Bước đầu đánh giá tình hình nhiễm trùng phối hợp Virus viêm gan B và virus viêm gan C trên bệnh nhân HIV + tại bệnh viện Bạch Mai Vũ Tường Vân, Nguyễn Thị Hạnh, Nguyễn Xuân Quang, Ngu
Trang 1Bước đầu đánh giá tình hình nhiễm trùng phối hợp Virus viêm gan B và virus viêm gan C trên bệnh nhân
HIV (+) tại bệnh viện Bạch Mai
Vũ Tường Vân, Nguyễn Thị Hạnh, Nguyễn Xuân Quang,
Nguyễn Ngọc Điệp và Lê Khánh Trâm
Khoa Vi sinh - Bệnh viện Bạch Mai
Để đánh giá tình hình nhiễm trùng phối hợp giữa vius viêm gan B, vius viêm gan C và HIV cũng như ảnh hưởng của đường lây truyền đối với những nhiễm trùng phối hợp này chúng tôi đã tiến hành kiểm tra HBsAg và antiHCV trên 427 trường hợp HIV (+) được phát hiện tại Khoa Vi sinh Bệnh viện Bạch Mai từ tháng 1 đến tháng 6 năm 2002 kết quả cho thấy:
1 Tỷ lệ bệnh nhân nhiễm HIV trong nhóm nghiên cứu có anti HCV (+) là 81,03%.Tỷ lệ HBsAg (%)
ở bệnh nhân HIV (+) là 18,26% Sự khác biệt về tỷ lệ nhiễm 2 loại virus viêm gan B & C ở nhóm
đối tượng này là rất lớn (p < 0.0001)
2 Tỷ lệ đồng nhiễm cả virus viêm gan B, C ở bệnh nhân HIV (+) là 14,9%
3.Tiêm chích ma túy là nguy cơ hàng đầu của đồng nhiễm HIV và HCV Tỷ lệ nhiễm HCV ở bệnh nhân HIV do tiêm chích chiếm 88,5%; ở bệnh nhân vừa tiêm chích vừa quan hệ tình dục là 83,67%
và ở nhóm nhiễm HIV do quan hệ tình dục tỷ lệ nhiễm HCV là 47,44%
I Đặt vấn đề
Sự lây truyền HIV chủ yếu qua đường tiêm
chích ma túy và tình dục [3]; nam giới con
đường lây truyền HIV chủ yếu là do tiêm chích
ma túy, còn ở nữ giới chủ yếu là do tình dục
[2] Tiêm chích ma túy làm lây lan HIV là con
đường gặp ở nhiều nước trên thế giới và là
phương thức lây truyền HIV chủ yếu ở các
nước Nam và Đông Nam á trong đó có Việt
Nam Cùng chia sẻ những đường lây truyền
giống HIV còn có virus viêm gan B và đặc biệt
là virus viêm gan C Trong những năm gần đây,
cũng như HIV, nghiện chích ma túy đang có xu
hướng gia tăng trở thành nguy cơ nhiễm HCV
hàng đầu ở tất cả các nước trên thế giới [7]
Mặt khác tác động qua lại giữa nhiễm virus
viêm gan B, viêm gan C và HIV là một vấn đề
rất phức tạp, một phần ở đây là do cơ chế đáp
ứng miễn dịch cơ thể đối với virus viêm gan B
và viêm gan C vẫn chưa được hiểu biết đầy đủ Nhiều nghiên cứu ở trong và ngoài nước cho thấy tỷ lệ nhiễm phối hợp giữa HBV và HCV ở bệnh nhân HIV (+) rất cao Theo Maria Dorricci, tỷ lệ nhiễm HCV ở bệnh nhân HIV (+) chiếm 4 - 94% tùy theo đường lây nhiễm khác nhau [7] Theo nghiên cứu của Negredo
và cộng sự, 29,6% bệnh nhân HIV (+) ở ý nhiễm cả hai loại virus viêm gan B và C [8] Sự tăng dữ dội của nhiễm HIV cũng như nhiễm phối hợp cả hai loại virus viêm gan B và C là
do sử dụng bơm kim tiêm không tiệt trùng, sử dụng cùng lúc cho nhiều người, chưa kể vừa tiêm chích vừa quan hệ với gái mại dâm
Bệnh viện Bạch Mai là một trong những bệnh viện đa khoa chuyên sâu lớn nhất trong cả nước Hàng năm số lượng bệnh nhân đến khám
và điều trị được làm xét nghiệm HIV rất nhiều
và số lượng bệnh nhân được chẩn đoán xác
Trang 2định HIV (+) cũng chiếm một tỷ lệ đáng kể Vì
những lý do nêu trên, chúng tôi tiến hành đề tài
này với mục đích:
1 Nghiên cứu tình hình nhiễm trùng phối
hợp virus viêm gan B và viêm gan C trên bệnh
nhân HIV (+)
2 Mối liên quan giữa đường lây truyền
với nhiễm trùng phối hợp giữa virus viêm gan
B, virus viêm gan C và HIV
II Đối tượng và phương pháp
nghiên cứu
1 Đối tượng nghiên cứu:
427 bệnh nhân đến khám và điều trị tại bệnh
viện Bạch Mai từ tháng 1 đến tháng 6 năm
2002 được phát hiện HIV (+) theo chiến lược
III của Tổ chức Y tế thế giới tại khoa Vi sinh
bệnh viện Bạch Mai
2 Phương pháp nghiên cứu:
2.1.Đánh giá tình trạng nhiễm HBV và
HCV:
Máu tĩnh mạch của những bệnh nhân trên
được để đông tự nhiên, sau đó ly tâm lấy huyết
thanh và bảo quản ở -20oC cho đến khi làm
phản ứng
Tình trạng nhiễm HBV và HCV của những
bệnh nhân trên được xác định qua việc xét
nghiệm tìm HBsAg và Anti HCV
Các xét nghiệm trên được thực hiện tại khoa
Vi sinh bệnh viện Bạch Mai
2.2 Các kỹ thuật xét nghiệm:
Bộ sinh phẩm MONOLISA để phát hiện HBsAg của Dianostic Pasteur do hãng Bio - Rad cung cấp
Bộ sinh phẩm chẩn đoán HCV thế hệ 4 UBI HCV EIA 4.0 do hãng Biomérioux
Các xét nghiệm: sử dụng kỹ thuật ELISA để phát hiện HBsAg và Anti HCV Kết quả được
đọc trên máy đọc ELISA ở bước sóng 450/620
nm
2.3 Nghiên cứu một số đặc điểm dịch tễ học
Để tìm hiểu mối liên quan giữa nhiễm trùng phối hợp giữa vius viêm gan B, vius viêm gan C
và HCV chúng tôi đã tiến hành nghiên cứu một
số đặc điểm dịch tễ học: tuổi, giới, đường lây
2.4 Thu thập và xử lý số liệu
Các kết quả được xử lý bằng chương trình Epiinfo 6.1 của Tổ chức Y tế thế giới So sánh hai tỷ lệ nhiễm được đánh giá bằng test X2 Sự khác biệt giữa hai tỷ lệ nhiễm có ý nghĩa thống
kê khi P<0,05 Sự khác biệt giữa hai tỷ lệ nhiễm không có ý nghĩa thống kê khi P>0,05, với độ tin cậy 95%
III Kết quả
1 Tỷ lệ nhiễm phối hợp HCV, HBV ở bệnh nhân nhiễm HIV:
Để nghiên cứu sự đồng nhiễm virút viêm gan B và C ở bệnh nhân HIV (+), chúng tôi đã tiến hành kiểm tra HBsAg và anti HCV trên
427 bệnh nhân HIV(+), kết quả cho thấy:
Trang 3B¶ng 1: Tû lÖ nhiÔm HCV vµ HBsAg ë bÖnh nh©n HIV (+)
DÊu Ên Virót Sè mÉu XN Sè ca (+) Tû lÖ% 95% CI P
Anti HCV (+) 427 346 81,03 77,1 - 84,5 x2 = 333,92
AntiHCV(+)/
HBsAg (-)
427 282 66,04 61,44 - 70,4 x2 = 368,6
p < 0,0001 HBsAg (+)/
Anti HCV (-)
Anti HCV(+)/
HBsAg (+)
Qua kiÓm tra 427 mÉu m¸u bÖnh nh©n HIV (+) cã 346 tr−êng hîp Anti HCV (+), chiÕm tû lÖ 81,03%; 78 tr−êng hîp HBsAg (+), chiÕm 18,26%
2 Tû lÖ nhiÔm vius viªm gan B vµ C theo tuæi vµ giíi ë bÖnh nh©n HIV (+)
B¶ng 2: Tû lÖ nhiÔm virus viªm gan B, C theo tuæi vµ giíi ë bÖnh nh©n nhiÔm HIV
Nhãm
tuæi
Sè XN TS
(nam:n÷)
TS Nam (%) N÷ (%) TS Nam (%) N÷ (%)
< 15 3
(1: 2)
2 (66,67)
1 (100)
1 (50)
2 (66,66)
1 (100)
1 (50)
16 - 19 11
(10: 1)
2 (18,18)
2 (20)
0 (0)
9 (81,81)
9 (90)
0 (0)
20 - 29 289
(247:42)
56 (19,38)
48 (19,43)
8 (19,04)
243 (84,08)
222 (89,88)
21 (50)
30 - 39 102
(85: 17)
14 (13,73)
11 (12,94)
3 (17,65)
78 (76,47)
71 (91,76)
7 (41,18)
> 40 22
(19: 3)
4 (18,18)
3 15,79)
1 33,33)
14 (63,63)
11 (57,89)
3 (100) Tæng sè 427
(362:65)
(17,95)
13 (20,00)
346 313
(86,46)
33 (50,76)
Cã sù kh¸c biÖt rÊt lín vÒ tû lÖ nhiÔm HCV gi÷a 2 giíi nam vµ n÷ trªn bÖnh nh©n HIV (+) ë nhãm nghiªn cøu cña chóng t«i Tû lÖ nµy ë nam giíi lµ 86,46% vµ n÷ giíi lµ 50,76%
Trang 43 Liên quan giữa nhiễm HCV ở bệnh
nhân HIV (+) và tiền sử phơi nhiễm
Bảng 3: Liên quan giữa nhiễm HCV ở bệnh
nhân HIV (+) và tiền sử phơi nhiễm
Anti HCV(+)
Đường lây n
%
P
Nghiện chích 209 185 88,5
Quan hệ
tình dục
78 37 47,44
Nghiện chích
+ quan hệ
tình dục
49 41 83,67
X2 = 57,35 P<0,001
Truyền máu 1 1
Lây truyền
mẹ con
3 2
Không rõ 87 80 89,88
Tỷ lệ nhiễm HCV ở bệnh nhân HIV (+) là
88,5%; nhóm tiêm chích và quan hệ tình dục
chiếm 83,67%, nhóm nhiễm HIV qua con
đường tình dục là 47,44% Sự khác biệt về tỷ
lệ đồng nhiễm HCV và HIV ở 3 nhóm này có ý
nghĩa thống kê (p < 0,001)
IV Bàn luận
1 Tỷ lệ nhiễm phối hợp HCV, HBV ở
bệnh nhân nhiễm HIV:
Kết quả ở bảng 1 cho thấy sự khác biệt về tỷ
lệ nhiễm giữa 2 loại virút này là rất lớn với p <
0,0001 Như vậy tỷ lệ nhiễm HCV trên bệnh
nhân HIV (+) trong nghiên cứu của chúng tôi
lớn hơn rất nhiều so với tỷ lệ nhiễm HCV
trong cộng đồng dân cư ở nhiều địa phương
phía Bắc: sinh viên Hà Nội 1,35 [1], 1,2% ở cư
dân Quảng Ninh (trích dẫn theo Đỗ Liễu Mai -
3) So với tỷ lệ nhiễm HCV ở bệnh nhân HIV
(+) trong nghiên cứu của một số tác giả trong
và ngoài nước, chúng tôi nhận thấy kết quả trên
của chúng tôi cũng tương tự: TP HCM 73,7%
[1], Hà Nội 93,75% [4] Tại Mỹ tỷ lệ này là 77,9% [5]
Tỷ lệ HBsAg (+) trong nhóm bệnh nhân HIV (+) 18,27% Tỷ lệ này không có gì khác biệt với tỷ lệ lưu hành của HBV trong quần thể dân cư nước ta (15 - 25%) với p > 0,05 Nguyên nhân ở đây là do cả HBV và HCV đều lây truyền qua đường máu hoặc tình dục Tỷ lệ trở thành người mang mãn tính của HBV ở những người trưởng thành thấp hơn HCV Virút viêm gan C có nhiều cơ chế né tránh đáp ứng miễn dịch của cơ thể vật chủ cho nên 85% trường hợp nhiễm HCV có HCV- RNA kéo dài hàng chục năm do đó Anti-HCV có thể tồn tại nhiều năm khi hết virus trong máu [10] Bên cạnh đó tỷ lệ nhiễm phối hợp HCV, HBV, và HIV trong nghiên cứu này của chúng tôi cũng khá cao, 64 trường hợp nhiễm cả 3 loại virus HCV, HBV và HIV, chiếm tỷ lệ 14,99%
2 Tỷ lệ nhiễm vius viêm gan B và C theo tuổi và giới ở bệnh nhân HIV (+)
Có sự khác biệt rất lớn về tỷ lệ nhiễm HCV giữa 2 giới nam và nữ trên bệnh nhân HIV (+)
ở nhóm nghiên cứu của chúng tôi Tỷ lệ này ở nam giới là 86,46% và nữ giới là 50,76% Theo Trương Xuân Liên, tỷ lệ này ở nam giới là 90% và nữ giới là 12,5% [1] Theo Nguyễn Đăng Mạnh, tỷ lệ này ở nam là 87,36% và ở nhóm mại dâm nhiễm HIV không tiêm chích là 46,7% [4]
Điều này cho thấy bệnh nhân nữ nhiễm HIV trong nhóm nghiên cứu này của chúng tôi chủ yếu là do lây nhiễm qua đường tình dục
Ngược lại, tỷ lệ nhiễm HCV trong bệnh nhân nam HIV (+) cao như vậy là do bệnh nhân nam trong nghiên cứu này chủ yếu là những người tiêm chích
Trang 53 Liên quan giữa nhiễm HCV ở bệnh
nhân HIV (+) và tiền sử phơi nhiễm
Tỷ lệ nhiễm HCV ở bệnh nhân HIV (+) là
88,5%; nhóm tiêm chích và quan hệ tình dục
chiếm 83,67%, nhóm nhiễm HIV qua con
đường tình dục là 47,44% Sự khác biệt về tỷ
lệ đồng nhiễm HCV và HIV ở 3 nhóm này có ý
nghĩa thống kê (p < 0,001) (Bảng 3)
Theo Villano và cộng sự, tỷ lệ lưu hành của
HCV ở bệnh nhân HIV (+) phụ thuộc rất lớn
vào những đường lây truyền [9] Cả 2 loại virus
này đều có thể lây qua đường truyền máu, tiêm
chích, đường tình dục và tùy theo các đường
lây khác nhau mà tỷ lệ nhiễm HCV ở bệnh
nhân HIV (+) cũng khác nhau
Theo báo cáo của ủy ban Phòng chống
AIDS Quốc gia, lây nhiễm HIV qua đường
tiêm chích ở nước ta chiếm 65% [2] Hơn nữa,
trong những năm gần đây, nghiện chích ma túy
đang có xu hướng gia tăng trở thành nguy cơ
nhiễm HCV hàng đầu ở tất cả các nước trên thế
giới ở Hà nội, tỷ lệ nhiễm HCV trong nhóm
tiêm chích là 64,41% [1]; TP HCM 87% [1] ở
Mỹ tỷ lệ này là 60% [5]
Theo Zarki và cộng sự, nồng độ HCV trong
máu của những người tiêm chích rất cao (Trích
dần theo Nguyễn Đăng Mạnh [8]) Theo
Dusheiko, chính HIV là nguyên nhân làm tăng
tỷ lệ nhiễm HCV trên đối tượng tiêm chích do
sự tương tác của 2 loại virus này [10] Bản thân
những người tiêm chích thường dùng chung
bơm kim tiêm nên khả năng lây qua đường này
rất lớn
* Nhiễm HCV trên bệnh nhân HIV (+) do
quan hệ tình dục:
Cả HIV và HCV đều lây qua đường tình
dục Tuy nhiên khả năng nhiễm HCV qua
đường tình dục thấp hơn HIV và HBV Theo
điều tra của Trương Xuân Liên tỷ lệ nhiễm
HCV ở gái mại dâm là 9,9% [1]; ở Hà Nội tỷ lệ
này 19,3% [4] Tuy nhiên, nhiều tác giả nhận
thấy nguy cơ lây nhiễm HCV qua con đường
này ở bệnh nhân HIV (+) là rất lớn Theo David
và cộng sự nguy cơ này lên đến 9,3 lần nếu như
có mặt HIV [7]
*Nhiễm HCV trên bệnh nhân HIV (+) do tiêm chích và quan hệ tình dục:
Kết quả nghiên cứu của chúng tôi cho thấy 83,67% bệnh nhân HIV (+) do tiêm chích và quan hệ tình dục nhiễm HCV
Theo Nguyễn Đăng Mạnh, tỷ lệ nhiễm HCV trong nhóm gái mại dâm có tiêm chích ma túy
là 72,22% và nhóm gái mại dâm không tiêm chích chỉ chiếm 7,18%
Theo Đỗ Liễu Mai, tỷ lệ nhiễm HIV ở nhóm tiêm chích và hoạt động tình dục chiếm 31,5% [3] Tỷ lệ lây lan HIV & HCV cao trong quần thể tiêm chích do dùng chung bơm kim tiêm không tiệt trùng Mặt khác, họ vừa tiêm chích lại vừa quan hệ với gái mại dâm Chính điều này lý giải tại sao tỷ lệ nhiễm HCV cũng rất cao ở nhóm đối tượng này
V Kết luận
Qua nghiên cứu 427 trường hợp nhiễm HIV/AIDS ở bệnh nhân đến khám và điều trị tại bệnh viện Bạch Mai từ tháng 1 - 6/2002 chúng tôi xin đưa ra một số nhận xét sơ bộ sau:
1 Tỷ lệ bệnh nhân nhiễm HIV trong nhóm nghiên cứu có anti HCV (+) là 81,03%.Tỷ lệ HBsAg (%) ở bệnh nhân HIV (+)
là 18,26% Sự khác biệt về tỷ lệ nhiễm 2 loại virus viêm gan B & C ở nhóm đối tượng này là rất lớn (p < 0.0001)
2 Tỷ lệ đồng nhiễm cả virus viêm gan B,
C ở bệnh nhân HIV (+) là 14,9%
3 Tiêm chích ma túy là nguy cơ hàng
đầu của đồng nhiễm HIV và HCV Tỷ lệ nhiễm HCV ở bệnh nhân HIV do tiêm chích chiếm 88,5%; ở bệnh nhân vừa tiêm chích vừa quan
hệ tình dục là 83,67% và ở nhóm nhiễm HIV
do quan hệ tình dục tỷ lệ nhiễm HCV là 47,44%
Trang 6Tài liệu tham khảo
1 Trương Xuân Liên (1994): Tình hình
nhiễm virus viêm gan C tại thành phố Hồ Chí
Minh Luận án PTS
2 Hoàng Thủy Long và cộng sự (1999):
Giám sát dịch tễ học nhiễm HIV/AIDS tại Việt
Nam Tóm tắt các đề tài nghiên cứu khoa học
về HIV/AISD Hội nghị khoa học toàn quốc về
HIV/AIDS lần thứ II 5 - 8
3 Đỗ Liễu Mai (2000): Bước đầu khảo
sát nhiễm trùng cơ hội thường gặp và mối liên
quan với TBCD4 ở bệnh nhân HIV/AIDS người
lớn Luận văn thạc sỹ y khoa
4 Nguyễn Đăng Mạnh (2002): Tình hình
nhiễm virus viêm gan C ở một số đơn vị bộ đội,
một số đối tượng nguy cơ cao và đặc điểm lâm
sàng của viêm gan C Luận án tiến sỹ y học
5 David L Thomas, Robert O Canon,
Craig N Shafuro et al (1994): Hepatitis C,
Hepatitis B and Human Immunodeficiency
Virus Infections among non - intravenous drug
- using patients attending clinics for sexually
transmitted diseases M – JIDI 169: 990 - 995
6 Dusheiko (1997): Hepatitis C infection: From Viology to Management Essay and Expert Opinion 5 - 23
7 Maria Dorrucci, Patrizio Pezzotti et al.:
Co infection of Hepatitis C Virus with Human Immunodeficiency Virus and Progression to AIDS M - JIDI 1995, 172: 1503 - 1508
8 Negredo, Eugenia, Domingo et al.: Influence of Co infection with Hepatitis Viruses on Human Immunodeficiency Plasma Viral Load Arch Intern Med 1999, 1959:
2367 - 2369
9 Ray S C., Wang Y.M., Laeyendecker
O et al Acute Hepatitis C Virus structural gene sequences as predictors of persistent viremia Hypervariable region 1 as decoy, J Virol 1999; 73, 2838 - 2946
10 Villano S.A et al.: Incidence and risk factors of hepatitis C among injection drug users in Baltimore, Maryland J Clin Microbiol 1997 Dec, 35, 32: 74 – 7
Summary
Co-infection of Hepatitis C Virus, Hepatitis B Virus
among Human Immunodeficiency Virus Infectious
Patients in Bach Mai Hospital
To assess co-infection of Hepatitis C Virus, Hepatitis B Virus with Human Immunodeficiency Virus infectious patients, a study was conducted among 427 HIV-positive persons infected through injecting drug use or sexual transmission The results showed that:
1 The rate of Anti HCV positive in HIV- positive patients is very high 81.03%, versus the rate
of HBsAg positive of 18.26% (p < 0.0001)
2 Co infection HBV, HCV with HIV- positive patients is 14.9%
3 The rate of HCV infection in HIV- positive persons infected through injecting drug use is 88.5%; HIV positive person infected through injecting drug use and sex is 83.67% and HIV- positive patients infected through sex is 47.44%
