1.2 Ưu điểm của việc gia nhập WTO đối với các quốc gia đang phát triển
WTO đã sớm đề ra nguyên tắc đối xử đặc biệt và khác biệt (S&D) nhằm hỗ trợ các thành viên đang phát triển Trong hầu hết các hiệp định của WTO đều đưa vào các điều khoản này với các qui định cụ thể về ưu đãi cho các thành viên đang phát triển Khi các quốc gia đang phát triển gia nhập WTO sẽ được hưởng các ưu đãi sau đây:
1 https://tapchicongthuong.vn/bai-viet/nhung-doi-xu-dac-biet-va-khac-biet-cua-to-chuc-thuong-mai-the-gioi-wto-danh-cho-nhung-nuoc-dang-phat-trien-76102.htm
Trang 41.2.1 Đối xử đặc biệt và khác biệt (Special and differential treatment -S&D)
Đối xử đặc biệt và khác biệt (Special and differential treatment -S&D): Là những quy định của WTO dành riêng cho các Thành viên đang phát triển, theo đó, các Thành viên này có thể được miễn hoặc giảm nhẹ việc thực hiện nghĩa vụ cam kết, thời gian thực hiện dài hơn so với các Thành viên khác Ví dụ: Các nước đang phát triển có thời hạn cam kết thực thi hiệp định của WTO dài hơn các nước phát triển Ví
dụ các nước đang phát triển được phép không thực hiện các quy định về Hiệp định Đầu tư liên quan đến thương mại (TRIMs) trong vòng 5 năm kể từ ngày có lực (đối với nước phát triển là 2 năm)2 Hay một số quy định cấm thực hiện đối với nước phát triển nhưng không bị cấm đối với nước đang phát triển3 Ngoài ra các nước Thành viên đang phát triển sẽ không bị yêu cầu thực hiện các cam kết đối với một số loại trợ cấp xuất khẩu trong khi quy định này vẫn áp dụng với nước phát triển4
1.2.2 Ưu đãi về thuế quan
Khi gia nhập WTO, các nước quốc gia thành viên phải cam kết ràng buộc thuế quan và tiến hành cắt giảm thuế quan vào Biểu nhân nhượng Thời gian cắt giảm, số lượng sản phảm, biểu thuế đối với quốc gia đang phát triển sẽ được ưu đãi hơn so với nước phát triển Ví dụ các nước đang phát triển phải cam kết ràng buộc thuế đối với 100% hàng nông sản và 73% sản phẩm công nghiệp, còn các nước công nghiệp phát triển là 100% và 97% Ngoài ra dựa trên mức thuế đã ràng buộc, các nước thành viên phải tiến hành cắt giảm thuế quan Trong lĩnh vực nông nghiệp, thuế suất đối với các nông sản sẽ được cắt giảm trung bình 36% ở các nước phát triển (mức giảm tối thiểu mỗi dòng thuế không ít hơn 15%) và 24% ở các nước đang phát triển (mức giảm tối thiểu đối với mỗi dòng thuế không ít hơn 10%) Việc cắt giảm được tiến hành lần lượt trong vòng 6 năm đối với các nước phát triển (1995-2000) và 10 năm đối với các nước đang phát triển (1995-2004)
2 Khoản 2 Điều 5 Hiệp định các biện pháp đầu tư liên quan đến thương mại
3 Điều 27.2 Hiệp định về trợ cấp và các biện pháp đối kháng
4 Khoản 4 Điều 9 Hiệp định nông nghiệp
Trang 51.2.3 Các biện pháp tự vệ trong thương mại
Đối với các nước đang phát triển, WTO cũng dành những ưu đãi trong vấn đề
tự vệ ở một chừng mực nào đó, xuất khẩu của các nước đang phát triển không phải chịu ảnh hưởng của các biện pháp tự vệ Cụ thể là một nước nhập khẩu chỉ có thể sử dụng biện pháp tự vệ đối với hàng hoá xuất khẩu của một nước đang phát triển nếu nước đang phát triển cung cấp 3% khối lượng nhập khẩu của mặt hàng đó hoặc một nhóm nước đang phát triển cùng nhau chiếm tới hơn 9% tổng khối lượng hàng nhập khẩu của mặt hàng đó (mặc dù mỗi nước chiếm ít hơn 3% khối lượng hàng nhập khẩu5)
Ngoài ra, theo quy định của WTO, các thành viên chỉ áp dụng các biện pháp tự
vệ trong khoảng thời gian cần thiết để ngăn chặn hay khắc phục những tổn hại nghiêm trọng và tạo điều kiện điều chỉnh Khi hết thời gian áp dụng các biện pháp tự vệ chính thức, trong những trường hợp cần thiết, các nước có thể được gia hạn thêm Thời gian gia hạn tối đa không quá 4 năm, nhưng đối với các nước đang phát triển, thời gian gia hạn tối đa có thể lên tới 6 năm6
1.2.4 Các biện pháp phi thuế
Biện pháp hạn chế định lượng: đối với nước đang phát triển, WTO cho phép sử dụng các biện pháp hạn chế định lượng như hạn ngạch, giấy phép này trong một thời gian nhất định (thông qua đàm phán)
Hàng rào kỹ thuật đối với thương mại: các nước thành viên sẽ xem xét đến các điều kiện phát triển kinh tế, thương mại, tài chính của các nước đang phát triển trong quá trình xây dựng các tiêu chuẩn, quy định kỹ thuật, nhằm không tạo ra những trở ngại bất hợp lý đối với hàng xuất khẩu từ các nước đang phát triển
1.2.5 Giải quyết tranh chấp
5 Điều 9 Hiệp định về các biện pháp tự vệ
6 Khoản 1 Điều 7 và khoản 2 Điều 9 Hiệp định về các biện pháp tự vệ
Trang 6Nguyên tắc đối xử đặc biệt và khác biệt dành cho các nước đang phát triển là một trong những nguyên tắc giải quyết tranh chấp của WTO
Ở giai đoạn tham vấn, WTO khuyến khích các thành viên WTO dành sự chú ý đến những vấn đề và quyền lợi của các nước đang phát triển7 Ở giai đoạn xét xử, trường hợp một thành viên đang phát triển là bị đơn, khi xem xét đơn kiện ban hội thẩm phải tạo đủ thời gian cho thành viên này để chuẩn bị và trình bày lập luận của mình và thời gian để giải quyết tranh chấp với các nước đang phát triển có thể được kéo dài hơn so với quy định chung (quy định được lặp lại ở nhiều thủ tục, đặc biệt liên quan đến quyền lợi của các nước đang phát triển), khi một tranh chấp xảy ra giữa một Thành viên phát triển và một Thành viên đang phát triển, nếu có yêu cầu của Thành viên đang phát triển, thì ban hội thẩm phải có ít nhất một hội thẩm từ một Thành viên đang phát triển8 Trong quá trình thực thi các phán quyết, WTO xem xét các yếu tố làm ảnh hưởng xấu đến kinh tế của các nước đang phát triển và các nước phát triển cần có thái độ kiềm chế khi áp dụng các biện pháp trả đũa với bên thua kiện
là nước đang phát triển
7 Điều 4 Phụ lục 2 Thỏa thuận ghi nhận các quy tắc và thủ tục điều chỉnh việc giải quyết tranh chấp dân sự
8 Điều 8 Phụ lục 2 Thỏa thuận ghi nhận các quy tắc và thủ tục điều chỉnh việc giải quyết tranh chấp dân sự
Trang 7CHƯƠNG 2 THỰC TIỄN GIA NHẬP WTO CỦA VIỆT NAM 2.1 Quá trình gia nhập WTO của Việt Nam
WTO là một tổ chức lớn với hầu hết thành viên đều là thành viên của Liên hợp quốc Đây là một “sân chơi” lớn có tiếng nói, ảnh hưởng mang tính quyết định tới hoạt động kinh tế, thương mại, đầu tư toàn cầu Để gia nhập tổ chức này, vì thế, không
hề đơn giản Tất cả các nước sau khi có đơn xin gia nhập đều phải tiến hành các cuộc đàm phán Để gia nhập WTO, nước ta đã tiến hành hơn 200 cuộc đàm phán để các nước hiểu tình hình thực tế, công nhận Việt Nam là nước đang phát triển ở trình độ thấp và nền kinh tế đang trong quá trình chuyển đổi
Việt Nam chính thức là thành viên của WTO từ ngày 11/1/2007, các chuyên gia kinh tế đánh giá, việc Việt Nam gia nhập WTO là "mở cánh cửa lớn" bước vào "sân chơi" toàn cầu Hơn 10 năm gia nhập WTO, Việt Nam đã trở thành nền kinh tế có quy mô xuất khẩu đứng thứ 22 trên thế giới9 Và để đạt thành quả ngày hôm nay, Việt Nam đã nỗ lực vượt bậc trong tiến trình hội nhập và thích nghi với nền kinh tế thị trường
Đến nay, Việt Nam đã tham gia và đang đàm phán 17 hiệp định thương mại tự
do, trong đó có 15 hiệp định thương mại tự do đã ký kết, có hiệu lực và 2 hiệp định thương mại tự do đang đàm phán Các hiệp định thương mại tự do đã đưa Việt Nam trở thành một nền kinh tế có độ mở lớn (200% GDP) Đến nay, Việt Nam đã tham gia và đang đàm phán 17 hiệp định thương mại tự do, trong đó có 15 hiệp định thương mại tự do đã ký kết, có hiệu lực và 2 hiệp định thương mại tự do đang đàm phán(1) Các hiệp định thương mại tự do đã đưa Việt Nam trở thành một nền kinh tế có độ mở lớn (200% GDP)10
9 https://trungtamwto.vn/chuyen-de/14738-wto-nhin-lai-chang-duong-25-nam
10 https://www.tapchicongsan.org.vn/web/guest/kinh-te/-/2018/824285/xuat%2C-nhap-khau-cua-viet-nam-sau-khi-gia-nhap-wto -mot-chang-duong-nhin-lai.aspx
Trang 82.2 Lợi ích khi Việt Nam gia nhập WTO với tư cách là quốc gia đang phát triển
Động lực chính để Việt Nam nói riêng và các nước đang phát triển khác tìm cách gia nhập WTO là hy vọng tư cách thành viên sẽ thúc đẩy xuất khẩu của họ, nhờ cải thiện được khả năng tiếp cận thị trường quốc tế Đối với Việt Nam, chính sách ưu đãi, hỗ trợ đặc biệt dành cho nước đang phát triển mang lại nhiều lợi ích không chỉ khi chúng ta bắt đầu tham gia vào WTO, mà còn xuyên suốt trong quá trình giao thương với các quốc gia trên thế giới, đặc biệt trên phương diện thuế quan, phòng vệ thương mại, giải quyết tranh chấp Hiện Việt Nam vẫn được hưởng quy chế quốc gia đang phát triển trong khuôn khổ Tổ chức Thương mại thế giới (WTO)
chúng ta có thể tranh thủ được cơ chế giải quyết tranh chấp thương mại đa biên để giải quyết một cách công bằng hơn các vấn đề nảy sinh trong quan hệ kinh tế thương mại với các nước khác, đặc biệt
là với các cường quốc thương mại.
Mục đích của những ưu đãi, đối xử đặc biệt là hướng đến một môi trường cạnh tranh lành mạnh, hỗ trợ cùng nhau phát triển Theo đó yêu cầu mỗi quốc gia thông qua những chính sách ưu đãi phải tự nội lực hóa, nâng cao phát triển toàn diện Việc giảm dần và từng bước xóa bỏ các chính ách ưu đãi là hệ quả tất yếu, không chỉ phù hợp với mục tiêu phát triển của các nước phát triển, mà còn là định hướng của nước đang phát triển, vì vậy Việt Nam không nằm ngoài ngoại lệ này Việc chuẩn bị tốt các kế hoạch cho các biến động, sẽ giúp Việt Nam tránh và hạn chế những rủi ro, thiệt hại liên quan
Trang 9KẾT LUẬN
Việc tìm hiểu và biết tận dụng những ưu đãi, những đối xử đặc biệt của WTO dành cho các nước đang phát triển trong quá trình đàm phán và điều chỉnh chính sách thương mại để gia nhập Tổ chức này đối với Việt Nam là rất cần thiết Việt Nam trở thành thành viên của WTO, chúng ta phải thực hiện những cam kết cắt giảm các hàng rào thương mại, mở cửa thị trường cho hàng hoá và dịch vụ của nước ngoài Những cam kết và lộ trình thực hiện cam kết đó, một mặt phải xuất phát từ việc đáp ứng yêu cầu của WTO, nhưng cũng phải biết tận dụng ngay những quy định của WTO về những ưu đãi dành cho các nước đang phát triển và những nước có nền kinh tế chuyển đổi để bảo hộ một cách hợp lý thị trường và sản xuất trong nước của mình Tuy nhiên, cũng phải nói rằng, chúng ta không nên ỷ lại, trông chờ quá nhiều vào các ưu đãi này,
vì hầu hết chúng cũng chỉ là những ưu đãi có điều kiện, có thời hạn mà quan trọng hơn là chúng ta cần phải nâng cao năng lực cạnh tranh và hiệu quả của nền kinh tế,
nỗ lực phấn đấu vươn lên để thoát khỏi tình trạng những nước nghèo, kém phát triển
Trang 10DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO