Văn bản CON CHÀO MÀO Các em thân mến, trong chủ điểm YTCS chúng ta đã được đọc và tìm hiểu 2 văn bản “Cô bé bán diêm”, “Gió lạnh đầu mùa” YTCS không chỉ là tình cảm đẹp đẽ, quý giá giữa con người với.
Trang 1Văn bản: CON CHÀO MÀO
Các em thân mến, trong chủ điểm YT&CS chúng ta đã được đọc và tìm hiểu 2 văn bản:
“Cô bé bán diêm”, “Gió lạnh đầu mùa” YTCS không chỉ là tình cảm đẹp đẽ, quý giá giữa con người với con người, mà còn là tình ý thức trân trọng và bảo vệ thiên nhiên Cta có 1
VB kết nối mở rộng chủ đề Bài học mang tựa đề “Con chào mào” của nhà thơ Mai văn Phấn
A KHỞI ĐỘNG:
HS xem video Cho biết điểm chung giữa các hình ảnh trong video là gì?
HS trả lời GV Dẫn: Hình ảnh xúc động cho thấy sự gắn bó của con người với các loài vật nuôi Thế giới loài vật, đồ vật, con vật chắc hẳn cũng có những tâm tư, tình cảm riêng như con người Điều quan trọng là con người có thấu hiểu hay không?
Vậy thì ở nhà em có dành sự quan tâm cho một con vật, đồ vật nào không? Em có thể chia
sẻ niềm yêu thích dành cho một con vật, một loài hoa hoặc một loài cây, chim chóc, muông thú
HS chia sẻ …………
Gv: bài học hôm nay chúng ta cũng sẽ tìm hiểu về TY của tác giả dành cho một con vật – Con Chào mào, rộng lớn hơn là tình yêu thiên nhiên Em sẽ thấy ngoài sự chia sẻ, giúp đỡ còn có những cách làm khác để biểu hiện tình yêu thương
B HÌNH THÀNH KT
* GV giao nhiệm vụ: Phần tác giả cô đã giao
cho các nhóm tự nghiên cứu tìm hiểu ở nhà
dựa trên các yếu tố: cuộc đời, sự nghiệp, đặc
điểm sáng tác
Các nhóm hãy giơ sản phẩm của mình để
kiểm tra GV nhận xét sự chuẩn bị bài
* Mời đại diện một nhóm lên thuyết trình
Nhóm khác nhận xét
- GV chốt, nhận xét
GV nhấn mạnh, bổ sung trên màn chiếu:
CHIẾU TÁC GIẢ
I TÌM HIỂU CHUNG VỀ TÁC GIẢ, TÁC PHẨM
1 Tác giả: Mai Văn Phấn (1955)
- Quê quán: Ninh Bình
- Thơ ông rất phong phú về đề tài có những cách tân về nội dung và nghệ thuật; một số bài được dịch ra nhiều thứ tiếng (Nói đến Mai Văn Phấn là nói đến một nhà thơ Việt Nam đương đại có các ấn phẩm thơ được dịch và xuất bản ở nước ngoài nhiều nhất Thơ ông được dịch ra 36 thứ tiếng với 25 ấn phẩm được xuất bản ở
Trang 2nước ngoài Hơn 50 tuyển tập thơ và tạp chí quốc tế đã in thơ của ông
Nói đến Mai Văn Phấn cũng là nói đến một hành trình thơ với nhiều bứt phá, nỗ lực đổi mới và sáng tạo không ngừng nghỉ
để mang tới những rung cảm mới mẻ cho người đọc, không chấp nhận sự lặp lại chính mình hay những nhàm chán dễ dãi.)
GV chiếu xuất xứ
CHIẾU HÌNH ẢNH CON CHÀO MÀO
Chào mào có những đặc điểm nhận dạng rất
đặc trưng: trên đầu có chóp lông màu đen
dựng ngược lên (gọi là mào), má trắng,
Chúng có hai má trắng mào to, phía trên
mảng trắng là màu đỏ , lưng màu nâu
Thức ăn của chúng là trái cây và các loại côn
trùng nhỏ Chúng có tập tính sống thành đàn,
đông đúc và ầm ĩ và sinh sống trong các nơi
có nhiều cây cối, bụi rậm nhưng thoáng…
Vì lý do chào mào có hình dáng đẹp, có
giọng hót hay nên được rất nhiều người yêu
thích chọn nuôi làm chim cảnh
2 Tác phẩm
- Xuất xứ: Bài thơ được in trong tập thơ
“Bầu trời không mái che” (2010) Tập thơ được dịch ra tiếng Anh và tiếng Pháp
CHIẾU BÀI THƠ
- GV hướng dẫn cách đọc và đọc mẫu 1
đoạn
- HS đọc, nhận xét cách đọc
* GV: Với thơ trữ tình, chúng ta cần xác
định những yếu tố: thể thơ, bố cục, người bộc
lộ cảm xúc, mạch cảm xúc, hình ảnh, từ ngữ,
cách ngắt nhịp, cách gieo vần, giọng điệu,
…)
- Hãy xác định thể thơ, PTBĐ của bài thơ
này?
HS trả lời cá nhân
GV nhận xét
CHIẾU THỂ THƠ
(nhấn mạnh: Thơ tự do giúp nhà thơ thoải
II ĐỌC HIỂU VĂN BẢN
- Phương thức biểu đạt chính: Biểu cảm
- Thể thơ: Tự do
- Bố cục: 2 phần
Trang 3mái trong việc bộc lộ cảm xúc, không bị gò
bó bởi câu chữ )
GV bổ sung: Người bộc lộ cảm xúc (trong
thơ gọi là chủ thể trữ tình/ nhân vật trữ tình)
là nhân vật “tôi”
- Bài thơ được chia làm mấy phần? Nội dung
của từng phần là gì?
HS trả lời cá nhân
GV nhận xét
CHIẾU BỐ CỤC
+ khổ thứ nhất: Hình ảnh và tiếng hót của con chào mào
+ Các khổ còn lại: Tình cảm và cảm xúc của “tôi” với con chào mào
* GV : Các em theo dõi 3 dòng thơ đầu,
phát hiện những từ ngữ, hình ảnh miêu tả
con chào mào?(Con chào mào xuất hiện
qua từ ngữ, hình ảnh nào?)
CHIẾU PHIẾU HỌC TẬP 1
* HS trả lời vào phiếu học tập số 1 (cá
nhân)
* HS báo cáo cá nhân (2 HS), bổ sung,
nhận xét.
GV nhấn mạnh: Ba câu thơ đã mở ra một
khung cảnh thanh bình, có thể đó là ban mai
trong suốt hoặc hoàng hôn ráng vàng, thanh
tịnh Nó mang đến cho bạn đọc cảm giác yên
bình về một khoảng không thiên nhiên thanh
sạch, mướt xanh Đến câu thơ thứ ba của khổ
thơ này là một bản ký xướng âm giọng chim
đầy thú vị: “triu… uýt… huýt… tu hìu…”
Đây không chỉ đơn thuần là tiếng hót huyền
diệu của con chào mào, mà là tiếng vọng của
thiên nhiên trong khoảng không kỳ vĩ, bí ẩn
Sự vang vọng của câu thơ thứ ba này được
phát ra từ hình ảnh “đốm trắng mũ đỏ” và
“cây cao chót vót” ở trên
III TÌM HIỂU CHI TIẾT
1 Hình ảnh và tiếng hót của con chào mào.
- Con chào mào xuất hiện ngay từ đầu bài thơ một cách trực tiếp: "Con chào mào" + Màu sắc: đốm trắng mũ đỏ → màu sắc rực rỡ, tươi tắn
+ Vị trí: trên cây cao chót vót → Xác lập
vị trí cao, mở rộng biên độ không gian + Âm thanh: hót + trìu uýt huýt tu hìu → tiếng hót dài, trong trẻo, đây không chỉ là âm thanh tiếng chim hót mà còn là âm thanh vang vọng của thiên nhiên
=> Bức tranh ngập tràn màu sắc và âm
thanh
* Thảo luận nhóm (3 nhóm, ghi vào bảng
nhóm)
CHIẾU PHIẾU HT SỐ 2
- Vì sao khi ngắm nhìn bộ lông rất đẹp và
lắng nghe tiếng hót du dương của con chim
chào mào, nhân vật “tôi” lại vội vàng “vẽ
chếc lồng trong ý nghĩ” ?
2 Tình cảm, cảm xúc của nhân vật “tôi” với con chào mào.
+ "vẽ chiếc lồng trong ý nghĩ" → Chiếc lồng biểu hiện cho sự kìm giữ, hạn chế
-> nhân vật “tôi” đã muốn “giam
Trang 4- Nhân vật “tôi” mang theo “khung nắng,
khung gió” và “nhành cây xanh” “hối hả đuổi
theo” con chim chào mào để làm gì?
- Tại sao khi không nhìn thấy tăm tích của
con chào mào, “tôi” lại hình dung về những
con sâu, trái cây chín đỏ giọt nước thanh
sạch ?
* HS thảo luận nhóm trong 5 phút
* GV kiểm tra sản phẩm, nhân xét bước
đầu và mời 1 nhóm báo cáo, chuẩn KT
trên sản phẩm.
* GV nhận xét
* GV nhấn mạnh: Đến đây không còn là
hình ảnh con chào mào trong thực tế nữa mà
đã đi vào ý nghĩ của nhà thơ: xuất hiện “tôi”,
“vẽ chiếc lồng trong ý nghĩ”, hành động vội
vàng, lo sợ chim bay đi Con chào mào đồng
điệu, nhập thân vào tác giả từ giây phút "Vừa
vẽ xong nó cất cánh" → Hành động của tự do
(đối lập với chiếc lồng) Ôm khung nắng,
khung gió, nhành cây xanh → Thâu trọn
không gian thiên nhiên tươi đẹp vào vòng tay
mình Thiên nhiên có thêm màu sắc và ánh
sáng, sự sống → Biểu hiện của “chiếc lồng
rộng lớn” mà nhà thơ khao khát Hối hả đuổi
theo → Vội vã, nối tiếp sự lo sợ phía trên
Đồng thời là biểu hiện của sự thăng hoa, tự
do Thể hiện ước muốn tận hưởng, hòa nhập
thiên nhiên
Từ vựng trong câu thơ đều mang ý nghĩa
ràng buộc, giữ lại, bắt, bó hẹp… nhưng nội
hàm câu thơ lại mở ra, trải rộng, bay bổng…
Câu thơ này cho thấy, tác giả khao khát mở
rộng “chiếc lồng” của ông thành không gian
bất tận, muốn để tâm hồn mình bao trùm cả
thiên nhiên rộng lớn cho con chào mào khoe
sắc và cất tiếng tự do
* Vì sao lúc đầu nhân vật tôi sợ chim bay
đi nhưng kết thúc bài thơ lại khẳng định:
Chẳng cần chim lại bay về / Tiếng hót ấy
cầm” con chim chào mào – muốn “độc chiếm” cái đẹp của thiên nhiên
+ Khi “hối hả đuổi theo”: nhân vật “tôi” mang theo cả không gian đầy nắng, gió, cây xanh mong níu giữ con chim chào mào và tiếng hót
+ Khi không còn thấy tăm tích: nhân vật
“tôi” đã hình dung con chim chào mào đang mổ những “con sâu, trái cây chín đỏ, giọt nước thanh sạch của tôi” – những món quà “chuộc lỗi” khi con người hiểu rằng, con chim chào mào mình yêu quý sẽ chỉ hạnh phúc trong cuộc sống tự do, tự nhiên giữa thiên nhiên…
- 2 câu cuối dường như đối lập với phần đầu nhưng lại vô cùng hợp lí
+ Chẳng cần chim bay về vì hình ảnh con
Trang 5giờ tôi nghe rất rõ.
Gợi mở: - Tiếng hót mà “tôi” nghe rất rõ
vang lên từ đâu (trên cây cao chót vót hay
trong tâm hồn )?
- Tiếng hót ấy cho thấy trạng thái cảm xúc
nào của “tôi” (vui hay buồn, hạnh phúc
hay đau khổ)?
* HS ………….
GV: Hai câu thơ kết cho thấy “con chào
mào” đã bay đi xa, trở về với thiên nhiên
rộng lớn, với thế giới tự do và hồn nhiên của
nó Tác giả viết rằng “chẳng cần chim lại bay
về” bởi ông đã cảm thấy đủ, thấy trọn vẹn
một thiên nhiên tuyệt đẹp trong cõi hồn
mình Câu thơ đa nghĩa cho thấy, nhà thơ
đang tràn đầy hạnh phúc, mong cho con chào
mào bay xa, bay cao hơn, nhưng cũng gợn
một chút tiếc nuối dù rất nhỏ
* Dòng thơ nào được lặp lại trong bài thơ?
Theo em việc lặp lại như vậy có tác dụng
gì?
chim đã ở trong tâm hồn tác giả
+ Hạnh phúc khi chim được bay cao, xa nhưng cũng gợi chút tiếc nuối
➩ Chào mào đã hợp nhất với tác giả
Dòng thơ “triu… uýt… huýt… tu hìu… được lặp lại 2 lần trong bài thơ Tác giả đã cho những thanh âm của thiên nhiên điệp khúc, vang lên lần nữa ở cuối bài thơ Chuỗi âm thanh được nhắc lại trọn vẹn như từng cất lên lần đầu, nhưng bạn đọc lại cảm nhận “con chào mào” đã đi qua một hành trình, từ đơn lẻ tới hòa nhập, từ
âm vực có phần lảnh lót, chói gắt đến phối
bè, vang vọng
1 Nghệ thuật Thể thơ tự do kết hợp với bút pháp miêu tả linh hoạt, biện pháp tu từ ẩn dụ, điệp ngữ, đặc sắc
2 Nội dung Bài thơ Con chào mào là tiếng lòng yêu thiên nhiên cùng khao khát tự do của tác giả
1 Đọc diễn cảm bài thơ
2
V LUYỆN TẬP
HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ