ĐỀ BÀI Tâm trạng của con hổ trong vườn bách thú trong bài Nhớ rừng DÀN Ý A Mở bài Giới thiệu tác giả, tác phẩm Nhớ rừng là bài thơ tiêu biểu của Thế Lữ một trong những nhà thơ lớn của phong trào Thơ m[.]
Trang 1ĐỀ BÀI: Tâm trạng của con hổ trong vườn bách thú trong bài Nhớ rừng
DÀN Ý
A Mở bài:
- Giới thiệu tác giả, tác phẩm: Nhớ rừng là bài thơ tiêu biểu của Thế Lữ - một trong
những nhà thơ lớn của phong trào Thơ mới
- Khái quát tâm trạng: Trong tác phẩm, trung tâm chính là tâm trạng con hổ trước thực tại tầm thường và quá khứ vàng son, qua đó nói về chính những con người Việt Nam đang trong hoàn cảnh mất nước
B Thân bài:
Luận điểm 1: Tâm trạng tủi nhục, phẫn uất, chán ghét khung cảnh thực tại
- Tác giả diễn tả trực tiếp tâm trạng con hổ bằng một loạt động từ mạnh:
+ “Gậm một khối căm hờn”: Động từ “gậm” gợi ra sự gặm nhấm dần dần, từ từ từng chút một, không phải là một nỗi căm hờn mà là một “khối” Câu thơ gợi ra tâm trạng
tù túng, bế tắc của con hổ khi bị giam cầm
+ Một loạt các động từ mạnh thể hiện sự khinh thường: “khinh”, “ngạo mạn”, “ngẩn ngơ”, “ giương mắt”,…
+ Những từ ngữ diễn tả trực tiếp tâm trạng: “nhục nhằn”, “làm trò”, “chịu”
⇒ Tâm trạng phẫn uất, chán ghét đến tột đỉnh khi bị giam cầm, bị coi làm trò đùa cho lũ người nhỏ bé tầm thường của con hổ - biểu tượng của rừng xanh oai linh
- Tâm trạng chán ghét, khinh thường sự tầm thường, giả dối của thực tại đến đỉnh điểm khi chứng kiến những cảnh tầm thường, giả dối trước mắt: “ghét những cảnh…”
Luận điểm 2: Tâm trạng nuối tiếc, nhớ nhung khi nhớ về quá khứ vàng son ở chốn sơn lâm
- Tiếp tục sử dụng từ ngữ bộc lộ trực tiếp tâm trạng: “tình thương nỗi nhớ”, “ngày xưa”, “nhớ”
- Hình ảnh con hổ khi còn là chúa tể rừng xanh được khắc họa lại bằng một loạt những hình ảnh cụ thể, gợi hình: “dõng dạc”, “đường hoàng”, “lượn tấm thân”, “ vờn bóng”, “quắc”, thể hiện sự uy nghiêm, lẫm liệt, xứng đáng là “chúa tể cả muôn loài”
Trang 2- Nhớ về quá khứ, con hổ nhớ về những kỉ niệm chốn rừng xanh với tâm trạng nuối tiếc
+ Điệp từ “nào đâu”, điệp cấu trúc kết hợp với một loạt câu hỏi tu từ cùng các hình ảnh có giá trị gợi cảm cao: “những đêm vàng” – “ta say mồi”, “những ngày mưa” –
“ta lặng ngắm”, “ những bình minh” – “giấc ngủ ta tưng bừng”, “những chiều” – “ta đợi chết…”
+ Câu cảm thán cuối đoạn “than ôi!” kết hợp với câu hỏi tu từ “thời oanh liệt nay còn đâu?” như một lời than thở, tiếc nuối cho chính số phận mình
Luận điểm 3: Khao khát được tự do của con hổ
- Sống trong cũi sắt, chứng kiến những điều chán ghét tầm thường, con hổ khao khát được trở về với đại ngàn sâu thẳm, trở về với tự do, với thân phận đáng có của nó
Dù chỉ là trong giấc mộng, con hổ cũng muốn đưa hồn mình trở về với núi non + Câu cảm thán cuối bài vừa thể hiện sự tiếc nuối, vừa thể hiện khao khát tự do mãnh liệt đang bùng cháy trong lòng con hổ
- Thông qua tâm trạng con hổ, tác giả muốn nói về tâm trạng của hàng nghìn thanh niên yêu nước Việt Nam đang phải chịu sự kìm kẹp, giam lỏng của bọn thực dân, đó
là tâm trạng khinh thường, chán ghét sự giả dối, xảo trá của giặc, đó là nỗi nhớ, niềm
tự hào về quá khứ, về độc lập dân tộc, và là khao khát tự do, phá nát cái gọng kìm của bọn thực dân
C Kết bài:
- Khái quát lại tâm trạng con hổ: Nỗi chán ghét thực tại tầm thường, tù túng và niềm khao khát tự do mãnh liệt
- Liên hệ, đánh giá nghệ thuật miêu tả tâm trạng nhân vật của Thế Lữ
BÀI MẪU SỐ 1
Thế Lữ đến với phong trào Thơ mới ngay từ buổi đầu từ buổi đầu Không hề có những tuyên bố lớn lao, hay định hướng rõ ràng cho tư tưởng, Thế Lữ âm thầm đóng góp những bài thơ và từng bước khẳng định vị trí của mình trong làng thơ Có lẽ, đó
là tính cách của Thế Lữ khi ông cho rằng nghệ thuật là phải thầm lặng Trong nghệ thuật không nhất thiết phải kêu ca Ông dùng sức mạnh của nghệ thuật để khẳng định
xu hướng mới chứ không đi vào lí luận dài dòng Và trong giai đoạn đầu ông đã thắng lớn, khẳng định mạnh mẽ sự tồn tại và phát triển của nền thơ mới, tạo động
Trang 3lực cho thế hệ sau tiếp tục phát triển đến thắng lợi hoàn toàn Một trong những bài
thơ tiêu biểu, đầy sức mạnh của ông trong giai đoạn ấy chính là Nhớ rừng
Ở trong Nhớ rừng, Thế Lữ đã thể hiện một tâm sự u uất, chán nản và khát vọng
tự do cháy bỏng tha thiết qua lời mượn của con hổ trong vườn bách thú Đó cũng là tâm sự chung của những người Việt Nam yêu nước trong hoàn cảnh mất nước Trở lại thời kì này, vào những năm đầu thế kỉ 20, tình cảnh đất nước thật điêu đứng Sau những cuộc khai thác thuộc địa tàn khốc của thực dân Pháp khiến cho đất nước ta rơi vào tình trạng kiệt quệ, người dân vô cùng cực khổ, tình hình xã hội hết sức căng thẳng, tù túng Những người trẻ tuổi như thế hệ của Thế Lữ luôn khao khát tìm lấy một hướng giải thoát nhưng đành bất lực trước thực tại Thêm vào đó, trào lưu tư tưởng phương Tây không ngừng xâm nhập vào nước ta, tình thần tự do và khát vọng sống không ngừng sôi sục tiếp thêm sức mạnh cho nền văn học phát triển
Chính vì vậy Nhớ rừng có khuynh hướng thoát ly thực tại, thể hiện tâm trạng bất
hoà, bất lực trước thực trạng xã hội Qua đó, Thơ mới cũng đã bộc lộ sự phản kháng gay gắt trước thực tại tầm thường giả dối, tù túng giam hãm ước mơ con người Đầu thế kỉ 20, bối cảnh ở nước ta vô cùng bức bối Pháp tăng cường vơ vét của cải và đàn áp khốc liệt các cuộc khởi nghĩa của nhân dân Trong khi đó, các luồng văn hóa mới mẻ phương Tây không ngừng xâm nhập vào nước ta hình thành một tầng lớp thành niên mới Họ cảm thấy bức bách trong hoàn cảnh khủng bố ngột ngạt và không ngừng khao khát tìm kiếm một cuộc sống mới Mượn lời con hổ ở vườn bách thú để nói lên tâm trạng chính mình, Thế Lữ đã dựng lên một khung cảnh vừa rất thực vừa
ẩn chứa những điều thầm kín sâu xa Chính bị giam cầm một cách vô lí, nó cảm thấy tiếc nhớ về quá khứ oanh liệt nơi núi rừng hùng vĩ và không ngừng mơ ước được tự
do
Mở đầu bài thơ, Thế Lữ dựng lên bức tranh con hổ trong vườn bách thú thấm đẫm tâm trạng buồn rầu:
Gậm một khối căm hờn trong cũi sắt
Ta nằm dài trông ngày tháng dần qua
Từ “gậm” thể hiện rõ ràng tâm trạng uất ức tột cùng của hổ Ở đây lại là “gậm một khối căm hờn” Nghĩa là nó tự nghiền ngẫm cái bi kịch của mình mà không hiểu tại sao lại như thế Bởi không hiểu cho nên nó chán chường, mệt mỏi Nó buông xuôi bấy lâu nay trong tư thế “nằm dài trong ngày tháng dần qua”
Trang 4Thật đáng sợ thay khi mà ta mong mỏi một điều gì đó mà không tin rằng nó chưa hẳn là có thật Và càng đáng sợ hơn khi bao quanh con hổ là chiếc lồng sắt vững chắc Cái mà nó không thể phá được và sẽ giam cầm nó vĩnh viễn Thế nhưng, dù bất lực nhưng cái oai hùng của nó vẫn không hề mất đi:
Khinh lũ người kia ngạo mạn, ngẩn ngơ, Giương mắt bé giễu oai linh rừng thẳm
Trước mắt hổ, những gì quen thuộc cứ lặp đi lặp lại một cách nhàm chán Loài người kia dù đã đủ sức giam cầm nó nhưng nó không hề sợ mà còn tỏ ra khinh thường, khiêu khích, không ngừng đe dọa Nó tự bào chữa cho tình thế của mình và xem đó chỉ là một rủi ro Bởi lỡ bước sa cơ nên phải chịu cảnh “nhục nhằn tù hãm” Dường như, vai trò và sức mạnh của nó đã hoàn toàn bị loài người đánh cắp
Nó luôn tự kiêu về sức mạnh của mình và liên tục hồi tưởng quá khứ mỗi khi tâm trạng rơi vào trạng thái bế tắc như thế này:
Ta sống mãi trong tình thương nỗi nhớ Thuở tung hoành hống hách những ngày xưa Nhớ cảnh sơn lâm bóng cả cây già
Với tiếng gió gào ngàn, với giọng nguồn hét núi Với khi thét khúc trường ca dữ dội…
Chốn rừng thiêng xưa nơi hổ từng ngự trị là một khung cảnh ghê gớm Qua nỗi nhớ của hổ, ta thấy rõ điều đó Khung cảnh hiện lên với “bóng cả, cây già” thâm u,bí hiểm Chốn sơn lâm với “tiếng gió gào ngàn, giọng nguồn hét núi” làm kinh thiên động địa khiến muôn loài phải khiếp sợ mà lẩn tránh Bản lĩnh của một vị chúa sơn lâm luôn thể hiện xứng đáng quyền lực tối cao của mình với sức mạnh phi thường
dữ dội Ở đó, con hổ đã hiện lên với tư thế hiên ngang ngạo nghễ nhưng vẫn toát lên
vẻ đẹp oai phong lẫm liệt giữa núi rừng hùng vĩ:
Ta bước chân lên dõng dạc đường hoàng Lượn tấm thân như sóng cuộn nhịp nhàng Vờn bóng âm thầm lá gai cỏ sắc
Trong bóng tối mắt thần khi đã quắc
Là khiến cho mọi vật phải im hơi
Trang 5Ta biết ta chúa tể của muôn loài Giữa chốn thảo hoa không tên không tuổi
Từng sắc thái của hổ hiện lên trước mắt người đọc qua lớp ngôn từ sống động, đầy sức biểu cảm Con hổ với tư thế tự do, kiêu hãnh, bước đi như sóng cuộn, mây vờn, lặng lẽ giữa bao la vũ trụ Không có loài nào dám sánh bước cùng nó Nó nhìn khắp không gian với đôi mắt thần sắc Kể cả trong bóng tối cũng không gì che giấu nổi nó Đó là một tư thế hoàn toàn tự chủ, thống trị cả ánh sáng lẫn màn đêm Nó nhận thấy muôn loài đang run sợ, đáng thương như sắp đi vào cõi chết Sức mạnh oai quyền của nó đủ sức lấn át mọi sự đối nghịch và sẵn sàng tiêu diệt tất cả Đó là
uy quyền tuyệt đỉnh của vị chúa tể rừng xanh không gì địch nổi Không gian thần bí với những loài cây không tên không tuổi mà con người chưa từng biết đến hay đặt chân đến Nó tự hào về điều đó Những gì nó biết và ngự trị vượt xa những gì con người đã biết và chiếm lĩnh Đó là một bí mật mà nó không bao giờ muốn chia sẻ Chưa hết, hồi ức của hổ tiếp tục mơ về những tháng ngày lẫm liệt, gắn chặt với kỉ niệm không bao giờ quên:
Nào đâu những đêm vàng bên bờ suối,
Ta say mồi đứng uống ánh trăng tan?
Đâu những ngày mưa chuyển bốn phương ngàn,
Ta lặng ngắm giang san ta đổi mới?
Đâu những bình minh cây xanh nắng gội, Tiếng chim ca giấc ngủ ta tưng bừng?
Đâu những chiều lênh láng máu sau rừng
Ta đợi chết mảnh mặt trời gay gắt,
Để ta chiếm lấy riêng phần bí mật?
Chín câu thơ là bốn bức tranh tuyệt đẹp về cảnh tượng đại ngàn và niềm vui sướng ngự trị của hổ Nó say sưa thưởng thức và tự hào dù chỉ qua hồi tưởng Những cảm xúc cuộn trào dữ dội, không ngừng làm cho nó say mê Đó là những đêm vàng ánh trăng bên bờ suối êm đềm Sau cuộc đi săn nó đắm mình trong ánh trăng huyền ảo
Đó là những ngày mưa chuyển bốn phương ngàn, vũ trụ đi vào cơn quần vũ khủng khiếp Đó là những bình minh rực rỡ ánh sáng và rộn rã tiếng chim ca ru mềm giấc
Trang 6ngủ Đó là những chiều lênh láng máu sau rừng biểu hiện sức mạnh chinh phục và giết chóc của chúa sơn lâm
Tất cả diễn ra trong âm thầm, lặng lẽ đến đáng sợ Con hổ chiếm giữ một sức mạnh phi thường ngang tầm trời đất Ta có cảm tưởng như chính con hổ đã tạo ra quy luật trong một thế giới riêng nào đó mà ở đó nó định đoạt tất cả Không có đối thoại, không có đối lực, tất cả đều tuân phục một cách triệt để Thế nhưng, câu thơ cuối đã trả người đọc về với thực tại Tất cả bây giờ chỉ là một giấc mơ, một giấc
mơ hùng tráng, lẫm liệt để hồi cố nhằm lấy lại nghị lực mà sống tiếp Thực tại khép
lại giấc mơ huy hoàng: – Than ôi! Thời oanh liệt nay còn đâu?
Nếu ở trên kia nó ngạo nghễ bao nhiêu thì giờ đây nó lại chán chường bấy nhiêu
Hai từ than ôi! như là tiếng kêu thống thiết, bất lực trước thực tại và tiếc nuối chốn
cũ rừng xưa đã mãi mãi không còn Bây giờ, nó quay về đối điện và khinh miệt thực tại:
Nay ta ôm niềm uất hận ngàn thâu, Ghét những cảnh không đời nào thay đổi, Những cảnh sửa sang, tầm thường, giả dối:
Hoa chăm, cỏ xén, lối phẳng, cây trồng;
Dải nước đen giả suối, chẳng thông dòng Len dưới nách những mô gò thấp kém;
Dăm vừng lá hiền lành, không bí hiểm, Cũng học đòi bắt chước vẻ hoang vu Của chốn ngàn năm cao cả, âm u
Trước mắt hổ, khung cảnh vườn bách thú thật tầm thường và giả dối Tất cả đã bị ngụy tạo một cách vụng về, không che giấu nổi sự thấp kém của nó Hổ khinh mạn điều đó khi so sánh với chốn rừng thiêng bí hiểm, âm u Cảnh vật giả tạo, phù phiếm khiến nó thất vọng Tất cả tầm thường, không một chút tương xúng nào với nó Càng nhìn ngắm, nó càng ngao ngán
Bởi thế, nó không nguôi nhung nhớ vì cảnh vật trước mắt càng làm cho nó thêm chán ghét Ít ra, khi giam cầm nó cũng phải có cái gì đó đáng để cho nó khâm phục hoặc tự hào Nhưng ở đây, sự đối lập quá lớn, quá tàn nhẫn Điều đó khiến cho những mâu thuẫn trong nó không ngừng trỗi dậy trong tiếng kêu than thảm thiết:
Trang 7Hỡi oai linh, cảnh nước non hùng vĩ!
Là nơi giống hùm thiêng ta ngự trị
Nơi thênh thang ta vùng vẫy ngày xưa, Nơi ta không còn được thấy bao giờ!
Có biết chăng trong những ngày ngao ngán,
Ta đương theo giấc mộng ngàn to lớn
Để hồn ta phảng phất được gần ngươi, – Hỡi cảnh rừng ghê gớm của ta ơi!
Câu thơ Nơi ta không còn được thấy bao giờ! xác nhận sự bất lực hoàn toàn của
con hổ Giờ đây, nó đã xác nhận phải sống với thực tại thấp kém này và tự nhắc nhở mình thôi mong nhớ hay hi vọng Chiếc khung lòng mỏng manh nhưng giam giữ quá chặt Kể cả sức mạnh như nó cũng không thể nào phá nổi Nó chỉ khẩn xin một điều rằng những giấc mơ kia dẫu chỉ là mơ mộng thôi nhưng cứ tiếp tục đến để hồn của hổ được an ủi, được vỗ về mà tiếp tục sống hết những tháng ngày còn lại Qua tâm sự của con hổ, Thế Lữ cũng đã kín đáo thể hiện khát vọng tự do và tinh thần yêu nước của mình và thế hệ thanh niên yêu nước lúc bấy giờ Tuy không tìm được lối thoát, cuối cùng cũng rơi vào bế tắc nhưng bài thơ đã thể hiện được sức sống của dân tộc trong thời kì nô lệ, luôn khát vọng vươn lên dù bất cứ trong hoàn cảnh nào Niềm mơ mộng có sức mạnh cổ vũ tinh thần con người tiếp tục sống và đợi chờ cơ hội vượt thoát để làm nên cuộc cách mạng vĩ đại sau này
Nếu xét về lý tưởng, Thế Lữ đã không có đóng góp gì đáng kể Nhưng qua bài
thơ Nhớ rừng người đọc nhận rõ đước sức mạnh sử dụng ngôn từ của ông Nó giống
như một đoàn quân ồ ạt xông tới, tung hoành mạnh mẽ Người đọc không cần làm
gì thêm, cứ thản nhiên đón nhận Một thành công nữa của Thế Lữ là đã thể hiện một trí tưởng tượng phong phú khi mượn hình ảnh con hổ trong vườn bách thú để nói hộ cho những tâm sự kín đáo sâu sắc của mình Qua đó diễn tả nỗi chán ghét cảnh sống
tù túng Đồng thời khơi lên tình cảm yêu nước của người dân thuở ấy
Trang 8BÀI MẪU SỐ 2
Trước hết, ta cần hiểu vì sao tác giả bài thơ lại mượn “lời con hổ ở vườn bách thú”? Chú thích cho một hình tượng thơ có lẽ không ngoài một dụng ý: Tránh đi sự suy diễn, hiểu lầm Hình tượng con hổ cho dù có là một sự hóa thân của thi sĩ, nó vẫn là một chủ thể trữ tình, nhất quán và toàn vẹn Đó là phần nổi của bài thơ Còn phía sau, phần chìm có thể liên tưởng đến hai lớp nghĩa có cả ý thức giải phóng cá nhân (cái tôi), có cả tâm trạng nhớ tiếc, ru hoài của một dân tộc đang bị xiềng xích, đang khao khát tự do, với thái độ phủ nhận thực tại mà hướng về quá khứ oanh liệt vàng son Bởi vậy, khi phân tích bài thơ không thể bỏ qua cái nhìn chính diện Cái nhìn đối mặt với cảnh ngộ bị cầm tù của con hổ, cơ sở của niềm u uất không nguôi, là một cái nhìn đầy bi kịch Tính chất bi kịch này cần được hiểu theo hai cấp độ: Một là hoàn cảnh đổi thay, nhưng con hổ không đổi thay Sự “không đổi thay” của con hổ ở cả hai phương diện chủ quan và khách quan: Một mặt nó không cam chịu hạ mình và một mặt nữa: Nó không chấp nhận hoàn cảnh Không chịu hạ mình
vì con hổ luôn ý thức mình là một bậc đế vương, ngự trị trên cái ngai vàng vĩnh hằng của bậc chúa Còn thái độ không chấp nhận hoàn cảnh cũng là từ đó mà ra: Chấp nhận môi trường sống đã đổi thay, nó không còn là chính nó Không chấp nhận, không tự đổi thay tạo nên độ lệch và sự giằng xé dữ dội Tâm trạng nguyên khối ấy tượng hình lên một con hổ với niềm u uất khôn nguôi chạy dọc bài thơ, đi vào từng câu thơ như những hồng cầu để nuôi cơ thể
Trang 9Hai đoạn thơ nói về hoàn cảnh đã đổi thay (đoạn 1 và đoạn 4) tạo nên xung đột, một xung đột không thể dung hòa, thật là ngột ngạt Nhưng trong cái vòng xoáy của tâm tư ấy, mỗi đoạn thơ là một nỗi đau riêng Có nỗi đau của sự bất đắc chí, bị “sa cơ”, lỡ vận phải rơi vào cảnh ngộ trớ trêu (đoạn 1), phải chấp nhận một cảnh ngộ không thể nào chấp nhận: Vừa giả tạo vừa tầm thường (đoạn 4) Đối lập thứ nhất (đoạn 1) là đối lập giữa hai giống loài không thể nào là ngang bầy, là đồng loại, giữa con hổ với con người, giữa con hổ với cặp báo yên phận, với bọn “gấu dở hơi” Ý thức về sự không thể “ngang bầy” nay đang phải chịu “ngang bầy” tạo nên cú sốc đầu tiên vô cùng chua chát:
Gặm một khối căm hờn trong cũi sắt,
Khác với hình thức của câu thơ thất ngôn kiểu cũ, câu thơ tám chữ đó là một sự cách tân, nhưng sự đột biến của cuộc cách mạng thi ca phải nói đến âm điệu,
Ở tỉ lệ những thanh bằng, thanh trắc của câu Trong câu thơ Đường luật, tỉ lệ đó ngang bằng hoặc xấp xỉ ngang bằng, có sự phối hợp đan xen, còn ở đây tần số những thanh bằng bị áp đảo, không những thế, các thanh trắc đều dồn trọng tải vào đầu và cuối câu như những gọng kìm rắn chắc, những kim khí va chạm nhau Uất ức và bất lực là tâm thế của các sinh vật bị giam cầm Nhất là với giống loài không chịu đựng được xiềng xích, giam cầm như loài hổ Bất lực uất ức cộng với bất lực buông xuôi
là đặc tả chân dung đầy ấn tượng ở hai câu đầu Nó được phân bố tinh vi đến từng
âm tiết Nếu câu đầu, những âm thanh chói tai đặc quánh lại thì đến câu sau, nó mất hút, nó bị thay thế: Những âm thanh bằng xuôi tai, trải rộng, lan xa không còn sinh khí nữa Cái khinh và cái tức của con hổ chỉ còn được nén lại trong lòng như một nỗi niềm u ẩn Nó cứ dày thêm trầm tích của nỗi đau Không phải ngẫu nhiên trong đoạn thơ tiếp nối sáu câu, có đến bốn câu nói về loài người Đành rằng ở đây, giữa con hổ với con người, giữa con hổ với đồng loại (gấu, báo) đã diễn ra một sự thay bậc đổi ngôi, nhưng có lẽ niềm căm phẫn với con người, với giống người mới đủ sức tạo nên một giọng thơ hằn học Là bởi vì với con hổ thì loài báo, loài gấu vốn là những con vật hiền lành, vô hại, nhưng với con người đã diễn ra một tương quan đối nghịch giữa thắng và thua
Một sự thua thắng này, oan uổng thay, không do thực tài thực sức (có lẽ loài người chỉ hơn loài hổ ở sự túc trí đa mưu) Có lẽ ra phải thua đã thắng, đôi mắt hạt đậu đã
có thể chế giễu cả rừng thiêng Sự hạ nhục đối với loài hổ, đau đớn thay là vị thế phải tôn thờ, sùng bái (ông ba mươi) chỉ còn là “trò lạ mắt, thứ đồ chơi” Còn câu thơ nói về cặp báo, bọn gấu chẳng qua chỉ là một thứ vĩ thanh của cái mặt bằng hèn kém mà con hổ phải rơi vào Nếu đoạn một của bài thơ nói về sự thay đổi vị trí thì
Trang 10đoạn bốn của bài thơ nói về tâm trạng của con hổ khi phải đối mặt với cái mà nó không muốn đối mặt Tâm trạng ấy giống như một quả bóng bị xì hơi, ấy là tâm trạng của giống chim trời bị trói cánh Cũng là cảnh rừng thiêng nhưng chỉ là sự “học đòi bắt chước vẻ hoang vu”, nó tầm thường nhạt nhẽo Nó có đủ nhưng thật ra không
có gì, vì cảnh thiên nhiên tưởng như là có cả, nhưng linh hồn của nó thì không:
Hoa chăm, cỏ xén, lối phẳng, cây trồng;
Dải nước đen giả suối, chẳng thông dòng Len dưới nách những mô gò thấp kém…
Nếu sự đổi mới của thơ ca bắt đầu từ nhịp điệu, thì đây là một trường hợp mở đầu, một ví dụ điển hình Nếu ngắt nhịp, ta có câu một: 2/2/2/2, câu hai: 5/3, câu ba: 3/5 thật là phóng túng Nó diễn ra sự chật chội, bị bó buộc, gò bó cần phải phá tung ra
để nói được cái thật của cảm nghĩ, cái khao khát được tháo cũi sổ lồng
Ghìm nén và tung phá, ấy là xung lực độc khởi của từng đoạn thơ Nó cũng còn
là cảm hứng của toàn bộ bài thơ nếu nhìn một cách vĩ mô tổng thể Ngay sự đan cài giữa cái hôm nay và cái hôm qua, cái mất, cái còn, cái nhạt tẻ và cái huy hoàng ngày xưa của nó, tất cả đều hỗ trợ cho nhau, soi chiếu vào nhau mà trở nên lấp lánh Tuy nhiên, về cơ bản, bài thơ như một hoài niệm Ngày xưa mới là cái đích cuối cùng, là cứu cánh Cội rễ mà niềm say đắm hướng về không phải là hôm nay mà từ hôm nay hướng về hôm qua, về cái một đi không trở lại: “Nơi ta không còn được thấy bao giờ”, “Nơi thênh thang ta vùng vẫy ngày xưa” Tiếng nấc nghẹn ngào ấy hướng về cái phía rừng thiêng — nguồn cội của niềm tự hào khi “hầm thiêng” đang là bá chủ Phủ nhận cái trước mắt, cái hiện thời, lối thoát chỉ còn hai hướng: Trở về quá khứ hoặc ngưỡng vọng tới tương lai Con hổ không có tương lai, nó chỉ còn quá khứ Đối lập hai vùng không gian ấy, cảm hứng lãng mạn trào dâng những giai điệu say mê Quá khứ đã trở nên một vầng hào quang chói lọi khác thường do những tưởng tượng được đẩy lên đến mức tột cùng sảng khoái Thơ mới nói riêng và chủ nghĩa lãng mạn nói chung đã tự tạo cho mình một miền đất, một khoảng trời riêng để tự do vùng vẫy Cái lớn lao Cái dữ dội, cái phi thường trong màn sương bí ẩn lung linh, huyền
ảo của quá khứ hiện ra có ý nghĩa giải thoát “một khối căm hờn” không gian của hiện tại Ấy là một quá khứ rất đặc trưng của loài hổ: Cả thời gian, cả không gian,
cả niềm nhớ tiếc cái thuở huy hoàng một đi không trở lại Các yếu tố thuộc ngoại cảnh và thuộc nội tâm trên đây được nhào nặn lại nhằm khắc họa, làm nổi bật chủ thể trữ tình là nhân vật tự gọi là “ta” nhưng thực chất là “cái tôi” bừng thức, “cái tôi” trung tâm của một “thời oanh liệt” Cảnh rừng thiêng vì sao có lúc được gợi ra với