đánh giá tác dụng lợi tiểu và khả năng bài xuất một số chất điện giải của địa long trên thực nghiệm Trần Thị Hồng Thuý 1 Nguyễn Trần Giáng Hương 2 1 Viện Y học cổ truyền quân đội 2 Tr
Trang 1đánh giá tác dụng lợi tiểu và khả năng bài xuất một số chất điện giải của địa long trên thực nghiệm
Trần Thị Hồng Thuý 1 Nguyễn Trần Giáng Hương 2
1 Viện Y học cổ truyền quân đội
2 Trường Đại học Y Hà Nội
Tác dụng lợi niệu của Địa long (Megascholecidae) được thực hiện trên chuột cống trắng theo phương pháp Lipschitz Kết quả cho thấy Địa long có tác dụng tăng đào thải nước tiểu ở liều 4,5g/ 100g cân nặng
Bên cạnh tác dụng tăng thải nước, Địa long còn làm tăng thải trừ ion natri, kali và clo qua thận
I Đặt vấn đề
Địa long có tên khoa học là
Megascholecidae, là một loại giun tròn sống
dưới lòng đất Theo y học cổ truyền Địa long
được dùng để điều trị sốt rét, cảm hàn, đầu
thống, huyễn vựng [4] Về đông y Địa long có
đặc tính vị mặn, tính hàn, lợi thuỷ, bình xuyễn,
thông kinh lạc và đã được dùng dưới nhiều
dạng bào chế khác nhau [5], tuy nhiên dạng
thông dụng nhất là sao tẩm hoặc phơi khô
Ngày nay Địa long được làm khô, tán nhỏ và
đóng vào viên nang
Một trong những tác dụng dược lý của Địa
long là làm hạ huyết áp, gây giãn mạch Để
góp phần làm sáng tỏ cơ chế hạ huyết áp của
Địa long và làm tiền đề cho những ứng dụng
trên lâm sàng, chúng tôi tiến hành đề tài này
với mục đích: đánh giá tác dụng đào thải nước
tiểu và điện giải của Địa long trên súc vật thực
nghiệm
II Đối tượng và phương pháp
nghiên cứu
1 Thuốc nghiên cứu
Trong đề tài này chúng tôi sử dụng Địa long
bào chế dưới dạng cao đặc (tỉ lệ 1: 5, 1ml= 5g
dược liệu) do Khoa Dược, viện Y học Cổ truyền
quân đội sản xuất Dung môi dùng làm chứng
là nước cất
2 Động vật thực nghiệm
Chuột cống trắng cả hai giống, khoẻ mạnh, nặng 180- 200 g, được nuôi trong điều kiện phòng thí nghiệm của Bộ môn Dược lý trường
Đại học Y Hà Nội với đầy đủ thức ăn và nước uống không hạn chế
3 Phương pháp nghiên cứu
Thí nghiệm được tiến hành theo phương pháp Lipschitz [3]: chuột cống trắng được chia làm 3 lô, mỗi lô 12 con, nhịn ăn trước thí nghiệm 18 giờ
+ Lô chứng: uống nước cất 2ml/ 100g thể trọng
+ Lô trị 1: uống cao Địa long 3g/ 2 ml/ 100g thể trọng
+ Lô trị 2: uống Địa long 4,5g/ 2 ml/ 100g thể trọng
Các thuốc thử được uống 1 lần
Cả 3 lô đều được tiêm màng bụng 5 ml nước muối 0,9%/ 100g thể trọng trước khi bắt
đầu nghiên cứu để làm tăng lượng nước tiểu
- Đo lượng nước tiểu ở mỗi lô ở các thời
điểm 2, 4 và 6 giờ sau khi uống thuốc thử
- Xác định hàm lượng các chất điện giải trong nước tiểu:
Na+, K+: bằng quang kế ngọn lửa theo phương pháp so màu trên máy Keysys của Boehringer Mannheim
Cl-: được xác định bằng phương pháp Schales và Schales cải tiến, theo nguyên tắc
Trang 2tạo thành phức có mầu tím hồng rồi đo mật độ
quang học hoặc chuẩn độ dung dịch đã sử
dụng
Kết quả nghiên cứu được xử lý bằng thuật toán thống kê t- test Student
III Kết quả
1 Số lượng nước tiểu
Bảng 1: Tác dụng lợi niệu của Địa long Sau
uống
thuốc
Lô chứng (n= 12) (ml/ giờ)
Địa long 3g/ 100 g (n= 12) (ml/ giờ)
% thay đổi KLNT so với lô chứng
Địa long 4,5g/ 100 g (n= 12) (ml/ giờ)
% thay đổi KLNT so với lô chứng
2 giờ 0,38 ± 0,21 0,48 ± 0,09 Tăng 26,3% 0,53 ± 0,07 Tăng 39,4%
4 giờ 1,05 ± 0,74 1,57 ± 0,35 Tăng 49,5% 0,98 ± 0,09 Giảm 6,7%
6 giờ 0,93 ± 0,78 1,33 ± 0,39 Tăng 43% 0,78 ± 0,23 Giảm 16,1%
KLNT: khối lượng nước tiểu
Kết quả nghiên cứu ở bảng 1 cho thấy sau
2 giờ uống cao lỏng Địa long với liều 3g/ 100g
và 4,5g/ 100g lượng nước tiểu bài tiết đã tăng
so với chứng nhưng sự khác biệt này chưa có ý
nghĩa thống kê Sau 4 đến 6 giờ uống thuốc
thử, lượng nước tiểu ở lô chuột uống Địa long
3g/ 100g tăng 43%- 49,5% so với chứng
2 Điện giải
2.1 Ion natri
Sau 2 giờ uống cao lỏng Địa long, lượng ion natri được thải qua thận không tăng Nhưng sau 4 đến 6 giờ lượng Na+ tăng thải mạnh, đặc biệt là giờ thứ 6, tăng từ 107,2%- 158,1% so với chứng (p< 0,001) Kết quả được ghi lại trên bảng 2
Bảng 2: Sự thay đổi về thải trừ ion natri sau 6 giờ uống Địa long
Na + (mmol/ L)
Sau uống thuốc
Lô chứng (n= 12)
Địa long 3g/100g (n= 12)
p so với chứng
Địa long 4,5g/100g (n= 12)
p so với chứng
2 giờ 245,8 ± 11,8 239 ± 13,6 > 0,05 231,8 ± 7,68 > 0,05
4 giờ 165 ± 11,5 262,5 ± 87,4 < 0,05 301 ± 43,2 < 0,01
6 giờ 167 ± 34,2 346 ± 64,6 < 0,001 431 ± 20,3 < 0,001
2.2 Ion kali
Kết quả nghiên cứu về sự thải trừ ion kali
sau khi uống thuốc ở bảng 3 cho thấy sau 2 giờ
uống cao lỏng Địa long 3g/ 100g và 4,5g/
100g, lượng kali được đào thải qua thận tăng từ
12,7%- 17,3% so với nhóm chứng chỉ uống dung môi Tác dụng này kéo dài tới 6 giờ ở lô uống Địa long 4,5g/100g Sự khác biệt này có ý nghĩa thống kê (p< 0,001)
Bảng 3: Sự thay đổi về thải trừ ion kali sau 6 giờ uống Địa long
K + (mmol/ L)
Sau uống thuốc
Lô chứng (n= 12)
Địa long 3g/100g (n= 12)
p so với chứng
Địa long 4,5g/100g (n= 12)
p so với chứng
2 giờ 174,3 ± 8,7 196,5 ± 10,2 < 0,05 204,5 ± 21,0 < 0,05
4 giờ 124,5 ± 16,6 167 ± 24,1 < 0,05 171 ± 34,8 < 0,05
6 giờ 110 ± 8,7 129 ± 24,6 > 0,05 179 ± 14,9 < 0,05
Trang 32.3 Ion clo
Kết quả nghiên cứu về sự thải trừ clo qua nước tiểu sau khi uống thuốc ở bảng 4 cho thấy sau khi uống cao lỏng Địa long 2 giờ, lượng clo đào thải qua thận tăng từ 13,2- 68,7% Tác dụng này bắt đầu giảm dần từ giờ thứ 4 sau khi uống thuốc
Bảng 4: Sự thay đổi về thải trừ ion clo sau 6 giờ uống Địa long
Cl -
(mmol/ L)
Sau
uống thuốc
Lô chứng (n= 12)
Địa long 3g/100g (n= 12)
p so với chứng
Địa long 4,5g/100g (n= 12)
p so với chứng
2 giờ 163,5 ± 76,1 185,1 ± 25,8 > 0,05 275,8 ± 26,1 < 0,01
4 giờ 216,5 ± 76,1 254,8 ± 51,2 > 0,05 265 ± 92,7 > 0,05
6 giờ 190,5 ± 30,1 249,8 ± 18,1 < 0,05 213 ± 62,1 > 0,05
IV Bàn luận
Địa long là một loại động vật không xương
sống, thân tròn, từ lâu đã được y học cổ truyền
dùng làm thuốc Địa long được dùng để hạ sốt
trong chứng ôn nhiệt phát cuồng, lợi tiểu hành
thủy giải độc trong một số chứng phù thũng, hạ
hoả trong chứng can phong co giật, bán thân
bất toại
Từ đầu thế kỷ XX, các nhà khoa học Nhật
Bản, Trung Quốc đã chiết xuất được
lumbrofebrin- một hoạt chất của Địa long có
tác dụng hạ sốt (được dùng để điều trị những
bệnh nhân sốt có kèm ban xuất huyết) [1] một
số công trình nghiên cứu còn cho thấy dịch
chiết cồn Địa long có tác dụng giãn mạch, làm
tăng lưu lượng máu đến các cơ quan, trong đó
có động mạch thận [1] Điều này phù hợp với
kết quả thực nghiệm của chúng tôi trong
nghiên cứu này, cao Địa long có tác dụng làm
tăng thải trừ nước tiểu trên chuột cống Trung
bình số lượng nước tiểu bài tiết ra ở nhóm uống
Địa long liều 3g/ 100g tăng 39,6% so với nhóm
chứng So với Chè hạ huyết áp với liều 2g/ kg
tăng 54% so với nhóm chứng [6] So với Tua rễ
đa uống với liều 4ml/ 100g làm cho số lượng
nước tiểu tăng lên 38% so với nhóm chứng [2]
Tác dụng này so với cao hạt đay toàn phần ở
liều 0,1g/ kg là 333%
Tác dụng lợi niệu của cao Địa long rõ rệt
nhất là sau 4 giờ uống thuốc với liều 3g/ 100 g,
tác dụng này kéo dài tới 6 giờ sau khi uống
thuốc nhưng ở mức độ vừa phải Cùng với sự
tăng thải trừ nước tiểu, cao Địa long cũng làm
tăng thải trừ các ion natri qua thận nhất là ở giờ thứ 4 và giờ thứ 6 ở các lô nghiên cứu Điều
đặc biệt là cao Địa long không chỉ tăng thải trừ ion natri qua thận mà còn làm tăng thải trừ cả ion kali, clo Tác dụng này mạnh nhất vào giờ thứ 2 và giờ thứ 4 ở tất cả các liều Địa long đã dùng Theo chúng tôi cao Địa long vừa làm tăng thải trừ các ion vừa làm tăng thải trừ nước qua thận rõ rệt so với nhóm chứng, điều đó chứng tỏ rằng cao lỏng Địa long có tác dụng lợi niệu ở liều 3 g/ 100 g thân trọng chuột Tuy vậy, với liều cao hơn (4,5g/ 100g) Địa long không thể hiện khả năng này Hơn nữa, ngoài làm tăng thải trừ ion Na+, Địa long còn gây thải ion K+ Những kết quả đó đã gợi mở cho chúng tôi nhiều hướng nghiên cứu tiếp về dược liệu này
V Kết luận Qua nghiên cứu chúng tôi rút ra một số kết luận:
- Địa long có tác dụng lợi niệu, tác dụng này kéo dài tới 6 giờ sau khi uống thuốc
- Tác dụng làm tăng thải trừ các ion Na+, K+,
Cl- qua thận của Địa long rõ rệt nhất ở giờ thứ 2
và thứ 4 ở tất cả các liều Địa long đã dùng
Tài liệu tham khảo
1 Nhà xuất bản khoa học Sơn Tây, Trung Quốc (1995) Côn trùng làm thuốc 86- 97
2 Nguyễn Ngọc Doãn, Dương Hữu Lợi, Đào
Công Phát (1968) Tác dụng lợi niệu của tua rễ
đa Y học thực hành, 156, 4- 9
Trang 43 Bé m«n D−îc lý (1976) Gi¸o tr×nh thùc
tËp dïng cho sinh viªn n¨m thø 3 Tr−êng §¹i
häc Y Hµ Néi
4 §ç TÊt Lîi (1999) Nh÷ng c©y thuèc vµ vÞ
thuèc ViÖt Nam Nhµ xuÊt b¶n Khoa häc kü
thuËt
5 NguyÔn V¨n Minh D−îc tÝnh chØ nam
Nhµ xuÊt b¶n Long An, 156
6 Ph¹m ThÞ B¹ch YÕn (1998) Nghiªn cøu
t¸c dông h¹ huyÕt ¸p trªn thùc nghiÖm cña bµi thuèc h¹ HA LuËn ¸n Th¹c sü y häc, Tr−êng
§¹i häc Y Hµ Néi
Summary
Evaluation of diuretic and electrolytes excreted effects of dia long in experimental animals
The diuretic and electrolytes excreted effects of dialong was carried out on rats with Lipschitz's method The results showed that:
- §ia long (megascholecidae) in dosage of 3g/ 100g and 4,5g/ 100g has diuretic effect
- §ia long has increases the elimination of Na+, K+ and Cl- on kidni
