he thong kien thuc dia li lop 9 hoc ki 1 nam 2022

Hệ thống kiến thức Địa Lí lớp 9 học kì 1 năm 2022 Bài 17 Vùng Trung du và miền núi Bắc Bộ 1 Vị trí địa lí và giới hạn lãnh thổ Khái quát chung + Diện tích lớn nhất nước ta (30,7 % diện tích cả nước nă[.]

Hệ thống kiến thức Địa Lí lớp 9 học kì 1 năm 2022 Bài 17: Vùng Trung du và miền núi Bắc Bộ

1 Vị trí địa lí và giới hạn lãnh thổ

- Khái quát chung:

+ Diện tích lớn nhất nước ta (30,7 % diện tích cả nước năm 2019) + Dân số trên 13,9 triệu người (14,3% dân số cả nước năm 2019)

- Các tỉnh, thành phố:

+ 4 tỉnh Tây Bắc: Điện Biên, Lai Châu, Sơn La, Hoà Bình

+ 11 tỉnh Đông Bắc: Lào Cai, Yên Bái, Phú Thọ, Hà Giang, Tuyên Quang, Cao Bằng,

Lạng Sơn, Bắc Cạn, Thái Nguyên, Bắc Giang và Quảng Ninh

LƯỢC ĐỒ TỰ NHIÊN CỦA VÙNG TRUNG DU VÀ MIỀN NÚI BẮC BỘ

+ Vịnh Bắc Bộ -> Phát triển kinh tế biển

2 Điều kiện tự nhiên và tài nguyên thiên nhiên

a) Thuận lợi

- Địa hình có sự phân hóa rõ rệt:

+ Núi cao, cắt xẻ mạnh ở phía bắc và địa hình núi trung bình ở phía đông bắc

+ Vùng đồi bát úp xen cánh đồng thung lũng bằng phẳng ở vùng trung du Bắc Bộ

-> Phát triển các vùng chuyên canh cây công nghiệp, xây dựng các khu công nghiệp

và đô thị

Địa hình vùng Trung du và miền núi Bắc Bộ chủ yếu là đồi núi thấp

- Khí hậu nhiệt đới ẩm, có mùa đông lạnh -> cơ cấu cây trồng đa dạng gồm cây nhiệt

đới, cận nhiệt và ôn đới

- Khoáng sản: giàu có, đa dạng nhất cả nước, nhiều loại có trữ lượng lớn -> phát triển

công nghiệp khai khoáng

- Sông ngòi: nhiều sông lớn, có trữ lượng thủy điện dồi dào -> phát triển thủy điện

- Đất đai đa dạng, gồm đất feralit đồi núi và đất phù sa -> Thuận lợi trồng cây

công nghiệp

- Vùng biển Quảng Ninh thuận lợi cho phát triển tổng hợp kinh tế biển (du lịch, đánh

bắt nuôi trồng thủy sản, vận tải biển,…)

Vùng biển Quảng Ninh có nhiều điều kiện phát triển tổng hợp kinh tế biển

- Giữa Đông Bắc và Tây Bắc có những đặc điểm riêng về điều kiện tự nhiên và thế

mạnh kinh tế

ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN VÀ THẾ MẠNH KINH TẾ Ở TRUNG DU VÀ MIỀN NÚI

BẮC BỘ

b) Khó khăn

- Địa hình bị chia cắt, thời tiết diễn biến thất thường, gây trở ngại cho giao thông vận

tải, sản xuất và đời sống

- Khoáng sản có trữ lượng nhỏ và điều kiện khai thác phức tạp

- Xói mòn đất, sạt lở đất, lũ quét,… do nạn chặt phá rừng bừa bãi

Chặt phá rừng trái phép ở các tỉnh miền núi phía Bắc

3 Đặc điểm dân cư xã hội

- Số dân: Khoảng 13,9 triệu người, chiếm 14,3% dân số cả nước (Năm 2019)

- Thành phần: là địa bàn cư trú xen kẽ của nhiều dân tộc ít người:

+ Tây bắc: Thái, Mường, Dao, Mông,…

+ Đông bắc: Tày, Nùng, Dao, Mông,…

+ Người Kinh cư trú ở hầu hết các địa phương

Dân tộc Thái ở Nghĩa Lộ, Yên Bái

- Trình độ phát triển kinh tế:

+ Đồng bào các dân tộc có rất nhiều kinh nghiệm trong sản xuất nông, lâm nghiệp gắn vơi địa hình đồi núi

+ Trình độ dân cư, xã hội có sự chênh lệch giữa Đông Bắc và Tây Bắc

+ Đời sống đồng bào các dân tộc bước đầu được cải thiện nhờ công cuộc Đổi mới

Ruộng bậc thang Mù Căng Chải, Yên Bái MỘT SỐ TIÊU CHÍ PHÁT TRIỂN DÂN CƯ, XÃ HỘI Ở TRUNG DU VÀ MIỀN

NÚI BẮC BỘ VÀ CẢ NƯỚC

Bài 18: Vùng Trung du và miền núi Bắc Bộ (tiếp theo)

4 Tình hình phát triển kinh tế

LƯỢC ĐỒ KINH TẾ VÙNG TRUNG DU VÀ MIỀN NÚI BẮC BỘ

a) Công nghiệp

- Công nghiệp năng lượng:

+ Điều kiện phát triển: nguồn thuỷ năng dồi dào và nguồn than phong phú

+ Các nhà máy điện chủ yếu: thủy điện Hòa Bình, Sơn La trên sông Đà, thủy điện Tuyên Quang trên sông Chảy, nhiệt điện Phả Lại và Uông Bí,…

Nhà máy thủy điện Sơn La - Thủy điện có công suất lớn nhất nước ta

Khai thác than ở Bãi Cháy, Quảng Ninh

- Chế biến thực phẩm:

+ Điều kiện phát triển: trên cơ sở sử dụng nguyên liệu dồi dào tại chỗ từ nông - lâm - ngư nghiệp

+ Ngày càng phát triển: chế biến chè, đặc sản, hồi quế khô, sữa bò,…

- Chế biến lâm sản, sản xuất xi măng, thủ công mĩ nghệ trên cơ sở sử dụng nguồn nguyên liệu tại chỗ

=> Nhìn chung công nghiệp của vùng phân bố chủ yếu ở Đông Bắc

Cánh đồng Mường Thanh, Điện Biên

- Khó khăn:

+ Sương muối

+ Thị trường chưa ổn định

+ Thiếu quy hoạch trong phát triển một số cây trồng

+ Công nghiệp chế biến chưa phát triển,

- Tình hình phát triển: Cơ cấu sản phẩm nông nghiệp đa dạng (nhiệt đới, cận nhiệt đới,

ôn đới)

+ Cây lương thực: lúa, ngô là cây lương thực chính Lúa chủ yếu được trồng ở các

cánh đồng giữa núi như: Mường Thanh (Điện Biên), Bình Lư (Lai Châu), Văn Chấn

(Yên Bái),… Ngô được trồng nhiều trên nương rẫy

+ Cây công nghiệp: chè (Thái Nguyên, Sơn La, Phú Thọ, Yên Bái, Hà Giang, Lạng

Sơn), hồi (Lạng Sơn), cây dược liệu Cây chè chiếm tỷ trọng lớn về diện tích và sản

lượng so với cả nước

+ Cây ăn quả: mận, mơ, lê, đào, vải,… ở Sơn La, Bắc Giang,…

+ Nghề rừng: chủ yếu phát triển theo hướng nông - lâm kết hợp

Mận được trồng nhiều ở Sơn La, Yên Bái

- Do điều kiện tự nhiên của vùng nhiều đồi núi nên thế mạnh chính trong nông nghiệp

của vùng là trồng cây công nghiệp lâu năm và chăn nuôi gia súc lớn

* Chăn nuôi

- Điều kiện phát triển:

+ Khí hậu nhiệt đới ẩm gió mùa

+ Nhân dân có kinh nghiệm

+ Vùng biển Quảng Ninh rộng

+ Nguồn thức ăn ngày càng phong phú

- Khó khăn:

+ Sương muối, giá rét

+ Công nghiệp chế biến chưa phát triển

- Tình hình phát triển:

+ Đàn trâu (56,1%), bò (16%), lợn (23%) so với cả nước (năm 2019) + Nuôi trồng, khai thác thủy hải sản phát triển mạnh ở Quảng Ninh

Trung du và miền núi Bắc Bộ có đàn trâu lớn nhất cả nước

c) Dịch vụ

* Giao thông vận tải

- Điều kiện phát triển:

+ Vị trí địa lí mang tính chiến lược

+ Có vùng biển Quảng Ninh và các cửa khẩu là cửa ngõ

- Khó khăn: Địa hình chủ yếu là đồi núi

Giao thông vận tải ở miền núi còn gặp nhiều khó khăn

- Tình hình phát triển: Hoạt động mạnh với nhiều tuyến đường bộ, sắt, thủy nối liền với ĐBSH, Trung Quốc và thượng Lào

* Thương mại

- Điều kiện phát triển: Tiếp giáp Đồng bằng sông Hồng, Lào, Trung Quốc,

- Khó khăn: Các sản phẩm chủ yếu là sản phẩm thô

- Tình hình phát triển: Vùng đã phát triển mối quan hệ thương mại lâu đời với ĐBSH, Trung Quốc và thượng Lào

Cửa khẩu quốc tế Móng Cái - Nơi có lượng khách và hàng hóa lớn đi qua ở miền Bắc

- Sản phẩm du lịch: hướng về cội nguồn, du lịch sinh thái

- Các điểm du lịch nổi tiếng: Hạ Long, Lạng Sơn, Điện Biên,…

Sa Pa, Lào Cai - Điểm du lịch hấp dẫn du khách trong và ngoài nước

5 Các trung tâm kinh tế

- Các trung tâm kinh tế quan trọng: Thái Nguyên, Việt Trì, Hạ Long, Lạng Sơn

- Các trung tâm kinh tế mới: TP Yên Bái, Điện Biên Phủ, Lào Cai, Sơn La

Một góc TP Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyễn

Bài 20: Vùng Đồng bằng sông Hồng

1 Vị trí địa lí và giới hạn lãnh thổ

- Khái quát chung:

+ Vùng đồng bằng sông Hồng bao gồm đồng bằng châu thổ màu mỡ, dải đất rìa trung

du với một số tài nguyên khoáng sản, tài nguyên du lịch và vịnh Bắc Bộ giàu tiềm

năng

+ Diện tích: 14.806 km² chiếm 5% diện tích và 21,9% dân số cả nước (năm 2019)

+ Các tỉnh, thành phố: Bắc Ninh, Hà Nam, Hà Nội, Hải Dương, Hải Phòng, Hưng Yên, Nam Định, Ninh Bình, Thái Bình và Vĩnh Phúc

LƯỢC ĐỒ TỰ NHIÊN VÙNG ĐỒNG BẰNG SÔNG HỒNG

- Vị trí tiếp giáp:

+ Phía Bắc, Đông Bắc giáp Trung du và miền núi Bắc Bộ

+ Phía Tây giáp Tây Bắc

+ Phía Nam giáp Bắc Trung Bộ

+ Phía Đông giáp Vịnh Bắc Bộ

-> Ý nghĩa: Giáp Trung du và miền núi Bắc Bộ, Bắc Trung Bộ (2 vùng có nguồn cung cấp tài nguyên, nguyên liệu)

2 Điều kiện tự nhiên và tài nguyên thiên nhiên

- Địa hình: thấp, khá bằng phẳng

- Khí hậu: Nhiệt đới ẩm gió mùa có mùa đông lạnh.

- Đất:

+ Đất feralit: ở vùng tiếp giáp với vùng Trung du và miền núi Bắc Bộ

+ Đất lầy thụt: ở Nam Định, Ninh Bình, Hà Nam, Bắc Ninh

+ Đất phù sa: ở hầu hết các tỉnh và chiếm diện tích lớn nhất

+ Đất phèn, mặn: dọc theo vịnh Bắc Bộ

+ Đất xám trên phù sa cổ: Vĩnh Phúc và rìa Hà Nội

- Tài nguyên khoáng sản: không nhiều, các khoáng sản có giá trị là

+ Mỏ đá: Hải Phòng, Ninh Bình

+ Sét cao lanh: Hải Dương

+ Than nâu: Hưng Yên

+ Khí tự nhiên: Thái Bình

- Vùng biển phía Đông và Đông Nam có tiềm năng rất lớn

Đánh giá:

- Thuận lợi:

+ Đất phù sa màu mỡ, điều kiện khí hậu, thủy văn thuận lợi cho thâm canh lúa nước

+ Thời tiết mùa đông thuận lợi cho việc trồng một số cây ưa lạnh Phát triển vụ đông thành vụ sản xuất chính

+ Vùng ven biển và biển thuận lợi cho nuôi trồng, đánh bắt thủy sản, du lịch

- Khó khăn: thiên tai (bão, lũ lụt, thời tiết thất thường), ít tài nguyên khoáng sản.

Vườn quốc gia Xuân Thủy, Hải Phòng

3 Đặc điểm dân cư, xã hội

* Dân cư

BIỂU ĐỒ MẬT ĐỘ DAN SỐ CỬA ĐỒNG BẰNG SÔNG HỒNG, TRUNG DU VÀ

MIỀN NÚI BẮC BỘ, TÂY NGUYÊN VÀ CẢ NƯỚC, NĂM 2017

- Đặc điểm:

+ Số dân: ĐBSH là vùng dân cư đông nhất cả nước Khoảng 21,3 triệu người, chiếm

21,9% dân số cả nước (Năm 2019) Mặc dù tỉ lệ gia tăng dân số tự nhiên giảm mạnh

nhưng mật độ dân số vẫn cao

+ Tỉ lệ gia tăng dân số: cao, có xu hướng giảm

+ Phân bố: mật độ dân số cao 1 420 người/km² (Năm 2019)

+ Lao động: số lượng lớn, nhiều lao động có kĩ thuật

- Thuận lợi:

+ Nguồn lao động dồi dào, thị trường tiêu thụ lớn

+ Người lao động có nhiều kinh nghiệm trong sản xuất, có chuyên môn kĩ thuật

Người lao động ở vùng Đồng bằng sông Hồng có chuyên môn, kĩ thuật

- Khó khăn:

+ Số dân quá đông, tỉ lệ gia tăng dân số còn cao

+ Sức ép dân số tới các vấn đề xã hội, môi trường

* Xã hội

- So với nhiều vùng khác thì ĐBSH các tiêu chí dân cư, xã hội phát triển khá cao

- Đời sống người dân vẫn còn nhiều khó khăn do kết cấu kinh tế chuyển dịch chậm,

dân số quá đông

* Cơ sở vật chất - cơ sở hạ tầng

- ĐBSH là vùng có kết cấu hạ tầng nông thôn hoàn thiện nhất trong cả nước

- Một số đô thị đã hình thành từ lâu đời như Thăng Long (Hà Nội), Phố Hiến (Hưng

Yên)

- Thành phố cảng Hải Phòng là cửa ngõ quan trong hướng ra vịnh Bắc Bộ

Thành phố cảng Hải Phòng - Cửa ngõ ra biển quan trọng của vùng ĐBSH

MỘT SỐ TIÊU CHÍ PHÁT TRIỂN DÂN CƯ, XÃ HỘI Ở ĐỒNG BẰNG SÔNG

a) Công nghiệp

LƯỢC ĐỒ KINH TẾ ĐỒNG BẰNG SÔNG HỒNG

- Công nghiệp hình thành sớm nhất Việt Nam và phát triển mạnh trong thời kì đất nước thực hiện công nghiệp hóa, hiện đại hóa

- Giá trị sản xuất công nghiệp ở ĐBSH tăng mạnh, chiếm 23% GDP công nghiệp cả

cả nước (2019)

- Các ngành công nghiệp trọng điểm: công nghiệp chế biến lương thực thực phẩm, sản

xuất hàng tiêu dùng, sản xuất vật liệu xây dựng và cơ khí

- Sản phẩm công nghiệp quan trọng: máy công cụ, động cơ điện, phương tiện giao

thông, thiết bị điện tử, hàng tiêu dùng (vải, sứ, quần áo, hàng dệt kim, )

- Phân bố: Hà Nội, Hải Phòng, Hải Dương, Nam Định, Vĩnh Phúc

Sản xuất linh kiện điện tử ở Hà Nội và các tỉnh lân cận

b) Nông nghiệp

NĂNG SUẤT LÚA CỦA ĐỒNG BẰNG SÔNG HỒNG, ĐỒNG BẰNG SÔNG CỬU

LONG VÀ CẢ NƯỚC (tạ/ha)

* Trồng trọt:

- Điều kiện phát triển:

+ Khí hậu: Nhiệt đới ẩm gió mùa có mùa đông lạnh

+ Đất phù sa màu mỡ

- Tình hình phát triển:

+ Đứng thứ hai cả nước về diện tích và tổng sản lượng lương thực

+ Đứng đầu cả nước về năng xuất lúa nhờ có trình độ thâm canh cao

+ Phát triển một số cây ưa lạnh đem lại hiệu quả kinh tế cao: cây ngô đông, khoai tây,

su hào,… vụ đông đang trở thành vụ sản xuất chính ở một số địa phương

Rau màu vụ đông được đẩy mạnh ở vùng Đồng bằng sông Hồng

* Chăn nuôi:

- Điều kiện phát triển:

+ Cơ sở thức ăn phong phú

+ Thị trường tiêu thụ rộng lớn

- Tình hình phát triển:

- Vùng có nhiều địa danh du lịch hấp dẫn, nổi tiếng là điều kiện thúc đẩy hoạt động du

lịch phát triển mạnh: Chùa Hương; Tam Cốc - Bích Động, Côn Sơn,…

- Bưu chính viễn thông phát triển mạnh

- Thủy đô Hà Nội là một trong hai trung tâm tâm tài chính, ngân hàng, chuyển giao

công nghệ lớn nhất nước ta

Điểm du lịch Tam Cốc - Bích Động ở Ninh Bình

5 Các trung tâm kinh tế và vùng kinh tế trọng điểm

- Trung tâm kinh tế lớn: Hà Nội, Hải Phòng.

- Tam giác kinh tế: Hà Nội - Hải Phòng - Quảng Ninh.

- Các tỉnh thành phố thuộc vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ: Hà Nội, Hưng Yên,

Hải Phòng, Quảng Ninh, Vĩnh Phúc… Vùng kinh tế trọng điểm Bắc bộ thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế của cả hai vùng Đồng bằng sông Hồng, Trung du và miền núi Bắc Bộ

Thành phố Hà Nội - Một trong hai trung tâm công nghiệp lớn nhất cả nước

Bài 23: Vùng Bắc Trung Bộ

1 Vị trí địa lí và giới hạn lãnh thổ

- Khái quát chung:

+ Bắc Trung Bộ là dải đất hẹp ngang, kéo dài từ dãy Tam Điệp ở phía Bắc đến dãy

Bạch Mã ở phía Nam Diện tích: 51 513km² chiếm 15% diện tích cả nước

+ Các tỉnh, thành phố: Thanh Hoá, Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Bình, Quảng Trị và

Thừa Thiên - Huế

Dãy núi Tam Điệp

- Vị trí tiếp giáp:

+ Phía Nam: giáp Duyên hải Nam Trung Bộ

+ Phía Bắc: giáp Trung du và miền núi Bắc bộ và Đồng bằng sông Hồng

+ Phía Tây: giáp Lào

+ Phía đông: Biển Đông rộng lớn

- Ý nghĩa:

+ Bắc Trung Bộ là cầu nối giữa các vùng lãnh thổ phía Bắc và phía Nam đất nước, giữa nước ta với Lào

+ Là cửa ngõ của các nước láng giềng ra Biển Đông

+ Dễ dàng trao đổi kinh nghiệm, kĩ thuật với Đồng bằng sông Hồng là vùng có nền kinh tế phát triển năng động của cả nước, văn hóa và khoa học phát triển

2 Điều kiện tự nhiên và tài nguyên thiên nhiên

* Đặc điểm:

Thiên nhiên có sự phân hóa giữa phía bắc và phía nam Hoành Sơn, từ tây sang đông:

- Phân hóa bắc - nam:

+ Phía Bắc: là dải Trường Sơn Bắc có tài nguyên rừng và khoáng sản khá giàu có + Phía Nam: là dải Trường Sơn Nam với diện tích rừng ít hơn, khoáng sản nghèo nàn

- Phân hóa tây - đông: từ tây sang đông tỉnh nào cũng có núi, gò đồi, đồng bằng, biển

-> mỗi dạng địa hình mang lại những thế mạnh kinh tế khác nhau cho vùng

Đồng bằng Thanh Hóa

* Thuận lợi:

- Rừng và khoáng sản phong phú -> phát triển lâm nghiệp và khai thác khoáng sản

- Địa hình nhiều gò đồi là điều kiện cho phát triển mô - hình nông lâm kết hợp, chăn

nuôi gia súc lớn (trâu, bò)

TỈ LỆ ĐẤT LÂM NGHIỆP CÓ RỪNG PHÂN THEO PHÍA BẮC VÀ PHÍA NAM

HOÀNH SƠN, NĂM 2017 (%)

- Tài nguyên biển đa dạng với nhiều bãi tôm, cá, các đảo nhỏ, đầm, phá, cửa sông ven

biển và thuận lợi cho nghề đánh bắt và nuôi trồng thủy sản nước lợ

- Vùng có nhiều tài nguyên du lịch thiên nhiên như các hang động, bãi tắm đẹp, các

vườn quốc gia,… (Động Phong Nha - Kẻ Bàng, động Thiên đường)

Động Thiên Đường, Quảng Bình

* Khó khăn:

- Khí hậu: thiên tai bão lũ thường xảy ra, gió phơn khô nóng gây hạn hán hàng năm và

gây nhiều khó khăn cho sản xuất và đời sống dân cư

- Nạn cát bay, cát chảy ven biển

- Sông ngòi: phần lớn ngắn và dốc, thường có lũ vào mùa mưa

Bắc Trung Bộ là nơi chịu ảnh hưởng nặng nề nhất của bão

3 Đặc điểm dân cư, xã hội

* Đặc điểm:

- Vùng có 25 dân tộc cùng chung sống

+ Người Kinh tập trung chủ yếu ở đồng bằng, ven biển

+ Các dân tộc ít người (Thái, Mường, Bru - Vân Kiều, ) tập trung chủ yếu ở miền núi, gồ đồi phía Tây

- Mật độ dân số thấp, tỉ lệ dân thành thị thấp

- Người dân có truyền thống hiếu học, lao động cần cù, dũng cẩm, giàu nghị lực Vùng có nhiều di tích lịch sử, văn hóa Cố đô Huế là di sản văn hóa thế giới đã được UNESCO công nhận

Cố đô Huế - Di sản văn hóa thế giới đã được UNESCO công nhận

- Đời sống dân cư, đặc biệt là vùng cao, biên giới, hải đảo còn gặp nhiều khó khăn

- Tỉ lệ hộ nghèo hơn cả nước: đời sống dân cư vùng cao, biên giới và hải đảo còn

nhiều khó khăn

MỘT SỐ KHÁC BIỆT TRONG NƠI CƯ TRÚ VÀ HOẠT ĐỘNG KINH TẾ Ở BẮC

TRUNG BỘ

* Thuận lợi:

- Lực lượng lao động dồi dào

- Người dân có truyền thống lao động, cần cù, giàu nghị lực và kinh nghiệm trong đấu

tranh với thiên nhiên

* Khó khăn:

- Mức sống chưa cao

- Cơ sở hạ tầng, cơ sở vật chất kĩ thuật còn hạn chế

MỘT SỐ TIÊU CHÍ PHÁT TRIỂN DÂN CƯ, XÃ HỘI Ở BẮC TRUNG BỘ VÀ CẢ

NƯỚC, NĂM 2017