0 | P a g e BỘ TƯ PHÁP TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI BÀI TẬP HỌC KỲ MÔN Luật cạnh tranh và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng ĐỀ BÀI 14 Phân tích những điểm mới của Luật cạnh tranh 2018 về cơ quan tiến hàn.
Trang 1BỘ TƯ PHÁP TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI
BÀI TẬP HỌC KỲ
MÔN:
Luật cạnh tranh và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng
ĐỀ BÀI: 14 Phân tích những điểm mới của Luật cạnh tranh
2018 về cơ quan tiến hành tố tụng cạnh tranh
Hà Nội, 2021
HỌ TÊN : xxx MSSV : xx LỚP : xx NHÓM : xx
Trang 2Mục lục
A, Giới thiệu vấn đề: 2
B, Giải quyết vấn đề: 2
I, Khái quát vấn đề: 2
1, Khái niệm tố tụng cạnh tranh: 3
2, Các chủ thể tham gia tố tụng cạnh tranh: 4
II, Phân tích những điểm mới của Luật Cạnh tranh năm 2018 về cơ quan tiến hành tố tụng cạnh tranh: 4
1, Định danh cụ thể cơ quan thực thi pháp luật về cạnh tranh: 4
2, Cơ quan tiến hành tố tụng cạnh tranh: 6
3, Hội đồng cạnh tranh và Hội đồng xử lý vụ việc hạn chế cạnh tranh: 6
4, Cơ quan quản lý cạnh tranh 9
5, Cơ quan điều tra vụ việc cạnh tranh 11
III, Nguyên nhân Luật Cạnh tranh năm 2018 có điểm mới: 12
1, Đối với Cơ quan quản lý cạnh tranh 12
2, Đối với Hội đồng cạnh tranh 14
C, Kết luận: 15
D, Danh mục tài liệu tham khảo: 16
Trang 3A, Giới thiệu vấn đề:
Mặc dù đạt được một số thành tựu nhất định nhưng kết quả hơn 14 năm thi hành Luật Cạnh tranh 2004 không được như kỳ vọng Số lượng vụ việc được điều tra và xử lý chưa nhiều, chưa phản ánh đúng thực tế cạnh tranh trên thị trường Một trong số các nguyên nhân chủ yếu là do một số quy định của Luật Cạnh tranh 2004 đã dần bộc lộ những hạn chế và bất cập, gây khó khăn, vướng mắc trong quá trình thực thi Nhằm khắc phục những hạn chế và bất cập này, ngày 12 tháng 06 năm 2018, Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam khóa XIV, kỳ họp thứ 5 đã thông qua Luật Cạnh tranh (sửa đổi, bổ sung) năm 2018 (Luật Cạnh tranh 2018), có hiệu lực thi hành từ 01 tháng 07 năm 2019 với nhiều nội dung được sửa đổi, bổ sung so với Luật Cạnh tranh 2004
Dưới góc độ khoa học pháp lý, những quy định của Luật Cạnh tranh
2018 đã được nghiên cứu một cách toàn diện, thấu đáo về cơ sở lý luận cũng như thực tiễn hơn so với Luật Cạnh tranh 2004 Để hiểu rõ hơn về vấn đề này,
em xin chọn đề 14: “Phân tích những điểm mới của Luật cạnh tranh 2018 về
cơ quan tiến hành tố tụng cạnh tranh” làm bài tập học kỳ Do sự hạn chế về
lượng kiến thức chuyên môn cũng như hiểu biết xã hội nên trong bài làm không thể tránh những thiếu sót Do đó em mong nhận được sự góp ý của thầy cô để em có cái nhìn sâu sắc hơn về đề tài cũng như rút kinh nghiệm cho các bài tập sau
Em xin chân thành cảm ơn!
B, Giải quyết vấn đề:
I, Khái quát vấn đề:
Sau hơn 14 năm thi hành Luật Cạnh tranh 2004, đến nay tình hình kinh
tế - xã hội, môi trường pháp lý trong nước cũng như quốc tế đã có nhiều thay đổi đòi hỏi những quy định trước đây cần được điều chỉnh cho phù hợp Trước diễn biến đó, tại Kỳ họp thứ 05 ngày 12/6/2018, Quốc Hội khóa XIV
Trang 4đã thông qua Luật Cạnh tranh 2018 thay thế cho Luật Cạnh tranh 2004 Những thay đổi trong Luật Cạnh tranh 2018 được kỳ vọng sẽ tạo lập hành lang pháp lý thống nhất để nhà nước kiểm soát chặt chẽ hơn đối với hành vi phản cạnh tranh trên thị trường, mặt khác đảm bảo tôn trọng tối đa quyền tự
do kinh doanh của doanh nghiệp như tinh thần về một Chính phủ liêm khiết, kiến tạo mà Thủ tướng nhiều lần khẳng định
1, Khái niệm tố tụng cạnh tranh:
Theo khoản 8 điều 3 Luật Cạnh tranh 2018: “Tố tụng cạnh tranh là
hoạt động điều tra, xử lý vụ việc cạnh tranh và giải quyết khiếu nại quyết định
xử lý vụ việc cạnh tranh theo trình tự, thủ tục quy định tại Luật Cạnh tranh”
Gắn liền với quá trình hình thành pháp luật cạnh tranh Việt Nam, cơ quan tiến hành tố tụng cạnh tranh cũng được ra đời trên tinh thần xây dựng và bảo vệ các thiết chế kinh tế, thúc đẩy giám sát các hoạt động kinh tế để tạo môi trường kinh doanh cạnh tranh lành mạnh, bình đẳng Cơ quan cạnh tranh có vai trò quyết định trong việc bảo đảm thực thi Luật cạnh tranh Có thể nói Luật Cạnh tranh được thực thi nghiêm chỉnh đến đâu là phụ thuộc vào hiệu quả hoạt động của cơ quan này
Từ khái niệm trên, ta rút ra được ba đặc điểm sau:
Thứ nhất, được áp dụng đểm giải quyết vụ việc cạnh tranh, bao gồm vụ việc hạn chế cạnh tranh, vụ việc vi phạm quy định về tập trung kinh tế và vụ việc cạnh tranh không lành mạnh
Thứ hai, được tiến hành bởi cơ quan Nhà nước có thẩm quyền xử lý, điều tra theo quy định của pháp luật
Thứ ba, được áp dụng không nhất thiết phải dựa vào khiếu nại của các bên có liên quan mà có thể được thực hiện bởi quyết định có tính chất hành chính của cơ quan quản lý cạnh tranh
Trang 52, Các chủ thể tham gia tố tụng cạnh tranh:
Hiện nay theo pháp luật Việt Nam, có các chủ thể tham gia tố tụng cạnh tranh sau:
- Người tham gia tố tụng cạnh tranh: Bên khiếu nại; Bên bị khiếu nại; Bên bị điều tra; Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan; Người bảo vệ quyền
và lợi ích hợp pháp của bên khiếu nại, bên bị khiếu nại, bên bị điều tra, người
có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan; Người làm chứng; Người giám định; Người phiên dịch
- Cơ quan tiến hành tố tụng cạnh tranh: Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia; Hội đồng xử lí vụ việc hạn chế cạnh tranh; Hội đồng giải quyết khiếu nại quyết định xử lí vụ việc cạnh tranh; Cơ quan điều tra vụ việc cạnh tranh
- Người tiến hành tố tụng cạnh tranh: Chủ tịch Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia; Chủ tịch Hội đồng xử lí vụ việc hạn chế cạnh tranh; Thành viên Hội đồng
xử lí vụ việc hạn chế cạnh tranh; Thành viên Hội đồng giải quyết khiếu nại quyết định xử lí vụ việc cạnh tranh; Thủ trưởng Cơ quan điều tra vụ việc cạnh tranh; Điều tra viên vụ việc cạnh tranh; Thư kí phiên điều trần
So với Luật Cạnh tranh năm 2004, Luật Cạnh tranh năm 2018 đã có nhiều điểm mới hơn Trong phạm vi bài tập này, em xin tập trung phân tích những điểm mới về cơ quan tiến hành tố tụng cạnh tranh
II, Phân tích những điểm mới của Luật Cạnh tranh năm 2018 về cơ quan tiến hành tố tụng cạnh tranh:
Cơ quan tiến hành tố tụng cạnh tranh lần đầu tiên được ghi nhận tại Điều 74 Luật Cạnh tranh năm 2004 và nội dung này tiếp tục được sửa đổi bổ sung qua Luật Cạnh tranh năm 2018
1, Định danh cụ thể cơ quan thực thi pháp luật về cạnh tranh:
Theo luật quy định 2018, Việt Nam chỉ có một cơ quan cạnh tranh duy nhất đó là Ủy ban Cạnh tranh quốc gia Cơ quan này vẫn trực thuộc Bộ Công Thương nhưng mô hình của Ủy ban Cạnh tranh quốc gia vẫn đảm bảo được
Trang 6tính độc lập trong việc điều tra và xử lý vụ việc cạnh tranh Ủy ban Cạnh tranh quốc gia là một cơ quan vừa thực thi quản lý Nhà nước trong lĩnh vực cạnh tranh nhưng cũng đồng thời thực thi tố tụng cạnh tranh Có thể hiểu nôm
na là cơ quan “bán tư pháp”, vừa quản lý Nhà nước nhưng cũng có hoạt động
tố tụng điều tra, xử lý các vụ việc hạn chế cạnh tranh
Trong khi đó, Luật Cạnh tranh 2014 không quy định về điều này Tại Điều 46 Luật Cạnh tranh năm 2018 quy định Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia là
cơ quan thuộc Bộ Công Thương gồm Chủ tịch, các Phó Chủ tịch và các thành viên Cơ quan điều tra vụ việc cạnh tranh và các đơn vị chức năng khác là bộ
máy giúp việc của Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia
có nhiệm vụ, quyền hạn tham mưu giúp Bộ trưởng Bộ Công Thương thực hiện
chức năng quản lý nhà nước về cạnh tranh; tiến hành tố tụng cạnh tranh; kiểm soát tập trung kinh tế; quyết định việc miễn trừ đối với thỏa thuận hạn chế cạnh tranh bị cấm; giải quyết khiếu nại quyết định xử lý vụ việc cạnh tranh và các nhiệm vụ khác theo quy định của Luật này và quy định của luật khác có liên quan
Luật quy định cụ thể mô hình, chức năng, nhiệm vụ và thẩm quyền của Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia nhằm bảo đảm vị thế và tính độc lập của cơ quan này trong tiến hành tố tụng cạnh tranh qua đó tăng cường hiệu quả hoạt động của cơ quan này Trong tố tụng cạnh tranh, Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia là cơ quan tiến hành thông suốt các hoạt động tố tụng từ phát hiện, điều tra đến xử
lý đối với hành vi vi phạm pháp luật về cạnh tranh và giải quyết khiếu nại quyết định xử lý vụ việc cạnh tranh
Có lẽ vì thế mà bà Trần Phương Lan - Trưởng phòng Giám sát chính
sách cạnh tranh (Cục Cạnh tranh và bảo vệ người tiêu dùng) cho biết: “Có thể
thấy rằng, đó chính là điểm mới quan trọng nhằm tăng cường hiệu quả thực thi của cơ quan quản lý cạnh tranh Mô hình Ủy ban Cạnh tranh quốc gia không chỉ đem lại hiệu quả thực thi cao mà còn phù hợp với xu hướng chung của thế giới”
Trang 72, Cơ quan tiến hành tố tụng cạnh tranh:
Căn cứ vào khoản 1 điều 58 Luật Cạnh tranh 2018, Cơ quan tiến hành
tố tụng cạnh tranh bao gồm: “a) Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia; b) Hội đồng xử
lý vụ việc hạn chế cạnh tranh; c) Hội đồng giải quyết khiếu nại quyết định xử
lý vụ việc cạnh tranh; d) Cơ quan điều tra vụ việc cạnh tranh;” Còn theo Luật Cạnh tranh năm 2004 bao gồm Cơ quan quản lý cạnh tranh (hiện nay là Cục Cạnh tranh và Bảo vệ người tiêu dùng) và Hội đồng Cạnh tranh (bao gồm
cả bộ phận giúp việc là Văn phòng Hội đồng Cạnh tranh)
Theo thống kê của Bộ Công thương, hiện nay trên thế giới không còn nước nào tồn tại mô hình hai cơ quan, một chịu trách nhiệm về điều tra, một chịu trách nhiệm về xử lý như quy định tại Luật Cạnh tranh 2004 của Việt Nam Như vậy, để phù hợp với xu hướng chung của thế giới, Cơ quan quản lí cạnh tranh và Hội đồng cạnh tranh cần phải tách riêng thành nhiều cơ quan, trong đó cơ quan điều tra và cơ quan xử lý vụ việc độc lập với nhau trong quá trình thực hiện nhiệm vụ, nhưng phải kết hợp trong việc xử lý vụ việc, nhân
sự hoạt động theo chế độ chuyên trách, xây dựng chế độ các báo cáo viên (như cơ quan quản lý cạnh tranh của Pháp hiện nay)…
Đây là điểm mới quan trọng nhằm thu giảm đầu mối, tinh gọn bộ máy, đảm bảo hoạt động hiệu lực, hiệu quả phù hợp với bối cảnh kinh tế và các chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước trong giai đoạn hiện nay
3, Hội đồng cạnh tranh và Hội đồng xử lý vụ việc hạn chế cạnh tranh:
Theo Luật Cạnh tranh năm 2004 lại chỉ quy định tại điều 53 rằng: “Hội
đồng cạnh tranh cơ quan do Chính phủ thành lập.”, “Hội đồng cạnh tranh có nhiệm vụ tổ chức xử lý, giải quyết khiếu nại đối với các vụ việc cạnh tranh liên quan đến hành vi hạn chế cạnh tranh theo quy định của Luật này.” Theo
điều luật này có thể thấy Hội đồng cạnh tranh là một cơ quan thuộc hệ thống
cơ quan hành pháp, hơn thế nữa Luật Canh tranh 2004 còn khẳng định Hội đồng cạnh tranh là cơ quan có vị trí độc lập trong mối quan hệ với Bộ Công
Trang 8thương Như vậy, Luật Cạnh tranh 2004 quy định Bộ Công thương là cơ quan chịu trách nhiệm trước Chính phủ thực hiện quản lý Nhà nước về cạnh tranh, các thành viên hội đồng cạnh tranh do Bộ trưởng Bộ công thương đề nghị Thủ tướng Chính phủ bổ nhiệm nhưng Bộ trưởng Bộ công thương lại không
có quyền giải quyết các khiếu nại đối với quyết định của Hội đồng cạnh tranh theo nguyên tắc “việc giải quyết khiếu nại của cơ quan hành chính trước hết phải do cơ quan hành chính cấp trên trực tiếp xử lý” Nói cách khác, khiếu nại của hội đồng cạnh tranh là quyết định chung thẩm trong hệ thống hành chính
vì sau khi Hội đồng cạnh tranh giải quyết khiếu nại mà các bên không đồng ý thì phải kiện ra tòa
Như vậy, nếu xét dưới giác độ tố tụng cạnh tranh, thì Cục Quản lý cạnh tranh như cơ quan khởi xướng vụ việc Nếu không có hồ sơ khiếu nại vụ việc, hoặc cơ quan quản lý cạnh tranh không phát hiện có dấu hiệu vi phạm cạnh tranh thì có lẽ, Hội đồng Cạnh tranh cũng không thể phát huy hết chức năng của mình, hay nói cách khác, chức năng của Hội đồng Cạnh tranh có thể xem như là "chức năng phái sinh” từ chức năng của Cục Quản lý cạnh tranh
Vì lẽ đó khoản 1 điều 60 Luật Cạnh tranh năm 2018, Hội đồng xử lý vụ
việc hạn chế cạnh tranh “do Chủ tịch Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia quyết định
thành lập để xử lý vụ việc hạn chế cạnh tranh cụ thể Hội đồng chấm dứt hoạt động và tự giải thể khi hoàn thành nhiệm vụ Hội đồng xử lý vụ việc hạn chế cạnh tranh hoạt động độc lập và chỉ tuân theo pháp luật” Và theo khoản 1
Điều 61 Nhiệm vụ, quyền hạn của Hội đồng xử lý vụ việc hạn chế cạnh tranh,
“Hội đồng xử lý vụ việc hạn chế cạnh tranh có nhiệm vụ, quyền hạn sau đây:
a) Quyết định mở phiên điều trần;
b) Triệu tập người tham gia phiên điều trần;
c) Triệu tập người làm chứng theo yêu cầu của các bên;
d) Quyết định trưng cầu giám định; quyết định thay đổi người giám định, người phiên dịch;
đ) Yêu cầu Cơ quan điều tra vụ việc cạnh tranh tiến hành điều tra bổ sung;
Trang 9e) Quyết định đình chỉ giải quyết vụ việc hạn chế cạnh tranh;
g) Quyết định xử lý vụ việc hạn chế cạnh tranh;
h) Đề nghị Chủ tịch Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn theo quy định tại khoản 2 và khoản 5 Điều 59 của Luật này;
i) Nhiệm vụ, quyền hạn khác theo quy định của Luật này.”
Hội đồng này tham gia vào từ giai đoạn đầu của quá trình điều tra vụ việc hạn chế cạnh tranh, rút ngắn được kết quả điều tra và tự tin hơn với quyết định xử lý vụ việc của mình Bà Trần Phương Lan - Trưởng phòng Giám sát chính sách cạnh tranh cho biết, luật mới khẳng định quyền điều tra, xử lý với bất kỳ hành vi nào cho dù xảy ra ở đâu mà tác động hạn chế cạnh tranh tới thị trường của Việt Nam
Theo quy định của pháp luật cạnh tranh năm 2004, Hội đồng cạnh tranh sẽ xem xét lại những quyết định của Hội đồng xử lý vụ việc khi có yêu cầu và nếu không đồng ý với kết quả xử lý của Hội đồng cạnh tranh thì các bên có thể khởi kiện vụ án hành chính ra Tòa án tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương Như đã phân tích, với điều kiện còn thiếu chuyên gia về pháp luật cạnh tranh hiện nay ở nước ta, trình độ am hiểu pháp luật cạnh tranh của cán
bộ, công chức còn thấp thì việc giao cho Tòa án xem xét lại quyết định của cơ quan quản lý cạnh tranh là không hợp lý Kinh nghiệm các nước trên thế giới
đã cho thấy, yêu cầu chuyên môn cao trong hoạt động đã buộc họ phải xây dựng một bộ phận thuộc Toà án tối cao chuyên giải quyết các khiếu kiện liên quan đến quyết định của cơ quan quản lý cạnh tranh và đào tạo các chuyên gia cũng như thẩm phán có trình độ cao để thực hiện những công việc này
Ở Việt Nam, trong Cơ quan quản lý cạnh tranh nên xây dựng một bộ phận riêng hay một bộ phận nằm trong bộ phận xử lý các vụ việc cạnh tranh
để rà soát, giải quyết các khiếu kiện liên quan đến quyết định của cơ quan quản lý cạnh tranh Nếu các bên không đồng ý với kết quả xử lý khiếu kiện của cơ quan quản lý cạnh tranh, thẩm quyền giải quyết các khiếu kiện (vụ án hành chính) liên quan đến các quyết định của cơ quan quản lý cạnh tranh giao cho Tòa án tối cao hoặc thành lập một Tòa riêng biệt để xử lý những vụ việc
Trang 10này Có lẽ đây là lý do Luật Cạnh tranh năm 2018 xây dựng Hội đồng giải quyết khiếu nại quyết định xử lý vụ việc cạnh tranh
4, Cơ quan quản lý cạnh tranh
Cơ quan quản lý cạnh tranh còn có tên gọi khác là Cục quản lý cạnh tranh – là cơ quan trực thuộc Bộ công thương Cục quản lý cạnh tranh có tư cách pháp nhân, có con dấu hình Quốc huy, được mở tài khoản tại Kho bạc Nhà nước, đưuọc sử dụng con dấu riêng theo quy định của pháp luật Kinh phí hoạt động của Cục Quản lý cạnh tranh do ngân sách nhà nước cấp (khoản
2 Điều 1 Nghị định 06/2006/NĐ-CP)
Theo khoản 2 Điều 49 Luật cạnh tranh 2004, cơ quan quản lý cạnh tranh có những nhiệm vụ, quyền hạn sau:
– Kiểm soát quá trình tập trung kinh tế theo quy định của Luật cạnh tranh;
– Thụ lý hồ sơ đề nghị hưởng miễn trừ; đề xuất ý kiến để Bộ trưởng Bộ Thương mại (nay là Bộ Công thương) quyết định hoặc trình Thủ tướng Chính phủ quyết định;
– Điều tra các vụ việc cạnh tranh liên quan đến hành vi hạn chế cạnh tranh và hành vi cạnh tranh không lành mạnh;
– Xử lý, xử phạt hành vi cạnh tranh không lành mạnh;
– Các nhiệm vụ khác theo quy định của pháp luật
Như vậy, thẩm quyền của cơ quan quản lý cạnh tranh được tập trung chủ yếu ở nhiệm vụ điều tra các vụ việc cạnh tranh liên quan đến hành vi hạn chế cạnh tranh và cạnh tranh không lành mạnh Ngoài ra, cơ quan quản lý cạnh tranh cũng có thẩm quyền xử phạt hành vi cạnh tranh không lành mạnh Đây là điểm đặc thù thể hiện tính “lưỡng tính” giữa hành pháp và tư pháp của
cơ quan của pháp luật tố tụng cạnh tranh Việt Nam so với pháp luật của nhiều quốc gia trên thế giới trong giai đoạn trước năm 2018
Theo luật này, có 2 cơ quan thực thi Luật Cạnh tranh, đó là: Cục Quản
lý cạnh tranh trực thuộc Bộ Công Thương và Hội đồng Cạnh tranh Một trong