CƠ HỘI VÀ THÁCH THỨC CỦA LÚA GẠO VIỆT NAM KHI THAM GIA EVFTA 1 Sơ lược về EVFTA Hiệp định Thương mại tự do giữa Việt Nam và Liên minh châu Âu (EVFTA) là hiệp định thương mại toàn diện và mở cửa thị tr.
Trang 1CƠ HỘI VÀ THÁCH THỨC CỦA LÚA GẠO VIỆT NAM KHI THAM GIA EVFTA
1 Sơ lược về EVFTA
Hiệp định Thương mại tự do giữa Việt Nam và Liên minh châu Âu (EVFTA) là hiệp định thương mại toàn diện và mở cửa thị trường đầu tiên của Liên minh châu Âu (EU) với một quốc gia đang phát triển tại châu Á. EVFTA có hiệu lực vào ngày 01/8/2020, là dấu mốc quan trọng trong quan hệ hợp tác thương mại giữa Việt Nam và 28 nước châu Âu, hứa hẹn sẽ mang đến những cơ hội to lớn cho thị trường xuất khẩu của Việt Nam, đặc biệt là các mặt hàng nông, lâm, thủy sản mà Việt Nam có những lợi thế cạnh tranh, đồng thời thu hút nhiều nhà đầu tư đến từ EU thâm nhập vào thị trường nước nhà EVFTA không chỉ đề cập đến thương mại trực tiếp, mà còn đề cập đến các vấn đề về môi trường, sở hữu trí tuệ, lao động, thương mại và phát triển bền vững, hợp tác và xây dựng năng lực.
EU được coi là thị trường trọng điểm thứ hai của nông sản xuất khẩu Việt Nam, trong danh mục các sản phẩm xuất khẩu của Việt Nam sang thị trường EU có rất nhiều nông sản có lợi thế trong đoa có lúa gạo Trong bối cảnh tham gia EVFTA, xuất khẩu gạo Việt Nam sẽ đứng trước nhiều cơ hội, cũng như các thách thức lớn Trong bài thuyết trình này, nhóm sẽ làm rõ các vấn đề liên quan đến cơ hội và thách thức của lúa gạo Việt Nam trong bối cảnh tham gia EVFTA, từ đó, đề xuất các giải pháp để thúc đẩy xuất khẩu một cách bền vững trong thời gian tới
2 Cơ hội
Ngành Nông nghiệp Việt Nam được dự báo là một trong những ngành được hưởng lợi lớn nhất từ EVFTA Hiệp định được ký kết trong giai đoạn nông nghiệp nước ta đang cấp bách cần đa dạng hóa thị trường xuất khẩu các mặt hàng nông sản EVFTA đã mở ra cơ hội lớn cho nền nông nghiệp Việt Nam đa dạng hóa thị trường và thâm nhập vào một thị trường đầy tiềm năng với hơn nửa tỷ dân có sức mua lớn
Cụ thể đối với mặt hàng lúa gạo
Ưu đãi về thuế suất
Cùng với Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam - EU (EVFTA) đã có hiệu lực từ đầu tháng
8, việc EU sẽ dành cho Việt Nam hạn ngạch 80.000 tấn gạo/năm với thuế suất 0%, được xem
là cơ hội để gạo Việt Nam, đặc biệt là gạo chất lượng cao khẳng định vị thế, thương hiệu trên thị trường EU nói riêng và thế giới nói chung
Sớm nắm bắt cơ hội này, Công ty cổ phần Nông nghiệp Công nghệ cao Trung An đã triển khai đóng lô gạo đầu tiên xuất khẩu vào EU với mức thuế suất 0% Công ty đã ký hợp đồng bán gạo với 3 khách hàng của Cộng hòa Liên bang Đức với tổng khối lượng lên đến 3.000 tấn Trong đợt giao lô hàng lần đầu tiên, đơn vị này sẽ giao khoảng 150 tấn gạo với 2 loại gạo thơm là ST20 và Jasmine; trong đó, gạo ST20 được bán với giá trên 1.000 USD/tấn và gạo Jasmine có giá trên 600 USD/tấn.
Trang 2Xu hướng tiêu dùng thực phẩm của EU là lựa chọn những sản phẩm có tiêu chuẩn chất lượng cao, sạch và an toàn cho sức khỏe Với hướng đi gạo thơm, chất lượng cao, nhiều doanh nghiệp Việt Nam đã bán được với giá trên 1.000 USD/tấn, mang tới sắc màu mới cho bức tranh xuất khẩu gạo Việt Nam.
Điển hình, Công ty Tập đoàn Giống cây trồng Việt Nam (Vinaseed) - thành viên Tập đoàn PAN đã xuất khẩu gạo VJ Pearl Rice và gạo thơm RVT sang Hà Lan và Cộng hòa Czech với giá 1.040 USD/tấn Đây cũng là những sản phẩm gạo mang thương hiệu Việt Nam đầu tiên nhập khẩu chính ngạch vào thị trường này Các sản phẩm gạo chất lượng cao này đều được
sử dụng giống bản quyền của Việt Nam, gieo trồng, thu hoạch và chế biến đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn và điều kiện khắt khe từ xây dựng vùng trồng đến sản phẩm cuối cùng
Việc xuất khẩu thành công gạo mang thương hiệu Việt Nam sang thị trường EU không chỉ là thành công bước đầu của Vinaseed mà còn đánh dấu mốc sản phẩm gạo mang thương hiệu Việt Nam chính thức ghi danh trên thị trường quốc tế
Trang 3Thu hút lượng lớn khách hàng, mở rộng thị trường
Theo Hiệp hội lương thực Việt Nam (VFA), dự báo xuất khẩu gạo của Việt Nam trong năm
2022 sang thị trường EU không dưới 60 nghìn tấn bởi chất lượng gạo Việt Nam đã có sự thay đổi trong mắt nhà nhập khẩu; thêm nữa, gạo Việt Nam đã có một lượng khách hàng truyền thống tại Đức, Hà Lan, Italy và Ba Lan Đồng thời, mặc dù có sự điều chỉnh giảm nhẹ
ở phân khúc gạo 25% tấm, nhưng sự điều chỉnh này là không đáng lo ngại, trên bình diện chung giá gạo của Việt Nam vẫn đang dẫn đầu thế giới Do vậy, nhìn chung, xuất khẩu gạo sang EU trong năm 2022 vẫn duy trì kim ngạch tăng trưởng tốt Đặc biệt, với việc hạn ngạch 80.000 tấn ưu đãi thuế suất 0% từ EVFTA chưa được lấp đầy trong năm 2021, cũng như xu thế sử dụng gạo tại EU gia tăng do sự phổ biến của thức ăn châu Á tại đây, nếu chủ động tốt trong nguồn cung, xuất khẩu gạo sang EU hứa hẹn còn nhiều cơ hội hơn nữa trong thời gian tới.
3 Thách thức
Năm 2019, Việt Nam chỉ xuất khẩu được sang EU với giá trị khiêm tốn là 10,7 triệu USD, bởi thuế suất mà EU đang áp lên gạo nhập khẩu từ Việt Nam khá cao, cụ thể là thuế tuyệt đối
175 EUR/tấn với gạo xay xát, 65 EUR/tấn với gạo tấm, 211 EUR/tấn với lúa Với hạn ngạnh
ưu đãi thuế 80.000 tấn, các doanh nghiệp cho rằng đây không phải là sản lượng lớn Tuy nhiên, để xuất khẩu được vào thị trường này đòi hỏi rất nhiều tiêu chuẩn khắt khe, không phải doanh nghiệp nào cũng có thể đáp ứng
Theo đánh giá của phần lớn các doanh nghiệp, EVFTA mở rộng cánh cửa về thuế nhưng lại dựng lên nhiều hàng rào về kỹ thuật trong thương mại và siết chặt các biện pháp kiểm dịch động thực vật Bên cạnh đó, việc đáp ứng đầy đủ quy tắc xuất xứ để hưởng ưu đãi thuế quan cũng không dễ dàng
Thị trường EU có ba yêu cầu chính cho gạo
Trang 4+ 2 bảo đảm truy xuất được nguồn gốc; gạo phải đạt các chỉ tiêu cơ lý, độ thuần chuẩn + 3 bảo đảm dư lượng thuốc bảo vệ thực vật (MRL) trên 486 hoạt chất theo quy định của
EU - đây là một yêu cầu quá khó vì nó liên quan đến rất nhiều vấn đề như kiểm dịch, phương pháp lấy mẫu, thống kê
Chưa kể, ở nước ta việc sản xuất lúa vẫn phần nhiều theo thói quen canh tác truyền thống như sử dụng lưu lượng thuốc bảo vệ thực vật không ổn định, hoặc dựa vào những trải
nghiệm canh tác cũ để xử lý sâu bệnh bằng những cách thức và loại thuốc độc hại, gây ảnh hưởng tới chất lượng gạo, kết quả là không thể vượt qua được các tiêu chuẩn khắt khe của thị trường châu Âu Ðể thay đổi điều này là cả một quá trình cần nhiều thời gian, công sức và ý thức của tất cả các bên liên quan trong chuỗi sản xuất, chế biến và xuất khẩu lúa gạo
Tuy Việt Nam nằm trong top 3 nước xuất khẩu gạo hàng đầu thế giới, nhưng một trong những thách thức lớn của ngành lúa gạo Việt Nam là chất lượng gạo xuất khẩu không đồng đều Chẳng hạn về giống, thực tế, Việt Nam vẫn chưa chọn ra được một vài giống tốt chủ lực, đang xuất khẩu rất nhiều loại gạo khác nhau Điều này sẽ hạn chế tính cạnh tranh, xây dựng thương hiệu Trong khi đó, ở các nước, việc xây dựng một loại gạo mang tính cạnh tranh cao được quan tâm hàng đầu
Ðối với mặt hàng gạo thì khó khăn còn chồng chất hơn do từ nhiều năm nay, lượng gạo xuất khẩu của Việt Nam chủ yếu tập trung vào các thị trường truyền thống, không đòi hỏi quá cao
về tiêu chuẩn, chất lượng Do đó, ngay sau khi EVFTA có hiệu lực, EU cấp hạn ngạch cho Việt Nam 80.000 tấn/năm với thuế suất trong hạn ngạch là 0% nhưng nhiều doanh nghiệp vẫn lo ngại không sử dụng hết số hạn ngạch được cấp do lượng gạo đáp ứng tiêu chuẩn không nhiều
Trước đó, báo cáo về mức độ sẵn sàng của doanh nghiệp trước cơ hội từ EVFTA
của VCCI đã chỉ ra có 40% doanh nghiệp tham gia giao dịch với EU, hơn 80% doanh nghiệp biết về EVFTA, 5% doanh nghiệp có kiến thức chuyên sâu nhưng có tới 63% doanh nghiệp chưa chuẩn bị cho việc tận dụng EVFTA
Có đến 90% doanh nghiệp xuất khẩu sang EU nhưng phần lớn theo hình thức FOB Nghĩa là người bán chỉ cần giao hàng lên tàu ở cảng, không cần quan tâm đến thuế, chi phí vận
chuyển hay bảo hiểm, trong đó có mặt hàng gạo. Doanh nghiệp Việt nhận được rất nhiều đơn hàng từ EU nhưng chỉ là xay xát Khi xuất khẩu sang EU thì sản phẩm đó được dán nhãn, thương hiệu của họ chứ không phải của Việt nam Như vậy, doanh nghiệp Việt chỉ gia công sản phẩm thôi, giá trị mang lại vẫn thấp và không có nhiều khác biệt Vì vậy, để tận dụng được thực sự cơ hội, thuế suất mà EVFTA mang lại, doanh nghiệp phải chủ động tự nâng cấp mình, phải thay đổi tư duy "an phận thủ thường" với hợp đồng gia công Đồng thời là nâng cao năng lực cạnh tranh bằng việc đầu tư trang thiết bị, máy móc và nắm rõ những nguyên tắc của hiệp định Có như vậy "cao tốc' EVFTA mới thực sự có ý nghĩa với doanh nghiệp
4 Giải pháp
Trang 5Để tận dụng cơ hội, ứng phó với những thách thức mà EVFTA mang lại, các giải pháp cần tập trung triển khai trong thời gian tới như sau:
Từ phía Nhà nước
Cần phát triển công nghiệp phụ trợ nhằm đảm bảo thoả mãn yêu cầu về xuất xứ; Hoàn thiện thể chế và nâng cao nhận thức cộng đồng về lao động, môi trường; Phát triển năng lực công nghệ và quản lý chất lượng tương đến xây dựng nông nghiệp hữu cơ
Các đại biểu khai trương hệ thống cấp giấy chứng nhận xuất xứ điện tử theo hiệp định EVFTA
Đối với doanh nghiệp
Về quản lý sản xuất, cần quy hoạch vùng sản xuất nguyên liệu bền vững, tổ chức sản xuất theo hướng an toàn, hữu cơ, có truy xuất nguồn gốc rõ ràng và quản lý được việc sử dụng các chất bảo vệ thực vật an toàn và đúng quy trình kỹ thuật Tổ chức sản xuất theo quy trình chuẩn VietGAP, GlobalGAP Đồng bộ từ khâu giống, canh tác, thu hoạch, chế biến, bảo quản, đóng gói theo yêu cầu của thị trường; đảm bảo sản phẩm gạo có chất lượng, an toàn thực phẩm, đáp ứng yêu cầu, thị hiếu người tiêu dùng trong nước, nước ngoài và hàng rào kỹ thuật của các thị trường
Trong chế biến, bảo quản, các doanh nghiệp cần chủ động ứng dụng công nghệ tiên tiến, công nghệ cao vào sản xuất; chế biến sâu, bảo quản lúa gạo, giảm tổn thất sau thu hoạch Tuân thủ các quy trình công nghệ trong chuỗi sản xuất sản phẩm từ thu mua, sấy bảo quản, xay xát, dự trữ, lưu thông nâng cao chất lượng và đáp ứng được những yêu cầu của những thị trường cao cấp Cùng với đó là hệ thống quản trị chất lượng đạt chuẩn quốc tế về an toàn vệ sinh thực phẩm
Về xây dựng thương hiệu, nếu trước đây các doanh nghiệp Việt chủ yếu xuất khẩu dưới dạng
“No name – No Brand” hoặc gia công cho các công ty nhập khẩu khác, thì những năm gần đây, xu hướng tiêu dùng trên thị trường có sự thay đổi nhanh Yêu cầu của thị trường ngày
Trang 6xuất khẩu các sản phẩm gạo thương hiệu. Bên cạnh đó, các doanh nghiệp cũng cần phải nâng cao chất lượng thiết kế mẫu mã bao bì Thông tin trên bao bì phải rõ ràng và đầy đủ theo quy định của đơn vị quản lý hàng xuất nhập khẩu Sử dụng các bao bì đạt chuẩn theo yêu cầu của thị trường mục tiêu, thậm chí là thân thiện môi trường
Về việc xây dựng thương hiệu gạo Việt Nam với nhãn hiệu “Gạo Việt Nam/VIETNAM RICE”, Cục Chế biến và Phát triển thị trường nông sản cho biết, các cơ quan chức năng đang thực hiện đăng ký quốc tế theo Hệ thống Madrid Sau khi hoàn thiện đăng ký, Bộ sẽ có báo cáo với Thủ tướng Chính phủ kết quả thực tế thực hiện Đề án phát triển thương hiệu gạo Việt Nam; trong đó, kiến nghị Chính phủ cho phép Hiệp hội Lương thực Việt Nam được quản lý
sử dụng và cấp chứng nhận nhãn hiệu gạo Việt Nam
Đây sẽ là hướng đi tất yếu để có thể xây dựng thành công thương hiệu gạo Việt Nam trong thời gian tới Việc xây dựng các sản phẩm nông sản có chất lượng tốt và đồng đều, có chỉ dẫn địa lý, bảo hộ thương hiệu là một xu thế và cần thiết trong quá xây dựng thương hiệu Đối với Vinaseed
Ông Nguyễn Quang Trường, Tổng giám đốc Vinaseed cho biết, nắm bắt yêu cầu về các điều kiện, tiêu chuẩn xuất gạo vào EU rất cao, Vinaseed đã chủ động ngay từ các khâu ban đầu như: chọn giống phù hợp; quy hoạch vùng sản xuất bền vững, truy xuất rõ ràng; đầu tư hệ thống cơ sở vật chất hiện đại cùng với hệ thống quản trị chất lượng đạt chuẩn quốc tế về an toàn vệ sinh thực phẩm ISO, HACCP, FSSC22000 và có hệ thống cung ứng, phân phối bền vững
Trước đó, Vinaseed đã xây dựng Trung tâm Công nghiệp chế biến hạt giống và nông sản tại tỉnh Đồng Tháp trên diện tích 5,2 ha và tổng mức đầu tư 340 tỷ đồng Sau khi nhà máy đi vào hoạt động được 9 tháng, doanh nghiệp này đã đạt chuẩn Hệ thống an toàn thực phẩm (FSSC 22000) của Hà Lan do tổ chức đánh giá độc lập nổi tiếng của Anh chứng nhận Đây
có thể xem là "thẻ thông hành" quan trọng để sản phẩm của doanh nghiệp tiếp cận EU cũng như các thị trường khó tính khác
Trang 7Với hơn 50 năm hoạt động sản xuất kinh doanh trong lĩnh vực nông nghiệp, Vinaseed có được các đối tác tin cậy như các tập đoàn lớn, các viện nghiên cứu, công ty trong lĩnh vực giống cây trồng và nông sản trên thế giới và trong nước Qua đó, công ty có các thông tin về đối tác nhập khẩu uy tín và có nhu cầu Cộng với cơ hội từ EVFTA, Vinaseed đã làm việc cụ thể với các đối tác về kế hoạch mở rộng thị phần và xâm nhập sâu hơn vào thị trường EU
5 Kết luận
Có thể khẳng định, Hiệp định EVFTA được kỳ vọng sẽ tạo ra động lực mạnh mẽ cho quan
hệ thương mại Việt Nam - EU Hiệp định là cơ hội vàng để giúp hai bên đẩy mạnh hợp tác
và cùng phát triển Hiệp định EVFTA góp phần thúc đẩy tự do hóa thương mại, hợp tác, liên kết tại khu vực châu Á-Thái Bình Dương, và phần phục hồi tăng trưởng sau những tác động sâu sắc từ đại dịch COVID-19 Với EVFTA, tất cả đang bắt đầu bước vào một cuộc chơi mới, một sự khởi đầu mới đầy hứa hẹn nhưng cũng tiềm ẩn không ít thách thức mà hai bên phải khắc phục để có thể tận dụng hiệu quả “sức mạnh” mà EVFTA mang lại
Xuất khẩu lúa gạo Việt Nam đang đứng trước những cơ hội lớn từ mở rộng thị trường, nâng cao giá trị, chất lượng sản phẩm xuất khẩu, thu hút đầu tư và công nghệ sản xuất hiện đại để đẩy mạnh xuất khẩu theo hướng bền vững trong bối cảnh tham gia EVFTA Bên cạnh đó, Việt Nam cũng đứng trước nhiều thách thức lớn, một mặt, xuất phát từ những hạn chế trong nội tại quá trình phát triển của ngành Nông nghiệp; mặt khác, do những thách thức khách quan từ những cam kết ngày càng khắt khe về các tiêu chuẩn chất lượng sản phẩm, tiêu chuẩn môi trường, Do vậy, để có tận dụng được các cơ hội từ EVFTA, Việt Nam sẽ cần nỗ lực nhiều hơn nữa từ phía các doanh nghiệp, người sản xuất và cơ quan quản lý nhà nước
Trang 8CÂU HỎI THẢO LUẬN
Trò chơi ô chữ may mắn
Thể lệ: Có tất cả 5 hàng ngang Các bạn được lần lượt chọn 1 hàng ngang Có 30 giây để
suy nghĩ, trả lời đúng được 1 phần quà từ Ban tổ chức Sau khi 3 hàng ngang được mở ra đáp
án, nếu bạn tìm được từ khóa hàng dọc sẽ được 1 phần quà đặc biệt Ban tổ chức ( Trường hợp sau 3 câu hỏi đã có người đoán ra từ khóa hàng dọc thì nhóm tiếp tục hỏi hết các câu hỏi còn lại)
Câu hỏi 1: Liên minh châu Âu EU trong đó E là viết tắt của từ gì?
Đáp án: EUROPEAN , U viết tắt của Union Cụ thể European là nói về Châu Âu Còn Union
có nghĩa là liên minh hoặc là liên hiệp Do đó European Union có thể hiểu theo nghĩa tiếng Việt có là nghĩa Liên minh Châu Âu
Câu hỏi 2: Công ty Tập đoàn Giống cây trồng Việt Nam có tên tiếng anh là gì?
Đáp án: VINASEED
VINASEED - thành viên Tập đoàn PAN đã xuất khẩu gạo VJ Pearl Rice và gạo thơm RVT sang Hà Lan và Cộng hòa Czech với giá 1.040 USD/tấn Đây cũng là những sản phẩm gạo mang thương hiệu Việt Nam đầu tiên nhập khẩu chính ngạch vào thị trường này
Câu hỏi 3: Ngoài VFA, Hiệp hội Lương thực Việt Nam còn có tên viết tắt nữa là gì?
Đáp án: VIETFOOD
Hiệp hội Lương thực Việt Nam được thành lập vào 13/11/1989 là tổ chức xã hội nghề nghiệp phi chính phủ phi lợi nhuận của những người, tổ chức, doanh nghiệp hoạt động trong các lĩnh vực sản xuất, chế biến, kinh doanh lương thực, nông sản và các sản phẩm chế biến từ lương thực tại Việt Nam
Câu hỏi 4: Loại gạo nào của Việt Nam được mệnh danh là ngon nhất thế giới ?
Đáp án: ST25
Gạo ST25 hay còn được gọi là gạo thơm Sóc Trăng, là kết quả nghiên cứu suốt 20 năm của
kỹ sư Hồ Quang Cua Giống ST25 là thế hệ mới nhất của dòng lúa thơm lừng danh với nhiều phẩm chất được xếp vào hàng "thượng hạng" Chất lượng của gạo ST25 đã được công nhận trên trường quốc tế khi xuất sắc đạt danh hiệu "Gạo ngon nhất thế giới 2019" và giành giải nhì tại cuộc thi "Gạo ngon nhất thế giới 2020" được tổ chức tại Mỹ, điều này đã khẳng định phẩm cấp thượng hạng của hạt gạo Việt Nam
Câu hỏi 5: Một trong những yêu cầu mà EU đặt ra đối với các sản phẩm gạo Việt Nam là gì?
Đáp án: CHẤT LƯỢNG
Trang 9EU có quan điểm cứng rắn về an toàn thực phẩm nên một trong những vấn đề quan trọng nhất là phải đảm bảo chất lượng
Từ khóa hàng dọc : EVFTA
EVFTA là viết tắt của cụm từ “European-Vietnam Free Trade Agreement”, được hiểu là hiệp định thương mại tự do Châu Âu – Việt Nam
Câu hỏi phụ: quá trình đàm phán và chuẩn bị cho việc kí kết thành công hiệp định thương
mại EVFTA diễn ra trong bao nhiêu năm
Đáp án: 9 năm
Sau 9 năm ròng rã đàm phán và chuẩn bị, chúng ta đã ký kết thành công hiệp định thương mại EVFTA Bắt đầu từ ngày 1/8/2020, hiệp định chính thức có hiệu lực sau khi được Quốc hội hai bên phê chuẩn