m HIEU mSEm NGHIA CUA TU TAONG HC THONG VA CAC VAN Di VAN HOA TV DUV iZ NGON NGU CONG D 6 N G TrUcrngOHSPHaNo) '''' f Quan he giu^ ngfin ngCva van hfia Cic nhi khoa hpc lufin dinh sU quan tam rat idn eho[.]
Trang 1m HIEU mSEm
NGHIA CUA TU TAONG HC THONG
VA CAC VAN Di VAN HOA - TV DUV - iZ
NGON NGU CONG D 6 N G
TrUcrngOHSPHaNo) '
f Quan he giu^ ngfin ngCva van hfia
Cic nhi khoa hpc lufin dinh sU quan tam rat idn eho van d f vf moi quan hfi gifla xa hfii
va ngfin ngfl Mpt then' gian dal, vfii cie khoa hpc chuyen nganh, eac vin d f van hfia v i
ngfin ngflli doi tuong nghien cflu efla eac nganh khoa hpc khac nhau, dfic lip vdi nhau |
Vi, tflng nginh nghifn cflu da dat duoc nhifu thanh tUu dang kf
Xu hudng nghifin cflu lien nginh hifn nay phit trifn manh me nhim bu d i p nhflng thifu
hut do nghif n cflu chuyen nginh d f lai dang dat ra nhflng v i n d f mfii cin giii quyft d f I
cfi cii nhin toin difn hOn vf mpt ITnh vuc nao dfi i Ngfin ngfl trong mfii quan hf vdi vin hda dupe nhin nhin rit khic nhau Vai trfi cfla ngdn
ngfl dfii vdi v i n hfia cfing dfing v i v i n hfia din tpc cung dupc quan nifm r l t da dang I
Nhin chung cfi thf neu lai thinh ba hU(5mg quan nifm chfnh nhu sau: '
Thfl nhit, ngfin ngfl dupc coi l i phuong tifn phin inh v i n hfia Bai difin cfla quan diem I
cho ring ngfin ngfl l i phuong tifn phin i n h vin hfia l i mfit sfi nhi khoa hoc Nga nhU
X.A Antonovxkji, G.A Bnitjan, E.I Kukushkin E.X Markarjan Nhflng n h i khoa hpc niy
cung mfit sfi ngufii dfing quan difm cho ring quan hf gifla ngdn ngfl v i vin hfia l i quan
hfi m$t chif u; vl ngfin ngfl phin i n h hifn thyc, con vin hfia la mfit thinh tfi khfing tieh '
rfii khfii hifn thyc m i eon ngufii tie dfing dfn nen ngdn ngfldon giin l i sU phin i n h van
hda^Cfi thf thiy r i t ro inh hufing cfla van hfia dfn ngfin ngfl nhUng ngUOc lai, su inh '
hudng cua ngfin ngfl dfn van hfia vin cfin la vin de mfi, chua thit su duoc cl^ip nhin
mpt cich rfing rii
Vdl vai trd l i phuung tif n phin inh vin hda din t f c ngon ngd duoc nhin nhin nhu mdt
, , ' ^ " ° ' ! * ' ' ' " ' " * " '" " ^ 3 - ngd nghia cOa mlnh N Smelser - nhi xa hdi hoe
f n ^ I ? , s ; ^ ^ ^ I T ' * J ' " * ' " ' ' " " ^ " '^'•-"^ "'**"""^ * « •>!«" trong ngdn
?I ,!•' J ? " A * " " ' * " "90 nhu mpt hien tupng v i n hda - x i h f i ed khi ning
dn thue diy qui trinh hlnh thinh v i to chdc kinh nghifm eda eon ngudi, I n g giii
thS-ehunn d^^ ^s t f ^ H ^ '""^ ' ^ '"*• " 3 ^ " "^' * ' ' * * < > " nhC^g g ^ t r
Chung dupe mp, thinh viln chip nhin, sddung chdng v i hilu duoc ehgng.-t9,tr 531.Tuy
nSdeu W v r d o ' l i i " f 9 9iJ Tichung-chldupc chip nhin trong pham vi mdt igdn '
ngu eg h i Vi, do viy, tu gdc dp x i hdi - trift hoc ngin ngd cdn mot chdc nina ouan
rh'd™fi^:'tf'**'?'='''*'''"'°=<'^"**''^9eithrXh^^^
dnh dang cie thinh vien eua nhdm x i hdi, cua cfng ddng d i n t i e "Mft mft khi ninn I
e r n o oM , ^ I r " " " \ : f * "'"" "'•'" ' ' ' "''"^ - hdi M ^ U h i •ngdn g?
Chung loai t m nhung ngudi khdng ndi bing ngdn ngd dd-[9, tt 481 a " " " 9 " I
Tuy coi ngdn ngd l i phuong tifn phin i n h vin hda nhung nhilu n h i khoa hoc nhin
26
Trang 2Theo dd t i p t h l ngdn ngd, mpt mat, cd tinh thong
nhat mat khac la bifn t h i n cda van hda ttonq no6n
ngd.-(2,tt.8J ^ "
Thd hal, ngon ngd dupe col nhu l i mdl bd phin cua
van hoa Blln hlnh cho quan nifm ngdn ngff l i bd
phan eda vin hda l i N.I Tolstoji Trong bai Ngdn ngd
v i Vin hda, dng vilt: -Quan hf gida vin hoa va ngdn
ngd CO the xem xft nhu moi quan hf gida tong the
va bp phin cua tong t h l dd Ngdn ngd co the Sip
nhan hoic nhu mpt thinh to cda vin hda hoac ednq
hpc hdie ngdn ngddin glan: Nhin nhan ngdn ngd la
bP phin cua vin hda, N.I Tolstoji vin chu trong d i n
tinh dpc lap eda ngdn ngd doi vdi van hda 6ng vilt
quan hf vdi vin hda nhu mpt tong the, v i nd ep t h l
ra thudng xuyin) hoie trong t h l so sinh vdl van hda
nhu mdt the binh ding.-no, tr 16]
^ ^ u a n nifm ngdn ngd nhu mpt thinh to trong he
B ^ l n g vin boa dan d i n vlfc xic dmh van hda edng
t i n tpi nhu mpt hf thong tm h i f u Theo quan nifm
ddng: v i , mpt n i n vin hda muln giao tllp dUde vdi
nin vin hda khie thl d n cd sp giii ma m i l hf thong
vin hda V, vin hda, theo lujil Lotman, la tri nhd da
dUdc ma hda bing ngdn ngd thue f l : "Ngdn ngii - dd
l i m i epng vdi Ifch sd cda nd-
Col ngdn ngd v i vin hda l i hai hf thong tm hllu, mic
du cd t h l t i n tai khie nhau, nhung d c nhi khoa hoc
LSrJt"^ ^"^ "*" ""^ ™ "9*" "9" "n tai khi
nhllu (Him chung, vl dp, d e hlnh thii nhin thde t h l
hlin t h l gidi quan cda con ngudi: d vin hpa, d ngdn
ngu diu cd tinh ehuin mue v i tmh Hch sd ehd t h l
cua ngdn ngdcdng nhu cda vin hda - lupn hoic l i d
t h l hofc l i t i p t h l , l i d nhin hoic xa hpi
Thd ba, vai tid eda ngdn ngd dupc d l cao v i duoc
eoi l i quyet dinh doi vdi tu duy, nhan thde cua edng
Humbo dt d i cd ging giii quyft vin d f v l m i l quan
tuftng vin hda v i t chft v i vin hda Hnh thin duoe
hoi quyen ttong ngdn ngd; b i t kl n i n vin hda n i o
the hifn ttong ngdn ngdqua deh nhin t h l gidl: ngdn
ngu cd hlnh thii ben trong die tmng cho mdi din
g « xung quanh Phft tnin quan dilm cda Heider,
t i l KI" " " "*" '^ '''*• ""'' *«" <:'•' -"« din
tpe CWnh l i ngin ngd eda din tdc iy" Theo dd, ngdn
ngd chda tnjng minh toan bp t i i sin eua van hpa, v i ngupc lai, bft ki nen van hda cda dan tde n i o eung
g i n vdi die diem die thd eda mpt ngdn ngd eu the Ngdn ngd, theo D.C Ukhashop -nhu la mot dilm tmng t i m cda van hoa d i n tdc v i dupe hifn thue hda qua cac nhdn, ngudi khac nhau cda epng dong" [2, tr 28J Cdng quan dUm vdi Humboldt v l mdi quan hf chft chf gida ngon ngd vdi -tinh than d i n tpc-, nhieu nhi khoa hpc nhan manh d i n ngdn ngd nhu l i mdi tmdng sdng cda eon nguOi, ngdn ngd ton tai trong tam hon Bong suy nghi, ttong tti dc trong nhin thdc eua edng ddng
Van d l v l quan he gida ngdn ngd vdi tt/ duy v i vin hoa din t i e edng dupe d l cap den ttong eic nghif n cdu cda ttudng phii E Sapir, B Whorf, v i cic tmdng pha Tan Humboldt vdl -gii thuylt v l ttnh tUdng doi cua ngdn ngd- Co sd cua gii thuyft niy l i su khing
^ n h ring, con ngudi nhin t h l gidi theo nhdng cieh khoa hoc thufc ttudng phii niy thi t h l gidi thUe tai tdn tai nhuno dupc phin inh ttong ngdn ngd NhUng eua mmh, v i theo dd, d c ngdn ngd khic nhau d-bdc tranh ngon ngdvl t h l g,d|- B Whorf nhin dinh, ngon ngu khong phii l i phuong tifn phin i n h , khdng flnh eich -suy nghi cda chdng ta: Chdng ta cd t h l ngon ngd xic dinh cieh chdng ta thiy va deh ehung dmh dupe ring cd sd cua h f thdng bft kl ngdn ngd
nio khdng chl don giin l i phuong tifn d l t h l hifn i
tudng Ngupc lai, chmh ngd phip cua ngdn ngd hinh thanh nen fc/tudng, l i chudng tnnh v i ehl dao hoat ddng suy nghi eda d nhan, l i cdng eu phin tich cie
i n tupng v i d m xuc Chung ta phin chia t u nhif n theo d c hudng do bin ngd chl din Chdng ta xie h,Jan toin khdng phii vl ehung hiln nhifn nhu thf
ma ngupc lal, thlgidi" hifn ra tnrdc chung ta nhu mdt (long chiy-eie i n ttrpng dupc t l chdc bdi nhin thde cua Chung ta, v i dd chmh la bfti hf thing ngdn ngd
ILT^-H "i" ! ^ * "^^ " ^ " " ^ •=• '=•"^"9 ta phin chia
t h l gidl, t l chuc the gidi vio d c khii nilm, phin b l Chung vio d e nghia nhu dang ed m i khdng khie dl chu yeu lajn chdng ta B,am gla vio mdt thoi udc v l dong ngon ngd xac dinh va dupe ed dinh hda trong
h i ftong eie md hlnh ngdn ngd eda chung ta: [I I
S i ^ ^ ' ^ r " * ^ ' " ' * ° '^"9 ngdn ngd quyft dinh eich h/ d u , cOa d i n tdc ndi ngdn ngd dd, c i / l
Trang 3tNTHUcl nr
nhan thflc thf gidi hifn thuc phy thufic vao ngfin
ngfl cfla cac (Jiu thf nhan thflc Sapir eho ring sU fien
trf n mat tfl vflng NhUng den nim 1912, fing da sfl^
lai quan diem efla mlnh Ong viet 'NgUdi ta Ididng
khfing phii sdng mfit eich dpc lap trong xa hfii nhu
chung ta v3n thudng li giai m i chiu sy chi phdi cfla
ngfin ngfl - cfing cy giao ti^ efla con ngUfii Se rat
sai lim nfu eho ring co thf khfing sddung ngfin ngfl
m i vin thieh i^g dUgc vdi hifn diUc cupc sfing, coi
cich ngau nhifin khi ta can giii quyft hay khi cin phai
can nhie nhfltig vin d f trong giao tifp Tren thflc t f
cii gpi l i t h f gi(iFi khich quan dupe xiy dyng tren eO
sfi thfii quen ngfin ngfl cfla mot epng dong Khfing
cfi hai ngfin ngfl hoin toin gifing nhau dal difn eho
hai hifn thyc xa hfii hoan toan gifing nhau Con ngudi
sfing trong nhflng xa hfii khac nhau d nhifu noi trfn
thf gifii, su khic bift khfing dflng lai d nhflng ten gpi
cic quan difm cfla Sapir, Whorf da eho ring:' Chflng
ta dang gap phai mfit nguyen tie mdi mf vf thuyft
tUOng dfii: Nhifu ngU^ cflng quan sit thf gi(!ti khich
quan nhung kft qui quan sit khfing gifing nhau trfl
hifu dinh nhflng kft qui dfi* Nhflng quan difm niy
dupc J.8 Carroll (nhi ngon ngfl hpc ngufii Mi) lin diu
tifin gpl l i gii thuyft Sapir - Whorf [Bin theo [6], tr
nhifu cdng trtnh nghien eu\i vin hda vf ngfin ngfl
sau niy'
Mfii quan hf gifli vin hfia v i ngfin ngfl lifin quan chft
che v(Si sy thay dfii eich hifu vf ngdn ngfl^ Biu thf
kl XIX, Ngfin ngfl hpc tfl ehfl chfii bfi mpi inh huiffig
' 1 Cung cia phii n6i r ^ g hing lo^l cic nhi khoa
hpc (D Dodd G.V Kolshanskji B.A Serebrennikov,
R.M Wait R.M Fnimkina E Hollenshtdn) cyc lye
ph& phin "Gii thuyft vf dnh tuong doi cfla ngfin ngfl"
Ching h*n, B A Serebrennikov tiif hifn quan nifm
cfla mlnh vf gii thuyft dfi nhu sau:
1) Ngufin gfic ciia khii ni^m li sy v^t vi hifn tUpng
trong thf gidi; 2) Ngdn ngfl thich nghi chu yfu vfii d$c
difm sinh vit cfla con ngUfii vi, nhflng dac difm niy
xuil hifn sau raft qui trinh thich nghi liu dii cua ca thf
sfing vdi moi midng xung quanh; 3) Sy phin chia the
gidi ngoii ngfin ngfl khfing gior^ nhau giCa cic ngfin
ngfl xay ra fi giai dovi dia cua sy djnh danh Nfi dupc
tufing vi sy khic bift vf chit lifu ngfin ngfl dupc luu giO
tfl nhflng thf hf truflc
ngoai ngfin ngfl - "ngfin ngfl t y t h i n nfi v i phyc vy chfnh nfi" - di d f n nhin thflc ve sU cin thift phii tinh den cac difu kifn ngoai ngfin ngfl nhU difu kifn
t i f p xflc, tam It, cinh huong giao tifp thim chi d^t thflc ngon ngfl hpc"{/l.B Ulepfia) Neu nhflng nim 70 cfla thf ki XX l i dinh cao cua ngfl nghla, nhflng nim
80 - thfii ki hoang kim eua phuong phip giao tifp trong nghien eufu ngfin ngfl, cufii thf kl XX - sy bung
no eua ngon ngfl hpc tri nhan, thi nhurng nim diu thf Ngfin ngfl hpc
II Bijrc tranh ngfin ngtir ve the g i f i - die trung vin hoa tif duy cdng dfing ngdn ngff
Cung vdi sU phit triln cfla eac phuong phip tifp cin ngfl nghia hpe, cfi the chia eic l[ thuyft ngfl nghia thinh hai nhfim: Ngfl nghTa hpc khach quan (Frege, Searle, Wunderlich ) v i Ngfl nghia hpc tri nhin (Bierwisch, Langaeker, Lakoff ) Cae nhi ngfl nghia hoe khich quan cho ring nghTa l i hifn tflpng nim trong thf gidi ngoii eon ngudi, cfin cic nhi ngfl nghTa hoc tri nh^n l^i cho ring vifc giii nghia phit Ngfl nghia hpc khich quan "NghTa dupe xic djnh bdi cie thuit ngfl vf khi ning cfla ki hifu flng vdi thf gi(^ khieh quan mpt cich trUc tifp, khdng cfn dfn nghTa hpc tri nhin eho ring'nghTa l i thflcfi gii tri dfi vdi con ngUdi tu duy" [2, tr 173]
\fifc chuyfn hufing sang nghien cflU tri nhin trong Ngfl nghTa hpc lim hlnh thinh mpt qui trinh tri nhin coi nhu kft qui cfla nhflng ngUdi tham gla giao tifp nghia hpc tri nhin cho thiy tlnh khi quan trong thflc cfla cfing dfing vf t h f gidi thong qua ngdn ngfl Khai nifm "bflc tranh ngfin ngfl vf thf gifii" bit nhi Tin Humboldt, m i t khic tfl cic t u tudng efla cic nhi Ngfin ngfl hpe d i n tfic Mi m i phin nio la tfl gii nifim niy ngiy cing duoc nhifu nhi khoa hpe trong nhan phit trifn Vfii Ngfin ngfl hpe trong nude phii k^ dfn cie nhi khoa hpe nhu Ly Toin Thing, Trin Vin CO, Nguyfn Dflc Tfin, Lfi Quang Thif m Theo quan nifm phfi bifn cfla cic n h i Ngon ngfl hpc tri nhin trong v i thf gidi duoc hinh thinh trong nhin thflc hing ngiy cfla mpt efing dfing ngfin ngfl l i tfing thf hlnh inh vf
Trang 4thdc t l l p nhin v i cau tnle hda t h l gidi, l i su « nUm
h d a t h u t t l
Phin Idn cic n h i Ngon ngd hoc ttl nhin deu nhan
* n h ,ing bdc ttanh ngdn ngd v l the gidi g i n vdi
nhin thdc v l t h l gidi cda cdng ddng ngdn ngd duoe
hlnh ttanh trong lieh sd v i duoe ttuyin t d t h l he
nghia:-Bdc tranh ngdn n g d v l t h l gidl l i hlnh anh ve
ngh,a cda chdng - su phin d t Oil gidi bang ngdn
ngu, su sip dat cac su vat hiln tuong bing ngdn ngd
v i la thdng Sn v l t h l gidi an chda trong he thing
nghia eda t d : [2, fr 68] '
Mic dd cd nhdng diem chung nbung moi ngdn ngd
tu nhlin cd bdc tranh ngdn ngd v l t h l gidi eda rieng
mjnh DJn quan diem cua lu.D Aprexjan, Nguyln Bde
Ton khing ffinh: T d quan dilm eua Ngdn ngd hpc tri
nhin, phUdng thde •) nilm hda, hay edn ggi la cich
nhin t h l gkS, mdt phin ed tlnh pho q u i t mdt phin
thdtiing khic nhau cd t h l nhin tt,iy t h l gidi bol khic
Vdl quan ni|m v l bdc ttanh ngdn ngdvl t h l gidl nhu
cich nbln riing die thu cho cdng ddng ngdn ngd
Chung ta hoin toin cd t h l t l l p cin eic vin d l ngdn
ngd ttong m i l quan he vdi die ttung vin hda - tuduy
Cdng ddng IMdt ttdng nhdng binh dien quan trong
ngdn ngd l i binh diln tU vung Cu t h l , xem xit eich
nhin eda edng ding t d cie gdc do:
11) Suehia cit t h l gidl eua cdng ddng t h l hl|n qua vdn
tdcua ngdn ngd
(II) Quan n l ^ eda cdng dong ve su v i t bien blgng
(III) Quan niem eua edng ddng v l su v j t hlln tt/dng
thdng qua y nghia eua td
(iv) Quan niln, eda c«ng ding thdng qua hi|n nrdng
chuyin nghia tu vung
(vl Quan nilm cua cdng ddng tt,dng qua cie ngd c l
dinh (thinh ngd)
(vl) Quan nilm cua cdng d i n g thdng qua hien tt/dng
bilu trung hda eda td ngd
l.SU chia d t « M g i a aia c i n g d i n g t h l h i l n qua
vdn tvr cua ngdn miQ
• nghla cua td, ttong dd ed y nghia bleu v i t b i t
nguin t u cic su v i t hi|n tt/dng ttong tt,l gidl m i
kbdng phii la chinh eic s u v i t hien ttmng Dd l i nhan
t d vung hoc ngd nghla hpc chap nhin Mot bing chiing quan frong eho nhin ffinh niy l i neu ^ nghia bleu vat cua t d frung vdi eac su vat hiln tuong eda
t h l gi(irt thi so luong t d ngd ttong cie ngdn ngd khic nhau phil nhu nhau Nhung tren thuc t l , khdng phii riing, khdng bing nhau gida cic ngdn ngd Sd luong tir ngd cda ngdn ngSphan i n h suehia cSt the gidi eda gida eae ngdn ngd dan den hai k i t q u i quan trpng Thd n h i t cd t h l thay nhdng su v i t hifn tuong ehl
CO d edng dong niy m i khdng cd d edng d i n g k h i c
ehing han nhunem ttin gpi mdt mdn in) chicd trong
tUng Wet Thd hai, dilu nay quan trong hon, l i ehl ra duoe each nhin, each eim nhin t h l gidi eda moi edng
d i n g ngdn ngff, die biet la ttnh khii quit v i eu t h l ttong nhin tt,de d i n tpc v l t h l gidi Ching han, silk (loai vii to tim) ttong tting Anh ed t h l dng vdi' nhilu
vde, nhilu, the, ddan, linh, ddi, nii, sdl, thao vin, dla
[7, tt 404) cho ttily mdc khil quit cao eda tdsilk trong nhin ttidc cua ngudi Anh v|-eie loai vii td t i m : cdn hon n h i l u Tuong tu, t d xanh eda tilng Vlit dng vdi blue, green ttong tilng Anh v i 3 t d trong tilng Nga c»H««, aenlHHNli, ronyloii Cdng nhu viy, tilng Viet
cd nhllu td nhu t i m , g i i t nJa (ngudi Vlit phin biit rit ro cie ddi tt/ong dupc "lim sach" d l sd dung t i m , tieng Anh Hdie ngudi Nga phin bi|t rd t i m ttong
be bdi (sdng, h6_) - Kynaricn vdi t i m trong buing
t i m (npnuMMan flyu,) nhung ngudi Viet chl ed mdt t d
t i m chi Chung cho l i m saeh thin the' (khdng cd n i t nhu vay s i ed dupe nhdng hieu bllt v l su chia eit
phUdng phip quan trpng trong nghien edu mde 66
•ch,a c S f t t , ! gidi l i 11 thuylt xic l i p d trdng PhUdng phap niy dua trin su d l l chilu - so sinh eie ngdn ngud nhilu binh dien khic nhau, trong dd cd sd sinh vdn tuvung gloa cie ngdn ngdtheo md hlnh ma trin
de xic l i p eic d tring d mdi ngdn ngd (d trdng l i I khong cd UJ ngd tt/dng dng ve nghia vdl t u ngdtrong ngon ngu duoc doi chilu - so sanh) Nguyln Dde Tin
va ^ e hpc Bd d i sddung phUdng phip niy d l t i l n hinh d l l chieu cic ttr ngd ehi bd phin ed t h l ngudi
tin gp, ddng vit v i ten gpi thue v i t Kit qui cda cic
nghien cdu niy nhu sau:
- S I lupng bd phin cd t h l ngudi dupe "chia c i f dmh danh trong Uing Wet l i 289 v i ttong tilng Nga l i 227
Oe dinh danh nhOng bd phin ed t h l ngudi, tilng Wit
Trang 5theo [8], tr 227)
- Vf ten gpi dfing vit, theo thfing ke cfla Nguyen Thuy
Khanh, tifng Viet efi 623 ten gpi, eon tifng Nga efi 394
t f n gpi (Dan tiieo [8], tr 229)
- Vf ten gpi thyc vat, theo thong ke cita Cao Thj TTiu,
tieng Viet eo 657 ten gpi (Dan theo [8], tr 230)
Nhflng so lieu dfing dai vf sfi Iflpng tfl ngflficic ngfin
ngfl cho phfp cfi dupe nhflng nhan xet ehinh xic v i
thfl vi ve die difm nhan thflc thf gidi, mflc dp 'chia
c i t ' t h f gidi cua moi cfing dfing ngfin ngfl Tuy nhifin,
nfu ehi dflng fi sfi lifiu dfing dai, thi ket qui eo t h f
chua that chinh xie vf die diem nhan thflc the gidi
ngfl vf thf gidi' l i mfit khii niem hlnh thanh trong
tieh sfl cfing dong Be chfnh xic hfia nhflng nhan
djnh vf sy 'chia eit" thf gi(M ein kft hpp vdi nghian
cflu ngufin gde eic tfl ngfl efla cpng dong Phin tfch
eic tfl ngfl thuin Vift, so sinh vdi cic t f n gpi efla
tifng Nga, Nguyen Dflc Tfin nhin dinh: 'Nhflng efl
lifu da din chl ra ring so lupng t^n gpi thuan Vift cfla
bfi phin eo thf ngudi rt hon so vfii cie ten gpi thuin
dflng tfl ngfl trong von tfl 'cfla minh" hon Difu niy
cho phip gii djnh cfi le xa xua sy pham trfl hoa hifn
thuc khich quan fi pham vi bfi phan eo thf ngUdi Nga
ngfl vf thf gi(M" d ngUcri Vret khi dfi cfi nhifu 6 trong,
hay'vft tring" hem so vdi ngudi Nga Song ngudr Viet
da nhanh chfing lip diy nhflng khoing trong i y bing
cich vay mupn chfl yfu tfl tifng Hin " [8, tr 228] v i
cfla ngufii Vift v i ngudi Nga theo tham id niy (ngufin
gfic t f n gpi) cfi thf thiy ring "bflc tranh ngfin ngfl v f
bflc tranh tuong flng trong tifng Vift b * vl ten gpi
thuan Vift cfla dfing vat chiem t(M 93%, eua thuc vit
tdi 76,9% (505/657), trong khi dfi ten gpi dfing v i t
thuin Nga chl chifm 78% (155/198)" [8, tr 232,233]
Thfing kf, dfii chif u, so sinh sfi luong tfl khfing ehl i p
dyng dfii vdi vifc nghifin cflu cic ngfin ngfl cfla qufic
gia, din tfic m i cdn cfi thf sfl dung d f tim ra nhflng
dfing dan tfic chung Khio sit cac tfl ngfl chi'ci'trong
thfp dupe hon 200 tfl - g i p hai lln sd luong tfl chi'ci"
trong Tfl difn tifng Viet Phin tfch sU khac bift vf sfi
lupng dd Hoing Trpng Canh d i nhan xet 'Sy phong
ngfl Nghf TTnh khdng chi phin i n h sU phong phfl ve
mpt each cu the theo nhijmg die trUng lya chpn mang tinh bifit ioai ro ring cfla each cam nhin, tri giac cfla
d t f n gpi mue eo y nghTa 'chung chung' m i trong y niem, hp phin muc ra thinh nhieu loai, nfn mdi cfi
nhifu t f n gpi khac nhau: myc la, myc cam mut ong,
mUc nang, myc tupc "
De ding nhin thiy, dfii chieu dfing dai v i ljch dat theo phuong thflc ma tran v f tlnh [± tflPng flng] tfl
cflu efi trifn vpng \dn trong xie djnh mflc dfi "chia c i f
t h f gifii thinh tfin gpi efla cfing dong ngfin ngfl vi qua do xae djnh cich nhin hay 'bflc tranh ngfin ngfl
vf the gidi" cfla moi dan tfic Va, viec dfii chif u niy cfin cfithf flng dung trong ndi bp mfit ngfin ngfl dfii
vdi cac phuong ngfl va tho ngfl cfla ngfin ngfl dfi df
nhan thiy "bflc tranh ngon ngfl ve t h f gidi" cfla tflng dja phuong trong mpt quoc gia, mflt dan tpc
"Chia cit" thf gidi thinh cic " m i u ' nghTa cfla ttr lim mfit mat, cfi inh hufing Ifin dfn su hinh thinh s6 luemg tfl cfla ngfin ngfl, mat khic sy phong phfl cria
t f trong nghia tfl vyng cfla cic tfl So sinh cic til chl
m i u "xanh" (li cay) giCta tifng Vift vfii cic ngfin ngfl khac nhutifng Nga - 3eneHHbrr;i v i tifng Anh - green, xanh um, xanh rl v i sykhu bift nghTa gifla cic tfl niy tinh t f hon so vdi nhifu ngfin ngfl khic Bifu niy lim tuong flng se khfi khan hon
Nhflng khac bift vf "bflc tranh ngfin ngflvf thf gidi"
la nhflng kft qui nghifin cflu khfing chl nhim vio cfing dfing, su khic br&t gifla cic cfing dfing vf nhin giing day ngfin ngfl ei cho ngudi bin ngfl v i ngudi nude ngoii
2 Quan nifm cua cdng dong ve sUvSt hifin tUAig thong qua cic phuong thuic djnh danh ciia ngon
ngiir
2.1 Khdi qudt ve phucmg thdc dinh danh vd tuduy vdn hda cua ngudi Vlit
Nfii mfit eich khii quit, dinh danh l i qui trrnh dit ten
tfic, mfii cfing dong, theo cac die difm ngoii ngfin
ngfin ngfl epng dfing va cic die difm nfil bfi ngfin
Trang 6r i & ^ t t o n 9 d d c d t l n n 9 u d i , c a c p S S S * 2 S ^ S ^ - ' ^ ^ ' ^ ^ ' • " " " ' ^ " ^ " " " " ' * " ' ^ ^
cua m i i ngdn ngo c 4 e i ; ^ ^ ^ ^ ^ ^ ? ! ^ ^ « « » " h ' ! ? ' I ' ^ ' ^ ' ' ^ " * ' ^ * ' ' * ^ * ' = ' ' ' ' ' " 3
nhin v i eae kifc y nqhS van hS^tb^hfT^ " " ^ °" '"="9 Viet xet t d gdc dp c i u tap,
O ^ u a - O i J S ^ ^ ^ ^ ^ ^ ; ^ " ^ - ^ , « * < ( » vdi t u ghep v i t d liy) vdl cae xu hudng
k h i d d t e n n g u d i S l ^ ^ t ^ u ^ t ^ n h S ^ * * ' * ; > ^ « ' - ' > S - ' > i e t l i p h U d n g t t , d e 9 h e p
m i ji nghia bilu tt«i tt^ d , ^ ftX^^^Su ™ * " > ~ ' » > * ' ^ « ' * 9 h l p chmh phu
U^qua cic danh ttr ehung di kem nhU: anh, did, bat; 1 * " ° ^ t h * ghep dupe hieu l i phuong thdc tao td
dng_eo,chiba_Odivdie3cdanhttrchung,tinhhlnh " * " ^ " " " ' S ' l e p eic hlnh vi vdl nhau nhu-xe dap
cung diln ra nhu viy ( M n g ban, Ming Wet khdng ed ' ^ '"''- '^ < * - Chdng ta thudng chia phuong tt,dc
flou - flo«HK, cron - cronHx flo^b - aonxa, KH«ra - S * ^ chlnh phu, ttong d o ttreo quan nilm eua ehung
KHH)xKa-KH««eH,a_ <*9»>**'nhphulitiluphuangthdeduoesddung Sau diy Chung tdi se ndi ki hon ve cie phuono thde ^ " ^ i ^ " " ^ ? " ' l * ' " ' ' " ' " ^ = ^ ' S t hien
dinh danh eda tilng Wit trong quan h l ^ * ^ S S ^ l Z h l " " • " ^ " " i i " ^ " ' " " '" "> ' " « " ^
bilu bien eic die d i l m v i n hda - tuduy c d n T d S ^ c ^ ^ ^ ' ^ ^ * " " ' " * " "^^ ' ' ° * "
I , ^ * > ' ' ' ^ " " h s i n s m h c A : K r g h l p X l t q u i t r i n h d l n h
• I vung eua mot ngon ngff duoe coi l i binh dien ed su * " ' ' • " mat logic xe se xuit hiln ttudc eic tdxe dap
o,endoivaphittt,lnnhanhnbitsdvdicicblnhdien "= ™ 1 ' - » ^ » * P xuit hien ttude xe dap diln Nhu
ngu i m , r ^ u phip Sd di ed su bien ddi v i phat ttiln '«)'• ^ t h I d i d i n kit luin, suxuit hiln td ghip ttonq
nhanh nhit la vl tU vung l i binh diln gin ehit vdl su " ^ " « ' ' " M t l i Kr ghip chmh phu) tuong dnq vdi
bien dd, v i phit ttUn cua x i hdl D l ding nhin thiy, 1"? " ^ " h i n thdc eda ngudi W « theo hudng eu
S L " ! ! ! • ^y • » """S " ^ * » v| Kr vung cda tteng « » hda mdt Ioa, hlnh su vat Su cu the hda ten qoi
Vdl su phat ttiln cua k,nh te »,j ttudng v i van d l cd '* " ^ "hau OHu niy d i duoc mmh chdng d mue
phin hda doanh nghift,, chdng ta sddung cic don vi ' " ' * ' " ' " 9 1 " * trinh so sanh cic ddn vi td vunq eda
tu vung nhu c l phan, c l pbieu e l ddng, thi ttudng " ^ " 9 l " ngdkhic nhau (S day, chdng tdl chi b i n d i n
Chung khoin_ Khdng chl tao ra cic tt, mdl d l dinh "'"^ " ^ * h danh bing ngdn ngd cie su v i t hien
oanh nhung su v i t hilnttamg mdi xuit hiln, cdng h*mg_ ttong cic ngdn ngff khic nhau
^•Tt^-^'^rfr^t^.^-Z'^^ tln'll^^^^
vdi su xuat hUn cua kmh t l ttri tnrdng, tieng Wit ™ " « » « ' » " 9
ehuyin ngh.a eho t d sin (ttong sin giao dkh), vdi X ^ " " * " ' " " * " ' ' ' ^ " ' ' - '^"y^ Ode Tin eho
ring-each mue biyln sinh dai hpc ttdng giai ddan niy, t d ^ ' " ' * " " 9 " <^ h i l t mdi khieh tt,l ngoii t h l
sincdnednghiatditt,i|u-(ttong dilm sin); hoic vdi « ' * ' ' i ' ^ I " " " °> " ^ t he ttidng nhdng thudc tmh
SU bung n l eua cdng nghi tt,dng ttn v i su pho bien v" ™ ' IHn h i khic nhau <3,dng tao thinh tronq v
cua miy V, nnh, di|n thoai ttong ddi song, xuat hUn * " ' "^ ••*" '^ ">»< hilu ttrpng khi phdc tap nghia
^ , r * i ^"^^^^ Vile chuyin nghia cho cA: by N " " '^'.'*' Mep xuc vd, cac su v i t hl#n tupng m<^i
r H la^"^.^" • " * " "^ "^ " ^ " > " 9 ' " "uy 5 f " J " ^ * * khieh quan, khi eon ngudi ed nhu ciu
c I n g d I n g v a l i m d t d S u h l l u t t / d u y v i n h d a k h d n g f « * ' * ° < i « l " 9 P u l trinh anh danh xuit hlln 0 1
me khong tfnh d i n ttong mdi quan he gida nghia * * » " " " "hu cau dinh danh dd, ta ed t h l d i t eho su
ngdn nguva J e tnmg bl duy vin hda cdng ding ' S ' '^ <^ 9Pi mdi (hinh tt,de i m thanh xuit hiln
^ I h ^ h ^ j S * " > ' * " "^ ' " " * ' • - "'""• • « "9hia ' * " ' ^ J ^ " ^ " * » > " g d din t i c l Nhung, theo
h * , cho md quan h i m i Chung tdi Vila d l eip • " " ' g ngdn ngd tflng w i t (va e i cie ngdn ngd khic)
< ^ tim din nhdng Vin d l „ i y - „ g ^ s u : ; t r ; : : ^ T e h ? y I : " r e i \ ' : ^ ^ ^ ^ ^ ^ ^ ^
Trang 7^r
riMHiEunHMQ
(mi chfl yfu l i ghfp chfnh frfiy), liy v i chuyen nghia Do viy, vifc nghifn eu\j die diem nhin thflc (bflc tranh
ngfin ngfl vf thf gidi) cfla epng dong qua til vimg, can die biet ehfl y den eac tfl ghfp chinh phy
Cau tao thufing gap eua tflghfip ehinh phy trong tifng Vief nhfl sau:
^ ^ • I ^ H " ( H i n h n l H H ^ M I I I I I I I I I f e H I R S L - f H I g n H l ^ i i K ^ ^ I Chi loai (die iSf m dong nhat vfiS cic sy vat, hifn
tupng khie)
Vidu:
Ao
Ao
Ao
v.v
Bac di^m, tinh chat eo gia trf khu biet (die difm dfii
l i p vdi eac sy vit, hifn tUpng dfing loai)
bfing mua len
Nhu viy, q u i trinh dinh danh, theo cau tao cfla tflghep ehinh phy tifng Viet, xiy ra theo hai bfldc: (i) Quy loai sy vit, hifn tupng mfii
{ii)Tim die diem, tfnh chit ciia sy v i t hifn tupng m(S cfi chflc ning khu biet vdl nhurng sy vit, hifn tupng khic
cflng loai
Ci hai budc niy dfu cfi gii trr nhat djnh trong vlfc phin inh nhin thflc cfla efing ddng vf sfl vit, hifn tupng trong thf gi(!ri
Ci VOi l i mdt minh chflng quan trpng cho tu duy cfing dfing ngUfii Vift trong q u i trinh quy lo^l (tifng Anh: whale, tifng Nga: KHT), mfc du l i dfing vit cfi vfl nhung efi t h i n hlnh gifing "ci" (cfi viy ngue, viy dufii) Cic trufing hpp nhu cfl lac, eu su hao, cfl chufii l i nhflng trudng hop tuong ty khi bin ehit sinJi hpc cfla eic "cij" niy thufic eie bfi phin khie, khfing phii 'efl' nhUng dupe cfing dfing ngUfii Viet quy lo^i vio "cfl", trong khi df
d cic ngdn ngfl khic tfnh hinh rit cfi thf khfing nhU v i y
Bfi Hflu Chiu v i f t "Cfi nhflng lo^i m i sykhii quit dua vio nhflng tifu chi rft hlnh thflc, khdng bin chit nhu loai "cfl'bao gfim c i cfl rf (eu khoai lang, cfl sin), c i than ngim (efl dong, cfl rifng), ei q u i (cfl lac), thin noi (crj
su hio) v i c i gfic, l i (cfl hinh, cfl tfii)' [1, tr 110]
2 f.2 Hinh v!ph{i vd d^c diim nhdn thdc trong tuduy- vdn hda cua ngudi Viit
a Hlnh vj phy v i cic die difm c i thf hfia sy vit
Bfii vdi yfu tfi thfl hai vfii chflc ning khu b i f t moi din tfic se lua chpn nhflng die difm rifng efla sy v?t di djnh danh Bic difm khu bift cfla sy v i t hifin tUpng dupc lya chpn d mfii cfing dfing ngfin ngfl cfi nft rifng, khflng
dfii vfii thf gidi Cflng cin nhin nhin mfit cieh khieh quan ring, die difm khu bi^t cfla su vit ed thf duyc thay
v i t qui trinh dinh danh efi the thay dfii Vi dy, "qui dua miu ving" trong tifng Viet vfin cfi t f n gpi dua M?, rfii dua Thii (djnh danh dya vio die difm ngufin gfic) v i hifn nay l i dua ving (dinh danh theo die difm miu sic) cua cfing dong vf the gidi, Nguyfn Bflc Tfin va cie efing sy da tifn hinh xem xft cic nguyfn tic djnh danh bf phin CO thfi ngudr, drnh danh dong v i t dinh danh thyc v i t trong tifng Vrft ed so sinh vdi tifng Nga v i mpt sfi ngfin ngfl khic a y y Sau diy chflng tfii se gidi thieu cic ket qui nghifin cflu cua nhdm cie nhi khoa hoc niy bing cic bing sau (Din theo (8], tr 264,265,271,272): - 7 a a
1 6 day Ai nfii den ^ c tfl ^ip chinh phy tifng Vi$t vdi t r | w hlnh vj chlnh dflng trUfic hinh vj phy dflng sac
Do, vfi cic tu ghep chinh phy Han V,f t co thf g|p tr^t ty: hinh vj phy dflng tnldc hlnh vj chinh dflng sau vi dy yeu dicm, qufic ki qufic ca r o t »
Trang 8cic die dilm niy v l mdc ,jd uu tfi7rfa, S u f i L ^ J 2 ^ ^ ^ " ^ " 5 " ° " "•'"''• ^ l " ^ hilt gida ddng-Neu n h u t ^ S S ^ ^ ^ h ^ ^ : ; ? , , ' ^ ^ ^ ' ^ " * ' ^ ' ^ " " ^
i d dinh danh- (8, tt 268) ^ ^ • ^ ^ ' ^ " ^ * ' ' ' ' « » ^ * d n * c dien, nay eua con vat l i m co
r^"m%i^r"bLr.«;s^.t^x^„s^^^
Bing2.acdSctnmgdUtfcchon&mcgs*«nhdanhliKfcwtt»tH^
^LoaiHdo J
Hlnh thflc cua do dung
M i u sic
Vai trfi trong ddi song
Ngufin gfic xuat xfl
Hinh thuic cfla tfiyc vit khie
Hlnh thflc cfla dfing vat
Mfii tnidng sfiog (hay noi sinh tnifing)
Ofic difm ciu tao
Trang 9n.HiEuOQMS
STT
10
11
12
13
14
15
16
17
18
- ^ ^ ^ ^ i - J ^ ^ r ~ UoaiHdo
Hinh thflc bfi phan CO ttte dong vat
Kmh difle bfi phin eo the ngUfii
Vt
Bic tfnh efla bp phin thyc vat duoc sU dung
Bac difm thfii gian sinh trufing hoic thu hoach
Vai trfi tJong y hpc
Mfli
So lupng bfi phin eua cay
Cic die tinh t i n man khac
^ ^ ^ J i i ^ L i f i a ^
9/253 9/253 8/253 6/253 6/253 5/253 5/253 2/253 37/253
3,6 3,6 3J 2,4 2,4
10
2,0 0,8 14,6
So sinh vfii cic bfi If do dinh danh thyc vat trong cic
ngfin ngfl Nga, Anh, Ca-die-xtan, Nguyfn Bflc Tfin
nhin x4t:"Bfi Ir do cfla tifng Viet giao ehio vfii bp It do
cfla ba ngfin ngfl Nga, Anh, Ca-dic-xtan ehfl khfing
nhau vfil ba ngfin ngfl, tifng Vift edn cfi nhflng kifu
do cua tifng Vift phong phu hon Trong tifng Vift cfi
d i t tfn eho thyc vit Bfi l i eic kif u It do sau:
- Ngufin gfic xuit xfl cua ten gpi thyc vat
-Bicdrfmeiutao
- Bie difm thm gian sinh trudng hoie thu ho^ch
- Bfc tfnh bfi phin thyc vit dupe sfl dung.' [8, tr 281]
Cic die tfnh duoc ehpn lim eo sfi cho sy c i thf hfia
sy vit trong qui trinh djnh danh cfi sy kfiac brft gifla
gii nfu tr^n) khfing chl gifla ngfin ngfl niy vdi ngfin
dfing vit v i thyc vit trong cung mfit ngfin ngfl Ching
h?n, df nhin thiy cd nhflng die difm efi fi nhfim djnh
die difm tifng kfiu; die difm thflc i n die trung; die
difm dupe (hay chua dupe) thuin hfia; die difm vf
i i nhflng die difm dupc chpn trong djnh danh dfing
vit m i khfing cfi trong q u i trtnh dinh danh thyc v i t
ho?ch; die drf m sfi luong bfi phin eua ciy dupe
ehpn tnang dinh danh thUc vit m i khfing cfi trorig
djnh danh dfing v i t Bifu dfi cho thiy vifc lya ehpn
chi cfi sy khic brft trong nhin thflc fi cie cfing dfing
die diem fi eic pham trfl sy v i t khie nhau 6 eung
mfit cfing dfing Vi du, qua khio sat t u lifu cfla chflng trudng hop sfldyng die difm chflc nang d^ c i thf hda
su v i t miy inh, miy bao, miy bom, miy cay, miy c i t miy ehfm, miy chifu, miy doa, miy difu hfia, miy ghi i m , miy h i t miy kfio, miy khiu, miy khoan, miy miy tifn, miy tinh, miy tro thfnh, miy fli, miy xuc,
v i cfi trufing hpp, d?e difm hoat dfing dU(?c lya chpn
d f c i thf hfia, nhu: miy hoi nufic Ho^c nhU dfii vfii eic lo^i "binh" bfin c?nh cie d i u hifu hlnh thflc: bSnh bing, binh tai vor, cfin cd eic d i u hifu khie khfing sfl dyng trong vifc dinh danh thyc v i t hoic dfing v$t nhu, die difm nguyfn lifu chfnh hofc nguyfin lifu binh da nem, binh d i u xanh, binh gai, binh khoai, binh quf, binh sua, binh tf, binh tfim v i die difm
cieh thflc chf bifn, nhU: binh nadng, binh rin, binh tring Ngay ch trong nhfim thyc v i t nhit l i cic to?i
thfii gian nfi hoa mufii gid; thfii gian tfia hUong hoa d^ huong rlt ft sfldyng ehp thuc v i t nfii chung Nhu viy, efi thf thiy die difm c i thf hfia trong mfii khfing cfi mfit danh sich chung cic die difim cho tft
ei cie ph^rm trfl s u v f t v i vai trfi cflng nhu t i n sfi cfla nhau cflng khic nhau
b An dy trong q u i trinh djnh danh suvit theo phuong thflc tao tfl mdi
Nhu tr&n da nfii, d l dmh danh cic sy v f t hifn tupng eiu tao tfl m i kft qui l i eic tfl m(*ri, cic cfing dfing
Trang 10phuong tfidc chuyen nghia (an du v i hoan du) eho
ngh,a hoic nhdng nghia mdi - dlnb danh eho su v i t
An du khdng chl xiy ra va nhdng t d d i ed de tang
them nghia cho t d m i cdn xay ra ttong qua hinh tao
tu mdi d c i phuong dien eic hlnh vi phu lan t d m'ffl
(xet trong pham vi t d ghip chinh phu)
•Tdfrfiuong diln hlnh vi phu
Wle dinh danh tfieo phuong tfidc ghip chinh phu
khong chi phin i n h die dilm nhin tf,dc cda ngudi
MJt qua hai phuong diln - quy loai va chon die diem
c i t h l hda su v i t nhu da d l cap d i n d t,dn, ma edn
phin fnh ei each tuduy eda ngud, Met thdng qua q u i
tnnh an du hda nghia eua cie hlnh vi phu
Theo cic sd lieu thing kd cda cae nhi nghiin edu dl
tnrdc dae diem hinh thde eda su vit l i mdt ttong sd
nhimg die dilm ea t h l hda dUde sd dung nhilu n h i t
Viet eo t h l dung thing cic dau hllu hlnh thdc hay
tting, dua ving, d i u dd, diu xanh, dJu den_ nhung
true tiep cic dau hieu nhu viy m i thudng lua chdn
cic t i n go, eda eic su v i t khic ed hlnh thdc hay m i u
ei b i t eii c u t cii hda, d i u d i i i o diu ring, chudi d i
quat chudi soi, di ngh«, thdng dudi ngua, binh tai vol,
Mnh bing, hoa ddng tiln, hoa mdm chd, hoa mdng
ring, hoa mio g i , hoa Ioa k l n _ a e y l u to phu ttong
d l chl hlnh ding cua eic loai beo, dua, ei, eii, diu
chull, l i , thdng, binh, hoa Trong s i eie hlnh vi phu'
VI hda) ttong thuc t l ngdn ngd nhu: d i l i o d l quat
duo, ngua, tai vol, d i n g tfln, mdm ehd, mdng ring
maogi, Ioa kin Cdthldlding nhin tt,iy,ttongqui
tnnh dinh danh hda cic suvit d i xiy ra hiln tUdng an
du hda cum tdde tao ra cic hmh vi phu ttong t d g h l p
chinh phu 3
i-' TU phudng dien Kl
W ^ djnh danh theo l l i I n du nhu viy khdng chi xiy
,", n f t " ^ •? 1^'""" " i " " " "'^ ^ ° " '^y ra dpham vi
tu Die biet l i I n du cic cSu tao ddn vi cd cum tdiqlel
thinh tu mdl a diy, chdng tdl muln d l c i p den eic
ehuot (bd phin eda miy tlnh), chin vit (bd phin cda
t i u thuy), I ga (hd tren dudng), Cie don vl nhu: dau
,l°,h, k "T ' ^ ' " " " • " ' ' " ' " ' * ^ 9 ^ •"»< fhSnh
danh tU don vf va danh t d su vat (eon ehudt) Nhung, tao cda "xe may-, 'may vi tfnh- hole t i u thdy", chdng
^ dUdc an du hda Trong nhilu t i l lieu nghiin edu
v l eau tao t u tflng M i t eic bi/dng hop niy duoe col
a a c tfj ghip nhdng kllu y nghia khdng Uiin theo kieu y nghia eua eic ttt ghep chmh phu (AB ed nghia
l i mdt Ioal A vdl cie die dUm khu biet vdi eic loai cua
A) Chung tdi cho ring, xet ve kllu y nghia, Ioal cac t d
nhu vay khdng tfil quy vao loai tfy ghip chinh phu nh,n, bo cie enh uong, chlo bio, i c l i , mie cot md ho,, b l hdng m i ea_ (xem [11 tf.40,41) hoie e i p h i
mo td, d td_ vl chdng duoc linh hdi mdt eich riing biet nhucic tttddn binh Uiudng-khdngthdngqua^
nghia cua eac y l u to cd mat ttong eau tao
Nhu viy, viec I n du hda y nghia eda cic hlnh vi phu
va ei eic td l i mdt ttong nhdng n i t dae sic eda eii,
J o t u t t i n g Met Chdng cd lien quan m i t thilt d i n
^ c diem tu duy - vin hda t,ong nhin thdc eac su
, ^ t h,en tuong ttong ddi sdng tten nen von td vung nhung die ttung v l lua chdn eie die dilm ei t h l hda ning eua ngudi M§t qua so sinh vd, eic ngdn ngd
k h i t de ding nhin thay xu hudng phin Hch su vit theo I I , so sinh cda ngudi V i l t Xu hudng i n du hda
tu - m i cdn xiy ra d cic pham vi nhd hon l i hlnh vi (hien tuong an du t i n tal trong q u i trinh hlnh v| hda
t u va hlnh v, hda cum td) va c i d pham vi Idn hon l i tuhdacymtd
NIu chip nhin nhu viy (die bllt l i ddi vdi su i n du hoa d pham vi td) thl ben eanh cie phUdng thde eiu tad td ttuyin thdng nhu td hda hlnh vi, gh^p hlnh vi
t h l nd,, l i ed sdc sin sinh khdng nhd, dd l i phUdng thue i n du hda cum td d l tao thinh td Biy l i dilm khi md,, rat ed the chua dUdc nhilu ngudi chap nhan nhung tren thue t l djnh danh, phUdng thdc mor trong thue tfln cua Ueng Met Vi, vdi quan dilm nhu vay, thi i n du khdng chi l i phudng thdc ehuyin nghia tt,uan hjy eua eie vd i m thanh sSn ed m i edn cau tao ttt y ' tut
3 Mot sd v i n 4 1 , 1 bleu tuang ngdn ngOnghlthuit Nghien edu nghia ngdn ngtt trong hS thdng v i tronq tuong - mdt ttong nhdng kieu y nghia quan trgng cua ngon ngu ="