Luận văn thạc sĩ văn học việt nam thế giới nhân vật trong tiểu thuyết dương thụy

UBND TỈNH BÌNH DƢƠNG TRƢỜNG ĐẠI HỌC THỦ DẦU MỘT TRẦN MINH NGUYỆT THẾ GIỚI NHÂN VẬT TRONG TIỂU THUYẾT DƢƠNG THỤY CHUYÊN NGÀNH VĂN HỌC VIỆT NAM MÃ SỐ 8 22 01 21 LUẬN VĂN THẠC SĨ BÌNH DƢƠNG 2019 UBND TỈN[.]

UBND TỈNH BÌNH DƯƠNG

TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦ DẦU MỘT

TRẦN MINH NGUYỆT

THẾ GIỚI NHÂN VẬT TRONG TIỂU THUYẾT DƯƠNG THỤY

CHUYÊN NGÀNH: VĂN HỌC VIỆT NAM

MÃ SỐ: 8 22 01 21

LUẬN VĂN THẠC SĨ

BÌNH DƯƠNG - 2019

UBND TỈNH BÌNH DƯƠNG

TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦ DẦU MỘT

TRẦN MINH NGUYỆT

THẾ GIỚI NHÂN VẬT TRONG TIỂU THUYẾT DƯƠNG THỤY

CHUYÊN NGÀNH: VĂN HỌC VIỆT NAM

MÃ NGÀNH: 60 22 01 21

LUẬN VĂN THẠC SĨ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:

PGS.TS BÙI THANH TRUYỀN

BÌNH DƯƠNG - 2019

LỜI CAM ĐOAN

*****

Tôi xin cam đoan: Luận văn đề tài “Thế giới nhân vật trong tiểu thuyết Dương Thụy” là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả

nghiên cứu có tính độc lập riêng, không sao chép bất kì tài liệu nào và chưa công bố nội dung này bất kì ở đâu Các tư liệu trong luận văn được sử dụng trung thực, nguồn trích dẫn có chú thích rõ ràng, minh bạch, có tính kế thừa, phát triển từ các tài liệu, các công trình nghiên cứu đã được công bố trên các tạp chí, các website

Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm về lời cam đoan trên

Bình Dương, ngày 15 tháng 12 năm 2018 Tác giả

Trần Minh Nguyệt

LỜI CẢM ƠN

*****

Trong quá trình thực hiện đề tài “Thế giới nhân vật trong tiểu thuyết Dương Thụy”, tôi đã gặp không ít khó khăn Nhưng nhờ sự quan tâm, giúp

đỡ tận tình của thầy cô, bạn bè nên tôi đã hoàn thành luận văn này

Tôi xin được gửi lời cảm ơn chân thành đến Ban Giám hiệu Trường Đại học Thủ Dầu Một đã tạo cơ hội cho học viên chúng tôi tham gia làm luận văn tốt nghiệp Ngoài ra, tôi còn muốn gửi lời cảm ơn đến tất cả các thầy cô

đã từng trực tiếp giảng dạy tôi, cung cấp cho tôi những kiến thức phong phú trong suốt quá trình tôi theo học lớp cao học chuyên ngành Văn học Việt Nam này Qua đây, tôi cũng xin gửi lời cảm ơn đến Thư viện Trường Đại học Thủ Dầu Một, cũng như Thư viện Tỉnh Bình Dương đã tạo điều kiện cho tôi sưu tầm, tham khảo tư liệu để hoàn thành luận văn

Đặc biệt hơn, tôi xin chân thành cảm ơn sự động viên khích lệ, sự giúp

đỡ tận tình, sự tận tụy hướng dẫn của PGS TS Bùi Thanh Truyền trong suốt quá trình tôi thực hiện đề tài

Cuối cùng, tôi cũng xin gửi lời cảm ơn đến bạn bè, người thân - những người đã luôn bên cạnh hỗ trợ, động viên tôi hoàn thành công trình nghiên cứu này

MỤC LỤC

Trang phụ bìa

Lời cam đoan

Lời cảm ơn

Mục lục

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Lịch sử vấn đề 3

3 Mục đích nghiên cứu 7

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 8

5 Phương pháp nghiên cứu 8

6 Đóng góp của luận văn 9

7 Cấu trúc của luận văn 9

NỘI DUNG 10

CHƯƠNG 1 GIỚI THUYẾT VỀ NHÂN VẬT VĂN HỌC VÀ NHÀ VĂN DƯƠNG THỤY 10

1.1 Nhân vật trong tác phẩm văn học 10

1.1.1 Khái niệm nhân vật 10

1.1.2 Chức năng của nhân vật trong tác phẩm văn học 14

1.1.3 Biện pháp xây dựng nhân vật văn học 16

1.1.4 Nhân vật trong văn học hậu hiện đại 20

1.2 Nhà văn Dương Thụy 24

1.2.1 Đường văn Dương Thụy 24

1.2.2 Dấu ấn tiểu thuyết Dương Thụy trong đời sống văn xuôi Việt Nam đầu thế kỉ XXI 28

CHƯƠNG 2 CÁC KIỂU NHÂN VẬT CHỦ YẾU TRONG TIỂU THUYẾT DƯƠNG THỤY 32

2.1 Kiểu nhân vật mang khát vọng hòa nhập toàn cầu 32

2.1.1 Nhân vật “công dân quốc tế ” trong văn xuôi đương đại Việt Nam 32

2.1.2 Biểu hiện của kiểu nhân vật với hướng vọng vươn ra thế giới trong tiểu thuyết Dương Thụy 35

2.1.2.1 Khát khao tri thức 35

2.1.2.2 Đương đầu với thử thách 38

2.1.2.3 Chấp nhận đánh đổi 43

2.2 Kiểu nhân vật trải nghiệm 46

2.2.1 Cách hiểu về nhân vật trải nghiệm trong văn học 46

2.2.2 Biểu hiện của kiểu nhân vật trải nghiệm trong tiểu thuyết

Dương Thụy 48

2.2.2.1 Trải nghiệm cách thức làm việc, học tập 48

2.2.2.2 Trải nghiệm tình yêu

2.2.2.3 Trải nghiệm văn hóa 57

2.3 Kiểu nhân vật chấn thương 68

2.3.1 Khái lược về dạng thức nhân vật chấn thương trong văn học 68

2.3.2 Biểu hiện của kiểu nhân vật chấn thương trong tiểu thuyết

Dương Thụy 70

2.3.2.1 Chấn thương trước những biến chuyển của lịch sử 70

2.3.2.2 Chấn thương trước những đổi thay của hiện thực xã hội 74

2.3.2.3 Chấn thương trước những biến chuyển tư tưởng, quan niệm sống 78

2.4 Kiểu nhân vật truy tìm bản ngã 81

2.4.1 Bản ngã và dạng thức nhân vật truy tìm bản ngã trong văn học 81

2.4.2 Biểu hiện của kiểu nhân vật truy tìm bản ngã 92

2.4.2.1 Sự trăn trở, ưu tư và quyết định lựa chọn đường hướng 83

2.4.2.2 Đề cao tự do 86

CHƯƠNG 3 NGHỆ THUẬT XÂY DỰNG NHÂN VẬT TRONG TIỂU THUYẾT DƯƠNG THỤY 91

3.1 Xây dựng nhân vật qua ngoại hình, hành động 91

3.1.1 Ngoại hình những con người phù hợp gu thẩm mỹ của giới trẻ 91

3.1.2 Hành động khám phá, dấn thân của tuổi trẻ thời đại toàn cầu hóa 96

3.2 Xây dựng nhân vật qua tâm lí, tính cách 100

3.2.1 Tâm lí sinh động, vi tế của những người trẻ tuổi 100

3.2.2 Tính cách mạnh mẽ, sôi nổi, năng động 104

3.3 Xây dựng nhân vật qua ngôn ngữ 108

3.3.1 Ngôn ngữ đối thoại sinh động 108

3.3.2 Ngôn ngữ độc thoại tinh tế 113

3.3.3 Ngôn ngữ tả, kể chân thực 116

3.4 Xây dựng nhân vật qua không gian và thời gian nghệ thuật 120

3.4.1 Không gian xã hội mang tính toàn cầu hóa 120

3.4.2 Thời gian với sự đan cài hiện thực và tâm tưởng 127

KẾT LUẬN 132

CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ 135

TÀI LIỆU THAM KHẢO 135 PHỤ LỤC

1

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

1.1 Văn học Việt Nam từ năm 1986 trở đi là chặng đường đổi mới mạnh mẽ, sâu sắc và khá toàn diện; kích thích những cải cách kinh tế và khơi dậy những suy nghĩ mới, những tìm tòi, sáng tạo trong giới trí thức, văn nghệ sĩ Nhìn chung, văn học giai đoạn này đã vận động theo khuynh hướng dân chủ hóa, mang tính nhân bản, nhân văn sâu sắc Văn học phát triển đa dạng hơn về đề tài, chủ đề; phong phú

và mới mẻ hơn về thủ pháp nghệ thuật, đề cao cá tính sáng tạo của nhà văn, đổi mới cách nhìn nhận, cách tiếp cận con người và hiện thực đời sống, đã khám phá con người trong những mối quan hệ đa dạng và phức tạp, thể hiện con người ở nhiều phương diện của đời sống Nền tảng của sự đổi mới trong văn học thời kì này bắt nguồn từ sự tự ý thức của văn học, tức là giác ngộ của văn học về vai trò của nó trong xã hội, ý nghĩa của nó đối với con người Trong quá trình toàn cầu hóa đang diễn ra mạnh mẽ đầu thế kỉ XXI, Việt Nam chủ động hướng ngoại, hội nhập thế giới, vì thế cảm thức văn học hậu hiện đại du nhập vào Việt Nam là hiện tượng hợp quy luật

1.2 Có thể nói, văn học mang cảm thức hậu hiện đại đang từng bước lên ngôi, khẳng định vị thế của mình và nó đã tác động rất mạnh mẽ đến quan niệm sáng tác của nhà văn Việt Nam, đặc biệt là những cây bút trẻ Sự thay đổi này đã chi phối quan điểm, đề tài, cách xây dựng nhân vật trong văn học đương đại làm cho khu vườn văn học ngày càng ngập tràn hương sắc Sự “cởi trói” văn nghệ chính là điều kiện cho văn học phát triển, nó không chỉ là kết quả của sự hội nhập giữa nhiều luồng văn hóa thông tin mà còn là kết quả của sự đổi mới nhận thức của một thế hệ

mà theo Nguyễn Thanh Sơn là “đang lớn dần, một thế hệ đã đủ xa cách để vượt qua khỏi những mặc cảm và giáo điều trong cả văn học và cuộc sống” Thế hệ đó chính

là những nhà văn như Trang Hạ, Phan Việt, Dương Thụy, DiLi, Ngô Thị Giáng Uyên, Nguyễn Phương Mai, Huyền Chip, Hoàng Yến Anh, Nguyễn Thiên Ngân … Điểm chung trong những tác phẩm của họ là “đi và viết”, phản ánh chân thực về con người và văn hóa những vùng đất mà họ từng qua Họ viết trên đường đi,thể hiện sự thay đổi quan điểm về cách nhìn nhận xã hội, con người, sự việc… Đặc biệt, trong những tác phẩm của họ, hiện lên những nhân vật tự tin, giàu khát vọng, đại diện cho

2

cả một thế hệ trẻ trưởng thành trong giai đoạn Việt Nam vươn tầm ra thế giới để hòa nhập

1.3 Dương Thụy – cây bút có sức sáng tạo dồi dào trong việc thể hiện những khát vọng của tuổi trẻ đã chạm tới một mảng đề tài mà ít ai chạm tới, đó là mảng đề tài về du học sinh và những trải nghiệm đầy mới mẻ ở xứ sở xa xôi Chính vì thế mà nhân vật cô xây dựng hầu hết là những người Việt trẻ, mang tư tưởng tiến bộ trong cách nghĩ và cách sống của thế hệ mình.Đi nhiều nơi trên thế giới, tinh thần rộng

mở và khoáng đạt, thế nên trong tác phẩm của nhà văn trẻ này, con người với các quốc tịch khác nhau đều hiện ra trongtính cách sinh động, diện mạo gần gũi, có thể thấu hiểu nhau dù không cùng sắc tộc Trong các sáng tác của Dương Thụy luôn hiện ra nhiều dạng nhân vật mới, với kiểu tâm trạng, tính cách chưa từng hiện diện trước đây: những người trẻ hiện đại dám sống và nghĩ theo cách riêng, dám chấp nhận áp lực cuộc sống và công việc, biết cách hoá giải thử thách để bước lên nấc thang thành đạt nhưng tận sâu thẳm tâm hồn họ, không thể phủ nhận được những xúc cảm yếu đuối, tự ti Nữ nhà văn họ Dương còn tạo nên một mảng màu khác biệt khi những trang viết của cô luôn dí dỏm, tươi vui,văn phong trong trẻo Và không thể phủ nhận thế mạnh nổi bật khi đọc tác giả này là cách xây dựng cốt truyện sinh động, hấp dẫn với những diễn biến trong các câu chuyện luôn rẽ ngoặt đầy bất ngờ, lôi cuốn người đọc trên từng trang viết với rất nhiều xúc cảm đan xen Dẫu phong cách của cô không mang đặc điểm văn chương hậu hiện đại đậm đặc nhưng những

gì cô thể hiện trên trang viết vẫn phảng phất dấu ấn hậu hiện đại của văn học Việt Nam trong thời kì đổi mới

Nghiên cứu tiểu thuyết Dương Thụy, người viết tìm hiểu sâu hơn về thế giới nhân vật phong phú, đa dạng cũng như những cách thức xây dựng các nhân vật ấy của nhà văn Từ đó có thể nhận thấy sự đóng góp riêng của nhà văn trẻ này vào sự vận hành của xã hội nói chung văn chương nói riêng trong giai đoạn đầu thế kỉ XXI, góp thêm một cái nhìn chân xác vào toàn cảnh nền văn chương đương đại Việt Nam

Chính vì những lí do trên, chúng tôi chọn đề tài: “Thế giới nhân vật trong tiểu

thuyết Dương Thụy” để nghiên cứu trong đề tài luận văn này

3

2 Lịch sử vấn đề

2.1 Những nghiên cứu về văn xuôi Dương Thụy

Dương Thụy là một nhà văn trẻ, được sinh ra và trưởng thành trong giai đoạn chuyển mình mạnh mẽ không chỉ của văn học mà còn của toàn xã hội Cô lại có dịp được du học ở các nước phương Tây nên cô có điều kiện tiếp thu và đối chiếu hai dòng tư tưởng Đông - Tây Những tác phẩm của cô mang những gam màu tươi sáng,

tự tin của người trẻ khi dấn thân hòa nhập toàn cầu Dương Thuỵ từng là một người làm báo năng động và giàu kinh nghiệm, rồi chuyển sang lĩnh vực quan hệ công chúng, nên trong tác phẩm của cô người đọc luôn tìm thấy một trữ lượng thông tin đáng kể về cuộc sống du học xứ người, về môi trường làm việc mang phong cách hiện đại, về văn hóa lịch sử ở những vùng đất mà cô đã từng qua

Công trình nghiên cứu về sáng tác của Dương Thụy chưa thật sự nhiều và cũng chưa thể hiện được sự bao quát toàn diện một cách kỹ càng, khoa học Có khoảng gần hai mươi bài viết, đơn thuần chỉ là những bài nhận xét, đánh giá và cảm nhận đăng trên các báo Thanh niên, Phụ nữ, Pháp luật, Văn nghệ Trong những bài viết trên, người đọc dễ dàng nhận ra những nhận xét, đánh giá rất khách quan nhưng cũng không kém phần sâu sắc, chân thành của bạn văn và người đọc Dương Thụy

Trong bài viết Năm cuốn sách làm rung động trái tim người đọc của Dương

Thụy đăng trên http://emdep.vn, Lê Đức đã đánh giá Dương Thụy là “một trong

những cây bút nữ thành công nhất trên văn đàn hiện nay với nhiều tác phẩm văn học lãng mạn đốn tim người đọc” (Lê Đức (2005))

Trong bài viết Dương Thụy và một chuyện tình hiếm hoi đăng trên

https://tto.tuoitre.vn, nhà văn Nguyễn Đông Thức đã nhận xét về Dương Thụy:

“Dương Thụy, cây bút có thể nói là "100% TP.HCM" (vì sinh đúng năm 1975 tại đúng thành phố vừa được đổi tên là TP.HCM), có đủ điều kiện để viết Oxford thương yêu Những khóa du học dài hạn và ngắn hạn tại Bỉ, Pháp, Anh không chỉ giúp cô trở thành một trong số ít cây bút trẻ có vốn tri thức dày dặn mà còn đủ vốn sống về mảng đề tài mà các nhà văn trong nước rất khó đụng đến: cuộc sống của giới sinh viên Việt ở châu Âu” (Nguyễn Đông Thức (2007))

4

Nhà văn Phan Hồn Nhiên trong bài viết Một thế giới dưới nắng mặt trời trên

http://www.duongthuy.net, cho rằng: “Dương Thụy giữ một thái độ sáng suốt, soi chiếu nhân vật một cách công bằng và chẳng ngại ngần mà không nói thẳng tận cùng bản chất Từ một anh sếp Tây biết làm việc, biết hưởng thụ, biết cách tranh thủ tình cảm các nhân viên Việt một cách láu lỉnh, cho đến cô gái trẻ lãng mạn, xao lòng nhưng luôn cố gắng "bóp thắng" đúng lúc đều hiện ra rất chân thật Ngay cả vấn đề chừng như khá nhạy cảm là sex, Dương Thụy cũng có cách đề cập độc đáo: hài hước, không che đậy úp mở và không tránh né Đọc những truyện như thế, không những chẳng thấy rợn bởi sự dung tục, người đọc còn được chia sẻ với Dương Thụy đôi mắt nhìn tươi tắn và trong trẻo” (Phan Hồn Nhiên (2008))

Theo nhà báo Hải Miên trong Dương Thụy và truyện diễm tình, đăng trên

https://thanhnien.vn: “Chúng ta có đầy những nhà văn phức tạp và đau khổ, nhưng

có rất ít người viết văn đơn giản, vui vẻ và hóm hỉnh như Dương Thụy Dương Thụy

là người đơn giản, vui vẻ và hóm hỉnh, hệt như truyện ngắn của cô Cô tự nhiên và duyên dáng, văn cô cũng tự nhiên và duyên dáng” [52] Cũng trong bài viết trên, còn

có thêm nhận xét: “Không có sự nhàu nhĩ hay tàn úa nào của dấu vết tháng năm

cuộc đời trên giọng văn sinh động, tươi rói chất sống ấy Sự đơn giản, nhân hậu và hóm hỉnh chưa bao giờ rời bỏ cô và vì thế cũng ở lại mãi trong văn của cô, trở thành một thứ "hương liệu" riêng, mời gọi khiến người ta phải tìm đến và quyến luyến” (Hải Miên (2008))

Trong bài báo Dương Thụy: Sâu sắc, cầu tiến đăng trên https://nld.com.vn, nhà báo Hòa Bình viết: “Văn của Dương Thụy trong sáng và dễ đọc nhưng gửi

gắm ý tứ sâu sắc về thời đại, về con người và tính nhân văn trong hành vi sống đang ngày càng cạn kiệt ở bất cứ quốc gia, vùng đất nào Nói như thế không có nghĩa là góc nhìn bi quan; ngược lại, văn Dương Thụy như một khu vườn đầy hoa thơm, trái ngọt mà nếu mệt mỏi, bạn có thể bước vào nghỉ chân Khu vườn ấy nào chỉ có hoa mà còn vài chú sâu thấp thoáng trong lá, hương tình yêu ngọt ngào và tiếng chim líu lo rất nhẹ” (Hòa Bình (2015))

Nhà văn trẻ Văn Thành Lê cũng có nhận xét về Dương Thụy trong bài

viết Nhà văn Dương Thụy: Viết trong yêu và thương, hồn nhiên , đăng trên

http://vnca.cand.com.vn: “Bằng giọng văn sống động đặc trưng, cách kể