Những vấn đề cần lưu ý khi thực hành kỹ năng xác định đương sự trong tư vấn pháp luật

2 BỘ TƯ PHÁP ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI MÔN HỌC KỸ NĂNG TƯ VẤN PHÁP LUẬT ĐỀ TÀI Những vấn đề cần lưu ý khi thực hành kỹ năng xác định đương sự trong tư vấn pháp luật Giảng viên hướng dẫn Sinh viên thực hiện.

ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI

MÔN HỌC: KỸ NĂNG TƯ VẤN PHÁP LUẬT

ĐỀ TÀI: Những vấn đề cần lưu ý khi thực hành kỹ năng xác định đương sự trong

tư vấn pháp luật

Giảng viên hướng dẫn:

Sinh viên thực hiện:

Mã sinh viên:

Lớp:

Hà Nội, Tháng 11/2022

I Lý luận chung về đương sự:

1 Các khái niệm

- Theo từ điển Luật học: “ Đương sự là người có quyền, nghĩa vụđược giải quyết trong một khiếu nại hoặc một vụ án”

a) Đương sự trong vụ việc dân sự: là cơ quan, tổ chức, cá nhân

bao gồm nguyên đơn, bị đơn, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan [1]

b) Đương sự trong vụ án hình sự:

Có những vụ án hình sự có liên quan đến các yếu tố dân sự, do tínhchất đặc biệt bởi sự liên quan mật thiết giữa vấn đề dân sự trong vụ ánhình sự và khi giải quyết vấn đề dân sự trong cùng vụ án hình sự sẽ đápứng được tính chính xác, khách quan, toàn diện, cho nên để giải quyếtchung hai khía cạnh dân sự và hình sự trong một vụ án hình sự thì đòihỏi những người liên quan đến giao dịch dân sự đó hay nói cách khác làcác đương sự phải tham gia vào quá trình giải quyết vụ án hình sự

Đương sự trong vụ án hình sự bao gồm nguyên đơn dân sự, bị

đơn dân sự, người có quyền lợi và nghĩa vụ liên quan [2]

c) Đương sự trong vụ án hành chính: bao gồm người khởi kiện,

người bị kiện, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan [3]

2 Đặc điểm của đương sự

Đặc điểm chung của đương sự:

- Đương sự là chủ thể của quan hệ pháp luật nội dung có quyền, lợi

ích tranh chấp bị xâm phạm hoặc cần được xác định

- Đương sự là chủ thể được Tòa án chấp nhận tham gia vào quá

trình giải quyết vụ việc để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình.

- Đương sự là chủ thể bình đẳng với nhau trong tố tụng, có thể

tham gia tố tụng độc lập hoặc thông qua người đại diện trong tố tụng

- Đương sự là chủ thể có quyền tự định đoạt, việc thực hiện các

quyền và nghĩa vụ của mình là cơ sở để phát sinh, thay đổi hay chấmdứt quá trình giải quyết các vụ việc

2.1 Đương sự trong vụ án dân sự:

3 Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan:

- Việc giải quyết vụ án dân sự có liên quan đến quyền lợi, nghĩa vụcủa chủ thể nên được tự mình đề nghị hoặc đương sự khác đề nghị vàđược Tòa án chấp nhận đưa vào tham gia tố tụng

Lưu ý: Trường hợp vụ án dân sự có liên quan đến quyền lợi, nghĩa

vụ của một người nào đó mà không có ai đề nghị đưa họ vào tham gia tốtụng thì Tòa án phải đưa họ vào với tư cách là người có quyền lợi, nghĩa

vụ liên quan

 Có năng lực pháp luật và năng lực hành vi tố tụng dân sự

2.2 Đương sự trong việc dân sự:

1 Người yêu cầu giải quyết việc dân sự:

 Có yêu cầu tòa án công nhận hoặc không công nhận một sự kiệnpháp lý căn cứ phát sinh quyền, nghĩa vụ về dân sự, hôn nhân giađình, kinh doanh, thương mại, lao động của mình hoặc của cơquan, tổ chức cá nhân khác; yêu cầu Tòa án công nhận cho mìnhquyền về dân sự, hôn nhân và gia đình, kinh doanh, thương mại,lao động

 Có năng lực pháp luật và năng lực hành vi tố tụng dân sự

2 Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan:

 Không có yêu cầu giải quyết việc dân sự nhưng việc giải quyết việcdân sự có liên quan đến quyền lợi, nghĩa vụ của họ nên họ được tựmình đề nghị và được Tòa án chấp nhận đưa họ vào tham gia tốtụng với tư cách là người có nghĩa vụ và quyền lợi liên quan

Lưu ý: Trường hợp giải quyết việc dân sự có liên quan đến quyền

lợi, nghĩa vụ của một người nào đó mà không có ai đề nghị đưa họ vàovới tư cách là người có quyền lợi và nghĩa vụ liên quan thì Tòa án phảiđưa họ vào tham gia tố tụng với tư cách là người có quyền lợi và nghĩa

vụ liên quan trong việc dân sự

 Có năng lực pháp luật và năng lực hành vi tố tụng dân sự

2.3 Đương sự trong vụ án hình sự

1 Nguyên đơn dân sự:

 Cá nhân, cơ quan, tổ chức bị thiệt hại về vật chất do tội phạm gâyra; thiệt hại gián tiếp từ hành vi phạm tội, mục đích của ngườiphạm tội không nhằm trực tiếp gây ra thiệt hại cho chủ thể này

 Có đơn yêu cầu bồi thường thiệt hại

2 Bị đơn dân sự:

 Cá nhân, cơ quan, tổ chức mà pháp luật quy định phải chịu tráchnhiệm bồi thường thiệt hại do hành vi phạm tội gây ra

3 Người có quyền lợi và nghĩa vụ liên quan:

 Cá nhân, cơ quan, tổ chức có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan đến vụ

án hình sự

 Không tham gia thực hiện tội phạm hoặc có tham gia, nhưng không

bị truy cứu trách nhiệm hình sự và Tòa án phải xử lý quyền lợi, tàisản của họ vì liên quan đến tội phạm

2.4 Đương sự trong vụ án hành chính

1 Người khởi kiện:

 Là cá nhân, cơ quan, tổ chức khởi kiện vụ án hành chính đối với

quyết định hành chính, hành vi hành chính, quyết định kỷ luật buộcthôi việc, quyết định giải quyết khiếu nại về quyết định xử lý vụviệc cạnh tranh, việc lập danh sách cử tri ảnh hưởng trực tiếp đếnquyền và lợi ích hợp pháp của mình.

 Có năng lực chủ thể tham gia quan hệ pháp luật tố tụng hànhchính

2 Người bị kiện:

 Cơ quan, tổ chức, cá nhân có quyết định hành chính, hành vi hànhchính, quyết định kỷ luật buộc thôi việc, quyết định giải quyếtkhiếu nại về quyết định xử lý vụ việc cạnh tranh, danh sách cử tri

bị khởi kiện

 Có năng lực chủ thể tham gia quan hệ pháp luật tố tụng hànhchính

3 Người có quyền lợi và nghĩa vụ liên quan:

 Cá nhân, cơ quan, tổ chức tuy không khởi kiện, không bị kiện,nhưng việc giải quyết vụ án hành chính có liên quan đến quyền lợi,nghĩa vụ của họ nên họ tự mình hoặc đương sự khác đề nghị vàđược Tòa án chấp nhận hoặc được Tòa án đưa vào tham gia tố tụngvới tư cách là người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan

 Có năng lực chủ thể tham gia quan hệ pháp luật tố tụng hànhchính

3 Ý nghĩa của việc xác định đương sự:

 Việc xác định tư cách đương sự nhằm đảm bảo cơ sở cho việc xácđịnh quyền khởi kiện, phạm vi khởi kiện và thực hiện các thủ tục tố

tụng bởi mỗi đương sự có một tư cách tố tụng riêng biệt và tươngứng với đó là các quyền, nghĩa vụ mà BLTT đã quy định cho họ.

 Xác định đúng, đủ đương sự của vụ việc đảm bảo cơ sở cho việcxác định và thực hiện các quyền và nghĩa vụ theo đúng vị trí củangười tham gia tố tụng

 Xác định đúng, đủ thành phần đương sự trong vụ việc đảm bảo choviệc xem xét, giải quyết vụ việc được thực hiện một cách toàndiện, nhanh chóng, không bỏ sót thành phần, nội dung

 Xác định đúng, đủ thành phần tham gia và làm rõ vai trò của họgóp phần xác định chính xác bản chất của vụ việc, nắm bắt đầy đủyêu cầu của họ, tạo điều kiện thuận lợi cho việc thu thập chứng cứ,tài liệu, hạn chế việc nhận định, đánh giá, giải quyết vụ việc khôngchính xác

 Trường hợp xác định sai tư cách đương sự hoặc đưa thiếu đương sựliên quan vào tham gia tố tụng sẽ làm ảnh hưởng trực tiếp đếnquyền lợi hợp pháp của họ, làm họ không có điều kiện thực hiệnđầy đủ các quyền, nghĩa vụ của mình Qua đó làm sai lệch bản chấtcủa vụ án và đây được coi là một vi phạm nghiêm trọng thủ tục tốtụng

II Kỹ năng xác định đương sự trong tư vấn pháp luật

Trước những ý nghĩa mà việc xác định đương sự đem lại, người tưvấn pháp luật cần phải có kỹ năng xác định đương sự ngay từ nhữngbước đầu Trước khi xác định đương sự, người tư vấn pháp luật cần xácđịnh bản chất các mối quan hệ pháp luật và những sự kiện pháp lý mấu

chốt có liên quan, bao gồm quan hệ gốc và những quan hệ khác trong

vụ việc

VD1: A giao kết hợp đồng mua bán hàng nông sản với công ty B,

tuy nhiên B không thực hiện nghĩa vụ thanh toán theo đúng hợp đồng

Về sau A đến trụ sở của B để đòi nợ thì phát hiện B bị giải thể do bị thuhồi giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh

→ Quan hệ gốc: Mua bán hàng hóa

→ Quan hệ khác: Giải thể doanh nghiệp (giải thể bắt buộc)

Theo VD1 nêu trên, A là một bên của hợp đồng mua bán hàng hóa,

đã thực hiện nghĩa vụ giao hàng Do vậy A có quyền yêu cầu nghĩa vụthanh toán từ bên B và có quyền khởi kiện ra Tòa yêu cầu xác minh chủthể có nghĩa vụ thanh toán của công ty B (đã giải thể)

(2) Người tư vấn pháp luật cần xác định đủ tất cả các đương sựtrong vụ việc được nhờ tư vấn

+ Đối với vụ việc dân sự: Người tư vấn pháp luật cần giúp khách

hàng xác định thêm ai là bị đơn, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan

Thông thường, khách hàng tìm đến người tư vấn pháp luật với mongmuốn giúp họ viết đơn khởi kiện, do vậy việc xác định đúng và đủ bịđơn, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan sẽ giúp họ tìm được đúngchủ thể mà họ hướng tới nhằm giải quyết vụ việc.

VD2: Ông Thanh, bà Hạnh có 4 người con gồm: Hùng cư trú tại

quận 1, Dũng cư trú quận 2, Đức cư trú tại Thái Lan, Luật cư trú tại NhậtBản Tháng 1/2020, anh Hùng khởi kiện yêu cầu anh Dũng phải chia cănnhà do cha mẹ chết để lại, không có di chúc, nhà tọa lạc tại quận 10,hiện anh Dũng đang cho Công ty TNHH Hoàng Phong và anh Jeremy(quốc tịch Anh) thuê Tòa án có thẩm quyền đã thụ lý vụ án

→ Quan hệ gốc: thừa kế theo pháp luật

→ Quan hệ khác: hợp đồng thuê tài sản (hợp đồng thuê nhà)

Căn cứ Điều 68 Bộ luật tố tụng dân sự năm 2015 quy định vềđương sự trong vụ việc dân sự: nguyên đơn của vụ án dân sự là anhHùng; bị đơn là anh Dũng; người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan là anhĐức, anh Luật, người đại diện hợp pháp của Công ty TNHH Hoàng Phong

và anh Jeremy

Như vậy, xác định đủ các đương sự nêu trên để khẳng định lại việcanh Hùng kiện anh Dũng là có cơ sở, đúng đối tượng giải quyết được vấnđề

+ Đối với vụ án hình sự: Theo quyết định khởi tố của các cơ quan

nhà nước có thẩm quyền, các đương sự trong vụ án hình sự đã được xácđịnh (gồm nguyên đơn dân sự, bị đơn dân sự, người có quyền lợi vànghĩa vụ liên quan) Tuy nhiên, người tư vấn pháp luật cần giúp khách

hàng xem xét các tư cách theo quyết định của cơ quan nhà nước nóitrên đã đúng và đủ hay chưa, nếu chưa thì có thể đưa ra ý kiến tư vấnkhác.

VD3: Anh Minh có mâu thuẫn với anh Nam nên đã gây gổ đánh

nhau với anh Nam ngay trong nhà hàng của chị Hương Trong quá trìnhxảy ra xô xát, anh Nam bị anh Minh đẩy và đập đầu vào bàn ăn dẫn đến

tử vong Bên cạnh đó, anh Minh đã làm vỡ và hư hỏng nhiều đồ đạctrong nhà hàng của chị Hương, làm 1 thực khách là ông Thọ bị ngã gãy 2xương sườn Trước tình hình đó, chị Hương kiện anh Minh để đòi bồithường thiệt hại

→ Trong tình huống trên, nguyên đơn dân sự là chị Hương, bị đơndân sự là anh Minh, người có quyền lợi và nghĩa vụ liên quan là ông Thọ

Như vậy, giả sử cơ quan nhà nước xác định sai tư cách của ông Thọ

là người bị hại (do xác định sai tỷ lệ thương tật là trên 31%, định tộidanh vô ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của ngườikhác) thì sau khi đến nhờ tư vấn, anh Minh biết được ông Thọ chỉ bịthương tật 5% do trước đó đã đến thăm hỏi ông Thọ, điều đó cho thấyông Thọ không phải là người bị hại và anh Minh không bị thêm tội danhkhác

+ Đối với vụ án hành chính: Tương tự như đối với vụ án hình sự,

người tư vấn pháp luật giúp khách hàng xem xét tư cách (gồm ngườikhởi kiện, người bị kiện, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan) theoquyết định của cơ quan nhà nước đã đúng và đủ hay chưa, nếu chưa thì

có thể đưa ra ý kiến tư vấn khác

VD4: UBND quận B cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho

ông Quang với diện tích 150m2 Bà Lan nhà ở liền kề với đất của ôngQuang cho rằng UBND quận B đã cấp một phần đất thuộc quyền sửdụng của gia đình bà cho ông Quang nên bà Lan đã khởi kiện yêu cầuTòa án hủy giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đã cấp cho ông Quang.Trong trường hợp này bà Lan phải chứng minh được việc cấp GCN QSDđất cho ông Quang đã xâm phạm đến quyền và lợi ích hợp pháp củamình.

VD5: Xác định tư cách người tham gia tố tụng không đúng:

Trường hợp đương sự khởi kiện đối với quyết định của UBND tỉnh,Tòa án xác định người bị kiện là UBND tỉnh là đúng, nhưng một số Tòa

án còn đưa UBND huyện, UBND xã vào tham gia tố tụng với tư cáchngười có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan là không đúng, vì quyền lợi, nghĩa

vụ của họ là đồng nhất và UBND tỉnh là cơ quan đại diện cho quyền lợi,nghĩa vụ đó

VD6: Xác định người bị kiện không đúng hướng dẫn tại Điều 2 Nghị

quyết 02:

Trong một số vụ án khởi kiện đối với quyết định xử phạt vi phạmhành chính, quyết định kỷ luật buộc thôi việc công chức, theo quy địnhcủa pháp luật tương ứng, thì thẩm quyền ban hành quyết định là cá

nhân người có chức danh cụ thể (Chủ tịch Ủy ban nhân dân, Bộ trưởng,

Giám đốc Sở ), nhưng có Tòa án xác định người bị kiện là cơ quan, tổchức (Ủy ban nhân dân, Bộ Công Thương, ) là không đúng

2 Điều kiện

Để có thể xác định đương sự một cách chính xác nhất, người tư vấn

pháp luật cần nắm vững các quy định pháp luật điều chỉnh nội dung,bản chất quan hệ giữa các chủ thể và quy định pháp luật về chủ thểtham gia tố tụng theo từng lĩnh vực cụ thể VD: các quy định về đương

sự trong Bộ luật tố tụng dân sự, Bộ luật tố tụng hình sự, Bộ luật tố tụnghành chính hiện hành và các văn bản quy phạm pháp luật điều chỉnh cóliên quan,

Bên cạnh đó, người tư vấn pháp luật cần nắm bắt diễn biến vụ việcmình được nhờ tư vấn thông qua thông tin mà khách hàng cung cấp, kếthợp với kiến thức về quy định pháp luật có liên quan để hiểu rõ hơn mốiquan hệ giữa các đương sự, từ đó có thể xác định chính xác hơn tư cáchcủa từng chủ thể

3 Trình tự thực hiện

Trình tự thực hiện để xác định đương sự trong Tư vấn pháp luậtđược thực hiện theo thứ tự sau:

Bước 1: Xác định quan hệ pháp luật nội dung

Quan hệ pháp luật là những quan hệ xã hội được các quy phạmpháp luật điều chỉnh Trong hệ thống pháp luật, mỗi ngành luật điềuchỉnh một nhóm quan hệ xã hội khác nhau Do đó, việc xác định đúngquan hệ pháp luật trong vụ án là một vấn đề vô cùng quan trọng Vì khixác định đúng quan hệ pháp luật chúng ta mới định hướng đi tiếp, ápdụng luật nội dung mới được cụ thể

Việc xác định đúng quan hệ pháp luật có thể dựa vào 3 yếu tốchính:

1) Cần căn cứ vào yêu cầu của nguyên đơn, xem nguyên đơn khởi

kiện về việc gì, mong muốn thật sự của nguyên đơn là gì?

2) Căn cứ vào nội dung của quan hệ pháp luật thực tế mà các bên

đã tham gia, ký kết, thực hiện dẫn đến mâu thuẫn, tranh chấp

3) Nắm chắc quy định của pháp luật về các loại quan hệ pháp luật

để từ đó áp dụng vào thực tiễn vụ việc

Bước 2: Phân tích đặc điểm của quan hệ pháp luật:

Cần chú ý phân tích cấu trúc của quan hệ pháp để làm rõ chủ thể,khách thể và người có liên quan, vị trí, vai trò và mục tiêu hướng tới củatừng đối tượng

Bước 3: Xác định lĩnh vực tố tụng, định danh đương sự:

Dựa vào những quan hệ pháp luật đã xác định được ở những bướctrên và thực tế sự việc mà ta có thể nhận định được nó thuộc lĩnh vực tốtụng nào trong các lĩnh vực dưới đây:

 Lĩnh vực dân sự

 Hôn nhân gia đình

 Kinh doanh thương mại

Bước 4: Xác định năng lực pháp luật và năng lực hành vi, quan hệ đại diện của các chủ thể (đương sự)

+ Người từ đủ 18 tuổi trở lên

+ Người từ đủ 15 tuổi đến chưa đủ 18 tuổi

+ Người từ đủ 6 tuổi đến chưa đủ 15 tuổi

+ Người dưới 6 tuổi

và tư vấn một cách chính xác

III Những vấn đề cần lưu ý khi thực hành kỹ năng xác định đương sự trong Tư vấn pháp luật

1 Một số yêu cầu cần lưu ý

1.1 Cần căn cứ quyền khởi kiện và quan hệ đại diện của người có quyền khởi kiện để xác định tư cách nguyên đơn

Quyền khởi kiện là một trong những quyền cơ bản của con người.Quyền khởi kiện hay còn gọi là tố quyền dựa trên tính chất của vụ kiệnhay quan hệ pháp luật có tranh chấp để xác định người có quyền khởikiện và người có thể bị kiện Khởi kiện vụ án là hành vi của các cá nhân,

tổ chức, cơ quan có thẩm quyền, tự mình hoặc thông qua người đại diệnhợp pháp đưa vấn đề có tranh chấp ra trước tòa án có thẩm quyền theotrình tự và thủ tục pháp luật quy định nhằm yêu cầu được bảo vệ quyền

và lợi ích hợp pháp của mình Nhìn chung trong tất cả các vụ án ngườikhởi kiện cần đáp ứng các điều kiện về năng lực hành vi, về thẩmquyền, hiệu lực khởi kiện và hiệu lực thi hành thì mới có quyền đi kiện

a) Trong vụ án dân sự

Đối với quyền khởi kiện vụ án dân sự thì điều cơ bản nhất ngườikhởi kiện cần biết đó là khi quyền và lợi ích hợp pháp của mình bị xâmphạm thì cá nhân, cơ quan, tổ chức có thể tự mình hoặc thông quangười khác để khởi kiện Tòa án chỉ thụ lý giải quyết vụ án khi có đơnkhởi kiện của các chủ thể và cũng chỉ thụ lý vụ án dân sự đối với nhữngtranh chấp thuộc thuộc thẩm quyền giải quyết của mình

 Điều kiện khởi kiện:

+ Chủ thể khởi kiện phải có đủ năng lực hành vi tố tụng dân sự [4];+ Vụ án được khởi kiện phải thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa

án và vẫn còn thời hiệu khởi kiện Hết thời hạn đó thì chủ thể khởi kiệnmất quyền khởi kiện, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác;

+ Sự việc chưa được giải quyết bằng một bản án hay quyết định cóhiệu lực pháp luật của Tòa án hoặc quyết định của cơ quan nhà nước có