Khoa hoc Gido due N g l ifin sdi cor sor LI LUAN VA PHAP LI VE PHAN CAP QUAN LI GIAO DUG DAI HOC TRONG NEN KINH TE THI TRlTONG 0 VIET NAM • PGS TS PHAN VAN KHA Vien Khoa hoc Giao due Viet Nam i i s y[.]
Trang 1Khoa hoc Gido due- N g l ifin sdi
cor sor LI LUAN VA PHAP LI VE PHAN CAP QUAN LI GIAO DUG DAI HOC TRONG NEN KINH TE THI TRlTONG 0 VIET NAM
• PGS.TS PHAN VAN KHA
Vien Khoa hoc Giao due Viet Nam
i i s y X i t - -' r-GL".> ^.o;••
Trong dieu kien kinh te thi trodng dinh hodng
xa hpi chu nghTa (XHCN) va hdi nhap qudc te
giao due dai hpe (GDOH) cdn nhong mat ban
che, trong dd cd phan cap quan li cua nd Van de
nay da dope mpt sd nha khoa hoc trong node va
qudc te quan tam nghien cQu Tai Dien dan qude
te ve "Gia nhap WTO va ddi mdi GDOH Viet
Nam" do Hdi ddng Giao due qude gia va Bd Giao
due va Oao tao (GD&OT) phdi hop td chOc tai Ha
Ndi to 11 - 12/12/2006, ed nhieu bao cao khoa
bpc de cap tdi phat trie'n GDOH trong nen kinh te
thi trodng, nhOng co hdi va thach thQc trong qua
trinh hpi nhap Song, van de phan cap trong
quan li GDDH choa dope de cap sau s i c , eu the
Oe gdp phan xay dOng cP sd khoa hpe, lam
can cQ eho viee xae dinh nhQng dinh hodng va
de xuat giai phap hou hieu tang codng phan cap
quan li GDOH d Viet Klam theo hodng tang
quyen ty ehu va tracti nhiem xa hdi cho cac eo
sd GDOH, trong khudn khd bai viet nay tae gia
mong mudn lam rd eo sd phap li cua viec phan
cap quan li GDOH, mdt sd van de li luan ve phan
cap quan li giao due trong dieu kien node ta hien
nay, dae biet la ban chat eua phan cap quan li
giao due, quyen ty chu, traeh nhiem xa hdi eua
cae trQdng dai hpe va mdi quan he giQa chQng;
cac npi dung phan cap quan li GDOH va nhong
Ou diem eua phan cap quan li
1 Co sd phap li ve phan cap quan li GDDH
Oai hdi toan qude lan thO VI (1986) eija
Oang da khdi xodng dodng ldi ddi mdi kinh te
-xa hdi d Viet Nam - tien de eua sy ddi mdi sy
nghiep GDOH Trong dieu kien kinh te thi trodng
dinh hodng XHCN hien nay, phan cap quan li
giao due (QLGD) ndi ehung va GDOH ndi rieng
la nhu eau tat yeu khach quan, n h i m tang quyen
ty ehu va traeh nhiem xa hdi eua cac trOdng
Quyen ty ehu eua cac trQdng OH dope dOa
ra nam 1993: 'Oe cao traeh nhiem quan li Nha
node cho eae Bd, ddng thdi tang quyen ty chu
cua cd sd, nha't ia cac trodng OH, mp rpng dan
chCi trong nha trOdng" (4) Hdi nghi BCH TW lan
thQ2, khoa VIII, Hdi nghi BCH TW'Oang lan thQ
6, khoa IX da k h i n g dinti can triet de k h i e phuc
each quan li GD theo co ehe tap trung quan lieu
bao cap, dinh rd traeh nhiem, phan cap manh
me, tang them quyen chu ddng cho eae cP sd
dao tao, nhat la cae trodng OH
Cac quy djnh ve nhiem vu quyen ban va
traeh nhiem cua nha trodng lan dau tien dope cu
the hda trong Oieu le trodng DH ban hanh theo
Quye't dinh sd 153/2603/QO-TTg ngay 30 thang
7 nam 2003 cua Thu tOdng Chinh phu, theo cae ITnh vyc; Xay dyng choong trinh, giao trinh, ke
hoach day hpc^ dd'i vdi cac nganh nghe duqc
phdp dao tao; td chQc tuyen sin, v.v Chie'n lode phat trie'n giao due 2001 -2010 da de cap can ddi mdi CO ban ve to duy va phopng thQc QLGD theo hodng nang eao tiieu lyc quan li nha node (QLNN), phan cap manh me n h i m phat huy tinh ehu ddng va ty chiu trach nhiem cua eae dia phOPng, cua eae cd sd GD, giai quye't mpt each
ed hieu qua cae van de bOc xuc, ngan chan va da'y lui cac bieu hien tieu eye
Tiep dd, quyen ban va trach nhiem cua cac trodng OH da dope phap li bda trong Luat Giao due nam 2005, trong dd 12 ndi dung QLNN ve giao due dope quy dinh cu the tai Oieu 99 va quyen to chu va to chiu trach nhiem cua trQdng
CO, OHdOpe ghi tai Oieu 55 (2) '
2 Quan li Nha node ve giao due va quan
li d cac CO sd giao due
Quan li GD la qua trinh thyc hien 4 chQe nang co ban; Lap ke hoach - To chQc - Chi dao, lanh dao va kiem tra nham dat dope muc tieu dat
ra Cac yeu td eo ban cua quan li bao gdm chu the quan li va dd'i topng quan li Tuy theo tinh chat, quan li ndi chung va quan li giao due ndi rieng ed 2 loai hinh; QLNN va quan li tac nghiep cua cac co sd
QLNN trong ITnh vpe giao due la quan li bing quyen lye phap luat, la boat ddng eua Nha node tren cac rfnh vyc lap phap, banh phap va to phap
n h i m thyc hien ebiQc nang ddi npi, ddi ngoai eua Nha node trong ITnh vpe GD Ndi each khae, QLNN trong ITnh vyc giao due la sy tae ddng cua chu the quan li mang quyen lyc Nha node (cac cd quan QLNN va cac nha quan li], ehu yeu bang phap luat tdi eae dd'i toong quan li nham thye hien nhQng mue tieu de ra Oieu 99 eua Luat Giao due 2005 da quy dinh cae eo quan quan li Nha node ve giao due (2), bao gdm: Chinh phu;
Bd GD&DT; cae Bd, eP quan ngang Bd, ed quan thupe Chinh phu; uy ban nhan dan cac cap Quan li p eae cac cp sd GD la quan li tat ea cac nhan td, cac boat dpng va qua trinh dien ra tai cae co sd GD n h i m dat dope cae mue tieu cung nho nhiem vu dat ra Cac ddi topng quan li eua nha trodng OH bao gdm; dao tao; nghien
cQu khoa hoc; san xua't va cung Qng dich vu; cac
Trang 2CUU •Khoa hoe Gido due
dieu kidn dam bao cho cac boat ddng; hpp tac
qude te Quan li d eae eP sd dao tao la boat ddng
quan li tac nghiep trong pham vi ndi bd cP sP
dao tao va cac hoat ddng piidi hpp vdi cac ddi
tae, la quan li cac nhan td dau vao, qua trinh day
hpe va dau ra
Quan li dau ra khdng thuan tuy chi la danh
gia ket qua hpe tap ndi chung va ket qua tdt
nghiep ndi rieng cua hpe sinh, sinh vien, ma dieu
quan trpng la theo ddi ve edng an viee lam eua
ngodi tdt nghiep, kha nang thang tien nghe
nghiep cua hp, dieu chinh qua trinh dao tao dap
Qng nhu cau cua thi trodng lao dpng, thi trodng
viec lam, nhu eau eua xa hdi
3 Phan cap quan li GDDH trong nen kinh
tethj trodng dinh hodng XHCN va hoi nhap
qudc te
3.1 Khai niem phan cap quan li GDDH
Phan cap quan ii dope hieu la sy phan dinh
chyc nang, nhiem vu va quyen han cua cd quan
QLNN cac cap va cho cac ddn vi tac nghiep, eae
ed sd
Quan li GDOH dope phan thanh 2 cap;
QLNN va quan li tac nghiep tai eae cP sd GD
Tang eodng phan cap quan li (3D0H la sy dieh
chuyen trach nhiem va quyen ban eho phep eae
CP sd GDOH cd quyen ty ehu ldn hdn trong
khudn khd quy dinh eua cac cap quan li d trung
OPng va dia phopng
3.2 Quyen tuchu va trach nhiem xa hqi
cua cae casd GDDH
3.2.1 Quyen tuchu eCia cae ca sa GDDH
- Ty chu la 'ty dieu hanh, quan li mpi cdng
viec cua minh, khdng bi ai chi phdi"; Quyen ty
chu cua ed sd GDOH la quyen quan li cua cae
CP sd cd sy ban che ean thiep ty ben ngoai, la
kha nang boat ddng theo cae lya chpn eua^ minh
de hoan thanh sd mang, dope xac dinh bdi mdt
sd quyen va traeh nhiem dope phap ii hda
- Hai loai quyen t y c h u : Quyen to chu ve xac
dinh mue tieu va ehOPng trinh; quyen ty ehu ve
quyet dinh phOPng tien thye hien mue tieu va
chopng trinh dd (Berdahl)
3.2.2 Traeh nhiem xa hqi eiia eae ea sa GDDH
- Trach nhiem xa hdi (Accountability) lien
quan trOde bet tdi nhQng ngOdi cd tha'm quyen
va quy dinh pham vi quyen han va traeh nhierri
cua ho; nhQng ngodi dope giao quyen lye phai
chiu trieh nhiem trode mdt ea nhan hoac tap the
nao dd; Tinh edng khai, minh bach, s i n sang
giai thieh eae quyet dinh ed kem theo b i n g
chOng khi dOPe hdi
- Traeh nhiem xa hdi bao gdm: trach nhiem
ben trong - vdi khach hang ben trong nha trodng
(giao vien, hoe smb ), va traeh nhiem ben ngoai
vdi nha trodng, xa hdi, v.v Cac trodng OH phai
cdng khai, mmh bach va ed trach nhiem lam rd: a)
tinh kinh te eua viee huy ddng va sQ dung ngudn
lye, b) hieu qua eua viee sQdung ngudn loe, c) ket qua trong viee dat dOde eae mue tieu dat ra
3.2.3 Mdi quan he quyen tu ehu va trach nhiem xa hdi eua cae ea sd GDDH
Quyen ty ehu eung bao ham tinh chiu traeh nhiem Tinh chiu traeh nhiem phai di ddi vdi quyen ty ehu, ty ehu ve ITnh vyc gi thi se phai chiu traeh nhiem ve van de dd
Quyen ty chu va trach nhiem xa hdi cua eae trodng OH phu thupe ve co ban vao eae yeu td; Vai trd eua Nha node; vai trd eua thi trOdng dinh hodng XHCN; vai trd eua xa hdi
3.3 Dac diem cua phan cap QLGD trong nen kinh tethi trudng dinh hudng XHCN
- Giao due eung vdi y te, khoa hpe va edng
nghe va the due the thao la dieh vu edng (1, trang 203-204) Phan cap quan li vdi viee phan edng traeh nhiem va quyen ban cua eae cap quan li dd'i vdi tijTig cap hpe va trinh dp dao tao tuy thupe vao tOng loai hinh dieh vu GD, tren ed
sd dd xae dinh mQc dp dau to cua Nha node, eua ngodi hpe va cac ben lien ddi, pham vi QLNN, quyen ty ehu va trach nhiem xa hdi cua eae eo
sd GD Dich vu GD dope phan ra 2 loai: 1) Dieh
vu xa hpi CP ban (GO phd cap, GD eho ddng bao eae dan tde thieu sd, vung sau, vung xa, cae vung khd khan; GD eho eae ddi toong chinh sach; GD cho eae ITnh vyc an ninh, qude phdng,
v v ) - Nha node ddng vai trd chu dao, la nha dau to ehinh n h i m thye hien cac muc tieu Ou tien qude gia, ban ehe tieu eye eua thi trOdng; 2) Dieh vu GD khae: dao tao nhan lOe, trong dd cd dao tao CO, DH va sau dai hpe - Thu hut cac ngudn dau to Tuy nhien dich vu GD phai dam bao dinh hodng XHCN, dam bao edng bing xa hdi trong tiep can GD thdng qua cae ehinh saeh dau to, tuyen sinh, hpe phi va hpe bdng, v.v
- Phan cap guan li GDOH phai phu hpp vdi eae quy luat phd bien eua thi trodng Oe tdn tai
va phat trien, eae eo sd GDOH can dope phan cap quan li phu hep theo hodng tang quyen to chu va tracti nhiem xa hdi de ehu ddng, nang ddng, sang tao thye hien eae mue tieu, ludn thich uTig trong mdi trodng thay ddi, ehu ddng thu hut va sQ dung ed hieu qua eae ngudn dau
to, nang eao nang lye hop tae va eanh tranh d pham vi trong node va qudc te
4 Ma tran phan cKp quan li GDOH
Cd the sQ dung "Ma tran phan cap quan li GDOH" dodi day de xac dinh tham quyen va traeh nhiem eua cae co quan QLNN va eae eo sd GDOH ddl vdi cae ITnh vOc dao tao, hoat ddng khoa hoc va cdng nghe, eae hoat ddng dich vu, hdp tac qude te va eae dieu kien dam bao cho
c i c hoat ddng eua co sd GDDH (nhan sy, tai ehinh, cP sd vat chat va phOPng tien day hoe, v.v ), trong dd cd cac co sd dao tao dai hpe edng lap va ngoai edng lap
Trang 3Khoo hoc Gido due • Ngli I »n • :ihi
Bang 1: Ma tran ndi dung phan cap quan li GDDH
Cac tieu chi
" ' , > • • ^ "'•
Quy hoach phat trien quy md, co cau dao tao
ngudn nhan loc
Quy hoach mang lodi trodng
Danh muc nganh dao tao
Md nganh dao tao mdi
Xay dOng choong trinh khung
Xay dong, phe duyet cac ehoong trinh, ke hoach
dao tao
Bien soan giao trinh dung chung
Bien soan giao trinh chuyen nganh
Tuyen sinh;
- Phan chi tieu; ra de; td chQc thi; cham thi; xet
tuyen
- Phan phdi sinh vien vao cac nganh bpc, gpi
nhap hoc
Ban hanh Quy ehe dao tao, thi, kiem tra, edng
nhan tdt nghiep va cap van bang
To chQc qua trinh dao tao
Danh gia ke't qua hoc tap cua sinh vien
Cap phdi bang tdt nghiep
Xet cdng nhan tdt nghiep
Ky bang tdt nghiep
Phe duyet ke hoach nghien cQu khoa hoc
Phe duyet he thdng de tai nghien cQu khoa hoc
hang nam
oang ki, tuyen chpn va giao de tai
Phan bo kinh phi nghien cQu
Oanh gia, nghiem thu
Nghien cQu khoa hpe va chuyen giao cdng nghe
Dich vu sinh vien
Khac
Xay dOng cac mdi quan he trye tiep
Ki ke't cac van ban ghi nhan hop tac, hop ddng
Phan cap quan li GDDH
•ro
.c
-C
c -ro
c
<d-GO
Trang 4CtAl • Khoa hoc Gido due
O
' <
CD
Q
z
<UJ-l y
Q
O
I T O C H U C
Dieu kien thanh lap trodng
Quye't dinh thanh lap, sap nhap, tach, dinh ch!
boat dpng
Phe duyet co cau td chQc bd may trodng DH
Quye't dinh thanh lap cac don vi trOc thudc
trQdng
2 QUAN Li NHAN SIJ
LANH OAO: - Bo nhiem, mien nhiem hieu trodng,
phd hieu trodng
- Bd nhiem, mien nhiem lanh dao cac don vi
C A N BO, GIANG VIEN;
a Tuyen dung, bd tri can bo, GV;
- Phan chi tieu bien che
- Tuyen dung chuyen vien (CV), CV ehinh, CV
eao cap, GV, GV chinh, GV cao cap
- Thuyen chuyen, dieu ddng trong ndi bd trOdng
b Chuyen ngach CB, GV
CV cao cap, GV cao cap, CV ehinh, GV chinh,
CV, GV
c Nang IQOng
d Phong GS, PGS
e Quy hoach dao tao, bdi dodng can bd, GV
f Che dp dai ngd, khen thodng, kl luat
3 QUAN Li T A I CHINH VA CO S d VAT CHAT
- Tinh cdng khai, minh bach
- Xay dyng ke hoach va do toan chi ngan saeh
nam
- Dy kien phan bd, do toan chi tiet theo tQng
nhdm muc
- Phe duyet dy toan ngan saeh
- Cac ngudn thu;
TQ ngan sach Nha node; vd'n vay ngan hang
trong node, qudc te; hpe phi, le phi; khoan tai
trp; lai tien gui ngan hang
thu to cac hoat dpng dich vu
- Cac khoan chi cho dao tao; NCKH
Choong trinh muc tieu , v.v
- Quan li CO sd vat chat;
Trang 5Khoa hoc Gido due •
5 Mot so ou diem cua phan cap quan li
- Tao ra mdi trodng dan chu Thye hien
edng khai hda, dan ehu hda mpi boat ddng Thyc
hien nguyen t i c 'Dan biet, dan ban, dan kiem
tra", huy ddng so tham gia, kieh thich dope ddng
CO va thai dp lam viec cua dpi ngu
- Tang cOdng tinh phap li ebo cac hoat ddng
cua toan he thdng
- Phan bd lai quyen lyc, tang vai trd ty quan
cua cac ed sd GDOH Tranh dope dm ddm, sy
vu, budng Idng QLNN Giam bdt nhong khd
khan, phien ha cho cac co sd
- Dap Qng tdt hPn cac nhu cau cua thye tien,
tranh ap dat, phu hop hpn vdi nhu cau thyc tien,
chu dpng cua cP sd dau to cac muc tieu ou tien
- Tang cOdng s y c h u ddng, nang ddng, sang
tao va phat huy mpi tiem nang cua cac ea nhan
va dPn vi trong td chdc; tang eodng ngudn tai
ehinh cho GDOH; nang eao chat lOpng va hieu
qua
6 Cac dieu kien de phan cap quan li
- Phan cap chOc nang, nbienr vu, tang
quyen ty ehu eua cac don vi phai di lien vdi phan
cap trach nhiem cu the, rd rang dd'i vdi cap tren,
ddi vdi xa hdi
- Don vi dope phan cap ed du dieu kien va
nang lye thyc hien cac quyen theo chyc nang,
nhiem vu dope phan cap va nang lyc chiu traeh
nhiem ddi vdi tap the dpi ngu cua ddn vi, ddi vdi
cdng ddng, xa hdi, dd'i vdi cap tren
- Tang cOdng phan cap khdng cd nghTa
giam vai trd QLNN eua eae co quan quan li, ma
ngope lai eae cP quan quan li cap tren phai tang
eodng vai trd quan li cua minh, tap trung vao cae
ndi dung QLNN da dope quy dinh trong luat va
he thdng eae van ban phap quy dodi luat
- Phan cap cho mdt don vi cap dodi phai
dam bao cdng bang giOa cac ddn vi cap dodi,
trOc thude, sy hdp tae va eanh tranh lanh manh
cua cac ddn vi de cung nhau phat trien
Trong dieu kien kinh te thi trodng dinh hodng XHCN hien nay, phan cap quan li giao due ndi chung va GDDH ndi rieng la nhu cau tat yeu khach quan, n h i m tang quyen ty chu va trach nhiem xa hdi cua cac co sd GDOH Van de phan cap quan li GDOH da dope phap li hda Phan cap quan li GDDH theo hodng tang eodng
sy chuyen giao chQc nang, nhiem vu va quyen ban to cac co quan quan li cac cap cho cac eo
sd GDDH
o d i mdi co che va phoong thQc QLGD theo hodng phan cap mdt each hpp li nham giai phdng va phat huy manh me tiem nang, sQe sang tao, tinh chu ddng va ty chiu trach nhiem cua mdi cap va mdi co sd GDDH
TAI Lieu THAM KHAO
1 Bo Giao due va dao tao, De an doi mdi giao dtJC dai hoc Viet Nam giai doan 2006-2020 Ha Noi, thang 11 nam
2005
2 Luat Giao due, NXB Chinh tri Quoc gia Ha Ndi, 2005
3 Nghi quyet so 08/2004/NQCP ngay 30-6-2004 ve tiep tuc day manh phan cap quan li Nha nude giua Chinh phii va chinh quyen tinh, thanh pho true thugc trung uang
4 Vu Ngpc Hai, Dao tao nhan life trinh dp sau dai hoc phuc vu so nghiep CNH&HDH, Ki yeu Hpi thao "Dao
tao nhan loc phuc vu Cong nghiep hoa, hien dai hoa
Ha Npi, 2003
5 Phan Van Kha, Dao tao va sir dijng nhan life trong nen kmh tethi trudng a Viet Nam NXB Oai hoc Qudc gia Ha
Npi, 2007
6 Nyborg, P (2003), "Institutional Autonomy and Higher Education Governance" presented at Council of Europe Conference, Strasbourg 2-3 December 2003,
Implication of the Bologna Process in South East Europe
SUMMARY
In this article, the author clarifies the following issues: legal bases of the management decentralization in higher education; some theoretical issues on educational man-agement decentralization in our current conditions; the nature of educational management decentralization; the autonomy and accountability of universities; contents ol educational management decentralization and advantages
of the management decentralization