Nghiên cứu tác dụng chống viêm của Cốt Toái Bổ (Drynaria Fortunei) trên động vật thực nghiệm ppt

Nghiên cứu tác dụng chống viêm của cốt toái bổ Drynaria fortunei trên động vật thực nghiệm Nguyễn Trần Giáng Hương 1 , Phạm Xuân Sinh 2 1 Đại học Y Hà Nội, 2 Đại học Dược Hà Nội Tác dụ

Nghiên cứu tác dụng chống viêm của cốt toái bổ (Drynaria fortunei) trên động vật thực nghiệm

Nguyễn Trần Giáng Hương 1 , Phạm Xuân Sinh 2

1 Đại học Y Hà Nội, 2 Đại học Dược Hà Nội

Tác dụng chống viêm của cốt toái bổ được thực hiện trên chuột cống trắng theo phương pháp gây phù lòng bàn chân chuột bằng carrageenin Kết quả cho thấy cao lỏng cốt toái bổ (Drynaria fortunei) có tác dụng chống viêm cấp và mạn tính ở liều 4g/ kg

Tác dụng chống viêm cấp của cốt toái bổ được thể hiện qua việc làm giảm lượng dịch rỉ viêm và lượng bạch cầu trong dịch rỉ viêm

i Đặt vấn đề

Nước ta có nguồn dược liệu phong phú và

nền y học cổ truyển lâu đời, nhiều vị thuốc, bài

thuốc có tác dụng tốt trên lâm sàng, nhưng

chưa được nghiên cứu sâu về tác dụng dược lý

và độc tính Trong những cây thuốc dân gian

cốt toái bổ (Drynaria fortunei) được dùng để

chữa viêm khớp, đau lưng, đau nhức gân

xương [3] Theo y học cổ truyền, cốt toái bổ đã

được dùng để chữa chứng phong thấp, nhưng

chưa có nghiên cứu chi tiết nào về hóa học, tác

dụng dược lý, cơ chế tác dụng, độc tính của

loại thảo dược này Để góp phần khẳng định

tác dụng của vị thuốc và làm tiền đề cho những

ứng dụng trên lâm sàng, chúng tôi tiến hành đề

tài này với mục đích:

1 Đánh giá tác dụng chống viêm cấp của

cốt toái bổ qua hai phương pháp gây phù lòng

bàn chân chuột cống trắng bằng carrageenin

và gây tràn dịch màng bụng

2 Nghiên cứu tác dụng chống viêm mạn

của cốt toái bổ trên động vật thực nghiệm

ii Đối tượng và phương pháp

nghiên cứu

1 Thuốc

Chúng tôi sử dụng cao lỏng cốt toái bổ (tỉ lệ

1:1, 1ml = 1g dược liệu) do Bộ môn Dược học

cổ truyền trường Đại học Dược Hà Nội bào chế

Cốt toái bổ được thu hái vào tháng 9, tại

Tây Bắc Lào Cai Dung môi dùng làm chứng:

nước muối sinh lý 0,9%

2 Đối tượng nghiên cứu

Chuột cống trắng khoẻ mạnh, cả hai giống, trọng lượng 170-190g, và chuột cống non trọng lượng 60 - 70g được nuôi trong điều kiện đầy

đủ thức ăn và nước uống tại phòng thí nghiệm của Bộ môn Dược lý, trường Đại học Y Hà Nội

3 Phương pháp nghiên cứu

3.1 Nghiên cứu tác dụng chống viêm cấp

3.1.1 Phương pháp gây phù lòng bàn chân chuột cống trắng bằng carrageenin [6]

Chuột cống trắng cả hai giống được chia thành 3 lô, mỗi lô 10 con:

- Lô 1: uống NaCl 0,9%

- Lô 2: uống aspegic (lysin acetyl salicylat) 0,09g/ kg tương đương aspirin 0,05g/ kg

- Lô 3: uống cốt toái bổ 4g/ kg Một giờ sau khi chuột uống thuốc thử (uống

1 lần), gây viêm bằng cách tiêm vào dưới da gan bàn chân sau bên phải của chuột carrageenin 1% - 0,05ml/ chuột, thể tích chân chuột được đo bằng dụng cụ chuyên biệt

trước và sau khi gây viêm bằng carrageenin ở các thời điểm sau gây viêm 2-4-6-24 và 48 giờ Mức độ phù được tính như sau:

X% = ì 100

V0

Vt: Thể tích chân chuột sau khi gây viêm

V0: Thể tích chân chuột trước khi gây viêm

So sánh độ tăng thể tích trung bình giữa

chân chuột thử thuốc với chân chuột đối chứng

và giữa các lô thuốc thử với nhau Tác dụng

chống viêm được biểu thị bằng tỷ lệ % ức chế

phản ứng viêm

3.1.2 Phương pháp gây tràn dịch màng

bụng

Chuột cống trắng được chia thành 3 lô như

trên Một giờ sau khi uống thuốc thử, chuột

được tiêm màng bụng dung dịch (carrageenin

0,05g + formaldehyd 1,5 ml + nước cất vừa đủ

100 ml) với thể tích 2 ml/ chuột Sau khi tiêm

carrageenin 24 giờ, mở khoang màng bụng để

hút dịch và đếm số lượng tế bào máu trong

dịch tiết

Tác dụng chống xuất tiết được đánh giá

thông qua thể tích dịch rỉ viêm và số lượng tế

bào trong dịch rỉ viêm

3.2 Nghiên cứu tác dụng chống viêm

mạn

Gây u hạt thực nghiệm theo phương pháp

của Ducrot, Julon và cộng sự [4]

Chuột được chia thành các lô như trên Cho

chuột uống thuốc thử vào mỗi buổi sáng, trong

5 ngày liền Lần thứ nhất uống ngay trước khi

cấy sợi amiant (30 mg) đã được tiệt khuẩn ở

Chiều ngày thứ 5 giết chuột, bóc tách khối u,

trọng lượng các khối u Trọng lượng trung bình các khối u (đã trừ sợi amiant của chuột thử thuốc được so với chuột đối chứng Tác dụng chống viêm được biểu thị bằng tỉ lệ % giảm trọng lượng khối u

3.3 Đánh giá tác dụng chống viêm thông qua vỏ thượng thận

Đánh giá ảnh hưởng của thuốc lên tuyến ức chuột cống non theo phương pháp của P.Lechat và cộng sự [5]

Chuột cống non (nặng 60- 70g) được uống thuốc trong 2 ngày liền, chiều ngày thứ 3 giết chuột, bóc tách tuyến ức và cân ngay Theo dõi

sự ảnh hưởng của thuốc lên tuyến ức thông qua trọng lượng tương đối tuyến ức so với lô uống dung môi và uống prednisolon

Tất cả số liệu nghiên cứu được xử lý bằng thuật toán thống kê t- test Student

III Kết quả

1 Tác dụng chống viêm cấp 1.1 Gây phù lòng bàn chân chuột cống trắng bằng carrageenin

Bảng 1: Tác dụng chống viêm cấp của cốt toái bổ

Thể tích chân chuột sau tiêm carrageenin (ml)

Lô

thử

liều dùng

Thể tích chân chuột ban đầu

Sau 2h

Sau 4h

Sau 6h

Sau 24h

Sau 48h

tăng thể tích

Tỷ lệ

% viêm

Độ ức chế viêm %

p so với chứng

1 10 NaCl

0,9%

1,05 ± 0,11

1,91

± 0,24

1,85

± 0,23

1,78

± 0,23

1,37

± 0,12

1,24

± 0,10

2 10 Aspegic

0,09g/kg

1,10 ± 0,12

1,45

± 0,12

1,44

± 0,12

1,57

± 0,13

1,34

± 0,10

1,22

± 0,48

bổ 4g/kg

1,03 ± 0,09

1,61

± 0,12

1,62

± 0,11

1,18

± 0,06

1,18

± 0,05

1,14

± 0,08

Kết quả thực nghiệm được ghi lại trên bảng 1 cho thấy cao lỏng cốt toái bổ có tác dụng làm

giảm phù thực nghiệm chân chuột, biểu thị bằng tỉ lệ % giảm thể tích chân chuột thử thuốc so với

chân chuột đối chứng Tác dụng chống viêm của cốt toái bổ 4g/ kg so với aspirin 0,05g/ kg có phần

kém hơn, nhưng sự khác biệt này chưa có ý nghĩa thống kê

Phương pháp gây tràn dịch màng bụng

Bảng 2: Tác dụng chống viêm của cốt toái bổ qua phương pháp gây tràn dịch màng bụng

Lô

thử

lượng

Số lượng dịch trung bình (ml)

% giá trị TB làm giảm thể tích dịch

so với chứng

p so với chứng

p so với aspegic

TB: trung bình

Bảng 3: ảnh hưởng của cốt toái bổ trên số lượng tế bào trong dịch rỉ viêm

Lô

thử

lượng

Số lượng bạch cầu (nghìn/ mm3)

Số lượng bạch cầu trung tính (%)

Số lượng bạch cầu lympho (%)

p so với aspegic

(p< 0,05)

59,7 ± 3,9 (p > 0,05)

38,5 ± 1,5 (p> 0,05)

(p < 0,05)

61,5 ± 2,8 (p > o,o5)

37,5 ± 1,6 (p> 0,05)

> 0,05

Kết quả thực nghiệm được trình bày trên bảng 2 và 3 cho thấy cốt toái bổ liều 4g/ kg có tác dụng

chống viêm cấp rõ rệt, làm giảm lượng dịch rỉ viêm 26,20% so với lô chứng (p< 0,05) Tác dụng này

của cốt toái bổ (4g/ kg) gần bằng với aspirin (0,05g/ kg)

Ngoài ra, cốt toái bổ và aspirin còn làm giảm số lượng bạch cầu trong dịch rỉ viêm (p< 0,05)

Tuy vậy, công thức bạch cầu không có sự thay đổi đáng kể sau thời gian thử nghiệm

3.2 Tác dụng chống viêm mạn tính

Bảng 4: Trọng lượng trung bình u hạt của các nhóm nghiên cứu

Lô

thử

liều lượng

Trọng lượng trung bình của u hạt (mg)

Tỉ lệ % giảm trọng lượng u

p so với lô

chứng

p so với aspegic

kg

kg

Qua nghiên cứu chúng tôi thấy cao lỏng cốt toái bổ có tác dụng chống viêm mạn tính rõ rệt, với

liều 4g/ kg cốt toái bổ đã ức chế sự phát triển của các u hạt thực nghiệm, làm giảm 55,65% trọng

lượng u hạt so với lô chứng (p< 0,001) Tác dụng này của cốt toái bổ 4g/ kg tương đương với aspirin

0,05g/ kg (Bảng 4)

3.3 Tác dụng chống viêm thông qua vỏ thượng thận

Bảng 5: ảnh hưởng của cốt toái bổ trên tuyến ức chuột cống non

Lô

thử

lượng

Trọng lượng trung bình tuyến ức (mg/ 100g chuột)

Tỉ lệ % giảm trọng lượng tuyến ức so với chứng

p so với lô

chứng

Kết quả thực nghiệm (bảng 5) cho thấy cao

lỏng cốt toái bổ 4g/ kg không có tác dụng làm

thu teo tuyến ức so với lô chứng (p> 0,05),

trong khi đó prednisolon 0,006g/ kg có tác

dụng làm giảm trọng lượng truyến ức rõ rệt (p <

0,05)

iv Bàn luận

Cốt toái bổ là một vị thuốc đã được dùng từ

lâu trong dân gian, qua nghiên cứu trên thực

nghiệm chúng tôi thất cốt toái bổ có tác dụng

chống viêm rất rõ

1 Tác dụng chống viêm cấp

Theo phương pháp gây phù bàn chân chuột

cống trắng bằng carrageenin, cao cốt toái bổ

4g/ kg đã thể hiện tác dụng chống viêm cấp rõ

ở các thời điểm sau gây viêm 2h, 4h, 6h và 24h

(bảng 1) Tác dụng ức chế phản ứng viêm của

cao cốt toái bổ trung bình khoảng 31,71% so

với chứng

Theo kết quả nghiên cứu của Lương Trần

Khuê và Đào Văn Phan [2] hoè hoa tán 4g/ kg

có tác dụng chống viêm cấp rõ ở các thời điểm

sau gây viêm 4h, 6h và 30h Tương tự theo

Nguyễn Trần Giáng Hương [1] alkaloid toàn

phần Trinh nữ và phân tằm cũng có tác dụng

chống viêm cấp, làm giảm phù chân chuột khi

gây viêm bằng kaolin từ 27%- 50% Như vậy,

tác dụng chống viêm cấp của cao cốt toái bổ

4g/ kg so với các thuốc nam đã nghiên cứu

cũng ở mức trung bình và tương đương nhau

Để nghiên cứu tác dụng chống tiết dịch rỉ

viêm của các thuốc chống viêm có nhiều

phương pháp, trong đề tài này chúng tôi chọn

phương pháp gây tràn dịch màng bụng Kết

quả thực nghiệm (bảng 2, 3) cho thấy cốt toái

bổ có tác dụng chống viêm cấp rõ rệt, làm giảm lượng dịch rỉ viêm 49,79% so với chứng (p< 0,05), tác dụng này của aspirin 0,05g/ kg là 67,99% Cốt toái bổ còn làm giảm số lượng bạch cầu trong dịch rỉ viêm, tác dụng này của cao lỏng cốt toái bổ tương đương với thuốc làm

đối chứng (aspirin) trong thực nghiệm

Qua kết quả thực nghiệm, chúng tôi nghĩ cơ

chế chống viêm của cốt toái bổ có thể do làm giảm tính thấm thành mạch tại vị trí viêm dẫn tới làm giảm lượng dịch rỉ viêm đồng thời đã ức chế một phần khả năng xuyên mạch của bạch cầu đa nhân trung tính vào ổ viêm Trong dịch

rỉ viêm, lượng lympho bào và các tế bào khác chưa có sự thay đổi là phù hợp Vì chúng ta đã

biết, trong phản ứng viêm cấp ở những giờ đầu, dưới ảnh hưởng của nhiều yếu tố, trong quá

trình viêm cơ thể mới tập trung chủ yếu là bạch cầu trung tính đến làm nhiệm vụ tại ổ viêm

2 Tác dụng chống viêm mạn tính

Trên mô hình thí nghiệm của phương pháp này với nguyên tắc gây u hạt bằng carrageenin

và amiant Nghiên cứu nhằm đánh giá tác dụng của thuốc trên quá trinh tăng sinh tổ chức thông qua việc tạo thành u hạt Amiant là một vật lạ không có khả năng tiêu, carrageenin có bản chất là một polysaccharid đóng vai trò quan trọng trong cơ chế viêm U hạt tạo thành

là do có phản ứng viêm gây ra với carrageenin cùng với sự tồn tại của vật lạ không tiêu được

là amiant Cơ thể sẽ phản ứng bằng cách tập trung nhiều tế bào tạo ra mô bào lưới, nguyên bào sợi vây quanh vật lạ tạo nên hình ảnh của mô hình viêm mạn thực nghiệm Dựa theo

nguyên tắc: thuốc chống viêm mạn sẽ ức chế

tạo thành u hạt, việc đánh giá tác dụng này

thông qua việc xác định đo trọng lượng u hạt

giữa các lô chuột dùng các thuốc khác nhau

Kết quả thực nghiệm (bảng 4) cho thấy cốt toái

bổ 4g/kg có tác dụng ức chế sự phát triển của

u hạt, làm giảm 55,65% trọng lượng u hạt so

với chứng

Với những kết quả trên, chúng tôi cho rằng

cốt toái bổ có tác dụng chống viêm cấp và

mạn, mức độ tác dụng vừa phải, tương đương

với aspirin 0,05g/ kg nhưng tác dụng này không

thông qua vỏ thượng thân (bảng 5) Điều này

rất phù hợp với lâm sàng vì trong y học cổ

truyền, cốt toái bổ thường được dùng để điều trị

các bệnh viêm mạn tính như phong thấp, viêm

khớp

V Kết luận

Qua nghiên cứu chúng tôi rút ra một số kết

luận:

- Cốt toái bổ với liều 4g/ kg có tác dụng

chống viêm cấp Tác dụng chống viêm cấp của

cốt toái bổ được thể hiện qua việc làm giảm

lượng dịch rỉ viêm và lượng bạch cầu trong dịch

rỉ viêm

- Với liều 4g/ kg cốt toái bổ còn có tác dụng

chống viêm mạn tính

Tài liệu tham khảo

Nghiên cứu tác dụng dược lý, độc tính của alkaloid toàn phần trong cây Trinh nữ Luận văn bác sỹ nội trú, Trường Đại học Y Hà Nội

(1998) Đánh giá tác dụng của bài thuốc chữa trĩ hoè hoa tán trên thực nghiệm Tạp chí Nghiên cứu Y học, Trường Đại học Y Hà Nội, 4, 39- 44

vị thuốc Việt Nam Nhà xuất bản Khoa học kỹ thuật

Turner, screening methodes in pharmacology Academic press, 114- 115

Action des anti- inflammatoire non- steroidiques sur le thymus Therapie, 22, 1221-

1230

G.W (1962) Carrageenin induced edema in hind paw of the rat as an assay for anti inflammatory drug Proc, exp Biol N.J, 111, 544- 574

Summary

Study on the anti inflammatory effect of cot toai

bo in experimental animals

The anti inflammatory effect of cot toai bo was studied on rat's hind paw oedema induced

by carrageenin The experimental results showed that:

- The aqueous extract of cot toai bo (Drynarice fortunei) in dosage of 4g/ kg of body weight exerts the anti inflammatory effect

- The anti- acute inflammatory effect of cot toai bo is exhibited through the decrease

quantity of exudation and the number of leucocyte in exudation