TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI KHOA PHÁP LUẬT THƯƠNG MẠI QUỐC TẾ BÀI TẬP HỌC KỲ PHÁP LUẬT THƯƠNG MẠI QUỐC TẾ Họ và tên Nguyễn Văn Đỉnh Lớp K18B Mã số SV K18BCQ079 HÀ NỘI 2021 Đề bài Phân tích vấn đề bất k.
Trang 1TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI KHOA PHÁP LUẬT THƯƠNG MẠI QUỐC TẾ
BÀI TẬP HỌC KỲ
PHÁP LUẬT THƯƠNG MẠI QUỐC TẾ
Họ và tên : Nguyễn Văn Đỉnh
Lớp : K18B
Mã số SV : K18BCQ079
HÀ NỘI - 2021
Trang 3Đề bài: Phân tích vấn đề bất khả kháng trong hợp đồng mua bán hàng hoá quốc tế theo quy định của CISG và những vấn đề cần lưu ý đối với các doanh nghiệp Việt Nam
Trang 5Nguyễn Văn Đỉnh Mã SV: K18BCQ079
1
BÀI LÀM Công ước Vienna năm 1980 của Liên hợp quốc về hợp đồng mua bán hàng hoá quốc tế (Công ước CISG) được thông qua tại Vienna (Áo) ngày 11/4/1980 với nhiều quốc gia, tổ chức quốc tế là thành viên Hiện nay, CISG
là Công ước được các thương nhân áp dụng rộng rãi nhất trong mua bán hàng hóa Theo thống kê, có đến trên 2/3 hoạt động thương mại hàng hoá thế giới ngày nay chịu sự điều chỉnh của Công ước CISG Việt Nam cũng là thành viên của Công ước CISG và từ ngày 01/01/2017, Công ước này có hiệu lực tại nước ta
Theo Công ước CISG, trong quá trình giao kết và thực hiện hợp đồng mua bán hàng hoá quốc tế có một số trường hợp bên vi phạm hợp đồng được miễn trách nhiệm Vậy với tiêu chí nào thì một sự kiện được xem là sự kiện bất khả kháng theo quy định của CISG? Đây là một vấn đề quan trọng, cần được nghiên cứu, tìm hiểu để áp dụng vào hoạt động thương mại hàng hoá quốc tế
I Quy định của Công ước CISG về miễn trách nhiệm do sự kiện bất khả kháng
1 Miễn trách nhiệm do sự kiện bất khả kháng theo quy định của Công ước CISG
Công ước CISG quy định về miễn trách nhiệm do sự kiện bất khả kháng tại Điều 79, theo đó, một bên không phải chịu trách nhiệm về việc không thực hiện bất kỳ một nghĩa vụ nào đó của mình nếu chứng minh được rằng việc không thực hiện đó là do một trở ngại nằm ngoài sự kiểm soát của họ và người ta không thể chờ đợi một cách hợp lý rằng họ phải tính tới trở ngại đó vào lúc ký kết hợp đồng hoặc là tránh được hay khắc phục được hậu quả của
nó
“Ðiều 79:
1 Một bên không chịu trách nhiệm về việc không thực hiện bất kỳ một nghĩa vụ nào đó của họ nếu chứng minh được rằng việc không thực hiện ấy là
do một trở ngại nằm ngoài sự kiểm soát của họ và người ta không thể chờ đợi một cách hợp lý rằng họ phải tính tới trở ngại đó vào lúc ký kết hợp đồng hoặc là tránh được hay khắc phục các hậu quả của nó
2 Nếu một bên không thực hiện nghĩa vụ của mình do người thứ ba mà họ nhờ thực hiện toàn phần hay một phần hợp đồng cũng không thực hiện điều
đó thì bên ấy chỉ được miễn trách nhiệm trong trường hợp:
a Ðược miễn trách nhiệm chiếu theo quy định của khoản trên, và
b Nếu người thứ ba cũng sẽ được miễn trách nếu các quy định của khoản trên được áp dụng cho họ
Trang 6Nguyễn Văn Đỉnh Mã SV: K18BCQ079
2
3 Sự miễn trách được quy định tại điều này chỉ có hiệu lực trong thời kỳ tồn tại trở ngại đó
4 Bên nào không thực hiện nghĩa vụ của mình thì phải báo cáo cho bên kia biết về trở ngại và ảnh hưởng của nó đối với khả năng thực hiện nghĩa vụ Nếu thông báo không tới tay bên kia trong một thời hạn hợp lý từ khi bên không thực hiện nghĩa vụ đã biết hay đáng lẽ phải biết về trở ngại đó thì họ sẽ phải chịu trách nhiệm về những thiệt hại do việc bên kia không nhận được thông báo
5 Các sự quy định của điều này không cản trở từng bên được sử dụng mọi quyền khác ngoài quyền được bồi thường thiệt hại chiếu theo Công ước này.”
Tuy nhiên khi gặp phải sự kiện bất khả kháng, bên không thực hiện phải thông báo cho bên kia biết về trở ngại và ảnh hưởng của nó đối với khả năng thực hiện nghĩa vụ trong một khoảng thời gian hợp lý và chỉ được miễn trừ trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong khoảng thời gian tồn tại trở ngại đó (khoản 4 Điều 79 Công ước CISG)
Công ước CISG quy định miễn trách nhiệm cho cả người bán và người mua, đề cập đến tất cả các trường hợp bất khả kháng có thể xảy ra trong việc thực hiện bất cứ nghĩa vụ nào được quy định trong hợp đồng
Theo Công ước CISG thì khi miễn trách nhiệm, chủ yếu phải dựa trên tiêu chí xác định sự kiện đó xảy ra có thuộc trường hợp bất khả kháng hay không, trừ trường hợp các bên có thoả thuận khác
Đối chiếu với luật quốc gia, có thể thấy khái niệm “trở ngại nằm ngoài sự kiểm soát” quy định tại Điều 79 Công ước CISG tương tự khái niệm “sự kiện bất khả kháng” quy định tại Điều 156 Bộ Luật Dân sự năm 2015 Trong hợp đồng mua bán hàng hoá quốc tế thì bất khả kháng được coi là chế định quan trọng, theo đó việc xem xét đánh giá sự kiện nào đó có phải là trường hợp bất khả kháng hay không phải bất khả kháng phụ thuộc vào quan điểm và lập luận của cơ quan giải quyết tranh chấp
Bất khả kháng được dùng như một điều khoản nằm trong loại điều khoản
“miễn trừ” hoặc “miễn trách nhiệm” đối với bên vi phạm hợp đồng Để một
sự kiện được coi là bất khả kháng thì phải hội tụ đủ 3 tiêu chí bắt buộc:
(i) Sự kiện xảy ra ngoài ý muốn, ngoài sự kiểm soát của các bên của các bên mà không thể dự đoán được
(ii) Sự kiện không thể lường trước một cách hợp lý hậu quả xảy ra tại thời điểm giao kết hợp đồng
(iii) Sự kiện và hậu quả xảy ra không thể tránh được hoặc không thể khắc phục được
Trang 7Nguyễn Văn Đỉnh Mã SV: K18BCQ079
3
2 Khác biệt trong quy định miễn trách nhiệm của pháp luật Việt Nam và Công ước CISG
Nếu như Điều 79 Công ước CISG quy định cả việc miễn trách nhiệm của bên thứ ba thì Điều 294 Luật Thương mại năm 2005 không có quy định cụ thể
về vấn đề này Tại điểm d khoản 1 Điều 294 Luật Thương mại, bên vi phạm
được miễn trách nhiệm “do thực hiện quyết định của cơ quan quản lý nhà
nước có thẩm quyền mà các bên không thể biết được vào thời điểm giao kết hợp đồng”
Như vậy, nhìn chung Công ước CISG quy định bao quát hơn so với pháp luật Việt Nam hơn khi quy định các trường hợp miễn trách nhiệm do vi phạm hợp đồng Ngày nay, khi dịch vụ giao nhận vận tải và logistics phát triển ngày càng rộng rãi thì việc xuất hiện “bên thứ ba” tham gia vào quá trình thực hiện hợp đồng là rất phổ biến
3 Quy định của Công ước CISG về miễn trách nhiệm do lỗi của bên thứ ba
Theo khoản 2 Điều 79 Công ước CISG, bên vi phạm hợp đồng chỉ được
miễn trách nhiệm khi thoả mãn đồng thời khoản 1 Điều 79 Công ước CISG
(việc bên thứ ba không thực hiện hợp đồng cấu thành một trường hợp bất khả kháng đối với bên vi phạm); và bên thứ ba cũng được miễn trách nhiệm khi
áp dụng các điều kiện tại Điều 79 Công ước CISG cho bên đó (hay nói cách khác, bên thứ ba không thực hiện hợp đồng là do sự kiện bất khả kháng) Khoản 2 Điều 79 Công ước CISG được áp dụng một cách hạn chế và thận trọng trong thực tiễn, đặc biệt khi bên thứ ba được viện dẫn là nhà cung cấp cho bên bán (đã có một số Án lệ nổi tiếng về vấn đề này)
Về nguyên tắc, khi nhà cung cấp vi phạm nghĩa vụ giao hàng với người bán (ví dụ không giao hàng, hoặc giao hàng muộn, hoặc giao không đúng/không đủ hàng, hoặc hàng không đảm bảo chất lượng…) thì người bán vẫn phải chịu trách nhiệm với người mua; mặt khác trong mọi trường hợp người bán luôn có thể tìm một nhà cung cấp thay thế Trường hợp ngoại lệ chỉ xảy ra khi nhà cung cấp là độc quyền, hay là nhà cung cấp duy nhất có thể cung cấp một lượng hàng đủ lớn theo đơn hàng của người mua; lúc này người bán không thể có một nhà cung cấp thay thế và được coi là gặp bất khả kháng khi nhà cung cấp này vi phạm hợp đồng với người bán Ngay cả trong trường hợp này thì người bán vẫn không được miễn trách nhiệm nếu điều kiện thứ hai (bên thứ ba cũng được miễn trách nhiệm) chưa thoả mãn Bởi vì điều kiện thứ hai chỉ xảy ra khi chính nhà cung cấp của người bán vi phạm hợp đồng là
do gặp phải trường hợp bất khả kháng (ví dụ do gặp phải dịch bệnh hay thiên tai) khiến cho họ không thể thực hiện đúng hợp đồng với người bán
Trang 8Nguyễn Văn Đỉnh Mã SV: K18BCQ079
4
II Những lưu ý đối với các doanh nghiệp Việt Nam về vấn đề bất khả kháng trong hợp đồng mua bán hàng hoá quốc tế theo quy định của Công ước CISG
Nghiên cứu về vấn đề bất khả kháng trong hợp đồng mua bán hàng hoá quốc tế theo quy định của Công ước CISG, chúng ta thấy một số lưu ý đối với các doanh nghiệp Việt Nam như sau:
1 Thứ nhất, quy định của CISG không bao trùm mọi vấn đề pháp lý có liên quan đến hợp đồng mua bán hàng hoá quốc tế Doanh nghiệp Việt Nam khi tham gia hợp đồng mua bán hàng hoá với thương nhân nước ngoài cần lưu
ý khi soạn thảo hợp đồng cần bổ sung, nêu cụ thể điều khoản miễn trách nhiệm do sự kiện bất khả kháng (sự kiện bất khả kháng được định nghĩa cụ thể, rõ ràng để các bên biết và thực hiện) thay vì yên tâm vào quy định của Công ước CISG rằng khi rủi ro xảy ra sẽ được cơ quan giải quyết tranh chấp (Tòa án, Trọng tài thương mại) bảo vệ
Cụ thể, Công ước CISG không bao trùm tất cả các vấn đề có khả năng phát sinh tranh chấp liên quan đến miễn trách nhiệm do sự kiện bất khả kháng
mà cần đàm phán để bổ sung nguồn luật phù hợp
2 Thứ hai, các doanh nghiệp Việt Nam cần lưu ý, phân định rõ giữa hai chế định: “sự kiện bất khả kháng” và “thực hiện hợp đồng khi hoàn cảnh thay đổi cơ bản” Chẳng hạn, khi thực hiện hợp đồng mua bán hàng hóa mà có sự biến động lớn về giá cả hàng hóa trên thị trường đã gây ra thiệt hại đáng kể hoặc rất khó khăn để thực hiện
Trong giao dịch thương mại mà các bên với tư cách là thương nhân (có đặc điểm là hoạt động thương mại thường xuyên, chuyên nghiệp) buộc phải biết và dự đoán trước khi nào giá cả biến động, biến động đến mức nào (dựa vào kinh nghiệm, khả năng của mình) Do đó, sự biến động về giá cả hàng hóa trên thị trường có thể không được xem là điều kiện để miễn trách nhiệm theo Điều 79 Công ước CISG Vì vậy để đảm bảo quyền lợi của mình, dựa trên nguyên tắc thiện chí và cân bằng quyền, lợi ích thì trong hợp đồng, doanh nghiệp Việt Nam nên lồng ghép bổ sung “điều khoản hardship” (điều khoản điều chỉnh hợp đồng khi hoàn cảnh thay đổi)
3 Thứ ba, Công ước CISG dù thành công ở nhiều quốc gia thành viên nhưng tại một số nước không đạt được như mong muốn, điển hình nhất là tại
Mỹ Các toà án tại Mỹ cũng thường từ chối áp dụng Điều 79 Công ước CISG
để giải quyết tranh chấp mà trong đó có việc miễn trách nhiệm do sự kiện bất khả kháng Mặt khác, dù rất nhiều đối tác thương mại lớn trên thế giới đã là thành viên Công ước CISG thì vẫn còn một số đối tác quan trọng của Việt Nam chưa tham gia Công ước này
Trang 9Nguyễn Văn Đỉnh Mã SV: K18BCQ079
5
Bởi vậy khi thương thảo, ký kết hợp đồng thì cần lưu ý quốc tịch của thương nhân là đối tác của mình đã là thành viên của Công ước CISG chưa để lựa chọn nguồn luật áp dụng cho phù hợp
4 Thứ tư, lưu ý rằng trong quá trình thực hiện hợp đồng mua bán hàng hoá quốc tế thì các doanh nghiệp Việt Nam phải tích cực, nỗ lực thực hiện theo hợp đồng đã cam kết, đảm bảo quyền và lợi ích của các bên Nếu có xảy
ra vi phạm hợp đồng mà không phải do lỗi của doanh nghiệp thì cần thực hiện khắc phục để giảm thiểu hậu quả có thể xảy ra trong điều kiện cho phép, xem xét và căn cứ vào hợp đồng để xem trường hợp đó có phải là sự kiện bất khả kháng hay không (không nên chủ quan, đơn phương cho rằng đó là sự kiện bất khả kháng để trì hoãn thực hiện nghĩa vụ)
Doanh nghiệp Việt Nam cần tuân thủ Điều 79 Công ước CISG, phải thông báo ngay cho đối tác khi xảy ra sự kiện mà mình cho rằng là sự kiện bất khả kháng Cần tuyệt đối tránh lạm dụng sự kiện bất khả kháng để thực hiện không đúng hoặc không đầy đủ nghĩa vụ, dẫn đến phải bồi thường thiệt hại do
vi phạm hợp đồng
KẾT LUẬN Vấn đề bất khả kháng được quy định tại Điều 79 Công ước CISG Công ước CISG quy định miễn trách nhiệm cho cả người bán và người mua, đề cập đến tất cả các trường hợp bất khả kháng Bất khả kháng được coi là chế định quan trọng, theo đó việc xem xét, đánh giá, phán quyết sự kiện nào đó có phải
là trường hợp bất khả kháng hay không phụ thuộc vào quan điểm và lập luận của cơ quan giải quyết tranh chấp
Bất khả kháng được sử dụng như một điều khoản “miễn trừ”, “miễn trách nhiệm” đối với bên vi phạm hợp đồng Bên vi phạm hợp đồng do lỗi của người thứ ba chỉ được miễn trách nhiệm khi người thứ ba cũng rơi vào trường hợp bất khả kháng
Khi tham gia ký kết và thực hiện hợp đồng mua bán hàng hoá quốc tế theo Công ước CISG, các doanh nghiệp Việt Nam cần lưu ý các điểm sau: Thứ nhất, quy định của CISG không bao trùm mọi vấn đề pháp lý, do đó cần thoả thuận chi tiết trong hợp đồng điều khoản miễn trách nhiệm do sự kiện bất khả kháng Thứ hai, nên lồng ghép bổ sung “điều khoản hardship” (điều khoản điều chỉnh hợp đồng khi hoàn cảnh thay đổi) để tránh tranh chấp phát sinh Thứ ba, cần lưu ý quốc tịch của thương nhân là đối tác của mình đã là thành viên của Công ước CISG chưa để lựa chọn nguồn luật áp dụng cho phù hợp Thứ tư, trong quá trình thực hiện hợp đồng mua bán hàng hoá quốc tế, doanh nghiệp Việt Nam phải tích cực, nỗ lực thực hiện theo hợp đồng đã cam kết; nếu có xảy ra vi phạm hợp đồng mà không phải do lỗi của doanh nghiệp thì cần thực hiện khắc phục để giảm thiểu hậu quả có thể xảy ra trong điều kiện
Trang 10Nguyễn Văn Đỉnh Mã SV: K18BCQ079
6
cho phép, xem xét và căn cứ vào hợp đồng để xem trường hợp đó có phải là
sự kiện bất khả kháng hay không (không nên chủ quan, đơn phương cho rằng
đó là sự kiện bất khả kháng để trì hoãn thực hiện nghĩa vụ) Lưu ý thông báo ngay cho đối tác khi xảy ra sự kiện mà mình cho rằng là sự kiện bất khả kháng, tránh lạm dụng sự kiện bất khả kháng để thực hiện không đúng hoặc không đầy đủ nghĩa vụ, dẫn đến phải bồi thường thiệt hại do vi phạm hợp đồng./