07 2106MLNP0221 nguyễn quỳnh chi mã đề 27 31 05 2021

TRƯỜNG ĐẠI HỌC THƯƠNG MẠI HỌC KỲ II NĂM HỌC 2020 – 2021 (Phần dành cho sinh viên học viên) Bài thi học phần Triết học Mác – Lênin Mã số đề thi 27 Ngày thi 2552021 Số trang 6 Số báo danh 07 Lớp 2106 TRƯỜNG ĐẠI HỌC THƯƠNG MẠI HỌC KỲ II NĂM HỌC 2020 – 2021 (Phần dành cho sinh viên học viên) Bài thi học phần Triết học Mác – Lênin Mã số đề thi 27 Ngày thi 2552021 Số trang 6 Số báo danh 07 Lớp 2106

TRƯỜNG ĐẠI HỌC THƯƠNG MẠI HỌC KỲ II NĂM HỌC 2020 – 2021 (Phần dành cho sinh viên/ học viên)

Bài thi học phần: Triết học Mác –

Lênin

Mã số đề thi: 27

Ngày thi: 25/5/2021 Số trang: 6

Số báo danh: 07 Lớp: 2106MLNP0221

Họ và tên: Nguyễn Quỳnh Chi

Điểm kết luận:

GV chấm thi 1:

…….………

GV chấm thi 2:

…….………

ĐỀ BÀI Câu 1: ( 5 điểm )

Trình bày cơ sở lý luận và nội dung của nguyên tắc phát triển? Anh chị hãy lựa chọn một vấn đề cụ thể trong đời sống xã hội để phân tích và chỉ ra những hệ quả nếu vi phạm nguyên tắc này

Câu 2: ( 5 điểm )

Trong lời tựa cuốn: “ Góp phần phê phán khoa kinh tế chính trị ” C.Mác viết: “

Phương thức sản xuất đời sống vật chất quyết định quá trình sinh hoạt xã hội, chính trị

và tinh thần nói chung Không phải ý thức của con người quyết định tồn tại của họ; trái lại, tồn tại xã hội của họ quyết định ý thức của họ” ( C.Mác và Ph.Ăngghen, Tàn tập, t.13 Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1993, tr.15) Từ mối quan tồn tại xã hội và ý thức xã hội, anh/chị hãy làm rõ luận điểm trên và ý nghĩa của vấn đề này trong thực tiễn xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam hiện nay

BÀI LÀM

Câu 1:

1.Cơ sở lý luận của nguyên tắc phát tắc phát triển nguyên lý về sự phát triển

Nguyên tắc phát triển cũng là một trong những nguyên tắc phương pháp luận cơ bản, quan trọng của hoạt động nhận thức thực tiễn Cơ sở lý luận của nguyên tắc phát triển là nguyên lý về sự phát triển của phép biện chứng duy vật Theo đó, phát triển là quá trình vận động từ thấp đến cao, từ kém hoàn thiện đến hoàn thiên hơn, từ chất cũ đến chất mới ở trình độ cao hơn Phát triển là vận động nhưng không phải mọi vận động đều là sự phát triển, mà chỉ vận động theo khuynh hướng đi lên thì mới là phát triển Vận động diễn ra trong không gian và thời gian, nếu thoát ly chúng thì không hề

có phát triển

2 Nội dung của nguyên tắc phát triển

Nguyên tắc phát triển bao hàm ba nội dung chủ yếu như sau:

▪ Một là: Mọi sự vật đều có một quá trình biến đổi, phát triển, bản thân sự vật

nào cũng là kết quả là biểu hiện của những quá trình vận động và phát triển Nhìn chung, thế giới là sự thống nhất của quá trình vận động và phát triển Trong thế giới đó mỗi quá trình vận động, phát triển của các sự vật cụ thể đều

là một giai đoạn, một vòng khâu, một bộ phận của quá trình vận động, phát trí

ổn bao quát, rộng lớn nói chung

▪ Hai là: Xu hướng tiến lên đóng vai trò chủ đạo trong quá trình biển đổi của

mọi sự vật Quá trình vận động và phát triển diễn ra vô cùng phức tạp mang nhiều tính chất ngẫu nhiên, song xu hướng tiến lên từ đơn giản đến phức tạp,

từ cấp thấp đến cấp cao, từ kém hoàn thiện đến hoàn thiện là chủ đạo Đặc trưng quan trọng nhất của phát triển là chất mới ra đời và chất cũ mất đi

▪ Ba là: Từ nguyên tắc biến đổi phát triển chúng ta nhận thức sâu sắc sự đối lập

giữa hai phương pháp tư duy: phương pháp biện chứng và phương pháp siêu hình

Nguyên tắc phát triển đòi hỏi nhìn thế giới và các sự vật luôn ở trong quá trình thay

cũ đổi mới, mà phương hướng chung là sự vật, hiện tượng mới ra đời thay thế cho sự vật hiện tượng cũ mất đi Sự vật hiện tượng mới có đặc điểm là hợp xu thế phát triển của lịch sử, tiến bộ hơn và có tiền đồ phát triển Sự vậy, hiện tượng cũ đã dần mất đi tính tất yếu của nó và cuối cùng đi đến diệt vong

3 Vấn đề cụ thể trong đời sống xã hội

Ngày nay mặc dù CNXH đang ở thế thoái trào, song những cơ sở vật chất và XH của thời đại mới ngày càng chín muồi Từ những thành công và chưa thành công của quá trình cải tổ, đổi mới, Đảng cộng sản các nước đã và đang rút ra những bài học cần thiết, đưa quá trình cải tổ đổi mới diễn ra đúng hướng phù hợp quy luật phát triển của

XH và đang đạt những chuyển biến tích cực Điển hình như Trung Quốc, từ sau Hội nghị Trung ương 3 khóa XIII (12-1978) Đảng cộng sản Trung Quốc đã mở đầu công cuộc cải cách, mở cửa toàn diện, sâu sắc theo định hướng XHCN và từ đó đến nay, trãi qua một phần tư thế kỷ, Trung quốc đã phát triển không ngừng và đang đứng vào hàng ngũ các cường quốc trên thế giới Đối với nước ta, “những thành tựu to lớn và rất quan trọng của 15 năm đổi mới làm cho thế và lực của nước ta lớn mạnh lên

nhiều”(VK ĐH Đảng lần IX, trang 66) Điều này cho thấy rằng thời đại quá độ từ CNTB lên CNXH trên phạm vi toàn thế giới không diễn ra trong một thời gian ngắn

và theo một con đường thẳng tấp Cũng như mọi thời đại khác trong lịch sử, nó có tiến, có thoái, quanh co khúc khuỷu, nhưng cuối cùng như Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên CNXH của ĐCS VN nhận định “CNXH hiện thực đang đứng trước nhiều khó khăn, thử thách Lịch sử thế giới đang trãi qua những bước quanh co, song loài người cuối cùng nhất định sẽ tiến tới CNXH vì đó là quy luật tiến hóa của lịch sử”

Câu 2:

1 Lý luận về mối quan hệ tồn tại xã hội và ý thức xã hội

+ Tồn tại xã hội: là khái niệm dùng để chỉ sinh hoạt vật chất và những điều kiện

sinh hoạt vật chất của xã hội, là những mối quan hệ vật chất – xã hội giữa con người với tự nhiên và giữa con người với nhau; trong đó, quan hệ giữa con người với tự nhiên và quan hệ vật chất, kinh tế giữa con người với nhau là hai quan hệ cơ bản Những mối quan hệ này xuất hiện trong quá trình hình thành xã hội loài người và tồn tại không phụ thuộc vào ý thức xã hội

Tồn tại xã hội gồm các thành phần chính như phương thức sản xuất vật chất; điều

kiện tự nhiên-môi trường địa lý; dân số và mật độ dân số v.v, trong đó phương thức sản xuất vật chất là thành phần cơ bản nhất Các quan hệ vật chất khác giữa gia đình,

giai cấp, dân tộc v.v cũng có vai trò nhất định đối với tồn tại xã hội

+ Ý thức xã hội: là mặt tinh thần của đời sống xã hội, bao gồm tình cảm, tập

quán, truyền thống, quan điểm, tư tưởng, lý luận v.v nảy sinh từ tồn tại xã hội và phản ánh tồn tại xã hội trong những giai đoạn phát triển khác nhau Nói cách khác, ý thức

xã hội là những quan hệ tinh thần giữa con người với nhau, là mặt tinh thần trong quá trình lịch sử Ý thức xã hội có cấu trúc bên trong xác định, bao gồm những mức độ khác nhau (ý thức xã hội thông thường và ý thức lý luận (khoa học); tâm lý xã hội và

hệ tư tưởng) và các hình thái của ý thức xã hội (ý thức chính trị, pháp luật, đạo đức, tôn giáo, nghệ thuật, triết học, khoa học v.v)

+ Mối quan hệ biện chứng giữa tồn tại xã hội và ý thức xã hội:

▪ Thứ nhất: Tồn tại xã hội quyết định ý thức xã hội

Theo quan điểm thế giới quan duy vật thì vật chất có trước, nó sinh ra và quyết định ý thức Trong lĩnh vực Xã hội thì quan hệ này được biểu hiện là: tồn tại xã hội có trước, nó sinh ra và quyết định ý thức xã hội

▪ Thứ hai: Ý thức xã hội có tính độc lập tương đối, thể hiện ở:

+) Ý thức xã hội thường lạc hậu so với tồn tại xã hội

+) Ý thức xã hội có thể vượt trước tồn tại xã hội

+) Ý thức xã hội có tính kế thừa

▪ Thứ ba: Ý thức xã hội tác động trở lại tồn tại xã hội

Chủ nghĩa duy vật lịch sử không những chống lại quan điểm duy tâm tuyệt đối hóa vai trò của ý thức xã hội ,mà còn bác bỏ quan niệm duy vật tầm thường hay chủ nghĩa duy vật kinh tế phủ nhận tác dụng tích cực của ý thức xã hội trong đời sống xã hội

Trong Lời tựa cuốn “ Góp phần phê phán khoa kinh tế chính trị”, C.Mác viết:

“Phương thức sản xuất đời sống vật chất quyết định các quá trình sinh hoạt xã hội, chính trị và tinh thần nói chung Không phải ý thức của con người quyết định tồn tại của họ; trái lại, tồn tại xã hội của họ quyết định ý thức của họ”

Với khẳng định này C.Mác đã khắc phục triệt để chủ nghĩa duy tâm xây dựng quan điểm duy vật lịch sử về mối quan hệ giữa tồn tại xã hội và ý thức xã hội, về vai trò quyết định của tồn tại xã hội đối với ý thức xã hội

Khẳng định rằng “ Phương thức sản xuất đời sống vật chất”- tức là tồn tại xã hội

sẽ “ quyết định các quá trình sinh hoạt xã hội, chính trị và tinh thần nói chung” Bởi vì phải có tồn tại xã hội- tức là các phương thức sản xuất đời sống vật chất mới đảm bảo

điều kiện tồn tại tiên quyết “ Không phải ý thức quyết định tồn tại, trái lại, tồn tại xã hội quyết định ý thức” Tức là tồn tại xã hội quyết định ý thức xã hội Ý thức xã hội là

sự phản ánh của tồn tại xã hội, phụ thuộc vào tồn tại xã hội Hay nói cách khác là “ Vật chất quyết định ý thức”

Tương tự như vậy, trước đó trong Hệ tư tưởng Đức, C.Mác và Ph.Ăngghen đã đi đến kết luận rằng, toàn bộ gốc rễ của sự phát triển xã hội loài người, kể cả ý thức của con người, đều nằm trong và bị quy định bởi sự phát triển của các điều kiện kinh tế -

xã hội, nghĩa là “không phải ý thức quyết định đời sống mà chính đời sống quyết định

ý thức”, do đó ngay từ đầu, ý thức đã là một sản phẩm xã hội, và vẫn là như vậy chừng nào con người còn tồn tại Đây chính là điểm cốt lõi của nguyên lý tồn tại xã hội quyết định ý thức xã hội

=> Công lao to lớn của Các Mác và Ăngghen là phát triển chủ nghĩa duy vật đến đỉnh cao, vì đã giải quyết một cách khoa học vấn đề sự hình thành và phát triển của ý thức xã hội và xậy dựng quan điểm của chủ nghĩa duy vật lịch sử Các ông đã chứng minh rằng, đời sống tinh thần của xã hội hình thành và phát triển trên cơ sở của đời sống vật chất, không thể tìm nguồn gốc của tư tưởng, tâm lý xã hội trong đầu óc của con người, mà phải tìm trong hiện thực vật chất

2 Ý nghĩa của vấn đề này trong thực tiễn xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam hiện nay

Hồ Chí Minh khẳng định, xây dựng chủ nghĩa xã hội bao gồm cả chính trị, kinh

tế, văn hóa – xã hội và xây dựng con người

Thứ nhất, vận dụng quy luật : “Tồn tại xã hội quyết định ý thức xã hội”

Xuất phát từ đặc điểm nước ta đi lên chủ nghĩa xã hội từ một nước thuộc địa nửa phong kiến, sức sản xuất chưa phát triển, đời sống vật chất và văn hóa của nhân dân thấp kém, Hồ Chí Minh đã chỉ rõ: “…nhiệm vụ quan trọng nhất của chúng ta là phải xây dựng nền tảng vật chất và kỹ thuật của chủ nghĩa xã hội,… có công nghiệp và nông nghiệp hiện đại” Trong quá trình cách mạng xã hội chủ nghĩa, chúng ta phải cải tạo nền kinh tế cũ và xây dựng nền kinh tế mới, mà xây dựng là nhiệm vụ chủ chốt và

lâu dài” Bởi chỉ khi có tồn tại xã hội-tức là phương thức sản xuất tiến bộ, người dân

có cơm no, áo mặc mới tạo điều kiện phát triển ý thức xã hội Cần phải tích cực học tâp, lao động sản xuất tạo ra của cải vật chất để đáp ứng những nhu cầu cơ bản của con người

Thứ hai: Ý thức xã hội thường lạc hậu hơn so với tồn tại xã hội

Trong xã hội Việt Nam hiện nay, bên cạnh những phong tục tập quán tốt đẹp thì vẫn còn tồn tại những hủ tục lạc hậu, trong tang lễ, cưới xin…tồn tại hết sức dai dẳng như cúng bái, yểm bùa, mê tín dị đoan vv ảnh hưởng tiêu cực đến quá trình xây dựng

xã hội mới

=> Chính vì vậy cần có những giải pháp xoá bỏ những hủ tục lạc hậu, xây dựng nền văn hoá, văn minh của thời đại mới Một mặt, phải đẩy mạnh công tác thông tin, tuyên truyền, mở rộng và nâng cao nhận thức của đồng bào các dân tộc thiểu số, và công tác này phải đi trước một

bước tại những địa bàn khó khăn, chứ không phải như quan niệm của một vài

người cho là "chờ" khi trên địa bàn có đầy đủ cơ sở hạ tầng kinh tế, xã hội thì

mới phát triển được đời sống văn hóa

Thứ ba, ý thức xã hội tác động trở lại tồn tại xã hội:

Cần phải xây dựng ý thức xã hội mới trên cơ sở đẩy mạnh sự nghiệp xây dựng và phát triển nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, làm cho văn hóa thực sự trở thành mục tiêu, động lực của phát triển, thành nền tảng tinh thần của xã hội

Sự phát triển xã hội không chỉ có đời sống vật chất, mà còn có đời sống tinh thần

Đó là hai mặt không thể thiếu và giữa chúng có sự gắn bó, tác động tương hỗ có thể làm giàu, phong phú cho nhau và cũng có thể kìm hãm nhau trong quá trình phát triển Bên cạnh kinh tế, văn hóa luôn đóng vai trò quyết định trong quá trình phát triển và sự trường tồn của mỗi quốc gia, dân tộc