(SKKN HAY NHẤT) một số biện pháp phát triển hứng thú cho học sinh học nghề điện dân dụng

PHẦN I MỞ ĐẦU 1 Lý do chọn đề tài Trong những năm qua công tác đào tạo nghề của trung tâm đã có những thay đổi đáng kể, đặc biệt là đổi mới phương pháp dạy học, lấy người học làm trung tâm, tổ chức, đ[.]

PHẦN I MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài.

Trong những năm qua công tác đào tạo nghề của trung tâm đã có những thay đổi đáng kể, đặc biệt là đổi mới phương pháp dạy học, lấy người học làm trung tâm, tổ chức, điều khiển để học sinh tự lĩnh hội tri thức, kĩ năng, kĩ xảo có thể tiếp cận, theo kịp sự phát triển nhanh chóng, mạnh mẽ của khoa học kĩ thuật hiện nay

Để đáp ứng yêu cầu nâng cao chất lượng dạy và học nghề, trung tâm đã đổi mới theo hướng giảm thời lượng lí thuyết, thực hành gắn với thực tiễn, đảm bảo tính vừa sức cho người học

Đối với công tác đào tạo nghề, thực hiện đổi mới phương pháp dạy học là một việc làm rất cần thiết giúp học sinh hứng thú, chủ động hơn khi tiếp thu kiến thức, kỹ năng Việc thực hiện dạy nghề Điện dân dụng mục tiêu giảng dạy chưa thực sự hiệu quả Do nhiều nguyên nhân khác nhau cả chủ quan và khách quan như: giáo viên vẫn giảng dạy theo phương pháp mang tính chất giới thiệu, đang mang nặng về lí thuyết mà chưa có liên hệ với thực tiễn, ít tạo điều kiện cho học sinh chủ động tiếp thu kiến thức, hình thành và rèn luyện kỹ năng Đồ dùng dạy học, trang thiết bị giảng dạy còn thiếu thốn rất nhiều.Việc dạy và học nghề hiện nay mới chỉ đảm bảo cho học sinh nắm được kiến thức lý thuyết ở mức độ nhớ, còn việc hình thành kỹ năng cũng như việc vận dụng vào thực tiễn giải quyết một

số tình huống thông thường hàng ngày còn nhiều hạn chế

Với tinh thần đổi mới, phát huy tính tích cực chủ động sáng tạo của người học, hình thành năng lực kỹ năng cho người học đòi hỏi giáo viên dạy nghề Điện dân dụng phải không ngừng phải trau dồi kiến thức, tìm ra những phương pháp phù hợp nhằm đạt được mục tiêu và nhiệm vụ được giao.Với mong muốn đóng góp một phần nhỏ bé của mình vào công cuộc đổi mới phương pháp dạy nghề điện

dân dụng, tôi đã mạnh dạn tiến hành nghiên cứu và viết đề tài SKKN: “Một số biện pháp phát triển hứng thú cho học sinh học nghề Điện dân dụng” nhằm

nâng cao chất lượng cho việc dạy và học nghề Điện dân dụng ở Trung tâm ngày

càng hiệu quả hơn.

2 Mục đích nghiên cứu:

- Thực hiện đề tài này, tôi mong muốn sẽ tìm ra một số giải pháp phát huy cao độ được tính tích cực của học sinh để từ đó tự các em có phát triển năng lực tư duy, năng lực vận dụng kiến thức, kỹ năng vào thực tiễn một cách có hiệu quả, tạo được hứng thú, tâm thế học tập cho học sinh, góp phần nâng cao chất lượng đào tạo nghề nói chung và chất lượng dạy nghề phổ thông Điện dân dụng nói riêng

- Tìm ra một số phương pháp dạy học để học sinh hứng thú hơn trong học tập

- Nhằm trao đổi kinh nghiệm với các bạn đồng nghiệp, góp phần nâng cao chất lượng dạy và học nghề phổ thông

3 Đối tượng nghiên cứu:

- Nội dung của một số bài trong chương trình dạy nghề Điện dân dụng

- Các phương pháp dạy lý thuyết gắn với thực tiễn.

- Học sinh học nghề phổ thông tại trung tâm, đối tượng lao động xã hội

4 Phương pháp nghiên cứu:

- Phương pháp nghiên cứu tài liệu: Nghiên cứu lý thuyết chuyên ngành,

nghiên cứu phương pháp giảng dạy phát huy tính tích cực gây hứng thú học tập của học sinh

- Phương pháp quan sát sư phạm: Thông qua nội dung bài dạy trên lớp gắn

với liên hệ thực tiễn, trao đổi với đồng nghiệp, tiếp thu sự phản hồi từ học sinh

- Phương pháp thực nghiệm: Thực hiện kiểm tra đánh giá qua các giờ lên

lớp và kết quả học tập của học sinh sau mỗi giờ học

PHẦN II NỘI DUNG

1 Cơ sở lý luận.

Nghề điện dân dụng là một khái niệm dùng để chỉ môn học thuộc lĩnh vực nghề phổ thông, có nhiệm vụ dạy cho học sinh các kiến thức, kỹ năng chung và cơ bản của nghề Điện dân dụng theo nguyên tắc giáo dục kỹ thuật tổng hợp; góp phần giáo dục học sinh phát triển toàn diện, giúp các em có cơ sở lựa chọn nghề nghiệp

để học tiếp hoặc tham gia lao động sản xuất tại địa phương sau khi tốt nghiệp phổ thông

Đa số học sinh nắm được bài giảng, nhất là phần lý thuyết và sơ đồ nguyên

lí, sơ đồ lắp đặt mạch điện, biết được cấu tạo, nguyên lý, hình dáng của một số thiết bị điện, nhưng khi vào thực hành học sinh còn lúng túng, mất nhiều thời gian trong việc xác định các đầu mối nối để nối hoàn chỉnh một mạch điện, xác định vị trí để xây dựng sơ đồ lắp đặt, các thao tác kiểm tra, khắc phục sự cố mạch điện

Thực tế đó đòi hỏi người giáo viên phải có những sáng kiến kinh nghiệm, việc làm thiết thực phù hợp với thực tiễn dạy và học, đặc biệt là những phương pháp dạy học gây hứng thú học tập cho học sinh Ngoài ra, thông qua quá trình dạy học rèn luyện cho các em khả năng tư duy, suy luận để trên cơ sở nền tảng kiến thức được trang bị người học có khả năng học lên cao, tự đọc tài liệu chuyên ngành, áp dụng xử lý được các vấn đề kỹ thuật trong thực tế

2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng.

Trong thực tế, việc dạy học Nghề điện dân dụng chưa đạt được kết quả như mong muốn, việc dạy nghề Điện dân dụng còn mang tính hình thức, chưa chú trọng nhiều vào chất lượng dẫn đến hiệu quả chưa cao:

- Về giáo viên:

Không ít giáo viên còn lúng túng trong việc đổi mới phương pháp giảng dạy, chưa mạnh dạn áp dụng các phương pháp dạy học mới vào bài giảng Tuy đã từ bỏ được phương pháp dạy học: Đọc - chép nhưng chủ yếu giáo viên dạy bộ môn lại quay sang phương pháp đàm thoại: Giáo viên hỏi - học sinh trả lời, các tiết dạy thực hành đơn điệu nên gây sự nhàm chán, không tạo được niềm vui, hứng thú trong học tập cho học sinh

- Về học sinh:

+ Có tư tưởng coi môn nghề là môn phụ, chưa quan tâm tới việc học nghề đôi khi còn bỏ qua Từ đó nảy sinh tâm lý chán nản, không hứng thú với nghề

+ Do ảnh hưởng của thói quen đã trở thành thông lệ rằng học sinh đến lớp chỉ để nghe thầy cô giảng, chép bài Việc tham gia xây dựng bài chỉ có ở một số ít các em có học lực khá, giỏi Bởi vậy đa số các em tiếp nhận kiến thức một cách rất thụ động, thiếu tự tin, do đó gây chán nản, mệt mỏi trong giờ học

-Về điều kiện cơ sở vật chất : Kinh phí hạn hẹp, điều kiện cho quá trình

dạy học nghề Điện dân dụng còn nhiều khó khăn, cơ sở vật chất còn thiếu thốn

Tôi đã tiến hành khảo sát ở lớp 11A1, 11A3 học nghề Điện dân dụng trong học kỳ II năm học 2019 - 2020 tại Trung tâm, được bảng số liệu sau:

Với bảng khảo sát ở trên cho thấy tỷ lệ học sinh hứng thú trong học tập còn hạn chế Vì vậy, đề tài này đề cập đến các biện pháp phát triển hứng thú học tập và cách thức xây dựng quy trình dạy học theo hướng phát triển hứng thú cho học sinh trong dạy nghề Điện dân dụng, qua đó góp phần nâng cao chất lượng dạy nghề nói chung và dạy nghề Điện dân dụng nói riêng

3 Một số biện pháp phát triển hứng thú cho học sinh học nghề Điện dân dụng.

3.1 Mục tiêu và nội dung chương trình nghề Điện dân dụng:

a/ Mục tiêu

Sau khi học xong chương trình này, học sinh đạt được:

* Về kiến thức

Trình bày được những kiến thức cần thiết về an toàn lao động của nghề

- Trình bày được được những kiến thức cơ bản, cần thiết về đo lường trong nghề Điện dân dụng

- Trình bày được những kiến thức cơ bản về công dụng, cấu tạo, nguyên lý làm việc, bảo dưỡng và sửa chữa đơn giản một số đồ dùng điện trong gia đình

- Trình bày được những kiến thức cơ bản về tính toán, thiết kế mạng điện trong nhà đơn giản

- Tính toán, thiết kế được máy biến áp một pha công suất nhỏ

- Trình bày được những kiến thức cần thiết về đặc điểm, yêu cầu, triển vọng phát triển của nghề điện dân dụng

* Về kỹ năng.

- Sử dụng được dụng cụ lao động một cách hợp lý và đúng quy trình kỹ thuật

- Thiết kế và chế tạo được máy biến áp một pha công suất nhỏ

- Thiết kế lắp đặt được mạng điện trong nhà đơn giản

- Tuân thủ những quy định an toàn lao động của nghề trong quá trình học tập

- Tìm hiểu những thông tin cần thiết về nghề điện dân dụng

* Về thái độ.

- Học tập nghiêm túc

- Làm việc kiên trì, khoa học, có tác phong công nghiệp, đảm bảo an toàn lao động và giữ vệ sinh môi trường

- Yêu thích, hứng thú với công việc và có ý thức chủ động lựa chọn nghề nghiệp tương lai

b/ Nội dung chương trình nghề Điện dân dụng

1 Mở đầu

Giới thiệu vị trí, vai trò và triển vọng của nghề Mục tiêu, nội dung chương trình và phương pháp học tập nghề

2 An toàn lao động trong nghề Điện dân dụng

Nguyên nhân gây tai nạn lao động trong nghề Điện dân dụng

Những biện pháp đảm bảo an toàn lao động trong nghề điện

dân dụng

3 Đo lường điện

Đồng hồ đo điện: Phân loại, công dụng, cấu tạo, sử dụng một

số đồng hồ đo điện thông dụng trong nghề điện dân dụng Một số dụng cụ kiểm tra điện trong nghề điện dân dụng:

chức năng, cấu tạo, sử dụng

Sử dụng một số đồng hồ đo điện và dụng cụ kiểm tra điện thông dụng

4 Máy biến áp Phương pháp thiết kế máy biến áp công suất nhỏ

Thiết kế và quấn máy biến áp công suất nhỏ

5 Động cơ điện Một số kiến thức cơ bản về động cơ điện

Động cơ điện xoay chiều một pha

Một số mạch điều khiển động cơ điện xoay chiều một pha đơn

giản

Bảo dưỡng, sửa chữa một số hư hỏng đơn giản đồ dùng điện-cơ trong gia đình

6 Mạng điện trong nhà

Một số kiến thức cơ bản về chiếu sáng trong nhà

Phương pháp tính toán, thiết kế mạng điện trong nhà

Thiết kế, lắp đặt mạng điện đơn giản cho một phòng ở

Đặc điểm, yêu cầu của nghề

7 Tìm hiểu nghề điện dân dụng

Thông tin về thị trường lao động của nghề Vấn đề đào tạo nghề

3.2 Một số biện pháp phát triển hứng thú học tập cho học sinh

a Lựa chọn nội dung dạy học phù hợp

Theo nguyên tắc:

- Nội dung dạy học phải có ý nghĩa đối với cuộc sống học sinh

- Đảm bảo tính vừa sức, không quá khó cũng không quá dễ

- Đảm bảo yêu cầu gắn lý thuyết với thực hành, không dạy lại những kiến thức học sinh đã học ở các môn khác (Vật lý, Công nghệ,…)

- Phù hợp với điều kiện cơ sở vật chất hiện có của nhà trường để học sinh có thể thực hành được

Những nội dung được lựa chọn là cần thiết, có ích cho học sinh và có điều kiện triển khai thuận lợi, tránh lãng phí thời gian của giáo viên và học sinh, đồng thời cuốn hút được học sinh tham gia hoạt động học tập và tạo hứng thú học tập cho học sinh

Ví dụ: Khi dạy học về Máy biến áp: theo chương trình hiện nay, học sinh sẽ được học về cấu tạo, nguyên lý hoạt động của Máy biến áp

Tuy nhiên, cấu tạo và nguyên lý hoạt động của Máy biến áp một pha học sinh đã được học trong môn Công nghệ 8 và môn Vật lý phổ thông, do đó nếu dạy lại toàn bộ phần lý thuyết này sẽ gây ra sự nhàm chán cho học sinh Vì vậy giáo viên cần bổ sung thêm nội dung ở phần nguyên lý mang tính trực quan hơn, sinh động hơn nhằm gây hứng thú cho học sinh trong học tập Ví dụ như: Tranh ảnh, trực quan vật thật, sử dụng một số phần mền trong soạn thảo giáo án điện tử nhằm thể hiện được các hình ảnh động của từ trường, đường sức từ, từ thông biến thiên trong lõi sắt Qua đó học sinh có được hứng thú học tập và hiểu sâu hơn về bản chất nguyên lý hoạt động máy biến áp

Hình ảnh thể hiện từ trường biến thiên, đường sức từ được cắt từ bài giảng điện tử.

Các nội dung như tính toán, thiết kế Máy biến áp, thực hành thiết kế Máy biến áp một pha là đối tượng khó chưa thật sự cần thiết đối với học sinh vì các em vẫn chưa có khả năng vận dụng vào cuộc sống, đồng thời việc thực hành quấn Máy biến áp một pha khó thực hành vì điều kiện cơ sở vật chất không cho phép (vật liệu tiêu hao như dây cuốn, lõi thép đều không đáp ứng được) vì vậy ít tính khả thi

Trong khi đó, nội dung về an toàn điện khi sử dụng Máy biến áp, cách sử dụng Máy biến áp và những lưu ý khi sử dụng, bảo quản Máy biến áp tuy học sinh

đã được học nhưng do thời lượng còn ít nên chưa được học kỹ, phần thực hành còn hạn chế chưa đáp ứng được yêu cầu để hình thành kỹ năng cho học sinh, những nội dung này rất cần cho học sinh trong cuộc sống hàng ngày

Do đó, giáo viên có thể thiết kế một bài giảng tích hợp: Ôn tập các kiến thức , cách sử dụng bảo quản Máy biến áp, kết hợp với thực hành để học sinh vừa củng

cố được kiến thức vừa rèn luyện được kỹ năng và tạo được hứng thú học tập cho học sinh

b Lựa chọn phương pháp dạy học và hình thức tổ chức dạy học phù

hợp.

Đảm bảo cho học sinh chủ động, tích cực trong quá trình dạy học, từ đó kích thích hứng thú học tập của học sinh

Cụ thể:

- Dựa vào nội dung và mục tiêu dạy học để hướng tới gây hứng thú học tập.

- Đảm bảo cho học sinh được chủ động, hoạt động trong điều kiện thuận lợi nhất, trên cơ sở đó kích thích hứng thú học tập thông qua các hoạt động hấp dẫn

- Khuyến khích sự tham gia tối đa của học sinh vào các hoạt động chiếm lĩnh tri thức, kỹ năng mới

- Phải khai thác tối đa nội dung gây hứng thú học tập, tạo điều kiện cho học sinh học tập có hiệu quả

- Tạo không khí hoạt động vui vẻ, thân thiện, môi trường giao tiếp cởi mở giáo viên với học sinh, học sinh với học sinh

Mục tiêu cơ bản của việc sử dụng các phương pháp dạy học tích cực là đa dạng hoá hoạt động của học sinh trong quá trình học tập Mục tiêu này chỉ đạt được khi giáo viên sử dụng linh hoạt các phương pháp dạy học như: đàm thoại, thảo luận, giải quyết vấn đề, hoặc phối kết hợp các phương pháp dạy học trong một bài học

Việc lựa chọn phương pháp dạy học nào là phụ thuộc vào nội dung bài học.

Ví dụ:

Trong quá trình dạy học Nghề điện dân dụng, có những nội dung học sinh đã được học ở môn Công nghệ hoặc môn Vật lý nhưng chưa được thực hành vì thiếu

cơ sở vật chất, giáo viên nên vận dụng một cách linh hoạt để tổ chức các bài học tích hợp trong đó ôn tập kiến thức lý thuyết kết hợp với thực thành minh hoạ bằng các phương tiện trực quan như: hình ảnh, tranh vẽ, mô hình, video Việc sử dụng phương pháp dạy học phù hợp sẽ tạo ra hứng thú học tập cho học sinh là cơ sở để nâng cao hiệu quả bài học

Với bài học Máy biến áp ở trên, giáo viên cần chuẩn bị một Máy biếp áp gia đình, một vài mẫu dây điện từ, mẫu lõi thép, lá thép của Máy biếp áp để triển khai bài học Khi ôn tập các kiến thức cơ bản về Máy biếp áp, giáo viên sử dụng phương pháp đàm thoại kết hợp với biểu diễn trực quan

Với nội dung bảo quản và sử dụng Máy biếp áp, giáo viên sử dụng phương pháp thực hành minh hoạ, giảng giải về vấn đề an toàn điện và phương pháp sử dụng Máy biếp áp; đồng thời thao tác mẫu về cách đảm bảo an toàn điện và thao tác sử dụng Máy biến áp, sau đó có thể gọi một vài học sinh lên thao tác lại để minh hoạ

Để ôn tập và củng cố các kiến thức cơ bản đã dạy cho học sinh, giáo viên có thể sử dụng phương pháp dạy học giải quyết vấn đề để khắc sâu kiến thức bằng cách đưa ra các tình huống khác nhau để các em tập xử lý Bài học triển khai như vậy sẽ có kết quả tốt hơn, tránh được sự nhàm chán khi giáo viên dạy lại các kiến thức lý thuyết đơn thuần

Có nhiều hình thức tổ chức dạy học cho học sinh như:

- Thuyết trình: là phương pháp mang tính chất thông báo, tái hiện, giải thích

minh họa

- Thảo luận nhóm: Phát huy tính tích cực, chủ động, tự lực của học sinh:

trong thảo luân nhóm, học sinh phải tự giải quyết nhiệm vụ học tập, đòi hỏi sự

tham gia tích cực của các thành viên; đồng thời, các thành viên cũng có trách nhiệm về kết quả làm việc của mình

Giúp cho học sinh có điều kiện trao đổi, rèn luyện khả năng ngôn ngữ thông qua cộng tác làm việc trong nhóm, phát triển năng lực giao tiếp, biết lắng nghe, chấp nhận và phê phán ý kiến người khác Đồng thời, các em biết đưa ra những ý kiến và bảo vệ những ý kiến của mình

Giúp cho học sinh có sự tự tin trong học tập, vì học sinh học tập theo hình thức hợp tác và qua giao tiếp xã hội - lớp học, cho nên các em sẽ mạnh dạn và không sợ mắc phải những sai lầm

Hình thành phương pháp nghiên khoa học cho học sinh: thông qua thảo luận nhóm, nhất là quá trình tự lực giải quyết các vấn đề bài học, giúp các em hình thành dần phương pháp nghiên cứu khoa học, rèn luyện và phát triển năng lực khoa học trong mọi vấn đề cuộc sống

Tăng cường tri thức, hiệu quả trong học tập: qua học nhóm, học sinh có thể nắm bài ngay trên lớp, hình thành những tri thức sáng tạo thông qua sự tự tư duy của mỗi thành viên

- Ngoại khoá: là các hoạt động nằm ngoài chương trình học chính khóa.

Hoạt động ngoại khóa liên quan đến tất cả các hoạt động văn hóa - thể thao - giải

trí - xã hội ngoài giờ học trên lớp Đây là một trong những sân chơi để học sinh, tự nguyện tham gia theo nhu cầu, khả năng của bản thân

Đối với học sinh, hoạt động ngoại khóa đóng vai trò rất lớn không chỉ trong quá trình học tập Trước hết, tham gia các hoạt động ngoại khóa giúp học sinh giải tỏa căng thẳng trong việc học với khối lượng kiến thức lớn ở trường học

Việc lựa chọn nội dung dạy học, phương pháp dạy học kết hợp với hình thức

tổ chức dạy học phù hợp sẽ đem lại kết quả tốt nhất cho bài học Tuỳ theo nội dung từng bài học, từng phần trong chương trình mà giáo viên lựa chọn hình thức tổ chức dạy học phù hợp

Tuy nhiên với nội dung, chương trình nghề điện dân dụng hiện tại theo tác giả, sử dụng hình thức dạy học theo nhóm có nhiều ưu điểm và phù hợp với cả giờ dạy lý thuyết và thực hành, vì hình thức dạy học này tạo không khí thoả mãi cho học sinh trao đổi ý tưởng, giao lưu cùng nhau, chia sẻ với nhau về kiến thức của bài học

Để triển khai hoạt động nhóm được thuận lợi, giáo viên cần chú ý việc sắp xếp chỗ ngồi cho học sinh Có nhiều cách sắp xếp, song phương án tốt nhất là ngồi theo hình chữ U hoặc ngồi theo nhóm nhỏ Việc bố trí chỗ ngồi hợp lý sẽ giúp học sinh hứng thú hơn, tập trung học, thuận lợi hơn trong quá trình trao đổi

3.3 Quy trình dạy học theo hướng phát triển hứng thú học tập cho học sinh.

Qua quá trình nghiên cứu và tìm hiểu, tác giả thấy cần có quy trình cụ thể để thực hiện mục tiêu bài học

Quy trình gồm 5 bước như sơ đồ sau:

a Cụ thể hoá mục tiêu bài học

- Làm cơ sở cho việc thiết kế các bước tiếp theo một cách logic

- Mục tiêu bài học phải cụ thể và đảm bảo tính khả thi

Ví dụ 1: Mục tiêu về bài học lý thuyết.

Bài 3: Khái niệm chung về đo lường điện.

a Kiến thức.

- Trình bày được vai trò quan trọng của đo lường điện trong nghề điện dân dụng

- Trình bày được cấu tạo và công dụng chung các dụng cụ đo lường điện

b Kỹ năng:

- Phân loại được các dụng cụ đo lường điện

c Thái độ.

Cụ thể hóa mục tiêu bài học

(Cụ thể và khả thi)

(Chú ý các nội dung gây hứng thú học tập)

Lựa chọn phương pháp dạy học

(Khai thác tối đa các yếu tố gây

hứng thú học tập từ nội dung)

Lựa chọn hình thức dạy học

(Tạo điều kiện học sinh hoạt động

thuận lợi hướng vào việc học)

Thiết kế kịch bản của bài học

Thực hiện kịch bản bài học

Tổng kết đánh giá bài học