7.2 Nghiệm thu và kiểm tra kỹ thuật MLTN ngoài nhà: 0.5 tiết 7.2.1 Kiểm tra việc bảo vệ cống và các công trình khỏi những tác động của nước thải với nước ngầm: - Công việc này cần tiến
Trang 1VI Chương 7: Quản lý, sửa chữa và bảo trì hệ thống thoát nước (03 tiết)
7.1 Nhiệm vụ và tổ chức quản lý MLTN ngoài nhà: (0.5 tiết)
- Nghiệm thu và kiểm tra theo tất cả những quy định có liên quan tới việc xây dựng mạng lưới
+ Kiểm tra độ dốc đặt cống, độ thẳng trong quá trình xây dựng
+ Kiểm tra vật tư kỹ thuật
+ Kiểm tra độ khít mịn của cống, mối nối cống
+ Kiểm tra công tác đắp đất
- Kiểm tra việc thực hiện những nguyên tắc sử dụng ở tất cả các công trình thoát nước
- Kiểm tra tình trạng kỹ thuật các công trình trên mạng lưới theo thời gian, kịp thời phát hiện những chỗ hư hỏng cần sửa chữa
- Tiến hành thau rửa mạng lưới theo định kỳ
- Nghiên cứu, thiết lập kế hoạch phát triển và cải tạo mạng lưới
- Quản lý các hồ sơ kỹ thuật (bản vẽ hoàn công, hồ sơ của Hội đồng nghiệm thu, các bản vẽ và thuyết minh kỹ thuật ) và các báo cáo
- Thực hiện nguyên tắc về bảo hộ lao động và kỹ thuật an toàn
Tất cả những nhiệm vụ trên đây đều được thực hiện do một tổ chức quản
lý đảm nhiệm
7.2 Nghiệm thu và kiểm tra kỹ thuật MLTN ngoài nhà: (0.5 tiết) 7.2.1 Kiểm tra việc bảo vệ cống và các công trình khỏi những tác động của nước thải với nước ngầm:
- Công việc này cần tiến hành kiểm tra cả về mặt thiết kế và thi công
- Các cống bêtông và bêtông cốt thép, các mối nối bằng vữa ximăng chịu tác
động phá hoại rất lớn của nước thải và nước ngầm Để khắc phục, người ta thường dùng các biện pháp và vật liệu sau :
+ Ximăng chống ăn mòn
+ Vật liệu không thấm nước
Trang 2+ Làm lớp cách thuỷ bên trong và bên ngoài : có thể dùng vật liệu cứng (trát vữa bằng các dụng cụ đặc biệt, bọc bằng gạch hoặc sành hoặc bitum)
- Vật liệu cách thuỷ bằng bitum có những đặc tính như sau :
+ Chống được tác động của hơi khí
+ Không thấm nước
+ Dẻo
+ Không chịu được nhiệt độ cao và cọ xát mạnh
- Cống thoát nước và các giếng thăm làm bằng gạch có thể dùng vữa ximăng trát và đánh màu mặt ngoài Cống bằng bêtông và bêtông cốt thép đúc sẵn thì dùng loại bitum quét để cách thuỷ
7.2.2 Kiểm tra thuỷ lực cống:
- Trước khi đưa mạng lưới vào sử dụng, cần kiểm tra độ khít mịn của cống
Độ khít mịn được xác định bởi độ thẩm lậu qua thành cống và mối nối
- Kiểm tra độ khít mịn của cống tự chảy cũng như cống có áp sẽ bắt đầu từ 1-3 ngày sau khi đổ đầy nước vào cống Thời gian kiểm tra không ít hơn 30ph Người ta xác định độ thẩm lậu ra ngoài theo lượng nước bổ sung trong thời gian 30ph để giữ nguyên mực nước thử lúc ban đầu Đường ống được coi là đạt yêu cầu thử thuỷ lực nếu lượng nước thấm vào đất hoặc lượng nước thấm vào mạng lưới không vượt quá giá trị quy phạm cho phép Ngoài ra cũng có thể dùng phương pháp khí nén để kiểm tra độ khít mịn của cống
7.2.3 Công tác nghiệm thu và đưa mạng lưới vào sử dụng:
- Kiểm tra kỹ thuật công tác thi công theo đúng những quy định hiện hành về xây dựng và nghiệm thu công trình để đưa vào sử dụng Việc kiểm tra kỹ thuật bao gồm :
+ Kiểm tra độ chính xác thi công theo bản vẽ thiết kế đồ án
+ Kiểm tra chất lượng vật liệu xây dựng và công tác xây lắp
+ Kiểm tra chất lượng nền móng công trình, nền cống, nền giếng, chất lượng mối nối cống, thử áp lực, lấp đất và độ dốc của cống
Trang 3- Hội đồng nghiệm thu xem xét, đánh giá chất lượng và khối lượng đf hoàn thành, đồng thời lập hồ sơ thủ tục cần thiết để nghiệm thu đưa công trình vào hoạt động
7.3 Kiểm tra, thau rửa và sửa chữa MLTN ngoài nhà: (1.0 tiết) 7.3.1 Công tác kiểm tra:
Kiểm tra mạng lưới nhằm mục đích loại bỏ các sự cố và sự phá hoại chế độ làm việc bình thường của HTTN Để đảm bảo quản lý tốt phải có kế hoạch theo dõi kiểm tra bên ngoài và kiểm tra kỹ thuật MLTN
- Kiểm tra bên ngoài :
+ Kiểm tra trạng thái của các giếng thăm, nắp đậy, mực nước thải ở trong cống, rác bẩn vướng mắc trong các giếng, đất lún dọc theo tuyến cống, các chỗ cống nhánh nối với cống chính không đúng qui cách, nước mặt chui vào cống Khi có hư hỏng thì cần có kế hoạch sửa chữa
- Kiểm tra kỹ thuật:
+ Kiểm tra trạng thái kỹ thuật và điều kiện thuỷ lực của mạng lưới(độ đầy của cống, sự xâm nhập nước mặt, nước ngầm hoặc nước thải độc hại .vào cống Sau khi kiểm tra xong thì lập bảng thống kê những chỗ hư hỏng và các
hồ sơ kỹ thuật để tiến hành sửa chữa
7.3.2 Kỹ thuật thau rửa cống:
- Phải thường xuyên thau rửa cống để đảm bảo khả năng tải nước của mạng lưới
- Việc thau rửa cống được tiến hành thường xuyên ít nhất một lần trong năm, thông thường là 2-3lần/năm Lớp cặn đọng lại ở trong cống không cho phép vượt quá 1/3-1/4 đường kính cống
- Công tác thau rửa cống tiến hành bằng hai phương pháp : thuỷ lực và cơ học
• Thau rửa cống bằng phương pháp thuỷ lực : nhờ tốc độ chuyển động của dòng chảy làm xói mòn cặn lắng đọng ở trong cống Tăng tốc độ dòng chảy ở trong cống có thể bằng cách tăng lưu lượng nước hoặc đưa vào trong cống các dụng cụ tác động thuỷ lực
Trang 4+ Để thau rửa đoạn cống nào đó ta phải tạm thời tích luỹ nước ở đoạn cống trên Khi đf tích luỹ đủ một lượng nước cần thiết, cho xả xuống đoạn cống dưới Nhược điểm của phương pháp này là tốc độ dòng chảy giảm xuống nhanh Để hiệu quả hơn, đối với cống kích thước nhỏ thì dùng vòi phun của ôtô tưới đường
+ Đối với phương pháp thuỷ lực, người ta thường dùng các dụng cụ tạo dòng chảy thuỷ lực bằng quả cầu, khối trụ bằng cao su, bằng gỗ hay bằng cả thép cuốn hoặc tấm chắn tự hành (xem hình vẽ)
Trang 5
Tốc độ dòng chảy khi qua tiết diện co hẹp giữa thành cống và quả cầu đạt tới 5-7 m/s Chuyển động của quả cầu nhanh hay chậm là do sự điều khiển sợi dây nối với quả cầu
Các tấm chắn tự hành gồm có hai tấm phẳng gắn trên khung có bánh xe lăn Tấm chắn di động được là nhờ khi nước dâng cao gây áp lực đẩy vào tấm phẳng đứng Nước đầy ở phía trên tấm chắn chảy tràn qua thành đổ xuống phía dưới làm xói lở cặn lắng
Đối với các cống điuke, người ta thường dùng các quả cầu bằng nước đóng băng (để đảm bảo an toàn khi quả cầu bị kẹt trong cống) để thau rửa
ư u điểm : không cần cho công nhân xuống giếng thăm
• Thau rửa cống bằng phương pháp cơ học: thường đưa vào trong cống các dụng cụ nạo vét cặn Cặn lắng được lấy ra qua các giếng thăm Dụng cụ nạo vét thường là gàu xúc Gàu xúc chuyển động trong cống là nhờ hai sợi dây kéo
từ hai giếng thăm lân cận
Khi cống thoát nước bị tắc do việc sử dụng không đúng quy cách thì cần thông rửa cống Việc thông rửa cống có thể dùng dây thép hay cây tre xuyên vào lòng cống và cũng có thể kết hợp với nước để thau rửa (xem hình vẽ dưới)
Trang 6Phương pháp cơ học thường chỉ sử dụng khi phương pháp thuỷ lực không cho hiệu quả tốt hoặc không kinh tế (ví dụ : dùng để thau rửa cống chính đặt với
độ dốc không đảm bảo, cống thoát nước mưa )
Nhược điểm : Phương pháp cơ học rất mất vệ sinh và khó khăn trong quá trình nạo vét
7.3.3 Sửa chữa MLTN ngoài nhà:
- Sửa chữa nhỏ : thường là khi mạng lưới bị hư hỏng nhỏ không gây phá hoại tới chế độ làm việc bình thường của cống (ví dụ : thay móc và nắp đậy giếng, hàn mối rò trong các giếng, làm lại cổ giếng, sửa chữa các phụ tùng van khoá .)
- Sửa chữa cơ bản : nhằm khắc phục sự phá hoại mạng lưới và đòi hỏi phải đào bới mặt đường (ví dụ : hạ thấp các giếng thăm do độ sâu của các nhánh nối, cống bị tắc mà không thông rửa được đòi hỏi phải làm lại : cống giữa các giếng
bị lún gẫy, hư hỏng, lòng máng trong giếng của các cống lớn bị phá huỷ ), kể cả việc loại bỏ và đặt lại cống, xây dựng thêm Để thực hiện sửa chữa cơ bản, nhiều khi đòi hỏi phải tạm dừng sử dụng mạng lưới trên đoạn cần sửa chữa
Trang 7Thường người ta tạm thời dùng máy bơm hút nước từ giếng ở phía trên đổ xuống giếng ở phía dưới hoặc cho chảy theo mương rfnh tạm thời
7.3.4 Kỹ thuật an toàn:
- Trước khi công nhân xuống giếng thăm, cần phải kiểm tra xem có chất độc hại hay hơi khí dễ gây cháy nổ không Để kiểm tra, người ta thường dùng các
đèn thợ mỏ, nếu là chất độc hại thì đèn sẽ tắt
- Những hơi khí nhẹ tự thoát ra ngoài qua các lỗ trên các nắp giếng thăm, còn những chất khí nặng phải dùng quạt gió
- Cấm hút thuốc ở trong giếng hay sử dụng các loại đèn có ngọn lửa hở ra ngoài Thường người ta sử dụng dụng cụ chống hơi độc bằng ống cao su, một
đầu để trên mặt đất hoặc dụng cụ có chứa ôxy
- Công nhân khi xuống giếng thăm phải đeo dây an toàn và một đầu dây để ở trên mặt đất và phải luôn có hai công nhân ở trên để sẵn sàng trợ giúp khi cần thiết
7.3.5 Quản lý trạm bơm nước thải:
- Nước thải có chứa các thành phần hạt như cát, cặn vô cơ, các muối ăn mòn nên bánh xe xe công tác của máy bơm chóng bị mài mòn làm giảm cột
áp, giảm lưu lượng và hiệu suất bơm Khi bơm bị giảm lưu lượng từ 5-8% trở lên so với bình thường thì cần phải dừng máy để kiểm tra, sửa chữa và làm sạch bánh xe công tác, ống hút và ống đẩy
- Cặn lắng đọng lại trong bể chứa dễ lên men gây mùi hôi thối, ít nhất 2-3ngày phải rửa bể chứa một lần Nước rửa có thể lấy từ HTCN của trạm
- Máy bơm, song chắn rác, máy vớt rác, máy nghiền rác cần được kiểm tra thường xuyên ít nhất một ngày 1lần Hàng năm cần tiến hành bảo dưỡng định
kỳ theo quy định 1-2lần Trên các trạm bơm lớn cần bố trí công nhân trực tiếp phục vụ song chắn rác, trong ngăn bể chứa đặt cơ cấu vớt rác, vận chuyển và nghiền rác Ngoài ra, vẫn phải bố trí song chắn rác vớt rác thủ công để đề phòng trong trường hợp sự cố đối với các bộ phận cơ giới ở các trạm bơm nhỏ
và trung bình việc vớt rác định kỳ phải xuất phát từ điều kiện đảm bảo sao cho
độ chênh mực nước trước và sau xong chắn không quá 5-10cm
Trang 8- Điều khiển các tổ máy bơm hoạt động phải có biện pháp đơn giản và cho hiệu quả kinh tế cao Muốn vậy phải xây dựng đường đặc tính khi các tổ máy bơm hoạt động và hệ đường đặc tính áp lực của đường ống ở các điều kiện tối
ưu nhất Mặt khác, nhờ bộ thiết bị thay đổi tốc độ mà công suất của máy bơm
có thể thay đổi phù hợp với các yêu cầu dao động lưu lượng, vì vậy hiệu quả tiết kiệm năng lượng sẽ được nâng cao Ngoài ra, người ta có thể lắp thiết bị
điều khiển tự động về độ đóng, mở và điều chỉnh các van khoá trên đường ống nhằm phù hợp với sự thay đổi lưu lượng dòng chảy đến
7.4 Quản lý kỹ thuật HTTN trong nhà: (1.0 tiết)
7.4.1 Nhiệm vụ quản lý kỹ thuật HTTN trong nhà:
- Đảm bảo thải tất cả các loại nước thải ra khỏi ngôi nhà, công trình, tránh rò
rỉ, ngập lụt và gây ô nhiễm cho người sử dụng và môi trường xung quanh, đồng thời phải đảm bảo sự làm việc bình thường của các thiết bị vệ sinh, đảm bảo khả năng làm việc lâu dài và vệ sinh cho người sử dụng Cụ thể là những công việc sau :
+ Tẩy rửa và thông tắc đường ống thoát nước theo chu kỳ
+ Kiểm tra, thăm nom phát hiện kịp thời các chỗ hư hỏng rò rỉ nước để tiến hành nhanh chóng việc sửa chữa và thay thế
+ Theo dõi kiểm tra, quản lý tốt các công trình của HTTN bên trong nhà(ví
dụ : trạm bơm, bể tự hoại )
7.4.2 Tẩy rửa và thông tắc:
- Mở nắp xiphông, dùng píttông cao su để thông xiphông, dùng các ống tẩy rửa ở ống nhánh xả nước với lưu lượng lớn để thông tắc – tẩy rửa trên ống nhánh
- Dùng gậy tre mềm, hoặc ống cao su để thông ống nhánh hoặc dùng vòi nước
có áp lực cao xả vào ống nhánh Không nên dùng các thanh kim loại cứng có thể làm bể vỡ ống hoặc dụng cụ vệ sinh
- Đối với ống đứng khi cần thông tắc chỉ cần mở ống kiểm tra, dùng gậy mềm hoặc ống cao su để thông Sau khi tẩy rửa phải vặn chặt các nắp đậy có đệm cao su để tránh mùi hôi thối, khí độc bay vào phòng
Trang 9- Đối với mạng lưới thoát nước sân nhà : cặn thường đọng lại ở các giếng thăm, vì vậy phải định kỳ lấy cặn từ các giếng thăm Nếu đường ống bị tắc (thường là ở các đoạn đầu cống do đường kính nhỏ và lưu lượng nhỏ) Khi đó,
có thể thông tắc bằng phương pháp thuỷ lực : dùng vòi nước phun vào giếng thăm với lưu lượng lớn hoặc có thể dùng bóng cao su, tuốc bin như thông tắc mạng lưới thoát nước bên ngoài Có thể dùng phương pháp ngăn giếng thăm phía sau để nước dâng lên rồi tháo đi, do lưu lượng lớn tốc độ nước chảy lớn sẽ cuốn cặn đi và ống sẽ được cọ sạch
- Muốn cho các thiết bị vệ sinh được sạch sẽ, làm việc tốt cần phải thường xuyên lau chùi, tẩy rửa với các dung dịch axít lofng để rửa đồ sứ, làm sạch các thiết bị
7.4.3 Sửa chữa đường ống và thiết bị hư hỏng:
- Nguyên nhân hư hỏng:
Có thể do tác động cơ học hoặc thuỷ lực làm bể vỡ, nứt hoặc thủng nhất là các cút không có bệ đỡ thường hay bị vỡ, mối nối ống, những nơi đó thường bị
rò rỉ
- Sửa chữa đường ống và thiết bị hư hỏng :
+ Cần phải tiến hành sửa chữa, thay thế kịp thời những nơi có hư hỏng xảy
ra và phải dự trữ sẵn các đường ống, phụ tùng và thiết bị vệ sinh cần thiết
+ Cần có biện pháp chống hiện tượng tổn thất nước nhất là ở các thùng rửa
hố xí gây lfng phí nước ảnh hưởng đến sinh hoạt sản xuất trong ngôi nhà và công trình, hoặc ảnh hưởng không tốt đến kết cấu và mỹ quan của ngôi nhà