Luận văn thạc sĩ quản lý giáo dục quản lý hoạt động dạy học môn lịch sử tại các trường THCS trên địa bàn thành phố thủ dầu một, tỉnh bình dương

UBND TỈNH BÌNH DƯƠNG TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦ DẦU MỘT DƯƠNG THỊ HÀO QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC MÔN LỊCH SỬ TẠI CÁC TRƯỜNG THCS TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ THỦ DẦU MỘT, TỈNH BÌNH DƯƠNG LUÂṆ VĂN THAC̣ SỸ CHUYÊN N[.]

UBND TỈNH BÌNH DƯƠNG TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦ DẦU MỘT

DƯƠNG THỊ HÀO

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC MÔN LỊCH SỬ TẠI CÁC TRƯỜNG THCS TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ THỦ DẦU MỘT, TỈNH BÌNH DƯƠNG

LUÂ ̣N VĂN THẠC SỸ

MÃ SỐ: 8140114

BÌNH DƯƠNG – 2018

UBND TỈNH BÌNH DƯƠNG TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦ DẦU MỘT

DƯƠNG THỊ HÀO

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC MÔN LỊCH SỬ TẠI CÁC TRƯỜNG THCS TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ THỦ DẦU MỘT, TỈNH BÌNH DƯƠNG

LUÂ ̣N VĂN THẠC SỸ

MÃ SỐ: 8140114

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC

TS TRẦN THỊ TUYẾT MAI

BÌNH DƯƠNG – 2018

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận văn là trung thực, trích dẫn đầy đủ và chưa từng công bố trong bất kỳ công trình nào khác

Tác giả luận văn

Dương Thị Hào

LỜI CẢM ƠN

Trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thiện luận văn, tác giả đã nhận được sự hướng dẫn, giúp đỡ tận tình của Nhà trường, Thầy/Cô và bạn bè Với tình cảm chân thành, tác giả xin gửi lời cảm ơn sâu sắc đến:

- Ban Giám hiệu Trường Đại học Thủ Dầu Một, các Thầy/Cô phòng Đào tạo sau Đại học, Thầy/Cô Khoa Quản lý giáo dục đã tạo điều kiện và giúp đỡ trong suốt quá trình tác giả nghiên cứu và hoàn thành luận văn

- Đặc biệt, tác giả xin chân thành cảm ơn sâu sắc đến TS Trần Thị Tuyết Mai – người hướng dẫn khoa học đã tận tình hướng dẫn trong suốt quá trình nghiên cứu và hoàn thiện luận văn

- Lãnh đạo Phòng Giáo dục và Đào tạo thành phố Thủ Dầu Một, Ban giám hiệu, quý Thầy/Cô và các em học sinh tại các trường THCS công lập trên địa bàn thành phố Thủ Dầu Một đã tạo điều kiện thuận lợi cho tác giả khảo sát thu thập số liệu

- Xin bày tỏ lòng biết ơn đến gia đình, anh/chị em đồng nghiệp và tập thể lớp Cao học Quản lý giáo dục Khóa 1 đã luôn bên cạnh, động viên và giúp đỡ tác giả trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thiện luận văn

Bản thân đã có nhiều cố gắng trong quá trình nghiên cứu và hoàn thiện luận văn song không thể tránh khỏi những thiếu sót Kính mong quý Thầy/Cô chỉ dẫn để luận văn được hoàn thiện hơn

Trân trọng cảm ơn!

Tác giả

Dương Thị Hào

TÓM TẮT

Trong xu thế toàn cầu hóa, vấn đề hợp tác và hội nhập quốc tế đã trở thành một yêu cầu phát triển của mỗi quốc gia Để đáp ứng với yêu cầu phát triển của đất nước trong thời kỳ hội nhập đòi hỏi phải có những người có bản lĩnh, có năng lực chuyên môn trong lao động sản xuất, hợp tác quốc tế về mọi mặt Đó là những con người có tư duy nhạy bén, năng động vừa hòa nhập được với môi trường lao động quốc tế nhưng vẫn mang đậm bản sắc văn hóa của dân tộc Trong nhà trường phổ thông, môn lịch sử

có vai trò quan trọng trong việc giáo dục thế hệ trẻ về truyền thống dân tộc, chủ yếu là lòng yêu nước, về phẩm chất, đạo đức cách mạng, về thái độ đối với cuộc sống Từ những hiểu biết về quá khứ, học sinh hiểu rõ truyền thống dân tộc, tự hào với những thành tựu dựng nước và giữ nước của tổ tiên, xác định nhiệm vụ trong hiện tại, có thái

độ đúng với sự phát triển hợp quy luật của tương lai Tuy nhiên, việc dạy và học lịch

sử hiện nay còn nhiều bất cập, nhiều người cho rằng trong thời kỳ khoa học và công nghệ phát triển nhanh chóng, sử học cũng như các bộ môn khoa học xã hội và nhân văn khác không thể có vị trí ngang bằng với các môn khoa học tự nhiên và kỹ thuật Trên thực tế chương trình môn lịch sử chưa thực sự hấp dẫn, việc đổi mới phương pháp dạy học lịch sử chưa thực sự được coi trọng trong các trường trung học cơ sở, việc đầu tư phương tiện vật chất kỹ thuật cho đổi mới phương pháp dạy và học còn hạn chế Mặc dù trình độ chuyên môn của giáo viên lịch sử đều đạt chuẩn nhưng không ít giảng dạy lịch sử chỉ dạy theo sách giáo khoa, lo đối phó với thi cử, thi đua Giáo viên không đủ khả năng hoặc những điều kiện cần thiết để tổ chức hoạt động ngoại khóa, hướng dẫn học sinh thực hành và tham gia các hoạt động xã hội Việc tự bồi dưỡng nâng cao trình độ chuyên môn của một số giáo viên còn hạn chế trong khi cần phải có trình độ uyên thâm liên quan đến nhiều bộ môn mới đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của việc giảng dạy lịch sử Về phía học sinh, do chưa ý thức được vai trò quan trọng của bộ môn lịch sử cùng với sự tác động từ phụ huynh, xã hội, … nên chưa

có sự đầu tư vào môn học

Bình Dương là một trong những tỉnh thành có tốc độ phát triển kinh tế nhanh nhất cả nước Trong giáo dục, các trường trung học cơ sở của tỉnh nói chung, của thành phố Thủ Dầu Một nói riêng đã có nhiều cố gắng nâng cao chất lượng giáo dục mũi nhọn cũng như đại trà, có nhiều trường đã đạt chuẩn quốc gia Song nhìn chung chất lượng và hiệu quả giáo dục còn chưa tương xứng với sự phát triển kinh tế của

thành phố, của tỉnh nhà và đáp ứng được yêu cầu của xã hội Hiện nay, công tác quản

lý hoạt động dạy học môn lịch sử của hiệu trưởng các trường trung học cơ sở trên địa bàn thành phố Thủ Dầu Một, tỉnh Bình Dương được thực hiện khá tốt ở các khâu như: xây dựng kế hoạch dạy học; quản lý việc thực hiện nội dung, chương trình; quản lý giờ lên lớp của giáo viên; sinh hoạt tổ chuyên môn; …Tuy nhiên, trong công tác quản lý đổi mới phương pháp dạy học và ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học; kiểm tra đánh giá kết quả học tập môn lịch sử; tổ chức các hoạt động ngoại khóa bộ môn; đầu tư cơ sở vật chất, thiết bị cho hoạt động dạy học môn lịch sử vẫn chưa đạt hiệu quả cao Do đó để đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục như hiện nay và nâng cao vị thế của môn học đòi hỏi việc quản lý hoạt động dạy học lịch sử ở các nhà trường phải có những thay đổi nhằm phát huy những nội lực sẵn có của nhà trường và khắc phục những hạn chế nhằm đưa chất lượng giáo dục nhà trường ngày một phát triển

Quản lý hoạt động dạy học môn lịch sử ở trường trung học cơ sở là quản lý hoạt động dạy của thầy, hoạt động học của trò và các điều kiện hỗ trợ Trong đó quản lý hoạt động dạy của thầy bao gồm: quản lý mục tiêu, chương trình, kế hoạch dạy học; phân công giảng dạy; quản lý việc chuẩn bị giờ lên lớp; quản lý giờ trên lớp của giáo viên; việc đổi mới phương pháp dạy học; việc kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh; sinh hoạt tổ chuyên môn; việc bồi dưỡng giáo viên; sinh hoạt ngoại khóa bộ môn Quản lý hoạt động học của học sinh bao gồm: quản lý mục đích, động cơ học tập; nội dung, phương pháp học tập và việc tự học của học sinh Để quản lý hoạt động dạy học môn lịch sử có hiệu quả thì cần có những biện pháp quản lý thiết thực và hợp

lý của Hiệu trưởng để giáo viên và học sinh ngày càng hứng thú hơn trong giảng dạy

và học tập bộ môn

Kết quả nghiên cứu thực trạng quản lý hoạt động dạy và học môn lịch sử tại các trường trung học cơ sở công lập trên địa bàn thành phố Thủ Dầu Một cho thấy: việc quản lý mục tiêu, chương trình, kế hoạch dạy học; phân công giảng dạy; quản lý việc chuẩn bị giờ lên lớp; quản lý giờ trên lớp của giáo viên, sinh hoạt tổ chuyên môn lịch

sử đuộc thực hiện khá tốt Tuy nhiên, trong công tác quản lý đổi mới phương pháp dạy học, kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh, việc tổ chức sinh hoạt ngoại khóa

bộ môn, các phương tiện hỗ trợ dạy và học môn lịch sử còn nhiều hạn chế, …

Trên cơ sở nghiên cứu lý luận của công tác quản lý hoạt động dạy học và thực trạng quản lý hoạt động dạy học môn lịch sử tại các trường trung học cơ sở công lập

trên địa bàn thành phố Thủ Dầu Một, tác giả đề xuất 7 biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác quản lý hoạt động dạy học môn lịch sử, đó là: Nâng cao nhận thức của cán bộ quản lý, giáo viên, học sinh về vị trí vai trò của môn lịch sử; Xây dựng đội ngũ giáo viên lịch sử đủ về số lượng, chuẩn về chất lượng, giỏi năng lực chuyên môn; Tăng cường quản lý hoạt động dạy môn lịch sử của giáo viên; Tăng cường các hoạt động ngoại khóa bộ môn lịch sử; Chú trọng quản lý hoạt động học môn lịch sử của học sinh; Chỉ đạo đổi mới công tác kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh trong môn lịch sử; Tăng cường quản lý cơ sở vật chất, trang thiết bị dạy học môn lịch sử, xây dựng phòng học lịch sử

Kết quả khảo nghiệm cho thấy các biện pháp được đề xuất có tính cần thiết và tính khả thi cao Do đó, các trường trung học cơ sở công lập trên địa bàn thành phố Thủ Dầu Một và các địa bàn khác có thể nghiên cứu, vận dụng linh hoạt, sáng tạo những biện pháp này để nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác quản lý hoạt động dạy học môn lịch sử trong các nhà trường, nhằm nâng cao vị thế, phát huy vai trò môn học trong việc giáo dục thế hệ trẻ, góp phần thực hiện mục tiêu đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục đào tạo

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

TÓM TẮT iii

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT xi

DANH MỤC CÁC BẢNG xii

DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ, BIỂU ĐỒ xv

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 3

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu 3

4 Giả thuyết khoa học 3

5 Nhiệm vụ nghiên cứu 4

6 Giới hạn và phạm vi nghiên cứu 4

7 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu 4

8 Bố cục của đề tài 6

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC MÔN LỊCH SỬ Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ 7

1.1 Tổng quan lịch sử nghiên cứu vấn đề 7

1.2 Một số khái niệm của đề tài 13

1.2.1 Khái niệm quản lý, quản lý giáo dục, quản lý nhà trường 13

1.2.2 Khái niệm dạy học, hoạt động dạy học 17

1.2.2 Khái niệm quản lý hoạt động dạy học 21

1.3 Lý luận về dạy học môn lịch sử trong trường THCS 21

1.3.1 Khái quát về giáo dục THCS 21

1.3.2 Đặc điểm dạy học môn lịch sử trong trường THCS 24

1.3.3 Môn lịch sử trong chương trình giáo dục tổng thể sau năm 2017 31

1.4 Lý luận về quản lý hoạt động dạy học môn lịch sử trong trường THCS 31

1.4.1 Tầm quan trọng của quản lý hoạt động dạy học môn lịch sử 31

1.4.2 Nội dung quản lý hoạt động dạy học môn lịch sử ở trường THCS 32

1.5 Các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động quản lý dạy học môn lịch sử ở trường THCS 44

1.5.1 Các yếu tố khách quan 44

1.5.2 Các yếu tố chủ quan 44

Kết luận chương 1 46

Chương 2 THỰC TRẠNG QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC MÔN LỊCH SỬ Ở CÁC TRƯỜNG THCS TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ THỦ DẦU MỘT TỈNH BÌNH DƯƠNG 47

2.1 Vài nét về vị trí địa lý, dân số, tình hình kinh tế, chính trị, văn hoá xã hội và giáo dục thành phố Thủ Dầu Một, tỉnh Bình Dương 47

2.1.1 Vị trí địa lý, dân số thành phố Thủ Dầu Một 47

2.1.2 Tình hình kinh tế, chính trị và văn hóa - xã hội thành phố Thủ Dầu Một 47

2.1.3 Tình hình giáo dục thành phố Thủ Dầu Một 49

2.2 Tổ chức khảo sát thực trạng 53

2.2.1 Nội dung khảo sát 53

2.2.2 Công cụ điều tra, khảo sát thực trạng 54

2.2.3 Kiểm tra độ tin cậy của thang đo 54

2.2.4 Tổ chức điều tra, khảo sát 55

2.2.5 Quy ước thang đo 57

2.3 Thực trạng hoạt động dạy và học môn lịch sử ở các trường THCS thành phố Thủ Dầu Một, tỉnh Bình Dương 58

2.3.1 Thực trạng hoạt động dạy của giáo viên ở các trường THCS thành phố Thủ Dầu Một, tỉnh Bình Dương 58

2.3.2 Thực trạng học tập môn lịch sử của học sinh ở các trường THCS thành phố Thủ Dầu Một, tỉnh Bình Dương 69

2.4 Thực trạng quản lý hoạt động dạy học môn lịch sử ở các trường THCS thành phố Thủ Dầu Một, tỉnh Bình Dương 71

2.4.1 Nhận thức của CBQL và GV về vai trò của quản lý hoạt động dạy học môn lịch sử ở các trường THCS thành phố Thủ Dầu Một, tỉnh Bình Dương 71

2.4.2 Thực trạng quản lý việc thực hiện mục tiêu, chương trình, kế hoạch dạy học môn lịch sử ở các trường THCS thành phố Thủ Dầu Một, tỉnh Bình Dương 73

2.4.3 Thực trạng việc phân công giảng dạy cho GV bộ môn lịch sử ở các trường THCS thành phố Thủ Dầu Một, tỉnh Bình Dương 76

2.4.4 Thực trạng quản lý công tác chuẩn bị giờ lên lớp của GV bộ môn lịch sử ở

các trường THCS thành phố Thủ Dầu Một, tỉnh Bình Dương 78

2.4.5 Thực trạng quản lý giờ dạy trên lớp của GV bộ môn lịch sử ở các trường THCS thành phố Thủ Dầu Một, tỉnh Bình Dương 81

2.4.6 Thực trạng quản lý đổi mới phương pháp dạy học môn lịch sử ở các trường THCS thành phố Thủ Dầu Một, tỉnh Bình Dương 83

2.4.7 Thực trạng quản lý hoạt động kiểm tra đánh giá kết quả học tập của HS trong môn lịch sử ở các trường THCS thành phố Thủ Dầu Một, tỉnh Bình Dương 86

2.4.8 Thực trạng quản lý hoạt động sinh hoạt ngoại khóa môn lịch sử ở các trường THCS thành phố Thủ Dầu Một, tỉnh Bình Dương 87

2.4.9 Thực trạng quản lý hoạt động sinh hoạt tổ chuyên môn lịch sử ở các trường THCS thành phố Thủ Dầu Một, tỉnh Bình Dương 89

2.4.10 Thực trạng quản lý hồ sơ chuyên môn của GV lịch sử ở các trường THCS thành phố Thủ Dầu Một, tỉnh Bình Dương 91

2.4.11 Thực trạng quản lý phương tiện, điều kiện hỗ trợ hoạt động dạy học lịch sử ở các trường THCS thành phố Thủ Dầu Một, tỉnh Bình Dương 92

2.4.12 Thực trạng quản lý công tác bồi dưỡng giáo viên lịch sử ở các trường THCS thành phố Thủ Dầu Một, tỉnh Bình Dương 94

2.5 Thực trạng quản lý hoạt động học tập môn lịch sử của học sinh ở các trường THCS thành phố Thủ Dầu Một, tỉnh Bình Dương 96

2.6 Những yếu tố ảnh hưởng đến công tác quản lý hoạt động dạy học môn lịch sử ở các trường THCS thành phố Thủ Dầu Một, tỉnh Bình Dương 98

2.7 Nhận định chung về quản lý hoạt động dạy học môn lịch sử ở các trường THCS thành phố Thủ Dầu Một, tỉnh Bình Dương 101

2.7.1 Ưu điểm 101

2.7.2 Hạn chế 102

2.7.3 Nguyên nhân của thực trạng 102

Tiểu kết chương 2 104

Chương 3 BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC MÔN LỊCH SỬ Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ THỦ DẦU MỘT, TỈNH BÌNH DƯƠNG 107

3.1 Cơ sở đề xuất các biện pháp 107

3.1.1 Cơ sở lý luận 107

3.1.2 Cơ sở thực tiễn 107

3.2 Nguyên tắc đề xuất các biện pháp 108

3.2.1 Đảm bảo tính pháp chế 108

3.2.2 Đảm bảo tính hệ thống - cấu trúc 108

3.2.3 Đảm bảo tính thực tiễn 109

3.2.4 Đảm bảo tính khả thi 109

3.3 Một số biện pháp quản lý hoạt động dạy học môn lịch sử ở các trường THCS công lập trên địa bàn thành phố Thủ Dầu Một 110

3.3.1 Biện pháp 1: Nâng cao nhận thức của cán bộ quản lý, giáo viên, học sinh và phụ huynh học sinh về vai trò của dạy và học lịch sử trong nhà trường 110

3.3.2 Biện pháp 2: Xây dựng đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên lịch sử đủ về số lượng, chuẩn về chất lượng, giỏi năng lực chuyên môn 111

3.3.3 Biện pháp 3: Tăng cường quản lý hoạt động dạy môn lịch sử của giáo viên 114

3.3.4 Biện pháp 4: Chú trọng quản lý hoạt động học lịch sử của học sinh 115

3.3.5 Biện pháp 5: Quản lý tổ chức các hoạt động ngoài giờ lên lớp 118

3.3.6 Biện pháp 6: Chỉ đạo đổi mới công tác kiểm tra, đánh giá chất lượng giáo viên và kết quả học tập của học sinh trong dạy học môn lịch sử 119

3.3.7 Biện pháp 7: Tăng cường quản lý cơ sở vật chất, trang thiết bị dạy học, xây dựng phòng học lịch sử 122

3.4 Mối quan hệ giữa các biện pháp 125

3.5 Khảo nghiệm tính cần thiết và khả thi của các biện pháp được đề xuất 127

3.5.1 Mục đích khảo nghiệm 127

3.5.2 Công cụ và khách thể khảo sát 127

3.5.3 Quy định các mức độ đánh giá 127

3.5.4 Kết quả khảo sát 128

Tiểu kết chương 3 140

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 141

1 Kết luận 141

2 Khuyến nghị 142

2.1 Đối với Bộ Giáo dục và Đào tạo 142