Tsp chl Khoa hpc DHQGHN Khoa hgc Xi hoi va Nhin vSn Tjp 30 Si 3 (2014) 14 27 I Dian tin \h giai trong sach giao khoa Tiing Viet ti6u hoc Nguyin Thj Hucmg* Trudng Dgi hgc Ngogi ngu Dgi hgc Quoc gia Hd[.]
Trang 1Tsp chl Khoa hpc DHQGHN: Khoa hgc Xi hoi va Nhin vSn Tjp 30 Si 3 (2014) 14-27 I
Dian tin \h giai trong sach giao khoa Tiing Viet ti6u hoc
Nguyin Thj Hucmg*
Trudng Dgi hgc Ngogi ngu Dgi hgc Quoc gia Hd Noi,
Phgm Van Ddng Cdu Gidy, HdNgi, Viet Nam
Nhan ngay 09 Ihang 1 nam 2014 Chinh sua ngay 18 thang 3 nam 2014; ChAp nhan dang ngay 19 thang 5 nSm 2014
Tom tit: Dira vao ty ihi^'fit ve didn tin ciia Legal va Morchal, bai vidt diit van de tim hieu nhihig
bigu hien cua difen tin \h gioi trong sach giao khoa tifing Viet tiiu hoc hien hanh a Viet Nam
Thong qua viec phan tich cac bi^u hien lien quan d6n vin d8 nh^n dien gioi va phan biet gioi qua
hinh thuc ngon ngu va phi ngon, bai viit lam r5 sir chi ph6i ciia dien tin gioi tir phia nguoi so?n
sach va anh huong, lac dpng ciia di£n tin gioi d6i voi lua tuoi tieu h9c, tren co so do de xuat mpt
s6 giai phap va quan niem vk giao due gidi g6p phan tang cuong nhgn thuc va hanh dpng vfi binh
ding gioi
Tir khoa: Di^n tin, diin tin vk gi6i, gidi, binh dang gioi, sach giao khoa tieng Viet tieu hpc
L Dit vin de
Gidi la san pham cua cac tu-ong tac van hoa
xa hoi Chinh cau true v ^ hoa xa hpi da san
sinh ra gidi va den lu0 no, cac ca nhan lai dieu
chinh cimg each ung xii cua minh sao cho phCi
hop vdi khuon thuoc gioi ma xa hpi quy dinh
Trong so cac hinh thuc tuang tac van hoa x3
hpi gop phSn hinh thanh nhung niem tin ve
gicri, nhiJng bieu tupng v6 gidi a m6i ca nhan
thi gi^o due giif mot vai tro quan trpng, neu
khong muon ndi la quan trpng nhat Trong boat
dpng giao due a nha truang Viet Nam, sach
giao khoa la mpt cong cu day-hpc quan trpng
cua giao vien va hpc sinh
Sach giao khoa (SGK), nhu ten gpi ciia no,
la cong cu de giao due Ngoai npi dung day
DT: -84-942992609
hpc, SGK con huong den viec gido due c&c ky
nang xa hpi cho hpc sinh (HS) Co the noi, SGK dong mpt vai tro dang kd trong vjec xay dimg cac chuan xS hpi va hinh thanh each nhin
vh xa hgi 0 HS Npi dtmg cua SGK c6 the tac
dpng manh den tri tuang tucmg va su nhay cam ciia cac em NhtJng hinh mau ma SGK dua ra
CO the anh huang den tinh each, thai dp va each nhin th& gidi ben ngoai ciia cac em Co thi noi, SGK CO mpt quyln lire nhit djnh d6i voi HSTH
ma dac tnmg lira tuoi la tinh chua on dinh vg tam ly va tir duy phan bien ciing chi dang trong qua trinh hinh thanh Cac em cd xu hudng cho rang nhuTig gi thi hien trong SGK la sir that Sv tin tuong ciia giao vien va phy huynh ddi vdi
SGK cang ciing cd nilm tin ay a cac em Chinh
vi vay, bit eir noi dung nao khi dira vao SGK diu phai duac can nhic than trpng Qua khao sat, chung toi nh|n thiy la trong SGK tiiu hpc
Trang 2hien hanh d Viet Nam con ton tai kha ro dien
tin ve giai, dSc biet la sir bat binh dang giira
nam va nii SGK ciing dua ra mot so biii hpc ve
viec chong lai si^ bat binh dang nam nxt nhung
chinh ngay trong nhiing bM hpc nay da thi hien
mpt quan niem ve giai mpt loi tu duy ve vdn dl
gidi hay con dan gian, chua di vao du^c nhirng
cung bac tinh vi va lat l^o cua no Dieu nay co
the gay nhiing hau qua tieu circ ddi vdi cac em
vdi tu each la nhihig cdng dan tuong lai Trong
bai vilt nay, sau khi lam ro khai niem dien tin
va dien tin ve gidi, chiing tdi tidn hanh phan
tich nhung bieu hien de nhan thay va nhiing
bieu hien tinh vi cua dien tin gidi trong SGK
Tieng Viet (TV) tieu hpc, dac biet chii trpng
vao SGK TVI va TT^ 5, tren co sd dd de xu^t
mpt sd giai phap va quan niem ve giao due gidi
cho HSTH Khung co sd Iy luan cua bai viet
nam trong khudn khd cua nhiing cdng trinh
nghien CLTU ve dien tin ciia Legal [1] va
Morchal [2]
2 Mpt s6 tiln de ly lu^n
2.1 Dien tin
Tir gdc dd tam ly hpc xa hdi va xa hpi hpc
dien tin' (tieng Anh: stereotype, tieng Phap:
stereotype) la nhirng nilm tin, bilu tugng tinh
than cd the diing hoac sai hpp thanh nhiing hieu
' Mpt s6 nguoi dimg dinh kien thien kien de dich
stereotype'Stereotype nhung theo ehiing toi, djnh hen
thiin ki^n thiSn v^ nghia ti^u cue trong khi do
stereotype'stereotype mang tinh Uiing l^p c6 the dung
ho$c sat CO the tich cue ho^c tieu c\fc Co nguoi dich la
hmh anh nhung chung toi tha> tir naj' qua chung chung
l^i chua neu Ht du?c tinh chat co djnh bam re sau trong
n h ^ thiic con nguoi cua khdi ni^m stereotype'stereotype
naj du da chuyen dgt dugc tinh chat co djnh, cung nhae
cua stereotype stereotype nhung chua chuyen dgt duge >
niim tin \k quan niem - mpt npi dung quan tnpng trong
npi ham ciia kbdi ni?m xet tir g6c dp tam Iy hgc xa bgi va
biet cua chiing ta ma chiing ta dua vao dd d6 phan loai, danh gia ban than ho^c ngudi khac/nhdm ngudi khac Day la nhiing niem tin, bieu tupng mang tinh tap the, duoc cac ca nhan trong Cling mpt cpng ddng ngudi chia se va cd mdt tac dung chi phdi nhat dinh ddi vdi nhan thuc ciia chiing ta ve the gidi, ve cung each ung
xu cua ngudi khac/nhdm ngudi khac va dieu hudng hanh ddng ciia chiing ta theo tam ly sd ddng Vi du, niem tin, quan niem cho rang ngudi Nghe Tinh keo kiet, ngudi miSn Nam hoc true, ngudi Phap ljch su, ngudi Anh lanh limg, phu nii nhay cam hon nam gidi, dan dng thich nhiing ngudi phu nQ' dep ban nhflng ngudi phu nii thdng minh ia nhiing dien tin
2.2 Dien lin ve giai
Theo Robert Stroller (bac si tam than, nha tam ly hpc phan tich My va la cha de ciia khai
niem giai) thi moi mpt con ngudi dupc cdu
thanh ciing mdt liic bdi hai thanh phSn: mdi
ngudi cd mgt ca the tao nen ban sac gidi tinh va mdi ngudi cd mot bdn nga tao nen ban sac gidi
(dan theo Chemin, [3]) Neu nhu co the la mpt thuc tl sinh hpc, sinh i;^ va di truyin bi quy dinh bdi ty nhien thi ban nga lai la mpt thuc the sinh ra tir van hda Simone de Beauvoir trong tac phltn «Gidi tinh thir hai» cung dua ra mpt dinh thuc ndi tieng: «Ngudi ta khdng sinh ra da sin la dan ba ma ngudi ta trd thanh dan ba»
(«On ne nalt pas femme, on le devient», Le
Deuxieme Sexe, Galimard, 1949, tr.285) O day,
cd sir phan biet giiia gidi tinh bam sinh va gidi tren phuong dien xa hpi Ngudi ta sinh ra da mang sSn mdt gidi tinh (la nam hay nii) nhung
de trd thanh dan dng hay dan ba lai phai do cac tuang tac xa hpi van hda hay ndi each khac, gicri
la san pham cua cac tuong tac van hda xa hdi Trong bai viet nay, chiing tdi khdng di sau vao phan biet gidi va gidi tinh Chung tdi dung gidi theo nghia gidi nam va gidi nii hay nam
Trang 3nhdm xa hpi, ndi each khac la tap hpp ciia cac
ca nhan cd chung mpi sd d§c diem ve mat gidi
tinh va xa hdi Quan diem cua chung tdi la neu
nhu gidi tinh la tap hpp nhiing d|c diem chung
phan biet nam va nir, Ihl hien su khac biet ve
mgt sinh hoc cua nam va nii, la mdt quy dinh
cua t\r nhien va theo dd, su khac biet giiia nam
va nu la duong nhien thi gidi ve mat xa hdi
duac xay dung trudc hit tren ca sd gidi tinh
nhimg quan trpng nhat la cac can cur xa hpi nhu;
vai trd xa hdi, hanh vi img xCf xa hpi, nhiing ki
vpng lien quan din nam va nii (dan theo
Nguyen Van Khang [4]) va theo dd gidi can
phai dupc nhin nh|n mpt each binh dSng khdng
dupc lay sy phan biet gidi tinh dfi dp dung cho
gidi vemat xahpi
Tir quan niem vl dien tin d 2.1, chiing tdi
I^p thuc khai niem dien tin gidi - mpt dang dien
tin - nhu sau: dien lin giai la nhimg niem tin vl
gidi, nhung bilu tupng vl gidi tdn t^i trong
cpng ddng do d$c diem xa hpi, v3n hda, tu
tudng ciia cpng dong quy djnh vd din lupt nd,
dien tin gidi l^i cd tac dyng chi phdi din nhin
thiic, hanh ddng, ung xii cua moi ca nhan trong
cpng ddng cung nhu nhiing quan niem, danh
gia ciia ca nhan ve ngudi khac hoac gidi khac
Tij dd cd the thay dien tin gidi ddng vai trd
nhu mpt can cu giiip ca nhan nhfin di|D ban
than va ngudi khac trong tu each gidi ddng thdi
diln tin gidi cung la can nguyen ciia su phSn
bi^t gidi tdn tai dai dang tir thi he nay sang thi
h| khdc Trong bai vilt nay, van dl diln tin gidi
trong SGK TV tieu hpc dupc nhin nhan va phan
tich xoay quanh bai binh di|n nh^n di?n gidi va
phan biet gidi
2.3 Gido due nhtr id cong cy truyen bd dien tin
Dien tin dup'c lan truyen phd bien qua cac
con dudng sau: qua dudng truyin mieng, qua
cic phuong tien thdng tin d^ii chung va mpt
trong nhiing con dudng truyen ba nhanh nhat va
cd hieu Ivc nhat la giao due Cd the ndi giao due la m^t trong nhihig phuang tiSn chfnh yeu
dl truyen ba dien tin Mot each logic, giao due ciing phai la cdng cu chinh yeu trong viec loai thai nhiing dien tin xau va phd bien nhiing dien tin tdt Nhilu nghiSn cuu da chi rang dien tin cd thi gay mdt anh hudng tu dpng va vd thiic din ling xiir va nang lire cua con ngudi Cac nghien ciru thuc nghiem ciia ciia Bargh, Chen va Burrows (1996), Dijksterhuis & van Knippenberg (2000), Legal (2005), Nelson va Norton (2005) [1] da chi ra rang neu kich hoat diln tfn tdt mdt each vd thiic d ddi tucmg thi doi tupng sg tu dpng san sinh ra nhiing img xu va nang lire tich cue Ngugc lai, neu mpt dien tin xau dupc kich ho^t ddi tuang se cd nhiing hanh ddng, ling xii va nang luc tieu cue Trong Iinh vuc tam ly hpc xa hdi va su pham, hi?u ung nay
dupc d|t cho mdt cai ten la hipu img
Pygmalion^ Cd the dinh nghTa mpt each ngin
gpn bieu img nay nhu sau: su chd dpi cua gido vign vl kha nSng (tdt hay xiu) ciia HS cd thi khien HS cd nhung hanh xii va nang lgc tucmg hop vdi su chd dpi do
3 Bieu hien cQa diln tin gidi trong SGK Tieng Vi?t tiiu hgc
Npi dung thdng tin trong m^t cudn SGK thudng duoc gidi thieu, thi hien qua hai hinh thiic: qua van ban (ngdn ngfl-) va qua hinh thuc phi ngdn (anh, tranh, sa dd, bang bilu) [5] SGK tifiu hpc tir Idp ] den ldp 5 d Viet Nam cung dugc clu true theo md hinh truyin thdng nay Dudi day, chiing tdi se phan tfch cac bilu hien Hen quan den vin dl nhan dien gidi, phan bi?t gidi trong SGK TV tiiu hpc qua hai hinh
- Ly thuyet vl hi?u ung Pygmalion ra doi nSm 1968 \i tic
Trang 4thuc thi hien ciia ndi dung thdng tin la hinh
thuc ngdn ngii va hinh thuc phi ngdn Hudng
trpng tam vao nhiing phan tich dinh h'nh, chiing
tdi khdng d§t muc tieu thdng ke day dii va triet
de nhiing bieu hiSn ve gidi trong tit ca cac SGK
TV tir ldp 1 den ldp 5 ma chi diing nhiing sd
lieu thdng ke djnh lugng chii yeu trong TVI va
TVS - hai dai dien ciia giai do^n dau ti6u hpc va
cudi tieu hpc
3.1 Nlnmg bieu hi^n lien quan den van de nhdn
di4n gidi
3.1.1 Bieu hi?n cua nhgn dien gidi qua
kinh phi ngon
Ve hinh thuc bl ngoai the hien qua ldi phuc
sire cua cac em nam va nii, trong cac hinh minh
hpa d tat ca cac SGK tir Idp 1 din ldp 5, cac em
nam va nii dugc phuc siic theo dien tin truyen
thdng vS gidi: nii thudng mac vay, neu mac
quSn do thi dd Id nhiing bd quin ao hoa hoac
quan ao cd cac mau sic ndi bat nhu cam, tim,
dd, hdng, vang; nam thi thuang m^c quan ao cd
mdu xanh Ve phy kien trang sue cho mdi gidi,
hau het cac em nii deu cd no cdi len dSu, mau
sic ciia no cai dau dugc lya chpn phii hop vdi
mdu sic cua quin ao; tdc cac em thudng dugc
cpt vdng cao ho§c tet bim vdi no hinh budm
ho$c hinh bdng hoa sac sd cdn em nam hoac de
dau trdn vdi mai tdc cit ciip cao gpn gdng ho|c
dpi mu cat-ket Trong TV J, lgp 1, chiing tdi
thdng ke cd 101 hinh minh hpa cd ca nam va nu
nhung chi cd 6/101 hinh minh hpa (gdn 6%)
trong dd em n& khdng cai no tren dau (tr.54, 55,
81,129) Tuy nhien, dii khdng cd no cai dau
nhung cac em nii vdn dugc nii tinh hda nhd
quin ao, phu kien vd dif u bd, cit chi dugc cho
la danh rieng cho gidi niJ (tr.51 54 55, 81,
129) Nhu v4y, each minh hpa ldi phuc sue ciia
cac em neon va ni^ (cung nhu cua bd me dng
bd, cd gido) hoan toan bj chi phdi bdi diln tin
ve hinh thuc be ngoai cua nam vd nii Dieu ndy tao ra mdt lgi the de thay la giiip cac em HSTH nhan dien gidi mdt each de dang, gdn nhu khdng phai mat cdng suy doan Tuy nhiSn, each minh hpa tren chac chan se dan da hinh thanh d cac em mpt khung thdm my cd dinh, mdt khudn mau thdm my cd dinh ve ve ben ngoai ciia nam
va nii Cac em sS dan hinh thanh cho minh nhiing tieu chi de nhan dien vd qua dd de danh gia be ngodi cua nam va nu": nam thi phai thi nay, nu' thi phdi the kia, nhu thi nay va nhu the kia mdi dugc gpi la phu hgp, neu khdng nhu the nay va nhu the kia Id di chech khdi quy dao va
cd the hi che cudi, th|m chf bi cd lap Lien quan din dac dilm tfnh each ciia mdi gjdfi, nhieu hinh minh hpa cung cho thiy dnh hudng ciia dien tin gidi khi thS hien cac nhan
vat nam vd nii Trong TV 1, lap 1, chi cd binh
minh hpa em gai dm biip be (tr.8, 66, 91) Minh hpa cho tir "y ta*' la hinh cd y td dang kilm tra kim tiem chuan bj tiem, em gai diing ben canh chd tiem vdi ve mdt lo lang, sg hai (tr.54) trong khi dd, minh hpa cho tir "bac s f la hinh dng bac si dang do nhip tim cho cau be cdi trdn, ve mat c^u binh thdn, tham chf cau cdn hai mim
cudi (tr.l54) Trong TVI, tgp 7 (fe 2, khi minh
hpa nhiing cdnh li8n quan din boat ddng ddi hdi nhiing dpng tac khodng d^t, manh me, cdc nhd
mmh hpa SGK thudng chpn cac em trai {TVI,
tgp 1 : h-.102; TVI, tgp 2 : tr.40, 137, 138, 141,
152) cdn cac em gdi thudng dugc chpn de minh hpa cho nhiing ddng tac, hoat ddng nhe nhang
{TVI, lap 1 : tr.l30,140; TVI, tgp 2 : tr.92, 141,
132) Khi minh boa cho cac chii de Iuyen ndi
"vang idi cha me", "con ngoan, trd gidi " (TVI,
lap 1 : tr.l09, 131; TVI tgp 2 : tr 23) thi hinh
minh hpa chi cd cdc em gai va tuyet nhien khdng cd em trai Tuy nhien, em trai dugc chpn
de minh hpa cho bai dpc "Khdng nen phd td
chim" (TVI lap 2, tr 151) Trong sach TV4,
tdp 2, trong bai dpc minh hpa cho chii dS "Giii
Trang 5v|t em trai dugc gan cho tinh bit lich su, vd le
cdn em gdi thi lich su, ll phep (tr 110)^
Nhu v|y, d ^ diem tinh each cua em nam vd
nii ciing bj gidn luge hda va thd so hda dudi
anh hudng ciia dien tin gidi Cac em nii dugc
gdn cho nhiing tfnh each nhu diu dang, nhe
nhang, thich ldm dieu, vdng Idi ngucri Idn, le
phep, nhudng nhin, that tha cdn cac em nam
thi manh me, hieu ddng, ngo nghich Cach the
hi?n tinh each nam/nii cua SGK se gieo vao dau
cdc em HSTH nhimg bieu tugng vl tinh each
gidi, quy dinh cdch ung xu ciia cac em Cac em
cd the se r|p khudn theo nhiing khudn mdu md
SGK trinh bay vi cac em dat niem tin vao SGK
Cdc em nam cd the sS tu cho phep minh hidu
dpng, ngd nghjch, cdc em nii tu cho phep dugc
dif u ddng vi cac hanh vi nay da dugc hgp thuc
hda bdi dien tin gicri Cdc em cung tu dat rdo
cdn ngdn minh khdng dugc the hien nhiing tinh
cdch dugc cho Id thudc ve gidi khdc, neu khdng
muon bj che cudi, cd 14p
Do d§c didm tdm ly lua tudi, cac em rat sg
bj chiing bgn cudi che, bj cd l?p Bi cd lip, bi
tdch khdi nhdm Id mdt hinh thuc trimg phgt
ddng sg nhat doi vdi cac em d lua tudi nay va
dd ciing Id hinh thirc trimg phat dang sg cua con
ngudi trong nhiing xa hpi ma con ngudi chua
cd y thiic mpt cdch rd rdng ve gia tri ca nhan
hay ndi cdch khdc cdn ddng nhat gia tri ciia cd
nhdn vdi gid tn ciia nhdm [6] Ndi lo bi cd lap
khien ngudi ta luon phai gd minh theo sd ddng,
trang phyc theo sd ddng, suy nghi theo sd ddng
tgo thanh mdt thu ddng phuc tap the, tu duy tap
the Chinh vi vay, dien tin viia cd Igi la giup cd
nhdn ty djnh vi vd djnh vj ngudi khdc mot cdch
Trong tai ll^u chuyen de **Giao due n€p song thanh ljch
\ an minh cho hgc sinh Ha Npi" (diing cho hgc sinh lop 5)
tat ca nhitng guong nguoi t6t viec i6t deu thugc ve cac em
nit khong c6 ngo^ 1^ Cac em nam dupc khdc hga nhu
nhihig nhan v$t phan di^n d^i di^n cho nhung thoi x4u
can phai tranh Theo danh gia cua chiing toi thi day ta mgt
dl ddng, tao cho ca nhan cam gidc an toan, dugc che chd trong t|p the nhung cung vira cd hai la triet tieu tu duy tranh bien, khat vpng sdng tao dpc ddo ciia cd nhan Trd Igi chuy?n minh hpa trang phyc cho HSTH, chiing tdi nhgn thdy each vd minh hpa nhu the nay cang ciing
cd d cac em HSTH nhimg hinh mau gidi cdc em thu nhan tu gia dinh Ngay tir khi sieu am dl bilt gidi tinh, gia dinh dS trang tri phdng dc, mua sim qudn do, dd dung theo su phan biet gidi tdn tai trong xa hdi Khi cdc em Idn hon mpt chiit, gia dinh mua dd choi, hudng cho cdc era chai vd hdnh xu theo sy phdn bi|t gidi ly Dgc dilm hinh thiic be ngodi va tinh cdch dugc minh hpa vd thd hien trong SGK cung phan dnh dugc thuc te xdy ra trong xd hpi nhung trong nhieu tnrdng hgp nd bj day Idn muc cue doan va chinh vi thi ma cd phdn philn dien Chiing tdi dd so sanh nhiing hinh ve minh hpa vdi nhiing anh chyp trong SGK vd thiy ring trong cac dnh chup ttr thuc te, s6 lugng cdc
em gai cd no cai dau chiem mpt ty le rat nhd
Trong sach TVI, lap 2 co 5 anh chyp canh sinh
hogt ddi thudng ty nhien ciia HSTH (tr.l 1, 37,
46, 86,77) trong do cd rit nhieu HS nii nhung chi cd duy nhat dnh chyp minh hpa cho cdu "Be tap viit" cd hinh bd gdi cdi na trdng tren ddu (tr.77) Nhu vgy, trong thuc tl, ty 1? cdc em gdi cdi no tren tdc khdng dgm dac nhu d trong SGK Dilu ndy phdn dnh dac diem tinh chat ciia thdng tin do diln tin dua lgi nhilu khi khdng chfnh xdc, chi dua trdn nhiing xdc tin thilu su kiem sodt nghiem ngat cua hidn thyc khach quan
3.1.2 Bieu hi^n cda nhgn diin giai qua kinh ngon ngir
Dudi day, chiing tdi se phan tich nhiing bieu hien cua nhgn dien gidi thdng qua ngdn ngir vl gidi dugc thi hien trong SGK Trong pham vi bai vilt, chiing tdi chi dl cgp mpt sd bilu hien ndi bat chir khdng thi khdo sdt mpt
Trang 6each tridt dd tdt cd cdc bidu hien vd ngdn ngO
gidi dugc
Trudc het la van de dinh danh ddi tugng HS
vd gido vidn Chdng tdi da thdng ke cdch dinh
danh HS trong hai tap SGK TV 1 Trong TV 1,
tap 1, danh tir phd biln dk djnh danh HS la "be"
nhung ndi dung quy chilu lgi khdng gidng
nhau, cy the cd 15 trudng hgp sd chi ciia "be"
Id em gdi, 6 trudng hgp sd chi la em trai, cd 1
trudng hgp sd chi la mpt t^p hgp g6m ca trai va
gai (2 trai, 8 gdi), Ngoai ra cd 4 trudng hgp su
dung tir fte + lin nam vd 9 trudng hgp sii dung
be + ten nir Chi din cudi sdch TVI, tdp 1 mdi
xudt hidn danh tir "em" dl chi HS (4 iln: tr 131,
139, 149, 167) Sang sdch TVI, lap 2, tir "em"
dl chi HSTH lai chilm uu thd (25 iln) trong khi
dd tir "be" chi cd 7 Idn Ddn sdch TV 5 thi
khdng cdn xuit hidn tir "bd" nira ma chi cd tir
"em" Cdu hdi dat ra d day la cd phdi cdc sogn
gia SGK cho ring d hpc ki dau cua ldp 1 cdc
em hay cdn non dgi, bd bdng, ngdy tha nen da
lya chpn tir "be" dk gpi, qua dd tgo cam gidc
gan giii, thdn mgt? Tir "bd" chii yeu diing de chi
cac em nii cd thi la mdt gpi y trd Idi cho cdu
hdi ndy Tuy nhien, theo ddnh gid cua chung
tdi, neu ddy Id mpt sy lya chpn cd y chii khdng
phai do anh hudng v6 thuc ciia didn tin vd tre
em ndi chung vd be gai ndi rieng thi cdc nhd su
pham cdn xem xet lai cdch lua chpn ndy vi se
gdy mdt hdu qud tidu cue trong viec xdy dyng
bieu tugng tinh than d cac em Dimg tir "be" de
gpi cdc em chi cd tdc dyng keo dai hon niia mdi
trudng gia dinh va quan hd gia dinh trong mdt
mdi trudng mdi vdi mdt quan he mdi mang
nhiing tinh chat mdi Vide van giii mpt mdi
trudng gia dinh vd quan h^ gia dinh nhu vay se
cd tdc dpng tidu cue trong viec phat trien y thuc
ve tinh ty chu, ve gia trj cd nhdn cua cdc em
Cach gpi "be" da vd tinh xda nhda ranh gidi gia
dinh/nhd thudng thdy cd/hpc sinh khiln cho
HS g?p khd khdn trong vi?c xac dinh cdc van
dd: ta la ai? d dau? ldm gi? (tat nhien la vdi miic
dd phii hgp vdi tu duy cua HSTH) Dilu nay rdt quan trpng vi neu HS xdc dinh mdt cdch rd rdng cdc van dd nay thi se cd nhirng hanh vi ung xu phu hgp dieu ma cdc nhd su pham mong mudn
Vi vay, theo chiing tdi, can phai thay ddi each dinh danh HS ngay tir diu chii khdng dgi ddn cudi Idp 1 mdi bat dau thay ddi mdt cdch khdng
cd he thdng Day khdng chi don gidn Id each dinh danh ddi tugng md lien quan den quan
niem ve mdi tnrdng gido due Trong sach TVI,
tap 2, khi cac em dugc hpc cdc npi dung theo
chii didm thi chu didm ddu tidn cac em dugc
hpc Id chii diem Nhd truang Day la nguyen vdn cua bdi tap dpc cd tidu dd Truang em thupc chu
diem nay: wTnrdng hpc Id ngdi nhd thii hai cua
em 0 trudng cd cd gido nhu me hidn, cd nhieu
be ban thdn thidt nhu anh em Trudng hpc day
em thdnh ngudi tdt Trudng hpc dgy em nhirng dieu hay Em rdt ydu mai tnrdng ciia em." Qua bdi dpc, cd the thay phdn ndo quan niem cua cac nhd soan sach Hda ra, khi budc vdo Idp 1 cdc em chi chuyen budc tir ngdi nhd nay sang ngdi nhd khdc vdi nh&ng quan h^ dugc giir nguyen tinh chat: cd gido la me hiln, ban be Id anh em Quan nidm nhu the nay dd danh ddng cac su vat mang nhiing bdn chit khac nhau vd
se khidn HS lgc ldi trong viec xay dung cdc bieu tupng tinh thdn Mdi tnrdng tnidng hpc vd gia dinh cd the cd cimg chung mpt muc dich giao dye, cimg hudng tdi mdt sdn phdm giao due gidng nhau nhung each thuc, phuong phdp
vd phuong tidn gido dye thi phai khdc, phdi cd nhiing ddc thii ridng Khdng gian nhd trudng va khdng gian gia dinh khdng gidng nhau vi mdt bdn Id khdng gian cdng cdng vd mot ben Id khdng gian ridng tu Cd gido khdng cd nghia la
me hidn va cung khdng ndn la me hien vi giura
cd gido vd HS thidt Igp mpt mdi quan he khac bin, quan he me con la quan he gia dinh cdn quan he cd trd la quan he xd hpi Bgn be ciing
Trang 7khdng thi la anh em vi quan he anh era la quan
he rupt thit cdn quan he be bgn la quan he xa
hpi Ddn trudng la mgt co hpi de cdc em da
dgng hod cdc mdi quan he ciia minh va nhd dd
cac em hinh thanh >' thirc vd minh vdi tu cdch la
thdnh vien cua xd hgi Vide tiep tyc duy tri mdi
quan h? gia dinh trong khdng gian nhd trudng
da tudc di d HS y thiic vd vai trd moi cua minh
vd cd thi tao ndn nhiing bieu tugng tinh thdn
meo md d cdc em, vd hdu qua Id cd nhd trudng
va gia dinh deu khdng dat dugc muc dich gido
dye vd khdng the tao ra dupc nhiing sdn phim
gido dye todn didn
Mpt vdn dd lien quan Id van de xung gpi
trong trudng hpc Chung tdi khdng cd dilu kidn
khdo sat thuc tl xung gpi trong iriKmg hpc d
Vidt Nam ma chi de cap mgt sd quan sat ciia
chiing tdi vd cdch xung gpi trong sdch TVI
Khdc vdi TT /, tap 1, trong TVI, tap 2 da cd
nhieu hinh thuc bdi tgp vd qua cdc bdi tap nay
cd thi quan sdt dugc each thuc xung gpi md cac
sogn gid SGK ndu ra dl ggi y cho HSTH Trong
cdc bdi tgp ddi hdi phdi cd sy tuong tac giiia hm
hay nhieu HSTH, cdc nha soan sdch dua ra
phuong dn "ban" de gpi va "tdi" de xung (tr.47
56 62 68 95, 118 151) Theo ddnh gid ciia
chung tdi, ddy td mpt quan nidm tidn bp (ndu
qud Id cd mpt quan nidm nhu thd!?) ciia cac
sogn gid SGK vd chuan xur^ hd trong ttudng
hpc Cdch dimg cac tir chi quan he than tpc de
xung hd trong cdc mdi trudng ngodi gia dmh
chi khidn cho cdc nhan vat tham gia giao tiep hi
giam hdm Idu hon vdo cdc mdi quan he gia dinh
gia hidu Trong khi dd khi xung "tdi", ngudi
tham gia giao tilp cd co hdi cung cd vd xdy
dyng y thirc ve cd nhan minh, y thuc ve chfnh
minh nhu mpt cd the binh ddng voi nhiing cd
thi khdc trong \a hpi Neu cac tac gja SGK
thuc hidn mpt each tridt de cdch diing ndy bing
each cho HS xung "tdi" vdi giao vien thi cd the
aiao due Tu\ nhien cap tir xung hd phd bien giua giao vien \a HS trong SGK van ta "cd -em" Vd cdc tdc gia da de Ipt mdt vi du ddng tile d tr.74 trong mdt bai tap Iuyen ndi khi dims tir "be" thay cho tii "em" van thudng dime Ndu nhu tir "em"dugc chap nhdn de dang
vl do la tir diing tru\ en thdng phd bidn vd quen thudc thi tir "be" mai mai dat cac em vao vj the
bit binh ding mot each cimg cyc \\ the ciia
nhung dua tre khdng - dugc - Idn Quan nidm cho ring HS la nhung dua tre be bdng phdi bao boc day do con dugc the hidn d nhirng cdu hdi kilm tra miic dp hidu bai dpc cua HS cu the la dinh danh nhan vai xung "em" trong cdc bdi tap dpc la "ban nho" va each dinh danh nay keo ddi mpt each cd he thdng trong tat cd cdc sach TV til ldp 1 den ldp 5
Cung trong cac bai tap trong cac sach TV tii [dp 1 din ldp 5, chiing tdi nhan thay la khi can dinh danh doi tucmg giao \ ien bao gid cdc soan
gia SGK ciing diing hinh thirc: co gido fllidy
gidoj ha>' CO gido fliogc tlidy gido) Ve mat
lo-gic trinh bay thanh phan dai trong ngoac dugc xem la thanh phan phu, tir do cd the doan dugc
y do ciia cac soan gia Co gido d day !d thanh phan chinh chiem da sd \a litdy gido la thanh
phan phu, them vao de de phdng trudng hpp tren thuc te khdng phai la cd ma la thay Qua diing la tren thyc te sd lugng giao vien nii day tieu hpc chiem Iy Id Idn so vdi nam gido vien nhung each sir dung hinh thixc ngdn ngir dd phan biet gidi nhu trong SGK the hidn su: vyng
ve thieu tinh su pham Tai sao khdng thay bang
tir gido vien? Theo chiing tdi da\ chinh la mpi
bieu hien cua vide dp dung dien tin gidi mdt each rap khudn Trong thyc te ngdn ngii d phd thdng trung hpc va dai hpc nhidu giao vidn diing "anh" "chi" dd gpi HS nhung khi ra de thi kiem ira hp van chju anh hudng ciia didn tin gidi mdt cdch vd thiic qua viec dimg nhiing
Trang 8(hay chi) hay Moi sd giao vien y thiic dugc
sdc thdi phan bidt gidi toat len til nh&ng each
diing nhu vdy ndn thay bang: anli/chi hay Tkx
cd nhihig dilu nay ndi Idn mpt dilu ring, dii
mudn hay khdng, chiing ta van hi chi phdi bdi
dien tin gidi vd vdn phdi tfnh din su tdn tgi ciia
dien tin gidi khi phai ddi didn vd xii Iy nhiing
van dd lien quan ddn gidi
3.2 Nhihig bieu hiin lien quan den vdn de phdn
biet gidi
Lien quan den vdn de phdn biet gidi, chiing
tdi sd xem xet nhihig bidu hidn ve hogt dpng,
nhidm vy, nghe nghiep vd vai trd xd hdi ciia
nam vd nQ dugc trinh bdy, gidi thidu trong SGK
TV tiiu hpc
3.2.1 Bieu hiin cua phdn biit gidi qua hogt
dgng nhiim vu ciia nam/nu
Hogt dpng ciia HS nam vd HS n& ciing
nhu ciia cdc thanh vien khdc trong gia dinh cac
em (dng, bd, bd, m?) trong SGK TV tiiu hpc
cung bj didn tin hda mdt cdch rd ret
Trong hai tip sach TVI, trd choi ciia
cac em nam vd nii bj phdn hda theo gidi; em nu'
chai dd hang, choi nhdy day, choi blip bd; em
nam choi bdng dd, chai bdng chuyin, choi bit
ve, choi keo co, choi bi Ci nhihig tranh minh
hpa trong dd cd cd nam vd nfl', su phan bd vai
trd tudn theo quy lugt sau: ndu trd choi dugc
cho Id thudc vl gidi nam thi n& ddng vai phu,
dung d hang thd, ngugc Igi, nlu hogt ddng dugc
gdn vdi dac diem gidi n& thi nam dung d hang
thu (TVI, tap 1: tr.l9, 24, 26) Trong nhdng
tranh minh hpa cho nhung hogt dpng cd cd nam
vd n&, cdc em nfl thudng dugc thi hien nhu la
phai ylu, thfeh dugc che chd (TVI, tap 1: tr,37,
69 141)
Quan sat cdc hogt dpng ciia cdc em nam vd
nii da tham gia rat nhidu vdo cdc cdng viec ngi tn?: tr.9, 47, 49, 51, 53, 61, 70, 109, 113 trong
khi do phai den TVI, tap 2 mdi cd 2 tranh minh
hpa em nam tham gia vdo cac cdng vide gia dinh: tr.l3, 75, cdn tdt cd cac cdng vide thupc
vd npi trg ddu do em n& hoac me ddm nhidm Nhiing cdng vide ndi trg ma cdc em nii tham gia cung la phdn viec ciia me Trong sdch
TVI, tap 2, tuyet nhidn khdng cd tranh dnh
minh hpa hay bai dpc trong dd b6 lam vide nha trong khi dd me ddm nhiem mdt cdch gan nhu tuyet ddi tit cd cac cdng vide cham sdc con cdi, nhd cua: tr 58, 83, 89,110, 125, 132, 147, 150 Ndi gan nhu tuyet ddi vi cac phan vide ndy dupc su hd trg it nhidu ciia ba : tr 62, 66, 84,
109, 110, 123, 142 Hinh dnh ciia bd vd me cdn dugc khic hpa qua nhflng bdi tip dpc d cdc trang 35, 55, 66, 88, 100, 163 Trong nhimg bdi dpc ndy, bd vd me hien len nhu nhiing ngudi chiu thuang, chiu khd, diu ddng, nhdn hdu, la ngudi cdc em cd thi tin tudng tuy?t ddi Trong todn bd cudn sdch, bd xudt bidn 4 Idn: tr.52, 85,
100, 129, dng xuit hien 5 Idn: h 78, 84, 105,
143, 167 So vdi hinh dnh m? vd bd, binh dnh
bd vd dng xuit hidn trong khung cdnh gia dinh rdt md nhat, bd vd dng gdn nhu dimg ngodi cdc cdng vide gia dinh Bd xudt hien 4 lan thi 2 Idn
Id d mdi trudng ngodi gia dinh, hai lan ddng vai .trd la quan sdt vidn cdn tat ca cdc vide md dng ldm deu xudt phdt tir thii vui tudi gia cua chfnh dng chii khdng phdi Id phan viec ma dng phdi tham gia vdi tu each Id thanh vidn trong gia dinh Nhu vay, trong buc tranh gia dinh, bd va dng van Id nhiing dudng vien md nhat, ngodi ria, cac em trai chu ydu giii vai ngudi hudng lgi (dugc cham sdc, an) trong khi dd, me, bd vd cdc
em gdi Id nhiing nhan vgt trung tam, tham gia mpt each trpn ven vao cdc boat dpng gia dinh Cach trinh bay vd md hinh gia dinh va nhiem
vu ciia nhiing ngudi trong gia dinh ciia SGK phii hgp vdi dien tin vd gidi dugc cac ca nhan
Trang 9trong cdng ddng chip nhdn va chia se Dieu nay
giiip hinh thdnh vd cung cd nhiing bidu tugng
tinh didn vl gidi d cdc em HSTH vd dilu hudng
cdch hdnh xii sau ndy cua cac em
3.2.2 Biiu hiin ciia phdn biet giai gua nghe
nghiip v<3 vai fro xa hgi cua nam/nU
Chiing tdi da Idm mdt thdng kd chi tilt vd
nghd nghiep cua nam vd nu thd hien trong sdch
TVI, tap 2 vd nhan thdy nghi nghiep cua hai
gidi dugc phan bd qua cdc tranh minh hpa vd
bai tap dpc nhu sau: nu Id ndng dan (tr 21, 24,
26, 39, 57, 75, 96, 101, 166), nu Id cd giao (tr
23, 25, 27, 45 73, 74, 131, 162), nir la cdng
nhdn (tr.38, 125), nu la y ta (tr.l43), nam la
ndng ddn (tr.21, 24, 86, 164, 166), nam Id cdng
nhan (tr.l5, 86, 87, 112 125, 136, 137, 159),
nam Id bd dpi (tr.26, 27, 38, 85, 129), nam Id
vgn dpng vidn (tr.65,10!), nam Id bdc si (tr.86,
143, 164), nam Id hpa sT (tr.l8, 86), nam Id nhd
khoa hpc (tr.86), nam Id thiy giao (tr.l05) Nhu
vdy, nghe nghidp trong dd nii chiem mpt ti 1?
Idn Id ndng dan vd giao vidn cdn nam chii ylu
thyc hidn cdc nghe: cdng nhdn, bdc sT, bd dpi,
vgn ddng vien Nghd ndng cd ve rdi deu cho cd
nam vd n& nhung ty le nii vdn trpi hem, d^c biet
d tr.96, bdc tranh minh hpa cho ngu' dogn "nghd
ndng" ve mpt ngudi phu nu dang cay liia Cd
thi ihly, nlu nhu ngudi phy n& chilm mpt vi tri
thdng trj trong khdng gian gia dinh thi vai trd
xd hdi ciia hp rdt md nhat trong khi dd tinh hinh
ngugc lai ddi vdi nam gidi Nam gidi xuat hien
nhieu trong cdc khdng gian xa hpi, nghd nghiep
cua hp dugc gidi thidu phong phii, da dgng han
vd dd Id nhiing nghd dugc cho Id gan vdi phim
chat, sire manh cua nam gidi Cdch trinh bay
nhu the ndy cd thi khien cho cac em HSTH
hinh thanh nhiing didn tin khdng chfnh xac vl
nghd nghidp ciia mdi gidi va nd se cd tdc dung
djnh hudng nghi nghiep cua cac em sau nay
Tren thyc td, cd mdt su phdn hda rat Idn trong
gidi va dd la mdt trong nhung nguyen nhan khiln thu nhip ciia nQ gidi thip ban nam gidi ddn din vide n& gidi khdng phat huy dugc hei
va diing khd nang ciia minh Can nguyen sau xa cua hien tugng ndy cd the bat ngudn tir nhiing trang SGK ddu ddi nhu the nay Cach trinh ba\ ciia SGK cd thi khien cac em mac djnh rang vai trd chii dao cua ngudi phu nii la lam vg, lam me
vd ldm hdi long ngudi khac troiig khi do gia tri cua ngudi ddn dng dugc do bang sy thanh dai trong nghi nghiep [7] Vi tri thich hgp nhat ciia
ngudi phu nu- la trong gia dinh muc dich loi
cao ciia su tdn tai ciia ngudi phu nir la gia dinh cdn ddi vdi dan dng gia dinh chi la mot phan cua su tdn tai, dich den ciia ngudi dan dng la sy nghidp ngoai xa hdi Ndi nhu thd klidng co nghia la cht cd ddn dng mdi dupe de cao ton vinh cdn phu nu bi ha ihap gia tri Phu nii cung dugc xa hdi dd cao, tdn vinh Nhung de cao, ton vinh cai gi va bdng each nao? Dd la de cao nhung gia tri thudc vd thien tinh nu ton vinh vai trd khdng thd thieu trong linh vuc tinh cam
va mdi trudng gia dinh Day chinh la mot bieu hidn tinh vi cua tu tudng phan biet gidi, Niip
ding sau sy tdn cao gia tri ngudi phu nil la tu
tudng cua mdt xa hdi nam quyen muon dong khung ngudi phy nii vao trong mdt moi trudng duy nhdt la gia dinh Ve phan minh ngudi phu n& dugc vuot ve, xung tung se tim each thoa hiep vd didu chinh de dd cho vira cai khudn ma
xd hdi dinh san cho minh yen tam va thoa man
vi da dap irng dugc mong dgi ctia xa hdi ve sit mdnh cao cd lam vg, lam me va lam hai long ngudi khac ciia minh
Dd thdm minh chung cho nhiing ket luan ciia minh, chiing tdi md rdng viec khao sat nhung bidu hien cua sy phan bidt gidi trong hai
tap sdch TVS va Lich sir vd Dia ly 5 Kdt qua
cho thiy sach tiing Viet va lich sir dia ly ciia giai doan cudi tidu hpc cung chiu anii huong rdt
Trang 10mgnh cua dien tfn gidi trong vide trinh bdy ndi
dung, hinh thiic vd cau tnic ciia bdi hpc
Trong TVS, tdp 1, toan bd danh nhdn dugc
gidi thidu trong sdch deu thudc gidi nam (tr.4,
5, 9, 15, 17, 46, 153) Trong 11 tdm guong
ngudi tdt trong xa hdi cd 8 vi du thudc gidi nam
va 3 vf du thupc gidi nii ( tr.38, 45, 49, 119,
123, 124, 130, 164, 150, 156, 165) Trong sd
nhung tdc gid cd tdc phdm dugc trich trong
nhiing bai tap dpc vd nhiing bai tap khdc chf cd
3 nhd van nii (tr 110, 137, 150) Trong TVS,
tap 2, trong sd cac danh nhdn dugc gidi thidu
trong sach cd 2 ngudi thudc gidi nir Id Trieu Thi
Trinh (tr.87) vd Nguyin Thj Djnh (tr.l26), cdn
lai todn bd thudc gidi nam (tr 4, 6, 15, 25, 40,
62, 68, 76, 79, 81 90, 109) Vl tdm guang
nhflng ngudi lao ddng binh thudng, cdc dgi didn
nii vdng bdng mdt cdch tuydt doi, chi cd rdiiing
ngudi thudc gidi nam (tr.20, 30, 36, 51, 63,
136) Tdt cd nhiing tdc gid c6 tdc phdm dugc
dua vdo chuong trinh hpc deu la cac tac gid
nam
Trong Lich sir vd Dia ly 5, todn bd nhan vat
lich sii xudt hien trong sach Id nam gidi, chi duy
nhdt cd mpt nhdn vit ljch sii thudc n& gidi dugc
nhdc ddn Id bd Nguyin Thi Binh trong bdi vl
"Le ky Hidp dinh Pa-ri" nhung cung chi nhae
ddn diing trong mpt ddng gidi thi?u hai dgi didn
cua Vidt Nam ky vdo van bdn Hidp dinh Trong
nhiing tranh, dnh minh hpa cho nhiing tinh
hudng, sy kidn ljch sii ciing chi cd hau het la
nam gidi, n& gidi ft xuat hien md ndu xudt hidn
thi ciing d vdo vi tri ngodi ria md nhat Nhu
vdy, n& gidi gan nhu ving bdng tren vu ddi Iich
su, neu cd xudt hidn thi cung chi Id chung nhan
ehu khdng phai Id chu the cua Uch sii Nam gidi
dupc khdc hpa nhu Id chu the, la tac gia ciia Iich
sir, Id ngudi quyet djnh van mdnh lich sii ddn
Sy xudt hidn md nhat, it di va thgm chf vang mgt hodn todn ciia ngudi phy n& trong SGK cd thd dan ddn nhiing ddnh gid sai ldm ciia HSTH
ve vai trd cua phu nii trong lich sir nudc nhd vd ljch su nhdn loai Cdc em cd thd cho ring phu nii khdng cd vai trd gi hogc gi& mpt vai trd khdng dang kd ddi vdi sy phat triln ciia xa hpi Dieu ndy mdt mat cung cd didn tin ve sy phdn bidt gidi, mdt khdc khdng phdn dnh diing nhung thay ddi ve vai trd vd vi tri ciia ngudi phy nii trong thyc td Trong may thap k^ gdn ddy, phu nii Viet Nam da tham gia mdt cdch tich cue vdo ddi sdng xa hpi, kinh td, van hda, chinh tri ciia dat nudc va dd cd nhilu dai dien tidu bidu Vd phdn minh, nam gidi cung da cd nhflng thay ddi trong nhin thuc vl vai trd cua minh trong gia dinh vd da tham gia mpt each tfch cyc hon trong cdc cdng vide chdm sdc con cdi, nhd ciia, Tuy nhidn, dudi dnh hudng ciia dien tfn gidi, cdc sogn gid SGK da vd tinh hay cd y ggt bd hinh dnh ngudi phu nti trong cdc hoat ddng xa hdi cung nhu ngudi ddn dng trong bdi cdnh gia dinh vd vin tilp tuc duy tri ludng tu Hrdng thdng tri trong xa hdi Id de cao nam gidi va ha thdp nii gidi
Ndi nhu the khdng cd nghia Id chiing tdi quy kdt cdc tdc gid SGK da khdng tfnh ddn nhirng xu thi tien bp ve binh ddng gidi d Viet Nam va trdn thd gidi cung nhu khdng biet sir dyng SGK nhu mot cdng cu gido due dd Idm thay ddi nhiing dien tfn tieu cue vd phd bien
nhiing didn tfn ticb cyc vd gidi 6 ldp 5, SGK
cd hdn mpt chuong trinh day vd binh dai^ gidi nhung chinh d ddy, quan niem dan gidn vd ddi khi khdng chinh xac vd van dd phdn biet gidi
ciia cac sogn gia lai cang hoc 10- Trong TVS, tgp
2 cd chii didm "Nam vd nu", chu diem nay
dugc Cling cd, tang cudng trong sdch Dgo dire S
vdi bdi hpc "Tdn trpng phu nii" va trong sdch
Khoa hoc S vdi chii de "Con ngudi vd sue