THÔNG TIN KHOA HỌC CHÉ TÀI XV LÝ HÀNH VI TIÊU THỤ ĐỘNG VẬT HOANG DÀ CÙA TRUNG QUỐC VÀ KHUYẾN NGHỊ CHO VIỆT NAM LÊ THỊ VÂN ANH* LƯƠNG THỊ HIỀN** * Nghiên cứu sinh, Phó Vụ trưởng, Bộ Tư pháp Thạc sĩ, Cá[.]
Trang 1THÔNG TIN KHOA HỌC
CHÉ TÀI XV LÝ HÀNH VI TIÊU THỤ ĐỘNG VẬT HOANG DÀ CÙA TRUNG QUỐC
VÀ KHUYẾN NGHỊ CHO VIỆT NAM
LÊ THỊ VÂN ANH * LƯƠNG THỊ HIỀN **
* Nghiên cứu sinh, Phó Vụ trưởng, Bộ Tư pháp Thạc sĩ, Cán bộ Chương trình Wildlife Conservation Society (WCS) Việt Nam.
Tiêu thụ động vật hoang dã và sản phẩm từ động vật hoang dã là hành vi bị nghiêm cấm, nhưng việc tiêu thụ, chế biến động vật hoang
dã làm thực phẩm, làm thuốc chữa bệnh lại phổ biến trên thực tiễn
Điều này không chỉ làm tăng nguy cơ tuyệt chủng của một số loài
động vật hoang dã trong môi trường tự nhiên, ảnh hưởng nghiêm
trọng đến cân bằng hệ sinh thái mà còn tiềm ẩn nguy cơ phát sinh
dịch bệnh Chính vì vậy, một số nước như Trung Quốc, Mỹ đã chính
thức ban hành quy định cấm tiêu thụ động vật hoang dã nhằm giảm
nguy cơ rủi ro dịch bệnh truyền từ động vật hoang dã.
Từ khỏa: Động vật hoang dã; Luật bảo vệ động vật hoang dã năm 2018
của Trung Quốc; chế tài xử lý hành vỉ tiêu thụ động vật hoang dã.
Nhận bài: 07/10/2021; biên tập xong: 26/10/2021; duyệt bài: 02/11/2021.
1 Hệ thống pháp luật Việt Nam về bảo
vệ động vật hoang dã và yêu cầu xử lý
hành vỉ tiêu thụ động vật hoang dã trái
pháp luật
Tiêu thụ động vật có thể là việc ăn, sừ
dụng động vật làm thuốc hoặc thực phẩm;
hoặc là bán động vật ra thị trường Còn
tiêu thụ sản phẩm của động vật thì tùy loại
sản phẩm, có thể là bán, phân phối vật
phẩm từ động vật hoặc ăn, tiêu dùng như thực phẩm Pháp luật Việt Nam chưa quy định rõ mục đích của hành vi tiêu thụ nên cụm từ “tiêu thụ” được hiểu theo các nghĩa khác nhau Từ đó, dẫn đến việc
Sô 04/2022 Tạp chí
58 KIÉM SÁ
Trang 2chưa rõ hành vi bị cấm và chế tài xử lý.
Qua rà soát cho thấy, hệ thống pháp luật
Việt Nam tương đối đầy đủ và toàn diện để
bảo vệ các loài động vật hoang dã (ĐVHD)
Tuy nhiên, chúng tôi cho rằng một trong
những tồn tại, hạn chế lớn nhất là hiện nay
là pháp luật chưa thực sự chú trọng, quan
tâm tới việc kiểm soát hành vi tiêu thụ
ĐVHD - được xem là một trong những
nguyên nhân gốc rễ dần tới tình trạng khai
thác, tận diệt các loài ĐVHD Điều này thể
hiện ở một số điểm sau:
Thứ nhất, trong lĩnh vực quản lý nhà
nước Mặc dù Luật lâm nghiệp năm 2017 đã
quy định các hành vi bị nghiêm cấm nhưng
lại không tiếp tục quy định nghiêm cấm đối
với hành vi sử dụng, tiêu thụ ĐVHD trái quy
định của pháp luật như Điều 12 Luật bảo vệ
và phát triển rừng năm 2004
Thứ hai, Luật đa dạng sinh học năm
2008, sửa đổi, bổ sung năm 2018 (Luật đa
dạng sinh học năm 2008) đã quy định
nghiêm cấm đối với hành vi “tiêu thụ, vận
chuyển, mua, bán trái phép loài thuộc Danh
mục loài nguy cấp, quý, hiếm được ưu tiên
bảo vệ; quảng cáo, tiếp thị, tiêu thụ trái phép
sản phẩm có nguồn gốc từ loài thuộc Danh
mục loài nguy cấp, quý, hiếm được ưu tiên
bảo vệ”, nhưng đến nay chưa có hướng dẫn
cụ thể Theo khoản 2 Điều 3 Luật thú y năm
2015, khoản 3 Điều 3 Nghị địiứi số 35/20191
và khoản 6 Điều 2 Nghị quyết số 05/20181 2
thì “sản phẩm” của ĐVHD, nguy cấp, quý,
1 Nghị định số 35/2019/NĐ-CP ngày 25/4/2019 của
Chính phủ quy định xử phạt vi phạm hành chính trong
lĩnh vực lâm nghiệp.
2 Nghị quyết so 05/2018/NQ-HĐTP ngày 05/11/2018
của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao hướng
dẫn áp dụng Điều 234 về Tội vi phạm quy định về bảo vệ
ĐVHD và Điều 244 về Tội vi phạm quy định vê bảo vệ
động vật nguy cấp, quý, hiếm của Bộ luật Hình sự.
hiếm là các loại sản phẩm có nguồn gốc từ động vật (ví dụ: Thịt, trứng, sữa, tinh dịch, phôi động vật, huyết, nội tạng, da, lông, xương, sừng, ngà, chân, móng ); động vật thủy sản đã qua sơ chế, chế biến ở dạng nguyên con; vật phẩm có thành phần từ các
bộ phận của ĐVHD, nguy cấp, quý, hiếm đã qua chế biến (ví dụ: Cao nấu từ xương, túi xách, ví, dây thắt lưng làm từ da ĐVHD) Tuy nhiên, pháp luật hiện hành chưa có quy định để phân biệt trường hợp sử dụng, tiêu thụ hợp pháp và trường hợp “tiêu thụ trái phép” sản phẩm của các loài nêu trên Nói cách khác, mặc dù pháp luật nghiêm cấm nhưng cũng không có cơ sở để xác định và
xử lý hành vi tiêu thụ trái phép sản phẩm của động vật có nguồn gốc từ loài thuộc Danh mục loài nguy cấp, quý hiếm được ưu tiên bảo vệ
Thứ ba, pháp luật xử lý vi phạm hành chính và pháp luật hình sự chưa quy định hành vi sử dụng, tiêu thụ ĐVHD hoặc sản phẩm có nguồn gốc từ các loài ĐVHD, đặc biệt là các loài thuộc Danh mục loài nguy cấp, quý, hiếm nhóm IB, IIB hoặc Phụ lục I, Phụ lục II Công ước quốc tế về buôn bán các loại động vật, thực vật hoang dã, nguy cấp (CITES) là hành vi vi phạm pháp luật Theo
đó, pháp luật xử lý vi phạm hành chính và pháp luật hình sự mới tập trung xử lý các hành vi: (i) Săn bắt, giết, nuôi, nhốt, vận chuyển, buôn bán trái phép ĐVHD (đang sống); (ii) Tàng trữ, vận chuyển, buôn bán trái phép cá thể ĐVHD (đã chết), bộ phận cơ thể hoặc sản phẩm từ ĐVHD; (iii) Chế biến ĐVHD, bộ phận cơ thể hoặc sản phẩm từ ĐVHD Hơn nữa, cụm từ “tiêu thụ trái phép” còn chưa được làm rõ trong văn bản quy phạm pháp luật Điều này dần tới thực trạng chưa có chế tài xử lý đối vói hành vi
Tạp chí
Sô 04/2022 VkIÉM SÁT 59
Trang 3THÔNG TIN KHOA HỌC
tiêu thụ trái phép ĐVHD, sản phẩm của
ĐVHD thuộc các loài này; Bộ luật Hình sự
năm 2015, sửa đổi, bổ sung năm 2017 (gọi
tắt là BLHS năm 2015) vẫn chưa quy định
xử lý đối với hành vi tiêu thụ ĐVHD hoặc
sản phẩm của các loài ĐVHD thuộc Danh
mục các loài nguy cấp, quý, hiếm nêu trên
2 Kỉnh nghiệm của Trung Quốc về xử
lý hành vi tiêu thụ động vật hoang dã trái
pháp luật
2.1 Quy định rõ việc tiêu thụ động vật
hoang dã để làm thực phẩm là hành vỉ bị
nghiêm cấm
Tháng 02/2020, ủy ban Thường vụ Đại
hội Đại biểu nhân dân toàn quốc Cộng hòa
nhân dân Trung Hoa đã ban hành một loạt
các quyết định nghiêm cấm hoàn toàn việc
buôn bán trái phép ĐVHD, xóa bỏ thói quen
xấu ăn uống quá mức ĐVHD, bảo vệ hiệu
quả tính mạng và sức khỏe của cộng đồng3,
với nội dung cụ thể như sau:
3 Các quyết định được thông qua tại cuộc họp lần
thứ 16 của ủy ban Thường vụ Đại hội Đại biểu nhân dân
toàn quốc lần thứ 13 vào ngày 24/02/2020 Xem thêm:
Công văn số 68/CTVN-HTQT ngày 11/3/2020 của cơ
quan quản lý CITES Việt Nam thông tin về quy định mới
của Trung Quốc.
“Nhằm hoàn toàn nghiêm cấm và xử
phạt việc buôn bán trái phép ĐVHD, loại bỏ
thói quen xấu ăn quá nhiều ĐVHD, hỗ trợ
an toàn sinh học và an toàn của hệ sinh thái,
bảo vệ hiệu quả trước những rủi ro lớn về
sức khỏe cộng đồng, bảo vệ cuộc sống và
sức khỏe của cộng đồng, tăng cường việc
thiết lập lối sống văn minh sinh thái và
khuyến khích quan hệ hài hòa giữa con
người và thiên nhiên, quyết định:
1) Nghiêm cấm mọi hành vi săn bắt,
buôn bán, vận chuyển và ăn ĐVHD bị cấm
theo Luật bảo vệ ĐVHD của Cộng hòa nhân
dân Trung Hoa và các luật khác có liên quan Bất kỳ hành vi nào trái với các quy định nêu trên đều bị xử lý nghiêm, dựa trên các quy định của pháp luật hiện hành
2) Tất cả việc tiêu thụ “ĐVHD trên cạn
có giá trị quan trọng về sinh thái, khoa học hoặc xã hội” và các động vật hoang dã trên cạn khác làm thực phẩm, bao gồm cả ĐVHD trên cạn được nuôi nhốt, sẽ bị nghiêm cấm hoàn toàn Nghiêm cấm mọi hành vi săn bắt, buôn bán hoặc vận chuyển ĐVHD trên cạn sinh sản tự nhiên với mục đích tiêu thụ làm thực phẩm Bất kỳ hành vi nào trái với hai khoản trên sẽ bị trừng phạt theo các hình phạt có liên quan được quy định bởi luật hiện hành
4) Trường họp có nhu cầu sử dụng ĐVHD cho các mục đích đặc biệt ngoài tiêu dùng như thực phẩm, chẳng hạn như nghiên cứu khoa học, làm thuốc hoặc trưng bày, sẽ phải chịu sự giám sát, phê duyệt, kiểm dịch
và thanh tra nghiêm ngặt theo các quy định
có liên quan Hội đồng Nhà nước và các đon
vị có liên quan thuộc Hội đồng Nhà nước có trách nhiệm kịp thời xây dựng và hoàn thiện các quy định liên quan đến giám sát, phê duyệt, kiêm dịch và kiêm tra việc sử dụng ĐVHD cho các mục đích phi thực phẩm và thi hành các quy định này
5) Mọi cơ quan, tổ chức, cá nhân, bao gồm Chính phủ và các cấp, các ngành, tổ chức xã hội, trường học và thông tin đại chúng sẽ tích cực tham gia vào việc giáo dục, phổ biến và hướng dẫn về bảo vệ môi trường sinh thái, sức khỏe và an toàn cộng đồng Mọi người dân cùng nâng cao nhận thức về bảo vệ môi trường sinh thái và an toàn sức khỏe cộng đồng, thay đổi phong
Tạp chí
KIỂM SÁT-7 Số04/2022
60
Trang 4tục tập quán, xóa bỏ thói quen xấu “ăn thịt
ĐVHD”, thực hiện nếp sống khoa học, lành
mạnh, văn minh
99
Như vậy, có thể thấy pháp luật Trung
Quốc quy định rõ hành vi “ăn, tiêu thụ
ĐVHD làm thực phẩm” bên cạnh các hành
vi săn bắt, giết, mua bán, vận chuyển
ĐVHD và phân chia quy định giữa mục
đích “dùng làm thực phẩm” và mục đích
“phi thực phẩm” Đối tượng được bảo vệ
theo các quyết định nêu trên không chỉ bao
gồm ĐVHD được săn bắt ngoài tự nhiên mà
còn cả đối với các loài hoang dã trên cạn
được nuôi nhốt Đồng thời, các quyết định
đều nhấn mạnh việc sửa đổi, bổ sung, ban
hành mới quy định để thực thi các quyết
định này, bởi đây chỉ là quy định chung,
mang tính nền tảng để nghiêm cấm hành vi
tiêu thụ ĐVHD làm thực phẩm mà chưa có
tính áp dụng ngay như luật Cụ thể, trọng
tâm thời gian tới là sửa đổi, bổ sung Luật
bảo vệ ĐVHD năm 2018, ban hành các quy
định nghiêm cấm việc sử dụng ĐVHD và
sản phẩm của chúng làm thực phẩm, cũng
như giám sát, phê duyệt, kiểm dịch và kiểm
ưa việc sử dụng ĐVHD cho các mục đích
phi thực phẩm
Có quan điểm cho rằng, Trung Quốc cần
ưanh thủ cơ hội này để ban hành quy định
cấm vĩnh viễn việc tiêu thụ ĐVHD4 Đen
nay, dự thảo Luật bảo vệ ĐVHD (sửa đổi)
của Trung Quốc đã bổ sung quy định riêng
về nghiêm cấm đối với hành vi tiêu thụ
ĐVHD làm thực phẩm bên cạnh các hành vi
săn bắt, giết, mua bán, vận chuyển ĐVHD5
4 Nian Yang et al, '"Permanently ban wildlife
consumption" (Cấm vĩnh viễn việc tiêu thụ ĐVHD),
Sciencemag.org, VOL 367 ISSUE 6485 (Tạp chí Science
số 367), xuất bản ngày 27/3/2020.
5 Điều 6 Dự thảo Luật bảo vệ ĐVHD sửa đổi, bản cập nhật tháng 10/2020 bổ sung quy định: "Nghiêm
cấm việc săn bắt, vận chuyển, buôn bán ĐVHD trái phép Nghiêm cấm tiêu thụ bất hợp pháp ĐVHD làm thực phấm
6 Đang có hiệu lực thi hành cho đến khi được sữa đổi.
7 Điều 31 Dự thảo Luật bảo vệ Đ VHD (sửa đổi) - bản tháng 10/2020 cũng quy định: “Nghiêm cấm việc tiêu thụ ĐVHD được Nhà nước bảo vệ đặc biệt, ĐVHD trên cạn có giá trị quan họng về sinh thái, khoa học, xã hội và các ĐVHD trên cạn khác Nghiêm cấm săn bắt, buôn bán, vận chuyển ĐVHD trên cạn sinh trưởng, nuôi thả tự nhiên với mục đích làm thực phẩm Nghiêm cấm sản xuất, buôn bán ĐVHD quy định tại khoản 1 Điều này được Nhà nước bảo
vệ đặc biệt và các sản phẩm của chúng làm thực phẩm Nghiêm cấm sản xuất, buôn bán ĐVHD không được Nhà nước bảo vệ đặc biệt và sản phẩm của chúng làm thực phẩm mà không có giấy tờ chứng minh nguồn gốc hợp pháp Việc mua bán bất hợp pháp các ĐVHD quy định tại khoản 1 của Điều này được Nhà nước bào vệ đặc biệt và các sản phẩm của chúng để sừ dụng làm thực phẩm bị nghiêm cấm”.
Theo Điều 30 Luật bảo vệ ĐVHD năm
20186 thì các hành vi bị nghiêm cấm liên quan đến việc sử dụng ĐVHD làm thực phẩm bao gồm:
(1) Sản xuất, buôn bán ĐVHD được Nhà nước bảo vệ đặc biệt và các sản phẩm của chủng để sử dụng làm thực phẩm;
(2) Sản xuất, buôn bán ĐVHD không được Nhà nước bảo vệ đặc biệt và các sản phẩm của chúng mà không có giấy tờ chứng minh nguồn gốc hợp pháp để sử dụng làm thực phẩm;
(3) Mua ưái phép ĐVHD được Nhà nước bảo vệ đặc biệt và các sản phẩm của chúng
để sử dụng làm thực phẩm
Như vậy, Luật quy định rõ mục đích của việc sản xuất, buôn bán và mua ưái phép ĐVHD “để sử dụng làm thực phẩm”7 Luật bảo vệ ĐVHD năm 2018 của Trung Quốc
có quy định dành riêng cho hành vi tiêu thụ ĐVHD làm thực phẩm Điều đó cho thấy Luật nhấn mạnh việc nghiêm cấm hành vi
Tạp chí
Sô 04/2022 VkIẺM sát 61
Trang 5THÔNG TIN KHOA HỌC
này với các chế tài xử lý riêng tại Điều 49
Có quan điểm cho rằng, Điều 30 Luật bảo
vệ ĐVHD năm 2018 cần bổ sung “mục
đích chế tạo thuốc hoặc các mục đích
khác” bên cạnh mục đích sử dụng ĐVHD
làm thực phẩm; đồng thời, đối với các loài
được Nhà nước bảo vệ thì cần bổ sung
ĐVHD nuôi nhốt bên cạnh các loài săn bắt
ngoài tự nhiên8
8 Xem Khuyến nghị từ Cơ quan điều tra Môi trường
(Environmetal Investigation Agency -EIA) về việc sửa
đổi Luật bào vệ ĐVHD của Trung Quốc, cập nhật ngày
02/11/2020 Tháng 02/2021, Trung Quốc công bố sửa đổi
danh sách các loài ĐVHD được bảo vệ trong Luật bảo vệ
ĐVHD, trong đó bổ sung thêm 517 loài được bảo vệ.
9 Dự thảo Luật bào vệ ĐVHD năm 2018 của Trung Quốc đang được sửa đổi theo hướng tăng hình phạt lên gấp 02 lần (xem Điều 53 Dự thảo, cập nhật tháng 10/2020).
10 Quy định thuộc Phần 5 về các tội đe dọa sức khỏe cộng đồng.
2.2 Quy định chế tài cụ thể xử lý hành
vi tiêu thụ động vật hoang dã
Các chế tài xử lý hành vi tiêu thụ ĐVHD
được quy định cụ thể tại Điều 49 Luật bảo
vệ ĐVHD năm 2018 Cụ thể như sau:
“Trường hợp bất kỳ ai vi phạm Điều 30,
sản xuất hoặc buôn bán thực phẩm được
làm từ ĐVHD được Nhà nước bảo vệ đặc
biệt hoặc các sản phẩm của chúng, hoặc
động vật hoang dã không được Nhà nước
bảo vệ hoặc các sản phẩm của chúng mà
không có bằng chứng về nguồn gốc hợp
pháp; hoặc mua trái phép ĐVHD được Nhà
nước bảo vệ đặc biệt hoặc các sản phẩm của
chúng nhằm mục đích tiêu dùng làm thực
phẩm thì cơ quan bảo vệ ĐVHD thuộc
chính quyền nhân dân cấp quận trở lên hoặc
cơ quan quản lý, giám sát thị trường căn cứ
vào chức năng, nhiệm vụ được phân công,
ra lệnh chấm dứt hành vi bất hợp pháp, tịch
thu ĐVHD, các sản phẩm của chúng và tất
cả các khoản thu nhập bất họp pháp, và phạt
tiền tương đương từ hai đến mười lần giá trị
của ĐVHD và các sản phẩm của chúng
Trường hợp cấu thành tội phạm thì phải truy
cứu trách nhiệm hình sự theo quy định của pháp luật”9
Theo Điều 341 Luật hình sự năm 1997 của Trung Quốc10 thì: “Người nào săn bắn, giết hại trái phép ĐVHD nguy cấp, quý, hiếm thuộc quy hoạch sản xuất trọng điểm của Nhà nước hoặc mua bán, vận chuyển trái phép ĐVHD nguy cấp, quý, hiếm và sản phẩm của chúng đã qua chế biến, thì bị phạt
tù đến 05 năm hoặc bất giam hình sự, ngoài
ra còn bị phạt tiền Trường họp vi phạm nghiêm trọng, người phạm tội có thể bị phạt
tù từ 05 đến 10 năm, ngoài ra có thể bị phạt tiền Trong trường họp đặc biệt nghiêm trọng thì bị phạt tù trên 10 năm, ngoài ra còn
bị phạt tiền và tịch thu tài sản
Người nào vi phạm luật và quy định về săn bắn, sử dụng các công cụ, phương pháp cấm sử dụng trong khu vực cấm săn bắn, làm tổn hại đến nguồn ĐVHD, nếu nghiêm trọng sẽ bị phạt tù đến 05 năm hoặc giam giữ, cải tạo không giam giữ và ngoài ra còn
bị phạt tiền”
Như vậy, Luật hình sự năm 1997 của Trung Quốc chỉ quy định các điều kiện và hình phạt đối với hành vi săn bắt và giết, thu mua, vận chuyển, buôn bán bất hợp pháp các loài ĐVHD, nguy cấp, quý, hiếm và sản phẩm của chúng được Nhà nước bảo vệ, mà chưa quy định xử lý hình sự đối với hành vi tiêu thụ ĐVHD Tuy nhiên, để bảo vệ các loài ĐVHD khỏi bị săn bắt, vận chuyển, buôn bán trái phép và các hành vi khác thì cần có chính sách xử lý nghiêm khắc đối với
Tạp chí
62 KIỂM SÁT_7 Số 04/2022
Trang 6hành vi tiêu thụ ĐVHD Do đó, ngày
24/4/2014, ủy ban Thường vụ Quốc hội đã
thông qua “Giải thích Điều 341, Điều 312
trong Luật Hình sự của Cộng hòa nhân dân
Trung Hoa”, trong đó chỉ rõ rằng việc mua
ĐVHD và các sản phẩm từ ĐVHD làm thực
phẩm là phạm tội
3 Đề xuất chế tài xử lý hành vi tiêu
thụ động vật hoang dã trái pháp luật ờ
Việt Nam
Qua phân tích, đánh giá thực trạng pháp
luật Việt Nam cũng như Trung Quốc về xử
lý hành vi tiêu thụ ĐVHD, chúng tôi đề xuất
sửa đổi, bổ sung hệ thống pháp luật Việt
Nam liên quan đến vấn đề này như sau:
Một là, cần bổ sung Luật lâm nghiệp năm
2017 quy định về điều kiện tiêu thụ ĐVHD
(tương tự hoạt động chế biến lâm sản tại
Điều 67 Luật lâm nghiệp năm 2017) để
được coi là tiêu thụ hợp pháp Ví dụ: Động
vật phải có nguồn gốc hợp pháp từ cơ sở
trồng cấy nhân tạo hoặc gây nuôi; có nguồn
gốc khai thác hợp pháp từ tự nhiên;
Hai là, để có căn cứ cụ thể, rõ ràng về
việc cấm tiêu thụ trái phép ĐVHD, sản
phẩm từ ĐVHD tại các đạo luật chuyên
ngành nêu trên thì cần bổ sung khái niệm về
hành vi “sử dụng, tiêu thụ ĐVHD, sản phẩm
từ ĐVHD” Tham khảo kinh nghiệm của
Trung Quốc, mặc dù không đưa ra định
nghĩa rõ ràng về hành vi “tiêu thụ ĐVHD,
sản phẩm từ ĐVHD” nhưng Luật bảo vệ
ĐVHD năm 2018 của Trung Quốc cũng
nghiêm cấm hành vi sản xuất, mua bán
ĐVHD dựa trên mục đích của hành vi là để
“sử dụng làm thực phẩm”
Ba là, cần nghiên cứu bổ sung nội dung
về kiểm soát hoạt động tiêu thụ hợp pháp
ĐVHD, sản phẩm từ ĐVHD Theo đó, có
thể sửa đổi, bổ sung Nghị định số
06/2019/NĐ-CP ngày 22/01/2019 của Chính phủ về quản lý thực vật rừng, động vật rừng nguy cấp, quý, hiếm và thực thi Công ước về buôn bán quốc tế các loài động vật, thực vật hoang dã, nguy cấp theo hướng: Việc tiêu thụ hợp pháp các loài ĐVHD, sản phẩm từ các loài ĐVHD thuộc danh mục bảo vệ chỉ được thực hiện trong hoạt động nghiên cứu khoa học, bảo tồn nguồn gen và nuôi sinh trưởng, sinh sản
Bổn là, cần sửa đổi, bổ sung quy định của pháp luật xử lý vi phạm hành chính và pháp luật hình sự theo hướng: Tiêu thụ ĐVHD trái phép là hành vi vi phạm pháp luật và có chế tài xử lý tương ứng Cụ thể là: (i) Đối với pháp luật về xử lý vi phạm hành chính: cần sửa đổi, bổ sung Nghị định số 35/2019/NĐ-CP ngày 25/4/2019 của Chính phủ quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực lâm nghiệp Theo đó, bổ sung quy định riêng đối với hành vi tiêu thụ ĐVHD, sản phẩm từ ĐVHD gồm động vật thông thường và động vật thuộc Danh mục loài nguy cấp, quý, hiếm là hành vi vi phạm hành chính Việc xử phạt vi phạm hành chính sẽ căn
cứ vào số lượng cá thể hoặc sổ lượng bộ phận cơ thể không thể tách rời sự sống của ĐVHD thuộc Danh mục loài nguy cấp, quý, hiếm hoặc trị giá của ĐVHD loại thông thường hoặc trị giá sản phẩm của các loài ĐVHD trên Tuy nhiên, khi chưa sửa đổi, bổ sung ngay được Nghị định này thì trước mắt cần tăng cường xử phạt vi phạm hành chính đối với các hành vi tàng trữ, vận chuyển, buôn bán ĐVHD, sản phẩm của ĐVHD, đặc biệt là tại các nhà hàng, cửa hàng thuốc đông y để ngăn ngừa hành vi tiêu thụ ĐVHD hoặc sản phẩm từ ĐVHD (ii) Đối với pháp luật
Tạp chí
Sô 04Z2022 VKIÈM SÁT 63
Trang 7THÔNG TIN KHOA HỌC
hình sự: Sửa đổi, bổ sung Điều 234 và
Điều 244 BLHS năm 2015 theo hướng
hình sự hóa hành vi tiêu thụ trái pháp luật
động vật, cá thể, bộ phận cơ thể, sản phẩm
các loài động vật này
- Đối với Điều 234 BLHS năm 2015 về
Tội vi phạm quy định về bảo vệ ĐVHD,
cần nghiên cứu bổ sung điểm b khoản 1
hành vi “tiêu thụ trái phép cá thể, bộ phận
cơ thể hoặc sản phẩm của động vật thuộc
Danh mục thực vật rừng, động vật rừng
nguy cấp, quý, hiếm nhóm IIB hoặc Phụ
lục II Công ước CITES trị giá từ 150 triệu
đồng đến dưới 500 triệu đồng hoặc của
ĐVHD khác trị giá từ 300 triệu đồng đến
dưới 700 triệu đồng”
Đồng thời, bổ sung vào điểm c khoản 1
Điều 234 BLHS năm 2015 bổ sung hành vi
“tiêu thụ trái phép động vật, bộ phận cơ thể
hoặc sản phẩm của động vật trị giá dưới
mức quy định tại điểm b nêu trên, nhưng đã
bị xử phạt vi phạm hành chính về một trong
các hành vi quy định tại Điều này hoặc đã bị
kết án về tội này, chưa được xóa án tích mà
còn vi phạm”
- Đối với Điều 244 BLHS năm 2015 về
tội vi phạm quy định về bảo vệ động vật
nguy cấp, quý, hiếm, cần bổ sung vào điểm
b khoản 1 hành vi “tiêu thụ trái phép cá thể,
bộ phận cơ thể hoặc sản phẩm của động vật
thuộc Danh mục loài nguy cấp, quý, hiếm
được ưu tiên bảo vệ”
Bổ sung vào điểm đ khoản 1 Điều 244
BLHS năm 2015 hành vi “tiêu thụ trái
phép cá thể, bộ phận cơ thể không thể tách
rời sự sống của từ 03 cá thể đến 07 cá thể
lớp thú, từ 07 cá thể đến 10 cá thể lớp
chim, bò sát hoặc từ 10 cá thể đến 15 cá
thể động vật lớp khác thuộc Danh mục
thực vật rừng, động vật rừng nguy cấp,
quý, hiếm nhóm IB hoặc Phụ lục I Công ước CITES mà không thuộc loài tại Danh mục loài nguy cấp, quý, hiếm được ưu tiên bảo vệ” Đồng thời, bổ sung khoản 1 Điều 244 BLHS năm 2015 để xử lý hình
sự đối với hành vi “tiêu thụ trái phép bộ phận cơ thể hoặc sản phẩm của động vật thuộc Danh mục thực vật rừng, động vật rừng nguy cấp, quý, hiếm nhóm IB hoặc Phụ lục I Công ước CITES mà không thuộc loài tại Danh mục loài nguy cấp, quý, hiếm được ưu tiên bảo vệ có trị giá từ đến ”
Bên cạnh đó, điểm e khoản 1 Điều 244 BLHS năm 2015 cần bổ sung hành vi “tiêu thụ ưái phép cá thể, bộ phận cơ thể hoặc sản phẩm của động vật có số lượng hoặc trị giá dưới mức quy định nêu ưên nhưng đã bị xử phạt vi phạm hành chính về một trong các hành vi quy định tại Điều này hoặc đã bị kết
án về tội này, chưa được xóa án tích mà còn
vi phạm”
Năm là, nghiên cứu xây dựng một đạo luật riêng về bảo vệ ĐVHD là rất cần thiết Đạo luật này sẽ quy định đầy đủ, bao quát tất cả các vấn đề liên quan đến bảo vệ ĐVHD, ưong đó cụ thể hóa hành vi tiêu thụ ĐVHD, bộ phận cơ thể, sản phẩm của ĐVHD là hành vi trái pháp luật và có chế tài
xử lý tương ứng Qua nghiên cứu kinh nghiệm của Trung Quốc cho thấy, Luật bảo
vệ ĐVHD năm 2018 đã quy định tương đối chi tiết về bảo vệ và quản lý các loài ĐVHD
và môi trường sống của chúng, trách nhiệm pháp lý áp dụng trong trường hợp có vi phạm và các điều khoản bổ sung khác Đây cũng là cách mà nhiều quốc gia khác trên thế giới đã thực hiện trong việc bảo vệ động vật nói chung và ĐVHD nói riêng □
Tạp chí
KIẾM SÁT_y Sô 04/2022
64