ĐỀ BÀI Phân tích 2 khổ đầu bài Mùa xuân nho nhỏ DÀN Ý 1 Mở bài Dẫn dắt vấn đề Đề tài mùa xuân trong văn chương nghệ thuật Giới thiệu tác giả và tác phẩm Mùa xuân nho nhỏ 2 Thân bài a Cảm nhận về khổ đ[.]
Trang 1ĐỀ BÀI: Phân tích 2 khổ đầu bài Mùa xuân nho nhỏ
DÀN Ý
1 Mở bài
- Dẫn dắt vấn đề: Đề tài mùa xuân trong văn chương nghệ thuật
- Giới thiệu tác giả và tác phẩm Mùa xuân nho nhỏ
2 Thân bài
a Cảm nhận về khổ đầu bài thơ: "Mọc giữa dòng sông xanh tôi hứng"
- Không gian quen thuộc của miền quê Việt Nam yên bình qua vài ba nét chấm phá: Một dòng sông xanh, một bông hoa tím, vài chú chim nhỏ
- Hình ảnh nổi bật trong bức tranh đó: Dòng sông xanh biếc đang miệt mài chảy trôi, giữa dòng điểm xuyết "bông hoa tím biếc"
- Động từ "mọc": Tạo ấn tượng mạnh
- Màu tím: Màu sắc được người dân xứ Huế sử dụng nhiều nhất nhưng ở đây là "tím biếc" - màu của đóa hoa lục bình đang dập dềnh trôi giữa dòng nước
- "Ơi con chim chiền chiện":
+ Tiếng gọi đầy tha thiết, thân thương, như tiếng gọi một con người
+ Chim chiền chiện: Loài chim quen thuộc của nông thôn Việt Nam, giọng hót cao vút
=> Tiếng hót của chúng báo hiệu mùa xuân về
- "Hót chi mà vang trời": Tiếng trách yêu của tác giả
- "Từng giọt long lanh rơi": Giọt mưa mùa xuân hay tiếng chim hót, là từng giọt mật của mùa xuân đang dần rơi xuống?
+ Nghệ thuật chuyển đổi cảm giác: Từ thính giác sang xúc giác, chính mùa xuân đã khiến cho mọi giác quan trong cơ thể người bừng tỉnh
=> Bức tranh quê hương thôn dã rộn ràng, chân thực, đặc trưng vùng miền
Trang 2b Cảm nhận về khổ thứ hai bài thơ: "Mùa xuân người cầm súng xôn xao"
- Hình ảnh người lính cầm súng với quanh mình là lá ngụy trang: Mùa xuân là những cành lộc non giắt trên lưng để che mắt kẻ thù
- "Lộc" đối với những người ở hậu phương: Là những mầm ngô, cây sắn, cây lúa mới đang trải ra khắp ruộng đồng, nương rẫy
=> Cả Tổ quốc đang "hối hả", sục sôi bước những bước chân đầu tiên đầy gian khổ trong quá trình xây dựng đất nước
+ Điệp từ "tất cả": Lời khẳng định của nhà thơ cả đất nước đang rộn ràng, tươi vui, phấn đấu xây dựng
- Nghệ thuật: So sánh, hệ thống từ láy gợi hình gợi cảm => Miêu tả không khí rạo rực, rộn ràng của cả dân tộc đang phấn đấu xây dựng và bảo vệ Tổ quốc
3 Kết bài
- Khẳng định lại giá trị bài thơ Mùa xuân nho nhỏ
- Nêu suy nghĩ, cảm xúc bài thơ
BÀI MẪU SỐ 1
Thanh Hải sáng tác bài thơ giữa mùa đông rét buốt trên xứ Huế, lúc tác giả đang nằm trên giường bệnh và không bao lâu sau nhà thơ qua đời Có hiểu cho hoàn cảnh của nhà thơ trên giường bệnh ta mới thấy hết được tấm lòng tha thiết với cuộc sống, với quê hương đất nước của nhà thơ
Bài thơ bắt đầu từ những cảm xúc trực tiếp hồn nhiên, trong trẻo trước vẻ đẹp
và sức sống của mùa xuân thiên nhiên Từ đó mở rộng cảm nghĩ về mùa xuân đất nước Từ mùa xuân lớn của thiên nhiên đất nước mà liên tưởng tới mùa xuân của mỗi cuộc đời – một mùa xuân nho nhỏ góp vào mùa xuân lớn
Mở đầu bài thơ là vẻ đẹp tươi xanh của thiên nhiên xứ Huế khi vào xuân với cảnh sắc tươi đẹp, đầm ấm:
“Mọc giữa dòng sông xanh Một bông hoa tím biếc”
Trang 3Từ “mọc” được vận dụng rất tự nhiên, biểu hiện rất thực sức sống đang vươn lên của cây cảnh giữa thiên nhiên Giữa thiên nhiên bao la, rộng lớn ấy hiện lên một bông hoa với màu sắc tím biêng biếc hiện lên giữa dòng sông trong xanh Màu xanh của nước hài hoà với màu tím biếc của bông hoa tạo nên một nét chấm phá nhẹ nhàng mà sống động, đem lại một vẻ đẹp tự nhiên, hài hòa, một màu sắc đặc trưng của xứ Huế Màu tím hoa lục bình phá vỡ nét đơn điệu của bức tranh nhưng cũng nhuốm lên màu của tâm trạng thoáng chút u buồn Một bông hoa lẻ loi trôi nổi giữa dòng nước vô định như đời người chưa biết sẽ về đâu trong dòng thời gian vĩnh hằng
Nhà thơ Lê Văn Trường cũng có những câu thơ đặc sắc về loài hoa tím biếc ấy:
“Hoa lục bình vừa trôi vừa nở Hoa nhớ ai mà trôi khắp nẻo Hoa tím buồn chắc nhớ người thương”
(Khoảng trời em hát – Lê Văn Trường)
Câu thơ làm ta chợt nhớ đến bài hát “Hoa Tím Lục Bình” của Bích Tuyền:
“Có một loài hoa buồn trôi lững lờ Theo nước hững hờ xuôi mãi về đâu Vẫn trôi trôi chẳng hết sầu
Có một loài hoa vừa trôi vừa nở
Em lấy chồng rồi anh ở vậy thôi”
Dòng sông xanh hay cũng chính là dòng đời Hoa lục bình hay cũng chính là kiếp người nhỏ bé trên dòng sinh diệt trùng trùng Có lẽ, trước lúc đi vào với vĩnh hằng, Thanh Hải tâm niệm về đời người và nhìn nhận lại tất cả những gì mình đã trải qua cả triết lí sống và ý nghĩa của sự tồn tại
Trong vòng luân hồi biến ảo, ta không thể lựa chọn mình sẽ hóa thân thành cái gì nhưng lại có thể quyết định mình sống như thế nào Đối với Thanh Hải sống
là phải đẹp, phải có ích cho cuộc sống như bông hoa lục bình tuy nhỏ bé nhưng luôn biết mang đến cho đời sắc đẹp tươi xanh
Trang 4Bất giác, nhà thơ nhìn lên bầu trời, hướng theo tiếng chim chiền chiện đang say mê ca hát giữa bầu trời xanh:
“Ơi con chim chiền chiện
Hót chi mà vang trời”
Cảm xúc của nhà thơ đã trào dâng thực sự qua câu hỏi tu từ: “Hót chi mà vang trời” Thứ âm thanh không thể thiếu ấy làm sống dậy cả không gian cao rộng, khoáng đạt Nó làm sống dậy, vực dậy cả một tâm hồn con người đang phải đối mặt với những bóng đen ú ám của bệnh tật, của cái chết rình rập
Từ “ơi” được đặt trong nhịp 1/4 gây được chú ý, mang lại giọng điệu thơ ca như đang reo vui Tác giả như đang đón nhận những vẻ đẹp của thiên nhiên, đón nhận sức sống của quê hương Ý thơ còn giúp chúng ta nhận rõ được niềm vui của nhà thơ trước những vẻ đẹp của mùa xuân Lời gọi ấy mới đầu nhen nhóm ở một góc trái tim Nhưng con người nhà thơ và những cảnh sắc, âm thanh kia như đã hòa vào làm một Cảm xúc từ đó mà òa ra thành lời, thật ngỡ ngàng, thật thích thú
Trước cảnh đẹp lòng vui bừng nở cảm xúc lạ, rộn ràng tựa như nguồn sống
cứ chực trỗi dậy chiếm lĩnh cả tâm hồn Đó cũng là niềm hân hoan vẫn thường thấy
ở tâm hồn người nghệ sĩ Trần Nhân Tông một lần đứng trước đất trời cũng đã cảm khái nên những câu thơ tuyệt đẹp:
“Chim hót véo von liễu nở đầy Thềm hoa chiếu ảnh bóng mây bay Khách đến chẳng hỏi chuyện nhân sự Chỉ tựa bao lơn đứng ngắm trời”
(Cảnh mùa xuân – Trần Nhân Tông)
Một mùa xuân tĩnh lặng, đẹp mà buồn! Đẹp như nỗi buồn thánh thiện của thi nhân trước vận nước, là nỗi đau về nhân tình thế thái Đọc những vần thơ của ông vua thi sĩ Trần Nhân Tông, ta có thể lại gặp một mùa xuân thật đẹp, tưng bừng náo nức cái tâm trạng mà ta hay có
Tiếng chim của Trần Nhân Tông tuy véo von nhưng cũng chỉ quẩn quanh trong các nhành liễu nơi cung điện uy nghiêm của vị vua từng bôn ba vì vận mệnh đất nước Còn tiếng chim “chiền chiện” của Thanh Hải thì hót vang giữa đất trời
Trang 5Nghĩa là tiếng hót vút cao và lan rộng khắp bầu trời Cụm từ “hót chi mà vang trời” rất chính xác và cũng rất thực Vì chiền chiện vốn là loài chim thường cất tung mình lên bầu trời cao rồi mới cất tiếng hót
Nhờ vậy, âm thanh tiếng hót của chúng sẽ vút cao rồi lan tỏa, vang vọng trong không gian Và cũng nhờ đặc điểm ấy, chiền chiện sẽ góp phần làm cho thiên nhiên tươi vui, rộn rã, phù hợp với không khí mùa xuân Tiếng chim chiền chiện rất gần gũi, thân thương với tất cả mọi người Đó cũng là những yếu tố giúp Thanh Hải thể hiện tâm trạng say sưa, ngây ngất của mình trước những nét tươi vui của thiên nhiên khi mùa xuân đến, nhà thơ đã cảm nhận được:
“Từng giọt long lanh rơi Tôi đưa tay tôi hứng”
Cụm từ “giọt long lanh” gợi lên những liên tưởng đầy thi vị Nó có thể là giọt sương lấp lánh qua kẽ lá trong buổi sớm mùa xuân tươi đẹp Đó có thể là giọt nắng lấp lóa bên thềm Đó cũng có thể giọt mưa xuân rơi trong chiều xuân mơ màng Hay
là giọt sương đêm còn đọng lại trên lá cỏ
Dựa theo mạch cảm xúc của nhà thơ thì có lẽ đây là giọt âm thanh của tiếng chim ngân vang, đọng lại thành từng giọt niềm vui Giọt tinh túy ấy rơi xuống cõi lòng rộng mở của thi sĩ, thấm vào tâm hồn đang rạo rực tình xuân Tất cả bầu trời, tất cả thanh sắc mùa xuân như gói trọn lại trong tiếng chim, tinh khôi và long lanh như ánh ngọc, như nước biếc khiến lòng người say sưa, mê mẫn
Phép ẩn dụ chuyển đổi cảm giác được vận dụng một cách tài hoa qua trí tưởng tượng của nhà thơ Thanh Hải cảm nhận vẻ đẹp của mùa xuân một cách tinh tế bằng nhiều giác quan: thị giác, thính giác và cả xúc giác Cả tâm hồn thi sĩ hòa vào với thiên nhiên, tan biến vào đất trời vô tận Con người và vũ trụ hòa hợp nhất thể, không còn nhận thấy đâu là tiếng chim, đâu là bầu trời, đâu là con người nữa
Cử chỉ “Tôi đưa tay tôi hứng” thể hiện sự nâng niu, trân trọng của nhà thơ trước vẻ đẹp của thiên nhiên, đất trời lúc với xuân với cảm xúc say sưa, xốn xang, rạo rực Nhà thơ như muốn ôm trọn vào lòng tất cả sức sống của mùa xuân, của đất trời, của cuộc đời tràn đầy nhựa sống
Trang 6Thật ra đây là sự chuyển đổi cảm giác đầy tưởng tượng, lãng mạng của thi nhân Sự chuyển đổi cảm giác tưởng phi lí nhưng lại rất tự nhiên, hợp lí, góp phần thể hiện mong ước cao đẹp, thật lãng mạn của thi nhân Mong ước những nét tươi đẹp của mùa xuân sẽ ngưng đọng lại giúp thi nhân giữ lại trong đôi tay Nó khắc sâu tâm trạng say sưa, ngây ngất, thiết tha của nhà thơ trước thiên nhiên, vũ trụ
Từ cảm hứng về mùa xuân của đất trời, nhà thơ đi về với mùa xuân của đất nước với biết bao sự trìu mến, thân thương:
“Mùa xuân người cầm súng Lộc giắt đầy trên lưng Mùa xuân người ra đồng Lộc trải dài nương mạ Tất cả như hối hả Tất cả như xôn xao…”
Vẫn những vần thơ 5 chữ giản dị, dễ hiểu nhưng cấu từ có thay đổi so với khổ thơ đầu Mùa xuân đến với các chiến sĩ cùng khí thế mới Nhưng dù vui xuân nhưng các chiến sĩ không hề quên nhiệm vụ chiến đấu:
“Mùa xuân người cầm súng Lộc giắt đầy trên lưng”
Lộc chính là những cành lá ngụy trang của các chiến sĩ Đó vừa là hình ảnh tả thực vừa ẩn dụ tượng trưng Lộc là chồi xanh, chồi non tơ Lộc là sức sống của mùa xuân đang đến Lộc cũng là niềm vui của thi nhân trước những thành quả lao động của cách mạng
Các chiến sĩ ra trận giữa mùa xuân với cành lá ngụy trang Họ hy sinh niềm vui, hạnh phúc riêng để thực hiện nhiệm vụ thiêng liêng của người trai đối với đất nước Họ luôn nâng cao cảnh giác để chiến đấu với kẻ thù với ước vọng chiến thắng giặc thù, giữ yên bờ cõi, mang lại niềm vui cho mọi người
Trở lại thời điểm lịch sử lúc này, dù hai miền đất nước đã hoàn toàn giải phóng nhưng sự nghiệp cách mạng vẫn chưa kết thúc Chúng ta còn phải đương đầu với các thế lực thù trong giặc ngoài để giữ vững nền độc lập nước nhà, bảo vệ chính phủ, bảo vệ thành quả cách mạng vừa đạt được Vẫn còn biết bao xương máu đổ xuống
Trang 7Vẫn còn biết bao chiến sĩ ngày đêm chiến đấu Bởi thế, thấu hiểu hoàn cảnh, ta càng thấy khâm phục tinh thần hi sinh thật cao đẹp của các anh
Sống xứng đáng với các anh chiến sĩ, những người nông dân đón xuân bằng khí thế hăng say lao động:
“Mùa xuân người ra đồng Lộc trải dài nương mạ”
Dù là ngày xuân, ngày của lễ hội nhưng người nông dân vẫn miệt mài với công việc Đất nước đang còn khó khăn, niềm vui chưa trọn vẹn, người nông dân không vì ngày vui mà buông bỏ nhiệm vụ của hậu phương “Lộc” ở đây tượng trưng cho sự ấm no, hạnh phúc Nó gắn kết với hình ảnh của sự được mùa, hứa hẹn bội thu trong ngày gặt hái “Lộc” nằm trong ý thơ đã gợi lên hình ảnh giữa cảnh cả nước đang đón xuân Người lao động sẵn sàng hi sinh niềm vui riêng, cống hiến công sức, tài năng của mình vào công cuộc xây dựng quê hương
Hai hình ảnh kì vĩ, đối xứng nhau qua hai khổ thơ tạo nên một tư thế của dân tộc trong cuộc chiến đấu chống kẻ thù và xây dựng quê hương đất nước Họ thực sự
là những con người anh hùng trong thời đại mới, sẵn sàng chiến đấu và hi sinh vì sự nghiệp bảo vệ đất nước Họ đã thực hiện nhiệm vụ trong khí thế bừng bừng niềm tin tưởng:
“Tất cả như hối hả Tất cả như xôn xao…”
Lời thơ giản dị có cụm từ so sánh “tất cả như” vận dụng theo hình thức một điệp ngữ đặt trong nhịp thơ nhanh gấp của nhân dân tạo nên sự thống nhất trong suy nghĩ và hành động của mọi người Bởi vì từ “tất cả” gợi lên hiện thực đồng lòng, nhất trí trong cả một cộng đồng
Bên cạnh đó, hai từ láy “hối hả” mang tính gợi hình cao Nó gợi lên hình ảnh mọi người đang say sưa, khẩn thương, tấp nập trong công việc Còn từ láy “xôn xao” thì gợi âm thành cuộc sống, vừa thể hiện chiều sâu của cộng đồng đang phát triển, vừa là tiếng reo vui trong lao động, trong tư thế làm chủ đất nước của con người
Trang 8Tất cả các ngôn ngữ, hình ảnh ấy được đặt trong lời nói nhỏ nhẹ, chất chứa bao suy tư tha thiết, chân thành tỏa sáng trong nhịp thơ khẩn trương, nhanh gấp giúp hình ảnh thơ thêm bay bổng, góp phần làm cho sức sống của con người, sức sống quê hương đất nước thêm dạt dào, sinh động Hình ảnh thơ một lần nữa khắc sâu hơn tâm trạng say sưa ngây ngất, có cả niềm tự hào, khích phục của nhà thơ đối với những vẻ đẹp trên quê hương đất nước
Chỉ bằng một vài khổ của bài “Mùa xuân nho nhỏ” với những nét nghệ thuật khá độc đáo như vừa phân tích vừa tả cảnh mà Thanh Hải đã vẽ nên những nét tươi đẹp sinh động của thiên nhiên, của con người trong khí thế đón xuân Hai khổ thơ
đã góp phần ngợi ca cuộc sống mới hối hả, bộn bề, náo nức như đang vẫy gọi đến xôn xao lòng người
Phải có một tình yêu tha thiết với cuộc sống, nhà thơ mới có được những lời thơ tươi tắn và dạt dào đến như thế Đặc biệt ta không thể quên rằng Thanh Hải sáng tác bài thơ trong tình trạng sức khỏe đang suy kém Thế mới hay, tinh thần con người mới đáng trọng đáng quý Và, cũng chính chờ vậy mà bài thơ Mùa xuân nho nhỏ của ông mới trở thành một tác phẩm văn học sống mãi với thời gian
Hai khổ thơ là những nốt nhạc thiết tha trong bản giao hưởng bất tận về mùa xuân Mùa xuân đất trời hòa quyện cùng mùa xuân đất nước tạo nên một bức tranh đầy sức sống, thể hiện niềm tin yêu cuộc đời của tác giả Thể thơ 5 tiếng, nhạc điệu trong sáng, tha thiết, hình ảnh đẹp, giản dị mà gợi cảm …đã góp phần thể hiện vẻ đẹp của bức tranh xuân và cảm xúc của nhà thơ
Trang 9BÀI MẤU SỐ 2
Theo quy luật thiên nhiên muôn đời, mùa đông lạnh lẽo trôi qua là mùa xuân xanh tươi lại trở về với tiếng chim rộn rã và muôn hoa khoe sắc, khoe hương Bức tranh xuân mở đầu bài thơ thật đơn sơ, giản dị mà không kém phần đẹp đẽ:
Mọc giữa dòng sông xanh Một bông hoa tím biếc
Ơi con chim chiền chiện Hót chi mà vang trời
Chỉ bằng vài nét phác họa: dòng sông xanh, bông hoa tím biếc, tiếng chim chiền chiện hót vang trời, tác giả đã vẽ ra bức tranh mùa xuân tươi đẹp với không gian cao rộng và sắc màu tươi thắm Những màu sắc có tính chất; đặc trưng của xứ Huế (sông xanh, hoa tím biếc) và cả âm thanh vang vọng của tiếng chim chiền chiện lảnh lót, tươi vui Dòng sông trong xanh, hiền hòa làm nền cho sắc tím biếc của bông hoa, có thể là bông hoa súng Bông hoa nhỏ bé soi mình trên mặt nước, vươn lên đón những tia nắng mặt trời Mùa xuân thu nhỏ trong khung cảnh đơn sơ ấy Nhà thơ lặng ngắm và lắng nghe với vẻ say mê và tấm lòng tràn đầy một cảm xúc thanh
Trang 10cao, trong sáng Ôi tiếng chim chiền chiện –con chim thân thuộc của quê hương miền Trung! Tiếng chim thánh thót như chuỗi ngọc long lanh, đọng thành từng giọt niềm vui, rơi xuống cõi lòng rộng mở của thi sĩ, thấm vào tâm hồn đang rạo rực tình xuân Nhà thơ chào đón mùa xuân bằng tất cả con người mình, cho hên mới có những câu thơ thắm thiết ân tình đến vậy Cảm xúc của tác giả trước cảnh mùa xuân của thiên nhiên được diễn tả tập trung ở chi tiết rất tạo hình này: "Từng giọt long lanh rơi / Tôi đưa tay tôi hứng" Về hai câu thơ trên, có hai cách hiểu Cách hiểu thứ nhất: từng giọt ở đây là giọt mưa xuân long lanh trong ánh sáng của trời xuân Ta có thể gắn hai câu thơ này với hai câu thơ trước Ơi con chim chiền chiện,/ Hót chi mà vang trời
để hiểu theo cách thứ hai: nhà thơ đưa tay hứng từng giọt âm thanh tiếng chim Ở đây có sự chuyển đổi cảm giác Tiếng chim từ chỗ là âm thanh (cảm nhận được bằng thính giác) chuyển thành từng giọt long lanh ánh sáng mặt trời (hình và khối, cảm nhận được bằng thị giác) và cả bằng xúc giác (Tôi đưa tay tôi hứng) Hiểu theo cách thứ hai này thì câu thơ có nghệ thuật điêu luyện hơn nhưng cũng cầu kì hơn
Dù hiểu theo cách nào thì hai câu thơ ấy vẫn biểu hiện niềm say sưa, ngây ngất của nhà thơ trước vẻ đẹp của mùa xuân Xuân đến với thiên nhiên, xuân đến với lòng người Suốt mấy ngàn năm dựng nước và giữ nước, hình ảnh dân tộc Việt Nam kết tụ lại ở hình ảnh người cầm súng và người ra đồng Nhà thơ Thanh Hải nhìn đâu cũng thấy sức xuân phơi phới:
Mùa xuân người cầm súng Lộc giắt đầy trên lưng Mùa xuân người ra đồng Lộc trải dài nương mạ Tất cả như hối hả Tất cả như xôn xao
Từ cảm xúc trước mùa xuân của thiên nhiên, nhà thơ mở rộng, nâng cao thành cảm nhận về mùa xuân đất nước với hình ảnh người cầm súng, người ra đồng, biểu trưng cho hai nhiệm vụ chiến đấu và lao động xây dựng Tổ quốc Ý này không mới, nhưng tác giả đã tạo nên sự rung động của câu thơ bằng hình ảnh nơi nơi tràn đầy lộc non của mùa xuân: Lộc giắt đầy trên lưng Lộc trải dài nương mạ Mùa xuân, cây cối đâm chồi nảy lộc Lộc là chồi non, lá nõn, tượng trưng cho may mắn, thành công và hạnh phúc Người cầm súng bảo vệ Tổ quốc thì lộc là vòng lá ngụy trang