Văn hóa Nõ Nường : Chày xát bàn nghiền nhận thức về cặp potx

Trích cuốn “Văn hóa Nõ Nường” – Dương Đình Minh Sơn Tục ngữ có câu “Dao sắc không bằng chắc kê” tuy câu tục ngữ này mới xuất hiện sau này, nhưng tinh thần của ý niệm ấy hẳn đã ra đời từ

Văn hóa Nõ Nường : Chày xát bàn nghiền nhận thức về cặp

Trích cuốn “Văn hóa Nõ Nường” – Dương Đình Minh Sơn

Tục ngữ có câu “Dao sắc không bằng chắc kê” tuy câu tục ngữ này mới xuất hiện sau này,

nhưng tinh thần của ý niệm ấy hẳn đã ra đời từ thời đại đồ đá

cũ, khi có hiện vật chày xát bàn

nghiền hình 3 góc ra đời

Tại viện Bảo tàng lịch sử Việt Nam Hà Nội, trong quầy trưng bày hiện vật thời đại đồ đá,

chúng ta thấy bên cạnh những thỏi đá cầm tay thô ráp, thì cũng có những tảng đá vỡ nhỏ do

người đương thời đập vỡ từ tảng đá lớn ra để làm bàn nghiền mặt hơi khuyết sâu, trơn bóng

Trong số đó có hiện vật bàn nghiền hình 3 góc được trau chuốt, mài nhẵn cả trong và ngoài rất

đẹp Hẳn đây là loại hiện vật dùng vào việc tín ngưỡng, thờ cúng của các pháp sư Hiện vật bàn

nghiền hình 3 góc này tìm thấy ở di chỉ Hòa Bình và di chỉ Quỳnh Văn Nghệ An, hiện trưng bày

tại bảo tàng Việt Nam ở Hà Nội

Việc nhận thức tác dụng của hoạt động cặp hẳn là nhờ vào những kỳ hoạt động giao phối của

con người

Trong hiện vật công cụ có chiếc “cuốc chim” (hình a) và lưỡi cày “cày bướm” (hình b) cho

nên trong ngôn ngữ của người Kinh có từ “chim” và “bướm”,

khi gọi bé trai là thằng “cò” (chim)

và bé gái là cái “hĩm” (bướm) tức là gọi theo đặc điểm sinh vật của từng đứa trẻ đó

Hình a

Hình b

Để thấy rõ hơn về điều này, chúng ta nhìn vào văn hóa Óc Eo

ở miền Nam có hai hiện vật

biểu tượng Linga Yoni Nếu mới nhìn qua ta sẽ cho đó là cái chai và cái hộp (hình c) – có nghĩa,

cái hộp và cái lọ trong dân dụng là phỏng theo hình Linga Yoni

Hình c

Qua những hình ảnh về thỏi đá cầm tay, bàn nghiền, lưỡi cày

và hộp đựng (Óc Eo) v.v, chúng

tôi cho rằng, những công cụ cầm tay hoặc những đồ dùng của nhà bếp để nấu nướng như nồi,

xoong, xanh, chảo và xa hơn nữa là bát đũa, môi, thìa…hoặc

đồ đựng gia dụng như thúng, mủng,

dần, sàng, nia mẹt v.v…, đều bắt nguồn từ hình mẫu Nõ

Nường; mà thuật tra cán là dựa trên

nguyên lý lắp khít nhau của Nõ Nường Hình thái phát triển dựa trên mẫu hình của sinh thực phải

chăng là một tiêu chí của nhân loại

Chày cối, dùi, mẹt là hình ảnh của vật linh Nõ Nường cho nên ngày trước, khi có nhật thực,

nguyệt thực người ta lấy dùi gõ vào mẹt để đuổi gấu ăn trăng (chi tiết sẽ được nói đến trong bài

viết “Lễ hội Nõ Nường – Trò Trám” _kỳ 10)

Khi người ta lội xuống bùn đặc, rồi nhấc chân lên, để lại hình bàn chân trong đó Hình ảnh ấy

gợi cho con người tạo ra lưỡi xéo đất (hình d, e) Đó là nguồn gốc của các công cụ như mai, xẻng

v.v

Hình d

Rùi xéo Đông Sơn Ảnh d của Lê Trọng Khánh

Sự hình thành và phát triển chữ Việt Cổ, viện Văn Hóa, tháng 06-1985

Hình e

Ảnh e của T.L Tạp chí Di sản văn hóa, số 10/2005

Như vậy con người là nguyên mẫu để tạo nên những hình thái công cụ phục vụ cho đời sống của

con người, như đã nói trên Trong số đó bàn nghiền hình 3 góc là hình ảnh biểu tượng hiện vật

sinh thực của phụ nữ Tinh thần đó còn truyền nối đến ngày nay trong câu ngạn ngữ: “Ngồi lá

vông chổng mông lá trốc” (trầu) Hoặc thơ Hồ Xuân Hương

có câu:

Xòe ra ba góc da còn thiếu

Khép lại đôi bên thịt vẫn thừa