BỘ TƯ PHÁP TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI TIỂU LUẬN BÀI THI KẾT THÚC HỌC PHẦN MÔN TRIẾT HỌC MÁC LÊNIN ĐỀ TÀI “ Vận dụng nội dung và ý nghĩa phương pháp luận “Quy luật thống nhất và đấu tranh của các mặt đ.
Trang 1BỘ TƯ PHÁP TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI
TIỂU LUẬN BÀI THI KẾT THÚC HỌC PHẦN
MÔN: TRIẾT HỌC MÁC - LÊNIN
ĐỀ TÀI:“ Vận dụng nội dung và ý nghĩa phương pháp luận “Quy luật thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập” để lý giải một vấn đề của thực
tiễn ở VIỆT NAM hiện nay.
LỚP : 4620 MSSV : 462050
Trang 2MỤC LỤC
I PHẦN MỞ ĐẦU 1
II PHẦN NỘI DUNG 1
Phần 1 Các khái niệm cơ bản 1
1.a Khái niệm mặt đối lập, mâu thuẫn biện chứng 1
1.b Phân loại mâu thuẫn 2
1.c Khái niệm về sự thống nhất giữa các mặt đối lập 3
1.d Khái niệm về sự đấu tranh giữa các mặt đối lập 3
2 Nội dung quy luật thống nhất và đấu tranh giữa các mặt đối lập 4
3 Ý nghĩa của quy luật thống nhất và đấu tranh giữa các mặt đối lập.4 Phần 2 Vận dụng nội dung và ý nghĩa phương pháp luận của quy luật “ thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập” để lý giải quan hệ giữa phát triển kinh tế với việc phòng chống dịch bệnh Covid - 19 ở Việt Nam hiện nay 4
1 Khái niệm phát triển kinh tế, phòng chống dịch bệnh covid - 19 4
2 Phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường ở Việt Nam hiện nay là hai mặt đối lập của mâu thuẫn 5
3 Quá trình vận động của mâu thuẫn trong quan hệ giữa phát triển kinh tế và phòng chống dịch bệnh Covid-19 ở Việt Nam hiện nay 5
4 Vận dụng ý nghĩa phương pháp luận của quy luật để đảm bảo phát triển kinh tế kết hợp với việc phòng chống dịch covid-19 trong trạng thái bình thường mới 7
III PHẦN KẾT LUẬN 8
IV, DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 9
Trang 3I PHẦN MỞ ĐẦU
Trong phép biện chứng duy vật của chủ nghĩa Mác - Lênin bao gồm hai nguyên lý, sáu cặp phạm trù cơ bản và ba quy luật Trong đó, quy luật thống nhất và đấu tranh giữa các mặt đối lập là “hạt nhân” của phép biện chứng, quy luật này là quy luật về nguồn gốc , động lực cơ bản, phổ biến của mọi quá trình vận động và phát triển Theo quy luật này, nguồn gốc và động lực cơ bản, phổ biến của mọi quá trình vận động chính là mâu thuẫn khách quan vốn có của sự vật, hiện tượng Mâu thuẫn này tồn tại xung quanh cuộc sống hằng ngày của mỗi chúng ta Và dựa vào đề tài mà thầy cô đã cho, em sẽ phân tích nội dung, ý nghĩa của nó và áp dụng vào để giải quyết một mâu thuẫn toàn xã hội Việt Nam hiện nay đó là mâu thuẫn giữa phát triển kinh tế và chống lại dịch bệnh Covid -19
II PHẦN NỘI DUNG
Phần 1 Các khái niệm cơ bản
1.a. Khái niệm mặt đối lập, mâu thuẫn biện chứng
Khái niệm mặt đối lập dùng để chỉ những mặt, những thuộc tính, những khuynh hướng tồn tại trái ngược nhau nhưng đồng thời lại là điều kiện, tiền đề tồn tại của nhau
Ví dụ: Điện tích âm và điện tích dương trong phân tử, quá trình quang hợp và hô hấp của thực vật,
Khái niệm mâu thuẫn biện chứng là khái niệm dùng để chỉ sự liên hệ, tác động theo cách vừa thống nhất, vừa đấu tranh; vừa đòi hỏi, vừa loại trừ, vừa chuyển hóa lẫn nhau trong các mặt đối lập. 1
Ví dụ: Quá trình đồng hóa và dị hóa ở người Một bên là tổng hợp các chất hữu cơ, một bên là phân giải phóng nó thành năng lượng, tuy mâu thuẫn như vậy nhưng chúng vẫn có sự liên quan mật thiết với nhau không có đồng hóa thì không có dị hóa và ngược lại
1 Giáo trình triết học MÁC - LÊNIN- NXB Chính Trị Quốc Gia Sự Thật: Tr 246
Trang 41.b Phân loại mâu thuẫn
Mâu thuẫn tồn tại trong tất cả các sự vật hiện tượng hết sức đa dạng và phong phú Sự phong phú đa dạng được quy định một cách khách quan bởi đặc điểm của các mặt đối lập, do điều kiện tác động qua lại giữa các mặt mâu thuẫn triển khai, vào trình độ tồn tại của tổ chức sự vật, hiện tượng mà trong đó mâu thuẫn tồn tại
Căn cứ vào sự tồn tại và phát triển của toàn bộ sự vật, hiện tượng, có mâu thuẫn cơ bản và mâu thuẫn không cơ bản
- Mâu thuẫn cơ bản là mâu thuẫn quy định bản chất của sự vật, nó luôn phát sinh, hình thành, tồn tại cùng với sự phát sinh, hình thành, tồn tại của sự vật, giữ vai trò quyết định sự vận động, phát triển của sự vật Mâu thuẫn cơ bản được giải quyết thì sự vật sẽ thay đổi cơ bản về chất
- Mâu thuẫn không cơ bản là mâu thuẫn chỉ dặc trưng cho một phương diện
nào đó của sự vật, nó cũng phát sinh, hình thành, tồn tại với sự vật nhưng không giữ vai trò quyết định mà chỉ ảnh hưởng nhất định đến sự vận động, phát triển của sự vật, nó không làm cho sự vật thay đổi căn bản về chất
Căn cứ vào vai trò của mâu thuẫn đối với sự tồn tại và phát triển của sự vật, hiện tượng trong mỗi giai đoạn nhất định, có thể phân chia thành mâu thuẫn chủ yếu và mâu thuẫn thứ yếu
- Mâu thuẫn chủ yếu là mâu thuẫn nổi lên hàng đầu và giữ vai trò quyết định
sự vận động, phát triển của sự vật, hiện tượng ở mỗi giai đoạn phát triển Giải quyết được mâu thuẫn chủ yếu trong từng giai đoạn phát triển là điều kiện cho
sự vật hiện tượng chuyển sang giai đoạn phát triển mới
- Mâu thuẫn thứ yếu là mâu thuẫn phát sinh và không giữ vai trò quyết định nhưng gây ảnh hưởng nhất định đến sự vận động, phát triển của sự vật hiện tượng ở mỗi giai đoạn phát triển Giải quyết mâu thuẫn thứ yếu là góp phần vào việc từng bước giải quyết mâu thuẫn chủ yếu
Căn cứ vào quan hệ giữa các mặt đối lập với một sự vật hiện tượng có mâu thuẫn bên trong và mâu thuẫn bên ngoài:
2
Trang 5- Mâu thuẫn bên trong là sự tác động qua lại giữa các mặt, các khuynh hướng đối lập của cùng một sự vật hiện tượng Mâu thuẫn này giữ vai trò quyết định sự vận động, phát triển của sự vật hiện tượng
- Mâu thuẫn bên ngoài là mâu thuẫn diễn ra trong mối quan hệ sự vật hiện tượng đó với các sự vật, hiện tượng khác Mâu thuẫn này chỉ có tác dụng ảnh hưởng khi liên hệ được mâu thuẫn bên trong
Căn cứ vào tính chất của các quan hệ lợi ích, giai cấp đối lập nhau ở một số giai đoạn lịch sử nhất định, trong xã hội có mâu thuẫn đối kháng và mâu thuẫn không đối kháng
- Mâu thuẫn đối kháng là mâu thuẫn giữa các giai cấp có lợi ích cơ bản đối lập nhau Mâu thuẫn này chỉ được giải quyết thông qua cách mạng xã hội
- Mâu thuẫn không đối kháng là mâu thuẫn giữa các giai tầng có lợi ích cơ bản không đối lập nhau Mâu thuẫn này được giải quyết bằng phương pháp hòa bình thông qua giáo dục và đổi mới xã hội, mâu thuẫn này thường chỉ là cục bộ, tạm thời
1.c Khái niệm về sự thống nhất giữa các mặt đối lập
Sự thống nhất giữa các mặt đối lập là tính quy định ràng buộc lẫn nhau, nương
tựa vào nhau để làm tiền đề cho nhau tồn tại giữa các mặt đối lập Vì thế nên mặt đối lập này phải lấy mặt đối lập kia làm tiền đề để tồn tại Do đó nếu không
có mặt đối lập này thì mặt đối lập kia không thể tồn tại Qua đó nói lên sự thống nhất giữa chúng nghĩa là chúng có điểm giống nhau, nên khi biến đổi chúng có thể sáp nhập vào nhau
1.d Khái niệm về sự đấu tranh giữa các mặt đối lập
Sự đấu tranh giữa các mặt đối lập là sự tương tác qua lại theo xu hướng phủ
định, bài trừ nhau của các mặt đối lập Sự đấu tranh của mối quan hệ gắn bó với tính tuyệt đối của sự vận động và phát triển V.I Lênin đã viết “ Sự phát triển là một cuộc “đấu tranh” giữa các mặt đối lập”.2
2 V.I Lênin: Toàn tập, Sđd, t.29, tr.379
Trang 62 Nội dung quy luật thống nhất và đấu tranh giữa các mặt đối lập
Mọi sự vật, hiện tượng đều chứa đựng những mặt, khuynh hướng đối lập
nhau tạo thành những mâu thuẫn trong bản thân mình ( ví dụ: trong tâm con người có tính thiện và ác trái lập nhau ); sự thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập là xung lực của sự vận động và phát triển dẫn tới mất đi cái cũ và sự ra đời của cái mới
3 Ý nghĩa của quy luật thống nhất và đấu tranh giữa các mặt đối lập
Quy luật mẫu thuẫn cho chúng ta phương pháp khoa học để giải quyết và xem
xét các vấn đề: Phương pháp phân tích và giải quyết mâu thuẫn
Chúng ta phải thừa nhận tính khách quan của mâu thuẫn, tôn trọng mâu thuẫn, không né tránh mâu thuẫn vì chúng luôn tồn tại quanh ta, chúng ta muốn nắm được bản chất của sự vật, hiện tượng cần phải phân tích các mặt đối lập của mâu thuẫn
Biết phân tích cụ thể mâu thuẫn cụ thể, biết phân loại và và tìm cách giải quyết cho từng loại mâu thuẫn để nhận thức đúng bản chất sự vật, hiện tượng Phải nắm vững nguyên tắc mâu thuẫn; bất kỳ mâu thuẫn nào, giai đoạn nào của mâu thuẫn cũng chỉ được giải quyết bằng con đường đấu tranh giữa các mặt đối lập, không được điều hòa mâu thuẫn
Phần 2 Vận dụng nội dung và ý nghĩa phương pháp luận của quy luật “ thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập” để lý giải quan hệ giữa phát triển kinh tế với việc phòng chống dịch bệnh Covid - 19 ở Việt Nam hiện nay
1 Khái niệm phát triển kinh tế, phòng chống dịch bệnh covid - 19
- Phát triển kinh tế là quá trình lớn lên, tăng tiến mọi mặt của nền kinh tế Nó
bao gồm sự tăng trưởng kinh tế và đồng thời có sự hoàn chỉnh về mặt cơ cấu, thể chế kinh tế, chất lượng cuộc sống và công bằng xã hội Dịch bệnh đã ảnh hưởng nghiêm trọng đến việc phát triển kinh tế đòi hỏi tiếp sau chúng ta sẽ phải phục hồi lại nền kinh tế trong trạng thái bình thường mới ở hiện tại
- Phòng chống dịch bệnh covid - 19 là chuẩn bị các điều kiện thích hợp để phòng bị trước và chống lại dịch bệnh covid - 19 do vi-rút corona ngây ra, đây
4
Trang 7là chủng vi rút rất nguy hiểm, tấn công phổi và sau đó sẽ tấn công các bộ phận bên trong cơ thể ảnh hưởng xấu đến sức khỏe người bệnh và hiện nay xuất hiện thêm các biến chủng mới càng làm tăng thêm nguy cơ lây lan dịch bệnh ngây nguy hiểm cho sức khỏe của toàn xã hội
2 Phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường ở Việt Nam hiện nay là hai mặt đối lập của mâu thuẫn
Sở dĩ nói như vậy là do phòng chống dịch bệnh Covid - 19 và phát triển kinh tế
là hai mặt đối lập của mâu thuẫn vì chúng có khuynh hướng phát triển trái ngược nhau
- Phát triển kinh tế là một nhu cầu tất yếu của con người trong xã hội ngày nay,
nó tập trung khai thác các nguồn lao động dồi dào của đất nước ta, sử dụng các nguồn nguyên liệu để sản xuất của cải vật chất Vì thế nên việc phát triển kinh
tế sẽ đòi hỏi việc di chuyển đi lại của người lao đông để vận chuyển sản xuất của cải vật chất để đóng góp việc phát triển kinh tế của xã hội
- Trong khi đó việc phòng chống dịch bệnh Covid - 19 tuy mục đích là bảo vệ sức khỏe của xã hội nhưng lại đưa ra các quy định hạn chế các quyền đi lại, giao tiếp, nên gây ra việc khó khăn trong việc người lao động lên thành phố để làm việc trong các nhà máy công ty nơi đông người, và như chúng ta biết thì lực lượng lao động là tư liệu sản xuất quan trọng cho việc phát triển kinh tế Các hoạt dộng sản xuất, kinh doanh, lưu thông hàng hóa, hành khách bị đình trệ,chi phí tăng cao, sức mua giảm sút, nguy cơ ảnh hưởng lâu dài đến sức cạnh tranh, phát triển của nền kinh tế
Như vậy việc phát triển kinh tế và phòng chống dịch bệnh Covid - 19 ở Việt Nam là hai mặt đối lập tạo nên mâu thuẫn Mâu thuân này là khách quan tồn tại phụ thuộc vào hiện thực khách quan nên do đó có thể xét đây là mâu thuẫn bên ngoài, giữa các sự vật hiện tượng với nhau; nhưng nếu đặt hai mặt đối lập này ở một mối quan hệ khác thì đây lại là mâu thuẫn bên trong quá trình phát triển đồng đều bền vững của xã hội Việt Nam
3 Quá trình vận động của mâu thuẫn trong quan hệ giữa phát triển kinh tế
và phòng chống dịch bệnh Covid - 19 ở Việt Nam hiện nay.
3.1 Sự thống nhất
Trang 8Phát triển kinh tế và phòng chống dịch bệnh Covid - 19 là hai yếu tố bắt buộc
phải thực hiện để vừa tiến tới sự phát triển của quốc gia, xã hội vừa để bảo vệ sức khỏe của người dân trong thời kỳ dịch bệnh ngày nay Trong thời kỳ này bắt buộc phải thực hiện để phát triển dựa vào nhau Có phát triển kinh tế thì mới có tiềm lực, điều kiện kinh tế để phòng chống dịch bệnh tốt, có chống dịch tốt trong thời kỳ dịch bệnh này mới giúp cho việc phát triển kinh tế được thuận lợi, không trì trệ, vì dịch bệnh nó đe dọa đến sức khỏe con người mà có con người thì mới bảo đảm cho việc phát triển kinh tế được Qua đó ta thấy rằng mặt này lấy mặt đối lập kia làm tiền đề cho sự tồn tại của mình, phát triển kinh tế ngày nay lấy việc chống dịch covid - 19 để đảm bảo ổn định trong quá trình phát triển của nó Ngược lại việc phát triển kinh tế là xương sống trong việc thực hiện các biện pháp chống dịch, nâng cao khả năng bảo vệ và chữa trị cho sức khỏe cộng đồng Như vậy chúng ràng buộc lẫn nhau, nếu hoạt động phòng chống dịch Covid-19 không tốt thì khó có thể phát triển kinh tế và ngược lại
3.2 Sự đấu tranh
Sự đấu tranh giữa phát triển kinh tế và việc chống dịch Covid - 19 ở Việt Nam diễn ra theo một quá trình cụ thể
Mới đầu, khi dịch bệnh xuất hiện ít, lác đác vài ca thì nhìn chung dịch bệnh covid không làm ảnh hưởng đến phát triển kinh tế; hoặc nếu có xảy ra chăng nữa chỉ là xung đột nhỏ và diễn ra cục bộ
Như trước đợt dịch thứ tư, khi các ca mắc covid - 19 còn kiểm soát được ở mức cao nhất chỉ có vài chục ca một ngày, chủ yếu là các ca nhập cảnh và các
ca mắc trong nước thì chỉ xuất hiện ở địa phương nhất định, được khoanh vùng dập dịch chặt chẽ nên chỉ làm cho hoạt động phát triển kinh tế trì trệ khó khăn tại địa phương đó
Đến đợt dịch thứ tư, các ca mắc không còn là vài chục ca mà lên đến hàng nghìn qua thậm chí theo số liệu của Bộ Y tế ngày 12/3/2022 đã ghi nhận thêm 168.719 ca mắc Covid - 19 mới xuất hiện khắp các tỉnh thành trên cả nước, nên giờ đây nó không chỉ ảnh hưởng từng địa phương nữa mà là phạm vi cả nước số
ca mắc khổng lổ như vậy nó sẽ tác động trở lại gây khó khăn cho việc phát triển
6
Trang 9kinh tế của toàn xã hội; giá cả tăng cao, sức ép lạm phát nặng nề, sức ép cho ngành y tế cũng rất lớn, sức khỏe người dân không được bảo đảm
Việc mở cửa lại nền kinh tế trong trạng thái bình thường mới hiện nay giúp kinh
tế không bị đình trệ nhưng do mọi người phải đi lại tiếp xúc trong xã hội mà không có sự quản lý chặt chẽ như trước của nhà nước đã làm cho hoạt động chống dịch covid chồng chất khó khăn
3.3 Sự chuyển hóa
Theo quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, khi phát triển kinh tế và việc phòng chống dịch Covidb - 19 đấu tranh gay gắt đến mức độ nhất định, chúng
sẽ tất yếu chuyển hóa cho nhau Sự chuyển hóa này diễn ra như thế nào phụ thuộc vào nhận thức của con người và điều kiện, hoàn cảnh cụ thể
Đó là khi hài hòa được phát triển kinh tế với việc phòng chống dịch bệnh Covid - 19 Phát triển kinh tế tạo tiềm lực kinh tế để đầu tư cho y học điều chế sản xuất ra các loại vacxin, thuốc đặc trị Covid - 19 triệt để, lúc này dịch bệnh
sẽ được kiểm soát và khi đó việc phòng chống dịch bệnh sẽ hoàn thành, mâu thuẫn giữa hai vấn đề này sẽ được giải quyết Tuy nhiên mâu thuẫn này kết thúc thì mâu thuẫn khác sẽ hình thành, bởi trong xã hội luôn tồn tại mâu thuẩn, đó có thể là mâu thuẫn giữa phát triển kinh tế với ô nhiễm môi trường, đảm bảo an sinh xã hội, Nhưng mâu thuẫn được giải quyết sẽ để lại kinh nghiệm, căn cứ để giải quyết các mâu thuẫn sau này Qua đó ta thấy quá trình tác động, chuyển hóa giữa hai mặt đối lập lại tiếp diễn khiến cho xã hội không ngừng phát triển
4 Vận dụng ý nghĩa phương pháp luận của quy luật để đảm bảo phát triển kinh tế kết hợp với việc phòng chống dịch covid-19 trong trạng thái bình thường mới
Trên cở sở tiếp tục thực hiện chiến lược mục tiêu chung do Đảng và Nhà nước đặt ra hiện nay là phát triển kinh tế gắn liên với hoạt động phòng chống dịch, chúng ta sẽ cần phải có những nhận thức đúng đắn và hành động để vừa phát triển kinh tế vừa bảo đảm phòng chống dịch bệnh
Thứ nhất, chúng ta phải thật sự quan tâm tới mâu thuẫn giữa phát triển kinh tế
và phòng chống dịch bệnh Covid-19 ở Việt Nam hiện nay Mỗi người phải trang
bị cho mình những kiến thức đầy đủ về vấn đề này từ đó có ý thức để thể hiện
Trang 10thái độ với môi trường xung quanh, vừa chống dịch vừa đóng góp sức lực vào phát triển kinh tế
Thứ hai, nhận thực đầy đủ về tính chất của mỗi mặt đối lập từ đó có giải pháp đúng đắn Về phát triển kinh tế cần chú trọng hơn đến việc phòng chống dịch cung cấp tiềm lực cho hoạt động này
Thứ ba, xem xét vào tình hình dịch bệnh để từ đó có các hướng phát triển kinh
tế phù hợp với thời đại qua đó đưa ra các biện pháp giải quyết mâu thuẫn
Phát triển kinh tế và phòng chống dịch bệnh Covid-19 là hai mặt đối lập
có mối quan hệ chặt chẽ với nhau, có ý nghĩa thiết thực trong xã hội ngày nay Việc vận dụng nội dung và ý nghĩa của phương pháp luận của quy luật thống nhất và đấu tranh giữa các mặt đối lập thep quan điểm chủ nghĩa Mác - Lênin sẽ giúp chúng ta có được nhận thức đúng đắn về quá trình vận động của mâu thuẫn này đối với sự phát triển của xã hội, qua đó từng bước thúc đẩy chuyển hóa mâu thuẫn, hài hòa giữa việc chống dịch
và phát triển kinh tế, vì mục tiêu phát triển của xã hội, đất nước
III PHẦN KẾT LUẬN
Quy luật thống nhất và đấu tranh giữa các mặt đối lập luôn tồn tại trong mọi
đời sống và là động lực, là nguồn gốc cho sự phát triển Hiểu được quy luật thống nhất và đấu tranh giữa các mặt đối lập giúp chúng ta nhìn nhận khác quan, khoa học nhất đối với các mặt của đời sống xã hội nhất là đối với hai mặt phát triển kinh tế và phòng chống dịch bệnh ngày nay Do vốn kiến thức còn hạn chế nên bài viết còn nhiều điểm chưa hoàn thiện, em rất mong các thầy cô góp ý để em có thể hoàn thiện kiến thức của mình Bài tiểu luận của em xin kết thúc tại đây, em xin chân thành cảm ơn thầy cô
8