Trường TH&THCS Tiền Phong Tổ Khoa học xã hội Họ và tên giáo viên Nguyễn Thị Huy Hoàng Ngày soạn 28/9/2022 Ngày giảng 3/10/2022 Tiết 18 ĐỌC HIỂU VĂN BẢN MẸ Đỗ Trung Lai Môn học Ngữ văn lớp 7 (Thời gian[.]
Trang 1Ngày soạn: 28/9/2022
Ngày giảng: 3/10/2022
Tiết 18 ĐỌC HIỂU VĂN BẢN
MẸ
-Đỗ Trung
Lai-Môn học: Ngữ văn lớp 7 (Thời gian thực hiện: 02 tiết)
I MỤC TIÊU
1 Về kiến thức:
- Nội dung bài thơ : thể hiện sự vất vả của người mẹ, tình yêu thương chân thành của người con dành cho mẹ và sự đau đớn, buồn tủi khi quỹ thời gian của mẹ không còn nhiều, dường như ngày con xa mẹ đang đến gần
- Đặc điểm, tác dụng của biện pháp tu từ ẩn dụ
2 Năng lực
- Nhận biết và thông hiểu được tác dụng của biện pháp tu từ ẩn dụ trong bài thơ;
- Cảm nhận được những đặc sắc về nội dung, nghệ thuật của bài thơ Mẹ;
- Cảm nhận được tình cảm yêu thương, trân trọng mẹ mà nhà thơ gửi gắm;
- Thấm thía tình yêu thương cha mẹ dành cho chúng ta
2 Phẩm chất:
- Yêu thương, biết ơn, trân trọng và hiếu thảo với cha mẹ
II THIẾT BỊ DẠY HỌC VÀ HỌC LIỆU
1 Thiết bị dạy học: Máy tính, máy chiếu, sách giáo khoa, loa
2 Học liệu: Sgk, sgv, KHBD, Tranh ảnh về nhà thơ Đỗ Trung Lai và văn bản “Mẹ”; Phiếu
học tập
III TIẾN TRÌNH DẠY HỌC
1.Hoạt động 1: Mở đầu/ (5 phút)
a Mục tiêu: Tạo tâm thế cho học sinh chuẩn bị vào tiết học.
b Nội dung: HS kết nối kiến thức trong cuộc sống vào nội dung của bài học.
Trường: TH&THCS Tiền Phong
Tổ: Khoa học xã hội Họ và tên giáo viên: Nguyễn Thị Huy
Hoàng
Trang 2c Sản phẩm: Câu trả lời của học sinh
d Tổ chức thực hiện:
Bước 1 Giao nhiệm vụ học tập
?Gv chiếu yêu cầu?
? Hs diễn tình huống
? Chia sẻ suy nghĩ và cảm xúc của em về hình ảnh người con sau khi xem tình huống?
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ: HS quan sát-nêu cảm xúc cá nhân
Bước 3: Báo cáo, thảo luận: HS phát biểu cảm xúc của mình
Dự kiến sản phẩm :
-Người con ích kỉ bất hiếu của người con chỉ biết đến bản thân mình mà không thấu hiểu cho mẹ
Bước 4: Kết luận, nhận định
- Giáo viên đánh giá cảm nhận, suy nghĩ của học sinh
- GV dẫn dắt kết nối vào bài Ở tiết học trước trong văn bản Mẹ - Đỗ Trung Lai các em
đã thấy được hình ảnh người mẹ giản dị mộc mạc hết lòng yêu thương con và trong tình huống vừa rồi mà các bạn gửi đến chúng ta một lần nữa hình ảnh người mẹ tần tảo yêu thương con vô bờ bến nhưng đáp lại tình yêu thương ấy là sự ích kỉ bất hiếu của người con chỉ biết đến bản thân mình mà không thấu hiểu cho mẹ Vậy trong văn bản Mẹ- Đỗ Trung Lai người con có như vậy hay không Nội dung bài học sẽ giúp em giải dáp những thắc mắc đó
2 Hoạt động 2: Hình thành kiến thức mới
Nhiệm vụ 2: Đọc và tìm hiểu chi tiết văn bản (20phut)
B1: Giao nhiệm vụ học tập
Gv chia lớp thành 6 nhóm ( 3phut)
Yêu cầu học sinh thảo luận nhóm hoàn thành các
phiếu học tập số 1,2
Nhóm 1,2,3 Hoàn thành phiếu học tập số 1
Nhóm 3,4,5 Hoàn thành phiếu học tập số 2
Phiếu học tập số 1
Tìm câu, từ ngữ thể
hiện nỗi buồn tình cảm
A.Giới thiệu chung B.Đọc hiểu văn bản
3 Phân tích 3.1 Hình ảnh người mẹ qua cảm nhận của người con
3.
2 Tình cảm của người con dành cho mẹ.
a/ Nỗi buồn , tình cảm của người con dành cho mẹ
Trang 3của người con dành
cho mẹ
Nghệ thuật
Qua đó em thấy người
con có nỗi buồn , tình
cảm gì với mẹ ?
Phiếu học tập số 2
Tìm những từ m Câu
thể hiện lời tự vấn của
người con
Nghệ thuật
Qua lời tự vấn đó em
có nhận xét gì về tâm
trạng của người con
B2: Thực hiện nhiệm vụ
HS: - 3 phút thảo luận nhóm
B3: Báo cáo, thảo luận
GV:
- Yêu cầu HS trình bày
- Hướng dẫn HS trình bày (nếu cần)
HS
- Đại diện 1 nhóm lên trình bày sản phẩm
- Các nhóm khác theo dõi, quan sát, nhận xét, bổ sung cho nhóm bạn (nếu cần)
*Sản phẩm dự kiến
B2: Thực hiện nhiệm vụ
HS: - 3 phút thảo luận nhóm
B3: Báo cáo, thảo luận
GV:
- Yêu cầu HS trình bày
- Hướng dẫn HS trình bày (nếu cần)
HS
- Đại diện 1 nhóm lên trình bày sản phẩm
- Các nhóm khác theo dõi, quan sát, nhận xét, bổ sung cho nhóm bạn (nếu cần)
*Sản phẩm dự kiến
Phiếu học tập số 1
Trang 4Tìm câu, từ ngữ
thể hiện nỗi buồn
tình cảm của
người con dành
cho mẹ
Cau khô- khô gầy như mẹ Nâng , cầm, lệ
hình”khô, gầy , lệ”,
Qua đó em thấy
người con có nỗi
buồn , tình cảm gì
với mẹ ?
Nỗi niềm của con dành cho
mẹ thấu hiểu những khó nhọc, cay đắng của đời
mẹ, trân trọng những hi sinh
mẹ đã dành cho con nhưng không khỏi đau đớn trước những vất vả của mẹ
? Qua phần tớ vừa trình bày , các bạn có hỏi
gì nữa hay không
Hs hỏi bạn( kĩ thuật chuyên gia)
? Theo bạn hai từ nâng, cầm có nghĩa là như thế
nào? Hai từ ấy thể hiện cung bậc cảm xúc gì của người con
Gv: Chiếu đáp án – nhận xet phần trình bày của hs
Phiếu học tập số 1
Tìm câu, từ ngữ
thể hiện nỗi buồn
tình cảm của
người con dành
cho mẹ
Cau khô- khô gầy như mẹ Nâng , cầm, lệ
hình”khô, gầy , lệ”,
Qua đó em thấy
người con có nỗi
buồn , tình cảm gì
với mẹ ?
Nỗi niềm của con dành cho
mẹ thấu hiểu những khó nhọc, cay đắng của đời
mẹ, trân trọng những hi sinh
mẹ đã dành cho con nhưng không khỏi đau đớn trước những vất vả của mẹ
? Theo em nỗi buồn , tình cảm tình cảm của người
Trang 5con dành cho mẹ là như thế nào
Gv chốt ghi bảng
Đọc những dòng thơ này ta cảm nhận được
những giọt nước mắt mà bấy lâu nay dồn nén
bỗng chua xót rơi xuống mà người con dành
cho người mẹ của mình Đúng như nhà thơ Chế
Lan Viên tâm niệm “ Một câu thơ hay là một
câu thơ có sức gợi” Chỉ với từ Nâng, cầm thôi
mà đã gợi biết bao những suy tư , tình cảm cảm
xúc nơi trái tim người đọc
+ Nâng: sự trân trọng, nâng niu miếng trầu
-hình ảnh tượng trưng cho mẹ.Tác giả nâng niu
trân trọng những tần tảo sớm hôm nhọc nhằn
lam lũ của cuộc đời mẹ để nuôi nấng con khôn
lớn trưởng thành
+ Cầm: tình cảm dồn nén, chứa đựng xót
xa, tình cảm của con dành cho mẹ
=> Hai chữ “nâng” và “cầm” đều chỉ động thái
của tình cảm Nếu như hành động “nâng” thể
hiện sự nâng niu, kính trọng với mẹ thì “cầm”
là hành động dồn nén cảm xúc xót xa, cay đắng
của người con.
=> Gv: Không chỉ thể hiện lời tình yêu nỗi buồn
, nỗi xót xa của người mẹ , người con còn đặt ra
lời tự vấn cho mình
Gv yêu cầu đại diện nhóm trình bày phiếu học
tập số 2
Nhóm khác nhận xét- bổ sung
? Qua phần tớ vừa trình bày , các bạn có hỏi
gì nữa hay không
Hs hỏi bạn( kĩ thuật chuyên gia- vấn đáp
Theo bạn ngẩng hỏi,vậy có nghĩa như thế nào
của người con
-Học sinh Người con ngẩng đầu lên hỏi từ vậy
đứng cuối dòng thơ càng thể hiện rõ sự vô vọng
bất lực cảu tác giả
? Theo bạn câu hỏi tu từ Sao mẹ ta già thể hiện
điều gì?
-Học sinh: Người con thể hiện sự vô vọng, sự bất
-Nghệ thuật: So sánh”cau khô- mẹ”, động từ” nâng- cầm”- Người con thấu hiểu và xót xa trước những khó nhọc, cay đắng của đời mẹ và trân trọng những hi sinh mẹ đã dành cho con Con muốn níu kéo thời gian chậm lại để mẹ được sống mãi bên mình
b/ Lời tự vấn của người con:
-Nghệ thuật: Câu hỏi tu từ , ẩn dụ => sự
vô vọng bất lực của người con , hoảng hết khi nhận ra thời hgian của mẹ không còn nhiều , không tránh khỏi quy luật
Trang 6lực của người con không thể níu kéo thời gian
chậm lại, níu kéo mẹ ở lại mãi mãi bên con Đồng
thời đau đớn, xót xa trước nỗi vất vả cuộc đời đã
hằn lên vai mẹ Để rồi giờ đây, con thảng thốt
nhận ra quỹ thời gian của mẹ không còn nhiều,
không tránh khỏi quy luật của cuộc đời
Gv: Chiếu đáp án – nhận xet phần trình bày
của hs
Phiếu học tập số 2
Tìm từ , câu thể hiện
lời tự vấn của người
con
Ngẩng, hỏi -Sao mẹ ta già ?
-Câu hỏi tu từ -ẩn dụ
Qua lời tự vấn đó em
có nhận xét gì về tâm
trạng của người con
Người con thể hiện sự
vô vọng, sự bất lực của người con không thể níu kéo thời gian chậm lại, níu kéo mẹ ở lại mãi mãi bên con Đồng thời đau đớn, xót xa trước nỗi vất vả cuộc đời đã hằn lên vai mẹ
Để rồi giờ đây, con thảng thốt nhận ra quỹ thời gian của mẹ không còn nhiều, không tránh khỏi quy luật của cuộc đời
Gv: Câu hỏi tu từ Sao mẹ ta già không nhằm
mục đích đi tìm câu trả lời cặn kẽ cho câu hỏi
mà chủ yếu thể hiện những suy ngẫm , tâm tư
tình cảm của tác giả
? Hình ảnh Mây bay về xa khiến cho em liên
tưởng đến hình ảnh gì của mẹ
Hình ảnh “Mây bay về xa”
+ gợi liên tưởng đến tóc mẹ
cuộc đời
Trang 7+ một ngày nào đó người mẹ sẽ rời xa người con
để đi về một phương xa khác
=>Lời thơ mở ra dư âm nghẹn ngào, nỗi xúc động dưng dưng
Gv:Câu thơ như lời kể chuyện, giãi bày muốn nhấn mạnh thêm quy luật nghiệt ngã, sự vô tình của thời gian. Hình ảnh“Mây bay về xa”
giữa bầu trời cao rộng là hình ảnh của thiên nhiên bất diệt, Sự vĩnh hằng của thiên nhiên nhiên được đặt trong sự hữu hạn của đời người càng làm tăng nỗi ám ảnh không nguôi trong lòng người con về tuổi già và sự ra đi của mẹ
? Qua lời tự vấn của người con em có nhận xét
gì về tâm trạng của người con
Gv chốt ghi bảng
B4: Kết luận, nhận định
- Nhận xét về thái độ làm việc và sản phẩm của các nhóm
- Chốt kiến thức lên màn hình, chuyển dẫn sang mục sau
Gv: Hai dòng cuối bài thơ, câu hỏi vọng vào hư không và không nhận được lời đáp, để lại sự cô đơn trống vắng Không ai trả lời được vì sao mẹ già, cũng không ai ngăn được guồng quay của thời gian tàn nhẫn Hình ảnh “mây bay về xa” cũng giống như mái tóc mẹ bạc hòa cùng với mây trắng trên cao Sự vĩnh hằng của thiên nhiên được đặt trong sự hữu hạn của đời người càng làm tăng nỗi ám ảnh không nguôi trong lòng người con về tuổi già và sự ra đi của mẹ.
? Lừi tự vấn của người con được thể hện như thế nào( Hs nhắc lại)
Gv chốt –ghi bảng
? Em thích nhất hành động nào của người con để khi hiện tình cảm dành cho mẹ? Qua đó, em cảm nhận tình cảm của người con dành cho mẹ như thế nào?
Trang 8? Quay trở lại tình huống ngay ở đầu tiết em có
nhận xét gì về hành động của người con ? Là
những người con theo em , em cần phải làm
những gì với mẹ ?
Góc chia sẻ
?Quan sát người thân trong gia đình của mình
qua năm tháng, em thấy người thân có những thay
đổi như thế nào? Em có cảm xúc gì khi nhận ra
những thay đổi ấy?
Nhiệm vụ 3: Tổng kết B1: Giao nhiệm vụ học tập
? Khái quát đặc sắc nghệ thuật của văn bản?
? Qua văn bản “Mẹ” gợi cho em những suy nghĩ
gì?
B2: Thực hiện nhiệm vụ
HS:
-Suy nghĩ cá nhân và trả lời
GV hướng theo dõi, quan sát HS, hỗtrợ (nếu HS
gặp khókhăn)
B3: Báo cáo, thảoluận
HS: trình bày
GV:
- Yêu cầu HS nhận xét, bổ sung
B4: Kết luận, nhận định
- Nhận xét thái độ và kết quả làm việc của HS
- Chuyển dẫn sang đề mục sau
4.Tổng kết 4.1 Nghệ thuật
- Thể thơ bốn chữ
- Lời thơ giản dị, tự nhiên
- Hình ảnh thơ gần gũi
- Kết hợp các biện pháp nghệ thuật tu
từ : so sánh, ẩn dụ, đối lập…
4.2 Nội dung-ý nghĩa
Bài thơ mượn hình ảnh cây cau quen thuộc để khắc họa hình ảnh người mẹ Qua đó, bài thơ thể hiện sự tình yêu thương bao la của cha mẹ Mỗi chúng ta cần biết yêu thương, trân trọng, biết ơn
và hiếu thảo với cha mẹ của mình
3 Hoạt động 3: Luyện tập (10phut)
a) Mục tiêu: Vận dụng kiến thức của bài học vào việc làm bài tập cụ thể.
b) Nội dung: HS suy nghĩ cá nhân làm bài tập của GV giao.
c) Sản phẩm: Bài vẽ thể hiện phù hợp nội dung văn bản.
d) Tổ chức thực hiện
B1: Giao nhiệm vụ học tập Giáo viên giao bài tập cho HS
Gv tổ chức cho hs thi trò chơi hái hoa dân chủ
-Hs điều khiển dẫn chương trình
Luật chơi: Các em lên chơi hái hoa (bốc thăm giấy ghi các câu hỏi trên cây hoa ) Trong giấy
ghi câu hỏi thì học sinh sẽ trả lời hoặc thực hiện theo các yêu cầu trong giấy ghi Nếu học sinh đó không trả lời được thành viên khác có thể giúp trả lời, thực hiện các yêu cầu trong
Trang 9giấy.và acác em sẽ có 10 giây suy nghĩ và trả lời câu hỏi Cứ như thế, các học sinh lần lượt lên bốc thăm và trả lời câu hỏi, thực hiện yêu cầu trong giấy bốc thăm cho tới khi trò chơi kết thúc.Học sinh nào trả lời đúng câu hỏi sẽ thắng và nhận được phần quà ý nghĩa
Câu 1:Bài thơ Mẹ do ai sáng tác ?
Câu 2:Bài thơ Mẹ viết theo phương theo biểu đạt nào? Được làm theo thể thơ nào? Câu 3: Hình ảnh người mẹ qua cảm nhận của người con như thế nào
Câu 4: Nỗi buồn ,tình cảm của người con dành cho mẹ như thế nào
Câu 5: Câu hỏi tu từ Sao mẹ ta già thể hiện điều gì?
Câu 6: Hình ảnh Mây bay về xa khiến em liên tưởng đến điều gi?
B2: Thực hiện nhiệm vụ
B3: Báo cáo, thảo luận:
- GV yêu cầu HS trình bày
- HS trình bày
Câu 1:Bài thơ Mẹ do ai sáng tác ?
- Đỗ Trung Lai
Câu 2:Bài thơ Mẹ viết theo phương theo biểu đạt nào? Được làm theo thể thơ nào?
- Biểu cảm- Bốn chữ
Câu 3: Hình ảnh người mẹ qua cảm nhận của người con như thế nào
- Vất vả tần tảo yêu thương con
Câu 4: Nỗi buồn ,tình cảm của người con dành cho mẹ như thế nào
Người con thấu hiểu và xót xa trước những khó nhọc, cay đắng của đời mẹ và trân trọng những hi sinh mẹ đã dành cho con Con muốn níu kéo thời gian chậm lại để mẹ được sống mãi bên mình
Câu 5: Câu hỏi tu từ Sao mẹ ta già thể hiện điều gì?
Người con thể hiện sự vô vọng, sự bất lực của người con không thể níu kéo thời gian chậm lại, níu kéo mẹ ở lại mãi mãi bên con Đồng thời đau đớn, xót xa trước nỗi vất vả cuộc đời đã hằn lên vai mẹ
Câu 6: Hình ảnh Mây bay về xa khiến em liên tưởng đến điều gi?
+ gợi liên tưởng đến tóc mẹ
+ một ngày nào đó người mẹ sẽ rời xa người con để đi về một phương xa khác
=>Lời thơ mở ra dư âm nghẹn ngào, nỗi xúc động dưng dưng
B4: Kết luận, nhận định: GV đánh giá
4 Hoạt động 4: Vận dụng ( 7phut) a) Mục tiêu:
Vận dụng kiến thức, kĩ năng, thể nghiệm giá trị đã học vào thực tiễn cuộc sống
b) Nội dung: GV giao nhiệm vụ, HS thực hiện nhiệm vụ.
c) Sản phẩm: Sản phẩm của HS.
d) Tổ chức thực hiện
Trang 10Bước 1: Giao nhiệm vụ học tập
Bài 1: Làm bưu thiếp( Họa sĩ nhí)
Nhân ngày 20-10 sắp tới các em hãy trang trí viết những lời yêu thương gửi tặng mẹ bằng đoạn văn ngắn 7-9 câu
* Gợi ý:
a Hình thức : -Đảm bảo hình thức đoạn văn, độ dài
7-9 câu
-Bố cục: rõ ràng, có mở đoạn, phát
triển đoạn và kết đoạn
- Mở đoạn (1 câu): giới thiệu đến vấn đề cần bàn bạc: những lời yêu thương gửi tặng mẹ nhân ngày 20-10
- Thân đoạn: (3-4 câu):
+ Nêu ra những công lao to lớn mà mẹ đã làm cho chúng ta: sinh thành, nuôi dưỡng, giáo dục, chăm sóc,…
+ Từ những công lao trên, nêu ra những hành động
mà mỗi người con cần làm cho mẹ: hiếu thảo, phụng dưỡng, giúp đỡ mọi việc,…
- Kết đoạn (2 câu) :
Khẳng định lại vấn đề: nêu cao tầm quan trọng của trách nhiệm đối với a mẹ
b Nội dung : Viết về những lời yêu thương gửi
tặng mẹ nhân ngày 20-10
B2: Thực hiện nhiệm vụ
- HS suy nghĩ, hoạt động cá nhân để thực hiện nhiệm vụ
B3: Báo cáo, thảo luận
Gv chụp sản phẩm của học sinh
Học sinh lên dán sản phẩm của mình
- Hs chia sẽ những cảm xúc, suy nghĩ của mình trước những thay đổi của người thân
HS nhận xét phần trình bày
PHIẾU ĐÁNH GIÁ SẢN PHẨM THEO KHỐI RUBICS
B4: Kết luận, nhận định
- GV đánh giá kết kết quả thực hiện nhiệm vụ của học sinh thông qua nhận xét: độ tinh tế, sâu sắc
Trang 11trong cách cảm nhận suy nghĩ của học sinh.
- Dặn dò HS những nội dung cần học ở nhà và
chuẩn bị cho tiết học sau
*Hướng dẫn về nhà và chuẩn bị bài sau( 3phut)
- Hoàn thiện các bài tập
- - Sưu tầm ca dao, danh ngôn về tình mẫu tử
- Chuẩn bị đọc hiểu văn bản “Ông đồ”
+ Tìm hiểu nhưng thông tin về tác giả Vũ Đình Liên và văn bản “Ông đồ” + Trả lời các câu hỏi ở PHT