Nghien rfu Trao doi Khai thac, che bien khoang san ben vufng Bai hoc tur Ichai thac sa lihoang titan ven bien mien Trung O GS TSKH DANG TRUNG THU^N Dai hoc Qud''''e gia Hd N0i ThS DANG TRUNG TU Bd Tdi ng[.]
Trang 1Nghien rfu - Trao doi
Khai thac, che bien khoang san ben vufng Bai hoc tur Ichai thac sa lihoang titan
ven bien mien Trung
O GS.TSKH DANG TRUNG THU^N
Dai hoc Qud'e gia Hd N0i
ThS DANG TRUNG TU
Bd Tdi nguydn va Mdi trudng
Bai vidi niy dua trin ket qui khao sit, nghien edu nhidu nim vd khai
thac, che bidn quing Titan trong cdn cit ven bidn mien Trung, ket hpp
vdi tuli^ cua Doan Qudc hglgiim sit vide tht/c hidn chinh sich, phip
lu$t vdquin /y, khai thic khoing sin gan vdi bao vd mdi trudng TCrdd, khdi
quit hda bUe tranh vdhoat ddng khoing san dVtet Nam; dan ra nhdng Igf ich
do ngmh edng nghidp khai khing dem lal; phin tich tic ddng nhldu mat den
m& trudng, sinh thii, an sinh xa hgi; neu len nhOng bOe xue trong hoat ddng
khoing sin vi dexuat eie giai phip phit trien ben vQng ho^ dgng khoing
sin, Uong dd ed sing ki^ minh b^h dong nganh cdng nghi^ khai khoing
1 BOI CANH
Viet Nam nam d vj tri giao nhau
ciia 2 vanh dai sinh khoang: Vanh
dai Tay Thai Binh Dodng va vanh
dai Dja Trung Hai, vi vay, tai nguyen
khoang san cOa node ta da dang ve
chiing loai va toong ddi phong phu
Theo k i t qua dieu tra danh gia
thSm dd khoang san d node ta den
nay da phat hien dooc tren 5.000
md va diem quSng vdi trdn 60 loai
khoang san khac nhau Trong qua
trinh cong nghiep hda, hien dai hda
dat node, nhieu loai khoang san
dope khai thae, e h l bien 6i phuc vu
nhu cau tieu dung trong node va
mdt phan eho xuat khau Hoat ddng
khoang san tOng bode hodng tdi
gan k i t chat ch§ giiJa muc tieu Ipi
nhuan, kinh t l vdi trach nhiem
BVIVIT, an toan lao ddng, bao ve tai
nguydn khoang san Nganh khai
khoang ddng gdp GDP moi nam
khoang 10% - 11%, thu ngan sach nha node khoang 25%, ve cd ban nganh nay da dap img kjp thdi nguyen lieu (than da, thiee, kem, sat ddng, apatil, ) cho cac nganh kinh t l sO dung nguyen lieu khoang (nhiet dien, ximang, hda chS't, luyen kim.,.), Cdng nghiep khai khoang
da gdp phan quan trpng trong so nghiep phat trien kinh te - xa hdi,
d l y nhanh qua trinh cdng nghiep hoa, hien dai hoa dat node [2]
Tuy nhien, hoat ddng khai thac
che bien khoang san eon bdc Id nhieu bat cap Do chu trpng vao kinh t l nha't la tang trodng GDP, it chu y den BVMT nen tinh trang khai thac khoang san bOa bai gay suy thoai mdi troOng va lam mat can bang sinh thai dang dien ra d nhieu noi; gan 10 nam thac hien Quyet djnh 64/2003/QD-TTg, nhOng den nay vSn cdn nhieu co sd gay d
nhilm mdi trodng nghiem trpng; khai thac sif dung tai nguyen khoang san chOa hdp ly, lam tdn that, lang phi tai nguyen qud'e gia va gay bOc xtic, ap loc Idn cho xa hdi d khu vac cd hoat dpng khoang san
2 THIEN NHIEN BAN TANG Node ta cd bd b i l n dai hon 3.200km, trong dd ven b i l n mien Trung tO Thanh Hda den Binh Thuan ed dai cdn eat hinh thanh hang chue ngan nam trong giai doan Holocen thdi ky De TO, Trong cdn cat nay tich tu nhieu loai khoang san, nhOng quan trpng va
ed gia tn nhat la quang Titan, Quang Titan sa khoang ven bien la k i l u quang ed gia trj nha't hien nay d node ta, cd the khai thac vdi quy md cdng nghiep Trong loai quang nay, cat thach anh (SiOj) chiem ty le 95-99%, eon lai la cae khoang vat nang (KVN), chii yeu gdm: llmenit
Trang 2(T1O2), leucoxen, anataz (TiOj),
monazit (Ce, La, Th) [PO^, SiOj]
Cd the gap cac khoang vat khac
nhoxenotim, manhetit , nhong vdi
ham loong rat thip Sau khi t u y i n
tho, thodng ehi co ilmenit, zircon,
rutil va monazit dope thu hdi cdng
nghiep, trong dd Monazit, Xenotim,
Zircon la nhung khoang vat cd chOa
cac nguyen td phdng xa (U, Th) [5],
Tru" lodng quang Titan quy ra
Ti02 tren the gidi khoang 1,4 tj" t i n
Tro lopng quang Titan ciia Viet Nam
tinh den cap C2 khoang 14,03 tneu
tan, chiem khoang 0,5% tra toong
ciia the giPi, Tong trO loong va tai
nguyen do bao quSng Titan nam
2004 la 34,57 tneu tan, trong dd ehii
yeu la quSng sa khoang, 30,17 tneu
tan Sa khoang Titan phan bo rong
rai doc theo chieu dai mien Trung,
nhong tap trung nhieu d ThOa Thien
Hue, Binh Dinh va Binh Thuan, DSe
diem thanh tao cDa cac sa khoang
Titan tich tu trong dai cdn eat ven
bien la cd ngudn gdc bien va gid
Tdng tro lopng da xac dinh nam
2004 ciia cac md sa khoang Titan
ven bien mien Trung dat tdi 8,154
trieu tan, phan bd d cac tmh nhO:
ThOa Thien Hue 4,709.451 tan,
chiem 57,8%, Binh Dmh 1.596 763
tan, chiem 19,6%, Binh Thuan
967 585 tan, chiem 11,9%, Quang
Tn 587.000 tan, chiem 7,2%; Khanh
Hoa 128,300 tan, chiem 1,6%, Phu
Yen 110,590 tan, chiem 1,4% va
Quang Nam 54 047tan, chiem
0,67% Tdng irif lupng cac khoang
vat dl kem trong tat ca cac md gdm
Zircon 1.305.543 tan, rutil 24,526
tan va monazit 9 176 tan
Tiem nang sa khoang Titan ldn
vOa la loi the, nhong dong tho; cung
dat ra cho cac tinh mien Trung nhieu
thach thOc va riii ro moi IrOPng Tren
thoc te, vfec phat tnen 6 at cac hoat
dong kinh te Du lich, nudi trong thiiy
san, khai thac sa khoang Titan va
cac da an phat tnen kmh te khac
trong thoi gian qua da pha hiiy
nhirng viing eon eat rdng IPn, cd the
3 2 Tdi n g u y e n v d Moi t r u o n g I
nguyen" ma nhieu qudc gia gi^u tai nguyen d Chau Phi da mac phai
Trong pham vi bdi viet nay se phan tich nhOng han e h l va bat cap trong cdng tac quan l^ nhSm de x u l t nhung giai phap hpp ty, phat huy tiem nang sa khoang Titan ciia viing, thiie d l y nganh khai khoang phat triln ben viJmg, phdng tranh nguy eo v l "Cai bay tai nguydn"
3 KHAI THAC VA CHE BIEN
Q U A N G T I T A N T R O N G CON CAT
MIEN TRUNG
• Khdi dau hoat ddng khai
thacTitan: TU nam 1993, tan dau
tien d ven bien mien Trung Viet Nam, Cdng ly Austin - lien doanh giua Ue va Vidt Nam bat dau khai thac quang Titan trdn dia ban Ky Anh tinh Ha TTnh
TO nhiing nam 2000 d i n nay, hoat dpng khai thac quang Titan phat tnen rong khap tren dai eon cat ven b i l n mien Trung 10 viing quang Hai Thuy, tmh Quang Binh:
Phil Dien, tinh ThOa Thien Hue: den vimg Duy Xuyen, linh Quang Nam;
Ham Thuan Nam, tinh Binh Thuan
va nhieu noi khae [5]
Phuang thUc khai thac quang Titan Trong thai gian dau
khai thac quang Titan d ven bien nadc ta, phoong thOc khai thac la thii edng ve sau nhd nhap khau edng nghe tien tien, tai nhieu noi da tan thu dope nhCmg khoang vat nang cd gia tri cao hon nha zircon, monazit,
Ky thuat khai thac quang Titan tren cdn cat ve co ban tUdng tu nhau: Diing sOc nude de pha vd cae ldp eat chOa quang, dimg phoong tien cd giPi dao xiie, bom hiil biin cat fen de tuyen thd bang trong loc nhd sOc node thong qua vit xoSn, van chuyen ve xodng de tuyen tmh
tach rieng cac KVN, sau dd tiep tuc
e h l bien sau Hoan nguyen ilmenil, luyen xi titan, che bien rutil nhan tao, san xuat bpt mau pigment,,., lao ra san pham cd gia tri va hieu qua kinh te eao, rdi xuat san pham
ra thj tradng the giPi va trong node,
ch^t ciia mo sa khoang Titan va thiet bi khai thac, cd so khae bi§t giOfa cac cdng ty khai thae Titan, nhung ve dai the cd the chia ra 3
k i l u cdng nghd khai thac, (i) Pha
bo, thu don th^m thOe vat; Gat lii, ddn ddng Idp cat chOa quang gan mat dat, Bdc xiic doa ldn vit xo^n
66 t u y I n thd; Thu hdi san p h I m sau
tuyen; Od cat thai ra bdn canh Oiln hinh cho k i l u khai thdc nay la d Ha TTnh (ii) Pha bd, thu dpn tham thirc vat; Dao hd sau den Idp e ^ quang; Bom hilt cat chOa quang doa ten mat dat, Bdc xue daa Idn vit xo^n
de tuyen thd; Thu hdi san pham sau tuyen; Do cat thai ra ben eanh Thodng gap kieu khai thae nay d ThOa Thien Hue, Quang Binh, (iii) Pha bd, thu dpn tham thac vat Md moong khai thac s3u d i n ldp cat quang, sSu hon moc node ngam trong cdn cat vai ba met Lam be bang phao; L^p cum vit xoan tren
be ndi, Diing bom cao ap hut biin cat quang phia trode dOa len vit xoan de t u y I n thd; Bom node chOa cat thai ra phia sau: Odng thdi bom quang Titan sau tuyen d i n noi quy djnh, bdc xue san pham, van chuyen ve xi nghidp luyen tinh va che b i l n sau hon Dien hinh eho kieu khai thae nay la tai cac cdng ty khai thac Titan d Binh Dinh [5,6],
Phuang thUc che biSn qudng Titan: Tren the gidi ngay nay
quang titan daoc che bien d cac mOc dd khac nhau tuy thudc vao dieu kien kinh te ky thudt ciia mdi node Quang sa khoang titan co
ham loong 2 - 5 % Ti02 thodng 6Ugc
lam giau bang phOdng phap tuyen khoang tdi tmh quang 45-52% TiO?, Sau dd, tiep luc dOde che bien theo eac edng nghe: (i) Lam giau luyen kim, (ii) che b i l n sau; (lii) ehl bien sau edng nghe cao Lam giau luyen kim: Lam giau bang edng nghd luyen xi titan de nang ham lupng T i 0 2 dat den 95%; bang edng nghe san xua't rutil nhan tao de nang ham lopng Ti02 dat
Trang 3tdt eho san x u l t pigment, Cdng
nghe san xuat xi titan khdng khat
khe nguydn lidu d i u vao, r i t it p h i
thai, thich hpp nhat đi vdi noi cd
ngudn dien gia rẹ San xuát rutil
nhan tao, la qua trinh tach sat va
cac tap chat de lam giau quang
ilmenit Thodng ap dung cdng nghe
nung luydn theo cac quy trinh: Quy
trinh Becher; Benelite; va ERMS
Cdng nghe e h l bien sSu san
xuat pigment titan' Cong nghe san
xuat pigment TiỎ phat trien rIt
nhanh vdi cac phoong phap sulphat
nam 1916, phoong phap clorua
nam 1958, cdng nghd Altair Gan
95% titan dope sO dung d dang
pig-ment Ti02
Cong nghe cao c h i bien TiOs
kim loaí Cdng nghe cao c h i b i l n
sau nay dope doa vao san xuat nam
1948 theo quy trinh Kroll Clorua
hoa nguyen lieu Titan de thu nhan
TlCU; Hoan nguyen TlCU bang Mg
de nhan dope Titan xdp; Nau chay
titan xdp thu nhan daoc Titan thdị
Khoang 5% quang titan dung de
san xuat titan kim loaị Titan kim loai
ehii yeu sOdung d nhiing node phat
trien trong cdng nghiep ten liira,
hang khong, vu tru,,, vdi khdi lOong
tieu thu cdn choa nhieụ San xuát
Titan kem theo phai san xuat Mg
Cdng nghe san xuat Titan kim loai
doi hdi thilt bi hien daị edng nghe
eao, chi phi dien nang rat ldn: 2,5
MegaWh/tIn Titan, vl vay ehi thich
hc^ vdi cae node phat trien cao
San xult Titan kim loai thoc te phai
la Lien hdp san xuat Ti-Mg,
Theo quy dinh eiia Thii lodng
ehinh phO, cap phep khai thae sa
khoang Titan phai đng bd vdi xay
dpng nha may che b i l n sau, Thoc te
lai khac, vi dy d Binh Djnh, cimg luc
cd 4 CO sd e h l bien Titan d i n den
thC^ edng suát, eon d Binh Thuan
c6 16 đn vi khai thae Titan dang
ky-xay dong nha may c h i bien sau,
nhimg d i n nay mdi chi cd mdt nha
may nghien zircon mjn di vao hoat
đng, t h i hien so thieu đng bd
hien topng quang khai thac qua tuyen thd, tuyIn tinh rdi doa di xuat kháu, hoac ban cho cac linh khae,
4 TAC DONG CUA KHAI THAC, CHE BIEN Q U A N G TITAN ỐN MOI TRUdNG
Bat ky hoat đng phat trien nao eung cd tac đng den mdi trudng to nhidn, kinh t l - xa hdi, Khai thae va
e h l b i l n quang sa khoang Titan trong eon eat ven biln cung khdng phai la ngoai td da va dang d l lal nhieu tac dpng bat Idi d i n mdi trodng
to nhidn, kinh te - xa hdi, canh quan ven b i l n hd sinh thai nong nghiep, lam suy giam cae tai nguyen khae va gay bOc xue trong cdng đng [5,6],
1 Su thay doi dia hinh con
cat-Trong qua trinh khai thae sa khoang Titan, be mat dja hinh cdn cat va trat tu dia tang cOa eac Idp cat hoan loan bi xao trdn va thay đi han so vdi ban dau, Tren be mSt dia hinh
dn dmh da hinh Ihanh nhirng hd Irdn, trung, sau 5 - 10m, hoac 20m, đng thdi xuat hien nhung dun cat mdi ed dp eao khoang 6 - 10m so vdi mat bang xung quanh, cau thanh tO nhung vat lieu cat toi xdp, ludn dl đng do gid,
2, Tham thuc vat va rUng phdng
hg bi tan pha De khai thac Titan
phai pha bd he thd'ng rung phPng hd
va tham thoc vai d ben tren, nhOng hoan phuc lai khong đ dang vi cat hoan thd thieu dinh doPng, thieu node Khi mat cac he thdng ri/ng phong hd naỵ ngodi dan phai đ'i dien trOe t i l p vdi cac Iran cat bay, cat chay gay o nhidm mdi IrOdng va xam Ian dat san xuat, gay nhieu bOc xue cho cdng đng dan cỤ
3, Hoang mac hda cd dieu kien
phat tnen: Theo quan niem ciia td
chOc Khi tupng the giPi (1994), hoang mac hda bieu thi su tang cudng khd han, thilu am, tich dong mudi trong dat, giam do phi ciia dát, giam dp che phii thuc vat, thay đi gidng loai va md rdng cae bai eat, hoac so xam lan eOa cac eon cat di dpng Vdi quan niem do thi ed the
Trung vao loai hoang mac ven bien, ndng, nira cay buị Do tac đng eiia con ngodi ngay cang manh nen đ che phO ciia tham cay cd chju han tren cdn eat ngay cang giam di rd ret va qua trinh hoang mac hda phat t r i l n la nguy co hien hiiru va trd thanh h i l m hoạ Day thoc so la van
d l bOc xiic đi vdi edng đng ven
b i l n [5.6]
4 Nguy ca xdi Id bd biSn: Hoat
đng khai thac Titan ed noi ehi each mep node bien khoang 80 - 100m,
do vay nguy co xdi Id bd bien la rat Idn dieu đ ed t h i thanh hien thoc khi cd bao Idn tneu codng, hoac moc node bien dang do b i l n đi khi hau loan caụ Tai cae khu vac khai thae Titan da xuat hien cac hien tupng d]a chat đng loc ven b i l n nho b i l n dang dOPng bd b i l n , sat Id
bP moong, cat bay, eat chaỵ,
5 Suy giam nguon nudc ngam:
Node moa la ngudn cap node gan nho duy nhat cho cdn cat, do vdy lupng nadc ngam Irong cdn cat la hau han, nhong day lai la ngudn cap node chii yeu cho cU dan sdng d viing cat va canh tae ndng nghiep d ven ria phia Tay cdn cat Hoat đng khai Ihac, tuyen rOa quang Titan sif dung nhieu node, kha nang mat node do bdc hoi tO eac khai trodng rat ldn, vi vay mOc nudc ngam trong cdn cat bi ha thap dac biet vao miia khd, anh hadng trac tiep den cac hp dung node eiia eon cat Da co lue, mot cong ty khai thae quang Titan d sat bd bien len l i p dat cac ong hut
sO dung node bien de tuyen quang dan den nguy co gay nhiem man ngudn node ngam trong cdn cat
6- Phat tan cac chat phong
xa-Qua trinh khai thac, van chuyen, che bien quang Titan lam phat tan cac chat phdng xa, rat ed hai den sOe khde cdng đng Ket qua do xa tai khu voc khai thac va che bien quang Titan d Binh Dmh va Binh Thuan cho
thay, codng 66 phdng xa d đng
quang luyen odt kha cao, dac biel trong xOdng tuyen tinh, cac san
Trang 4ra mdi trodng sau tuyen quang tmh
d i u rat eao, vapt ngodng eho phep
so vdi tieu chuan an loan phdng xa,
(tai Binh Thuan vopt 6 - 1 5 lan, tai
Binh Djnh vopt 4 - 70 lan; noi d l tmh
quang Monazit vOdt 100 lan), dac
biet lieu chilu trong gay nguy co ung
tho phdi cho ngodi bi nhilm xa [1,6]
7 Hoan thSphgc h6i mdi trudng
mang tinh doi phd: CSn cO theo
Luat Khoang san va giay phep khai
thae Titan, sau thdi gian khai thac
md phai t i l n hanh hoan thd, phuc
hdi moi troPng, tra lai tham thae vat
Cdng viec nay ddi hdi dau to n h i l u
kinh phi va edng sOc, nen cac cong
ty khai thac Titan thOdng IhOe hien
mdt each so sai, mang tinh dd'i phd
Mdt sd cdng ty khai thac Titan da
san iii mat bang, trdng lai rOng phi
tao, nhung nhin chung dien tich eon
cat sau khai thac Titan cdn d l trdng
Iroc chiem phan IPn Dd la nguy eo
dSn den hoang mac hoa, ha thap
muc node ngam Irong cdn eat ven
b i l n [5,6]
9, Mau thuan xa hdi: Mau Ihuan
xa hpi nay sinh do khai Ihac Titan
Irong cdn cat la tat yeu, eung la thae
le, vi so chia se Idi ich giOa cac ben
lien quan ehOa dope minh bach va
cdng bang, Vi vay, ddi khi ngodi dan
viJng ed khai thae Titan da td chOe
bieu tinh, ngan can hoat ddng khai
thac, tham chi keo nhau dap pha
Ihiel bi eiia cdng ly khai thac Titan
nhu da timg xay ra d Binh Dmh, Tai
Binh Thudn eung vay, khai thae
Titan gay anh hadng den doi sdng
ciia nhan dan, tac ddng xau den
mdi trodng, eac vu khilu nai, khieu
kien thuong xuyen xay ra
5 VAN DE BtJ"C XUC TRONG
KHAI THAC VA CHE BIEN Q U A N G
TITAN
Ky vong va lo IBng khi khai
thac quang Titan trong con cat do
Theo ket qua de an "Dieu tra,
danh gia tiem nang sa khoang Ti-Zr
trong tang cat do vijng Ninh Thuan,
Binh Thuan va b l e Ba Ria- Vung
Tau " do Bp TN&MT lien hanh
khoang Ti-Zr cap 333 la 347.77 trieu ta'n Tai nguydn do bao sa khoang Ti-Zr cap 334a la 210,17 tridu t i n Tdng tai nguydn Ti-Zr c^p 333+334a la 557,94 tridu t i n , tOc la
g i p 2,8 l l n so vdi muc tieu de ra
K i t qua nay that dang mOng vl nd
md ra mdt t r i l n vpng lam giau cho
d i t node ndi chung va cho cae tinh Binh ThuSn Ninh Thuan ndi ridng
Tuy nhidn, can eO vao nhiJmg
sd lidu trong bdo cao d l an [4,10], thi khdi laong tai nguyen do bao dd khdng phii hop thae te khach quan bdi le, (i) Ham lOdng bidn tdng khoang vat nang cd ich dung d l tinh tro lopng tai nguyen la 0,3%
(todng doong 9kg/m3 la rat thap);
(ii) Ham lopng trung binh long khoang vat nSng ed ich trong cae khdi dja chat tinh trCr loong la 0,45%
(loong dOdng 13kg/m3, chCnig td dd
la quang ngheo) Can nhd rang, ham lopng trung binh ciia rieng nguyen td Tl trong vd Trai da't da la 0,45%), (iii) Ham lOpng trung binh tdng khoang vat nang ed ich trong limg than quang dao dpng 10 thap nhat 0,45% den cao nhat 0 , 8 1 % (loong doong 13- 24kg/m3 chOng to khdng co quang giau), (iv) Chieu day Idp kep td'i da tham gia tinh tai nguyen la 2,5m, chung td khdi
lupng cat khong quSng chiem iy te
cao trong t h i tich eda khdi dia chat tinh tai nguyen, (v) Chieu day than quang trong tang cat do dao ddng 30-200m, eho thay quang d day phan bd rat sau, lai n i m ven bd bien, nen khi khai thae se gap rat nhieu khd khan v l cdng nghe md
va gia thanh san pham quang se khdng ed tinh canh tranh, Vi vay, d day can tham dd danh gia trCr lopng chinh xac hon, can tinh loan ehi phi-Ipi ieh md rdng, hieu qua kinh te, hau qua mdi trodng, nhat la qua trinh sa mac hda Irong dieu kien khi hau khd ndng cua vung va cudi ciJng la ioa chpn so danh ddi giira khai thac Titan va phat tnen cac nganh kinh t l khae [6]
ciu che bien sdu qudng Titan va thue xud't khilu
QuSng Titan c h i bien cang sau, thi gia trj cang cao, nhat la eac don khoang Gia thoong mai tai thi tradng Luan Ddn dd'i vdi san pham Titan: Inmenit FeTlOs (a 51,5%T102)
la 120 USD/tan nSm 2010; Rutin TiOt
(88 - 90%TlO2) la 300 USD/tin, nam
2007: Zircon [> 65%Zr02) la 1000
U S D / t i n vao nSm 2010 San pham
e h l b i l n sau thi gia x u l t k h I u eang cao Inmenit 51,5%Ti02 gia xult
k h I u chi la 120 USD/tan; e h l bien xi Titan thi gia san p h I m tang khoang 2,5 lan; san xuat dope Pigment thi tang khoang 10 lan; san xult dope Titan kim loai thi g i p 80 lan Nho vay khai thac va xuat khau quang thd, thi gia ban quang rat thap va ngudn thu ciia nha node khdng toong xCmg vdi gia trj ciia tai nguyen Theo Luat khoang san, Nha node chu traong han e h l xual khau khoang san dang thd, khuyin khich che bien sau, nhong trdn thoc
le lai cd so mau t h u i n vdi khung thue xuat: Quang tinh xuat khau chiu mOc t h u l (20%) cdn san pham qua che bien sau thi chju t h u l xuat kha'u lai la 18% K i t qua tinh loan eiia S d Cdng ThOdng tinh Binh Dinh 10/2009 eho tha'y, vdi mOe thue 18%, xuat khau san pham qua che bien sau se bj Id, chi vdi mOc thue xua't khau < 5% thi mdi cd lai Vi vay eac doanh nghiep ngai che biln sau
do phai dau t o Idn ma khdng thu dope Ipi D d chinh la so chdng cheo trong eac van ban phap luat lien quan den hoat dpng khoang san can dope khae phuc
Nguy ca ve "Ldi nguyen tai nguyen" hay "Cai bay tai nguyen"
La node cd tiem nang khoang san da dang, nhong vdi hien trang khai thac va che bien khoang san, bao gdm ca quang Titan trong thdi gian qua cd the day node ta roi vao
"Ldi nguyIn tai nguyen" hay "Cai bay tai nguydn" ma nhieu qudc gia giau tai nguyen d Chau Phi da mac phai
Trang 5topng eac nen kinh te giau tai nguydn
thidn nhien cd xu hodng phat tnIn
cham hon nhiing nen kinh t l khdng
cd cac tai nguydn thidn nhien dang
k l Trdn the gidi cd nhilu qud'e gia da
roi vao CBTN nho Nigeria, Angola,
Ha Lan, la do mat can dd'i trong cd
cau kinh t l , do nen quan tri y l u kem
va lac hau ve khoa hpc cdng nghd
[4] Ngooe lai, cd mdt sd qud'e gia da
tranh dope CBTN bang nhCmg chinh
saeh, c h i tai hpp ly va nen quan tri
chat che, dien hinh d khu vuc Dong
Nam A la Indonesia Lidu Vidt Nam
se rOi vao CBTN nhO Nigeria, hay
tranh dope CBTN nho Indonesia ?
Dieu dd, phu thudc rat Idn vao van de
quan ly Mot n i n quan li? chat che, rd
rang, minh bach trong khai thac, e h l
biln khoang san la mdt trong nhong
mat xieh quan trpng nham giup
Chung ta tranh dope CBTN [4]
6 HUdNG T d i BEN V L T N G
TRONG KHAI THAC VA CHE
BIEN KHOANG SAN
• DS danh tai nguyen cho
cac the he mai sau
Vung ven bien mien Trung la
khu VUC tranh chap trong sii dung lai
nguyen va moi tardng, nhieu hoat
ddng phat tnIn duac lien hanh ddng
thdi tren ciing mdt khdng gian lanh
thd Vi vay, can so sanh hieu qua kmh
te va mdi trOdng cua cac phuong an
quy hoach, de lOa chpn quy hoach
nganh kmh te ou tien phat trien, dem
lai hieu qua eao trong mot khoang
thdi gian nhat dinh Khdng nhal thiet
eO phai ngay hdm nay khai thac het
quang Titan trong dai cdn cat ven
bien Ddi vdi khai thac quang Titan
ven bien phai la so loa chpn khon
ngoan, thoe chat day la mdt so danh
doi chpn Ipe giu'a cac nganh kinh te
nho phat trien du lich Ihe thao, giai tri
nghi dodng, nudi thuy san, kinh te
bien v v va khai thae quang Titan, so
danh ddi giija kinh te hdm nay va mdi
trodng trong tOdng lai,
• Tham gia sang kien minh
bach nganh cdng nghiep khai khoang
tVIinh bach la chu IrOong quan
d i n trong van kidn eac ki' Dai hdi Dang, cac van ban phap luat Vidt Nam va trong cac cam k i t qudc t l
DS tranh nguy cd tham nhung, tidu
cue, lang phi tai nguyen trong khai thac, e h l bien khoang san c I n cd quy c h i bat bupc minh bach ve tai nguydn khoang san Hien nay, trdn
t h i gidi ed nhilu sang k i l n cung nhu each t i l p can quan 1^ tai nguydn khoang san ben vung d cap dp loan cau nho: Sang kiln minh bach trong nganh edng nghiep khai khoang (EITl Extractive Industries Transparency Initiative), Chien dich Cdng bd cac khoan ehi tra (PWYP).,, Trong nhiing nam qua, ElTl da dupc giPi thieu trong cac cupc hdi thao ve khoang san d Viet Nam,
ElTl la mdt lien mmh giti'a Chinh phii, cdng ty va cac td chOc
xa hpi dan so vdi muc tieu nd luc de tai nguyen thien nhien phuc vu Ipi ich ciia tat ca moi ngodi, ElTl hadng den tang codng kha nang quan tri thdng qua nang cao sp mmh bach
va trach nhiem giai trinh trong nganh cdng nghiep khai khoang
ElTl dupc nguyen Thii todng Anh
Tony Blair gidi thieu va de xuat tai Hpi nghi Thoong dmh ve phat tnen ben vong d Johannesburg thang 10/2002, Den nay, da co 31 node tham gia thpc thi ElTl, Irong cac node ASEAN cd Indonesia, da cd
41 edng ly dau md, khai khoang da qudc gia ciing 80 to chOc dau 10 qudc t e l h a m gia ElTl Ciing vdi dd, hon 100 td chOc xa hdi dan so va cac mang lodi ciing da gia nhap sang kien nay [4],
Lpi ieh tO viec tham gia sang kien ElTl: (i) Ddi vPi Nha node la tang ngudn thu cho ngan sach, giam thieu that thoat tai ehinh;
Giam thieu xung dpt giua cac ben
va tao dong long tin ciia dan chiing, cua nha dau 10,10 dd thu hut them ngudn vdn dau tU; tao ra mdi trOdng kinh doanh binh d i n g gioa cac thanh phan, tang chi sd tin nhidm qudc gia ve minh bach, phdng va
(ii) Dd'i vdi doanh nghiep: Han chd cac khoan chi khdng chinh thOc, dan den nang cao Ipi nhuan; giam thieu xung ddt vdi edng ddng dja phaong; ndng eao vi t h i , uy ti'n cua doanh nghidp, (iii) Odi vPi cdng ddng dd la cd them thdng tin ve hoat ddng eiia doanh nghiep va ehinh phii; tao dieu kien tang cOdng
so tham gia, giam sal eiia cdng ddng Irong hoat ddng khoang san
TAI LIEU THAM KHAO
1, Nguyen NgocAnh, (2008),
Trudng phdng xa tren c6n cat ven bien tinh Binh Dinh va nguy ca d nhidm phdng xa do khai thac, che bien khoang san Inmenit Hpi Dja
Hda Viet Nam
2, Bao cao cua Doan giam sat
cOa Quoc hdi vd viec thuc hien chinh sach, phap luat ve quan ly, khai thac khoang san gdn vdi bao
ve mdi trudng Hpi thao Khoa hoe,
Quang Ninh, 2012
3 De an "Didu tra danh gia
tiem nang sa khoang Ti-Zr trong tang cat do vung Ninh Thuan, Binh Thuan va bic Ba Ria- Vung Tau"
Bp TN&MT, 2009
4 Sang kien minh bach trong
nganh cdng nghiep khai thac khoang san ElTl Vien To van phat
tnen CQDE, 2011
5 Dang Trung Thuan va nnk,
(2008) Xay dung md hinh trinh didn
cdng nghe than thien mdi truong de khai thac quang Inmenit (Ti) trong con cat ven bien huyen Phu My
Bao eao Tong hop du an,
6, Dang Trung Thuan va nnk
(2011), Khai thac, che bien quang
Titan trong con cat ven bien va van
de moi trudng lien quan Hdi thao
khoa hpc, Binh Thuan,
7, Dang Trung Thuan va nnk
(2012), Thuc trang quan ly khai
thac va sU dung tai nguyen khoang san trong boi canh PTBV a Viet Nam NXB Khoa hoc va Ky thuat,"
Tdi n g u y e n v d Mdi t r u o n g | Ky 1 - Thang 12/2012 J C