Hướng dẫn ghép cà chua để trồng trong vụ nóng ẩm potx

Ghép cà chua trên các gốc cà tím, cà chua được lựa chọn có thể hạn chế tối thiểu các trở ngại do úng ngập, bệnh hại từ đất.. Quan sát trên đồng ruộng cho thấy các dòng này chịu được bện

Viện nghiên cứu rau quả

Bộ môn Rau

Trung tâm nghiên cứu

và phát triển rau châu á

Dự án phát triển bền vững nông nghiệp ven đô khu vực Đông nam á (AVRDC – CIRAD – Bộ Ngoại giao Pháp)

hướng dẫn ghép cà chua để trồng trong vụ nóng ẩm

L.L.Black, D.L.Wu, J.F.Wang, T.Kalb, D.Abbas và J.H.Chen

Giới thiệu

Trồng cà chua trong vụ nóng ẩm gặp rất

nhiều khó khăn úng ngập, sâu bệnh và

nhiệt độ cao có thể làm giảm đáng kể năng

suất

Ghép cà chua trên các gốc cà tím, cà

chua được lựa chọn có thể hạn chế tối thiểu

các trở ngại do úng ngập, bệnh hại từ đất

Đôi khi sử dụng cà chua ghép giúp nông

dân thu được một vụ thu hoạch cao, trong

khi nếu trồng cà không ghép vụ đó có thể

bị mất trắng (Hình 1)

Lựa chọn ghép

Trồng cà chua ghép chi phí cao hơn cà

chua không ghép vì thế chỉ nên trồng khi

có rủi ro cao về úng ngập hoặc tuyến trùng

ở rễ, các bệnh từ rễ như héo xanh do vi

khuẩn hoặc chết héo do nấm

Gốc ghép cà tím

Sử dụng cà tím làm gốc ghép khi dự báo

đất trồng sẽ bị úng, ngập Rễ cà tím có thể

sống nhiều ngày dưới nước

Phần lớn các dòng cà chua ghép trên cà

tím cho kết quả tốt Vấn đề cơ bản là xác

định được những gốc ghép duy trì được

năng suất cao và chất lượng của giống

ghép Các dòng này phải kháng được bệnh

héo xanh vi khuẩn (do Ralstonia

Solanacearum gây ra) và các bệnh từ đất

khác Trung Tâm Nghiên cứu và Phát triển

Rau châu á (AVRDC) khuyến cáo nên

dùng gốc ghép EG195 và EG203 Các

dòng này kháng được sự gây hại do úng

ngập, héo xanh vi khuẩn, tuyến trùng rễ

Hình 1: Cây cà chua bị ngập nước trong mùa mưa Cà ghép (luống bên phải) vẫn sinh trưởng mạnh, trong khi cà không ghép (luống bên trái)

bị chết

nấm (Fusarium Oxysporum f.sp lycopersici) Quan sát trên đồng ruộng cho

thấy các dòng này chịu được bệnh thối gốc

(gây ra do Sclerotium rolfsii)

Gốc ghép cà chua

Sử dụng cà chua làm gốc ghép trong

điều kiện không có nguy cơ úng ngập Chọn những gốc ghép kháng bệnh héo xanh vi khuẩn và các bệnh do đất gây ra AVRDC khuyến cáo nên dùng giống Ha-oai 7996 do có cấp độ kháng cao với bệnh héo xanh vi khuẩn và héo do nấm

Phương tiện cần thiết

Có 2 phương tiện cần thiết cho sản xuất cây ghép Một nhà lưới (hình 2, 3) để trồng cây con trước khi ghép và giữ cây ghép trước khi trồng ra đồng

Ngay sau khi ghép, cây con được đặt trong một phòng ghép (hình 4, 5) trong thời gian một tuần Phòng ghép này phải

Dự án Phát triển bền vững Nông nghiệp ven đô khu vực Đông Nam á 2

Phòng ghép này có thể làm với chi phí

thấp, được khuyến cáo dùng cho sản xuất ở

quy mô nhỏ hoặc vườn ươm của địa

phương

Trong trường hợp cần thiết, có thể

dùng phòng ghép này để trồng cây con

Trước khi ghép, lưới che nắng được bỏ ra

để cho cây con phát triển Sau khi ghép lại

phủ lưới này trở lại để cho mối ghép nhanh

liền Chăm sóc cây con tương tự như nêu

trong các bước 7 và 8 ở phần sau Sau đó,

thay vì chuyển cây con vào nhà lưới (nêu

trong bước 9), chỉ cần dỡ bỏ phần lưới đen

còn lại của phòng ghép ra để luyện cây cho

khoẻ tới khi đem ra trồng

Nhà lưới

Nhà lưới nên làm với loại lưới nylon 60

mắt để ngăn côn trùng truyền vi -rút như

rệp và bọ phấn trắng (loại chuẩn 32 mắt

không ngăn được bọ phấn) Nhà lưới có

cửa kép sẽ giảm được côn trùng xâm nhập

vào trong cùng với con người Nếu phát

hiện côn trùng trong nhà lưới cần phải diệt

ngay

Phần nửa trên của mái, cần phải lợp tách riêng bằng một lớp nylon trong suốt chịu được tia cực tím để bảo vệ cây khỏi bị dập nát do mưa Lưới làm giảm 50% ánh sáng cần phải đưa lên phía trên của đỉnh mái khoảng 30cm để hạn chế ánh sáng và nhiệt độ Trong vòng 2-3 ngày đầu kể từ khi cây được đưa từ phòng ghép về để luyện, cần phải hạn chế ánh sáng nhiều hơn trong nhà lưới Với nhà lưới rộng khoảng 6 mét trở lên, nên thiết kế một rãnh thông gió

có mái che đặt dọc trên nóc nhà lưới Rãnh này sẽ làm giảm bớt nhiệt độ hay bị tích luỹ trong những nhà lưới lớn

Hình 2: Nhà lưới

Hình 3: Hình vẽ nhà lưới

Lưới che 50% ánh sáng

10cm

Lưới 60 mắt

12-25 cm

Chiều

cao

từ sàn

tới

đỉnh

thông

gió

3,8 m

Phòng ghép

Phòng ghép được thiết kế để giữ độ

ẩm, giảm cường độ ánh sáng và hạn chế

nhiệt độ phát sinh Màng nilon phủ phía

trên sẽ giữ độ ẩm bốc hơi từ nước dưới lên

Phòng ghép được phủ một lớp lưới che

nắng để giảm bức xạ của ánh sáng Phía

trên cùng của lưới che nắng có tác dụng

làm cho không khí lưu thông, giảm sự tăng

nhiệt độ ở bên trong Cường độ ánh sáng có

thể được điều chỉnh bằng cách dỡ bỏ lưới

đen của phòng ghép Mẫu phòng ghép loại

này áp dụng đối với trường hợp làm ở nơi

thoáng, có ánh sáng đầy đủ Làm phòng

ghép ở những nơi có bóng mát tự nhiên có

thể giảm việc che nắng bằng lưới đen

Chọn nơi bằng phẳng, cao và không bị

ngập Dùng cọc tre hoặc ống nước dài 30

cm, đường kính 1,5-1,8 cm, đóng xuống

đất, sâu 15cm Cứ 50cm dọc theo luống

đóng 1 cọc Để làm khung của phòng ghép

có mái cong, uốn ống pvc và lồng vào cọc

đã đóng xuống đất ở phía bên kia luống

Nền của phòng nên phủ một lớp nilon đen

(độ dày khoảng 0,15 mm), 2 mép tấm nilon

này đưa lên cao và buộc vào khung của

phòng ghép để có thể giữ được nước ở bên

trong Xếp gạch dọc theo phòng ghép để

đặt khay lên phía trên mức nước Tránh

không để rễ chạm tới nước dưới nền nhà

Dùng nylon trong, chịu nhiệt, có độ dầy 0,1 mm phủ lên mái của phòng ghép Màng nilon này giúp giữ cho phòng ghép

có độ ẩm cao và tránh cho cây không bị mưa làm dập nát Dùng lưới có ánh bạc phản quang phủ lên bên ngoài nhà ghép, phủ 2 lớp trong giai đoạn vết ghép của cây

đang lành Dùng khóa cao su buộc chặt 2 lớp lưới và ni lon kẹp với khung của phòng ghép Cửa bên trong của phòng ghép sử dụng loại lưới 60 mắt, cửa ngoài dùng loại nilon trong để làm

Việc sử dụng phòng ghép này sẽ được hướng dẫn chi tiết ở phần sau Kích thước phòng ghép loại 2,5 x 4m dưới đây sẽ chứa

được 30 khay (loại khay có kích thước 40 x 60cm), mỗi khay có 40 lỗ có đường kính 6,0cm để làm bầu cho cây con Như vậy, mỗi phòng ghép có thể chứa 1200 cây con

Hình 4: Phòng ghép

4.0 m

Hai lớp lưới đen (giảm

90% ánh sáng)

6 m

Khung: khung vòm ống PVC (độ dài: 4 m, đường kính: 2,5m)

Ghim để giữ chặt mối của tấm nylon

Phần chảo trũng chứa nước, làm bằng nylon đen (dày 0,15 mm)

Lưới giảm ánh sáng màu bạc (giảm 70% ánh sáng) Lưới đen che sáng (giảm 70% ánh sáng)

Cửa trong:

lưới 60 mắt

2,5 m

Cửa 1,2 x 0,86 m

0,5 m

Chiều

cao

1,25

m

Dự án Phát triển bền vững Nông nghiệp ven đô khu vực Đông Nam á 4

Gieo cây con để ghép

Trình tự gieo

Để công việc ghép có kết quả tốt, đường

kính thân của cây ghép và gốc ghép phải

tương đương nhau Yếu tố đầu tiên để

quyết định gieo hạt là giai đoạn nảy mầm

Đa số các giống cà chua ăn tươi nảy mầm

trong 2 –3 ngày Hạt cà tím mẫn cảm hơn

với nhiệt độ, ở nhiệt độ 28 – 32 0 C, hạt nảy

mầm trong 2-3 ngày, còn ở nhiệt độ 21 –

240 C phải 6 ngày hạt mới nảy mầm

Yếu tố thứ 2 cần phải quan tâm là tốc

độ sinh trưởng Các giống cà chua quả to

dùng để ăn tươi cây con lớn nhanh hơn cây

con cà tím và cà chua quả nhỏ

Dựa vào các yếu tố trên, thông thường ở

AVRDC, hạt cà tím được gieo trước hạt cà

chua quả to làm ngọn ghép 3 ngày và gieo

cùng một ngày với cà chua quả nhỏ Nếu

cà chua ghép trên gốc cà chua, hạt ngọn

ghép và gốc ghép được gieo cùng một

ngày

Tốc độ lớn còn thay đổi tùy thuộc vào

thời vụ và giống Người trồng phải điều

chỉnh ngày gieo tùy theo điều kiện cụ thể

của mình

Sản xuất cây con

Nên dùng bầu cây con bán trên thị

trường Loại bầu này có chất lượng ổn

định, không bị nấm bệnh gây hại cho cây,

đảm bảo cho cây phát triển đồng đều, sạch bệnh

Nếu trong trường hợp không có bán trên thị trường, có thể tự pha các nguyên liệu để làm bầu cây con Một hỗn hợp làm bầu đất cho cây con được AVRDC khuyến cáo bao gồm các nguyên liệu sau: Đất màu, phân chuồng đã ủ mục, trấu và cát, tỉ lệ trộn: 2:3:1:1 Nếu không có phân chuồng, có thể trộn thay thế bằng 30g đạm (N) (ví dụ 65g

U rê , có chứa 46% đạm) cho 100 lít đất hỗn hợp (tương đương 100kg) đối với cây con cà chua, hoặc 50g đạm cho cây con cà tím Trong trường hợp dùng đất màu để

đóng bầu, phủ hạt giống bằng phân chuồng mịn để đề phòng đất đóng váng

Cây con lấy gốc ghép Cây con được gieo trong bầu riêng biệt (đường kính 6,0cm) Gieo 2 hạt trong một bầu, sau đó tỉa bỏ 1 cây, chỉ để lại một cây trong bầu

Cây con làm ngọn ghép Cây có thể gieo vào bầu riêng hoặc gieo chung trong một diện tích bằng phẳng Nếu gieo chung, khoảng cách giữa 2 hạt phải cách nhau ít nhất 4 cm để tránh cây con bị vống và thót ngọn

Cây con có thể ghép được sau khi có

2-3 lá thật đường kính thân có thể đạt 1,6 – 1,8mm tại điểm cắt để ghép Thực tế để đạt

được giai đoạn này phải mất 14 –18 ngày

Ghép và chăm sóc cây con

Phần này mô tả phương pháp ghép ngọn cà chua trên gốc cà tím Ghép cà chua lên gốc cà chua cũng theo các bước tương tự

1 Thân cây cà chua và thân cây cà tím phải có đường kính tương đương nhau: 1,6 – 1,8mm Để đạt được điều này, gieo hạt cà tím khoảng 3 ngày trước khi gieo hạt cà chua Thông tin chi tiết cần

đọc kỹ trong phần “trình tự gieo hạt”

2 Cắt ngọn cà tím phía trên phần 2 lá mầm, cắt vát 300 so với thân cây Điểm cắt càng cao càng tốt

3 Cắt ngang thân cà chua với góc 30 0, vết cắt ở phía trên lá mầm hoặc phía dưới lá thật đầu tiên Cần lưu ý rằng đường kính của thân cây cà chua phải phù hợp với đường kính của thân cây cà tím Chọn chỗ phù hợp trên thân cây cà chua để có đường kính thích hợp

4 Cắt một ống cao su có chiều dài khoảng 10mm (có đường kính bên trong 2,0mm) và cắt vát 300 so với thân cây ghép Cần chú ý góc vát của ống cao su phải để song song với góc vát của thân cây cà chua Lồng thân cà chua vào ống cao su cho đến một nửa chiều dài của ống thì dừng lại (phần còn lại của ống để lồng thân cà tím)

5 Lồng thân cà chua (đã có ống cao su) vào thân cà tím Phải

đảm bảo là góc vát của ống cao su song song với góc vát của cà tím

6 Đẩy nhẹ ngọn ghép và gốc ghép vào với nhau Nếu giữ được các phần cắt song song với nhau, ta có thể chắc chắn là gốc ghép và ngọn ghép tiếp xúc hoàn toàn với nhau ống cao su sẽ ở trên cây rồi

tự phân hủy, tách ra và rơi xuống

7 Chuyển ngay cây ghép vào phòng ghép Nhiệt độ trong phòng ghép 25 – 32 0 C là thích hợp nhất Giữ một lớp nước mỏng trên bề mặt nền nhà (ni lon) và đóng cửa để giữ cho phòng có độ ẩm cao(>85% độ ẩm không khí) Đặt khay có cây con đã ghép lên trên hàng gạch trên nền ni lon trong phòng Lúc đầu cây có thể héo nhưng sẽ tươi trở lại trong vòng 3 ngày sau đó

8 Sau khi ghép 4-5 ngày, tiến hành luyện cây con bằng cách dỡ

bỏ lớp lưới bạc che nắng phía trên mái của phòng ghép Dốc toàn bộ nước ở nền nhà ra khỏi phòng Mở cửa ni lon nhưng vẫn đóng cửa lưới để tránh sự xâm nhập của côn trùng Để như vậy trong 2-3 ngày

9 Chuyển cây con ghép từ phòng ghép sang nhà lưới Sau khi ghép 9 ngày, dùng phân bón lá 0,3 - 0,4% dung dịch Urea hoặc 1g/lít

BA SF NitroFoska (20N - 19 P2O5 - 19K2O) hoặc các loại khác có nồng độ tương đương Để cây trong nhà lưới khoảng 7-8 ngày cho cây phát triển và luyện cây Toàn bộ quá trình diễn ra trong khoảng

30 -33 ngày từ khi gieo

Dự án Phát triển bền vững Nông nghiệp ven đô khu vực Đông Nam á 6

Chăm sóc cây trồng

Chăm sóc cây ghép nói chung cũng

tương tự như chăm sóc cây không ghép

Tuy nhiên một số khâu kỹ thuật đặc biệt

trong trái vụ cũng cần phải lưu ý

Lên luống và che cho cây

Chỉ nên trồng cây ghép trong vụ nóng

ẩm, khi trồng cần lên luống cao để tránh

ảnh hưởng do úng ngập Dùng ni lon trong

phủ lên trên mái nhà để che mưa và một số

vật liệu để che nắng (hình 6) Nhà mái che

chống mưa sử dụng trong vụ hè đã cho thấy

năng suất tăng khi kết hợp với trồng cây

ghép

Hình 6: Cà chua trồng trong nhà che

Độ sâu khi trồng cây

Mối ghép cần

phải nằm ở phía

trên mặt đất (hình

7) Mối ghép càng

thấp gần mặt đất,

ngọn ghép càng có

nguy cơ mọc rễ và

đâm xuống đất

Nếu điều này xảy

ra, bệnh trong đất

sẽ thâm nhập vào

phần rễ mới, gây

hại cho cây ghép

và khiến cây chết;

phần gốc ghép

chịu bệnh sẽ

không còn tác

dụng

Hình 7: Cây ghép được trồng với mối ghép trên mức đất trồng

Tỉa nhánh và rễ phụ

Tỉa bỏ nhánh mọc ra từ gốc ghép cà tím gần các lá mầm Tỉa bỏ những rễ phụ mọc ra từ ngọn ghép trước khi chúng chạm tới đất để tránh bệnh gây ra từ đất Các mô sẹo của ngọn ghép không nên để tiếp xúc trực tiếp với đất

Làm giàn và tỉa nhánh

Cần phải tiến hành làm giàn cho cây sau khi trồng 2 –3 tuần Các giống cà chua vô hạn cần phải tỉa nhánh để thân cây phát triển Một điều rất quan trọng là cây phải

được buộc chặt với cọc cắm giàn Điều này

sẽ giúp nhánh cây không bị trượt xuống và

tiếp xúc với đất

Phòng trừ sâu bệnh

Sâu và bệnh có thể phá hại toàn bộ ruộng cây trồng Các bệnh thông thường trong mùa nóng ẩm bao gồm sương mai, thối do nấm, thối đen lá, đốm xám, đốm vi khuẩn và bệnh vi rút xoăn vàng lá cà chua Các loại sâu phổ biến đối với cà chua là sâu

đục quả, sâu xám, dòi đục gốc và sâu vẽ bùa Cần thường xuyên kiểm tra ruộng và

có biện pháp phòng trừ kịp thời

Tưới, tiêu nước

Cây ghép trên cà tím đòi hỏi nhiều nước hơn so với cây ghép trên cà chua

Điều chỉnh việc tưới cho phù hợp Cà chua ghép trên cà tím dễ bị bệnh rụng hoa, có thể hạn chế được bằng cách thường xuyên giữ ẩm trong đất

Tỉ lệ đậu quả

Nhiệt độ cao trong mùa nóng ẩm sẽ làm giảm năng suất quả Khuyến cáo nên

sử dụng giống chịu nhiệt và phun chất hóoc môn đậu quả như Tomatotone hoặc Tomatolan

Để biết thêm thông tin, xin liên hệ:

Phòng Nghiên cứu Rau Viện Nghiên cứu Rau quả

Trâu Quỳ – Gia Lâm

Hà Nội - Việt Nam Tel: 84-4-8276314

dẫn của AVRDC, ấn phẩm #03-551, tháng 5 năm

2003