Tác giả tác phẩm Lục Vân Tiên cứu Kiều Nguyệt Nga Ngữ văn 9 I Tác giả văn bản Lục Vân Tiên cứu Kiều Nguyệt Nga Nguyễn Đình Chiểu (1822 1888) tục gọi là Đồ Chiểu Quê quán sinh tại quê mẹ ở làng Tân Thớ[.]
Trang 1Tác giả tác phẩm: Lục Vân Tiên cứu Kiều Nguyệt Nga - Ngữ văn 9
I Tác giả văn bản Lục Vân Tiên cứu Kiều Nguyệt Nga
- Nguyễn Đình Chiểu (1822-1888) tục gọi là Đồ Chiểu
- Quê quán: sinh tại quê mẹ ở làng Tân Thới, tỉnh Gia Định (nay thuộc thành phố HCM); quê cha ở xã Bồ Điền, huyện Phong Điền, tỉnh Thừa Thiên Huế
- Cuộc đời:
+ Năm 1843, ông thi đỗ tú tài năm 21 tuổi
+ Năm 1849, ông bị mù Tuy nhiên không đầu hàng số phận, ông về Gia Định dạy học và bốc thuốc
+ Khi thực dân Pháp xâm lược Nam Kì, ông tích cực tham gia vào phong trào kháng chiến
+ Khi cả Nam Kì rơi vào tay giặc, ông về sống tại Ba Tri (Bến Tre), nêu cao tinh thần bất khuất cho đến lúc mất
- Sự nghiệp văn chương
Trang 2+ Nguyễn Đình Chiểu là một nhà thơ lớn của dân tộc, ông đã để lại nhiều áng văn chương có giá trị nhằm truyền bá đạo lí làm người, lòng yêu nước và ý chí cứu nước
+ Tác phẩm chính: Truyện Lục Vân Tiên, Dương Từ- Hà Mậu, Chạy giặc, Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc, Thơ điếu Trương Định
- Quan điểm sáng tác: Nguyễn Đình Chiểu sáng tác với quan điểm lấy ngòi bút làm
vũ khí chiến đấu: “Chở bao nhiêu đạp thuyền không khẳm – Đâm mất thằng gian bút chẳng tà”
Bài giảng Ngữ văn lớp 9 Lục Vân Tiên cứu Kiều Nguyệt Nga
II Nội dung văn bản Lục Vân Tiên cứu Kiều Nguyệt Nga
Vân Tiên ghé lại bên đàng,
Bẻ cây làm gậy, nhằm làng xông vô
Kêu rằng: “Bớ đảng hung đồ!
Chớ quen làm thói hồ đồ hại dân.”
Phong Lai mặt đỏ phừng phừng:
“Thằng nào dám tới lẫy lừng vào đây
Trước gây việc dữ tại mầy, Truyền quân bốn phía phủ vây bịt bùng.”
Vân Tiên tả đột hữu xông, Khác nào Triệu Tử phá vòng Đương Dang
Lâu la bốn phía vỡ tan, Đều quăng gươm giáo tìm đàng chạy ngay
Trang 3Phong Lai trở chẳng kịp tay,
Bị Tiên một gậy thác rày thân vong Dẹp rồi lũ kiến chòm ong,
Hỏi: “Ai than khóc ở trong xe này?” Thưa rằng: “Tôi thiệt người ngay,
Sa cơ nên mới lầm tay hung đồ Trong xe chật hẹp khôn phô,
Cúi đầu trăm lạy, cứu cô tôi cùng.” Vân Tiên nghe nói động lòng, Đáp rằng: “Ta đã trừ dòng lâu la Khoan khoan ngồi đó chớ ra, Nàng là phận gái, ta là phận trai Tiểu thư con gái nhà ai,
Đi đâu nên nỗi mang tai bất kỳ Chẳng hay tên họ là chi?
Khuê môn phận gái việc gì đến đây? Trước sau chưa hãn dạ nầy,
Hai nàng ai tớ, ai thầy nói ra?” Thưa rằng: “Tôi Kiều Nguyệt Nga, Con này tì tất tên là Kim Liên Quê nhà ở quận Tây Xuyên,
Cha làm tri phủ ở miền Hà Khê Sai quân đem bức thư về,
Rước tôi qua đó định bề nghi gia Làm con đâu dám cãi cha,
Ví dầu ngàn dặm đàng xa cũng đành! Chẳng qua là sự bất bình,
Hay vầy cũng chẳng đăng trình làm chi Lâm nguy chẳng gặp giải nguy, Tiết trăm năm cũng bỏ đi một hồi Trước xe quân tử tạm ngồi,
Xin cho tiện thiếp lạy rồi sẽ thưa: Chút tôi liễu yếu đào thơ,
Giữa đường lâm phải bụi dơ đã phần
Hà Khê qua đó cũng gần,
Xin theo cùng thiếp đền ơn cho chàng Gặp đây đương lúc giữa đàng, Của tiền không có, bạc vàng cũng không
Gẫm câu báo đức thù công,
Lấy chi cho phỉ tấm lòng cùng ngươi.” Vân Tiên nghe nói liền cười:
Trang 4“Làm ơn há dễ trông người trả ơn
Này đà rõ đặng nguồn cơn, Nào ai tính thiệt so hơn làm gì?
Nhớ câu kiến ngãi bất vi, Làm người thế ấy cũng phi anh hùng.”
III Tìm hiểu chung về tác phẩm Lục Vân Tiên cứu Kiều Nguyệt Nga
1 Bố cục tác phẩm Lục Vân Tiên cứu Kiều Nguyệt Nga
Gồm 2 phần:
- Phần 1: Lục Vân Tiên đáng cướp
- Phần 2: Lục Vân Tiên cứu Kiều Nguyệt Nga
2 Nội dung chính tác phẩm Lục Vân Tiên cứu Kiều Nguyệt Nga
Đoạn trích là cảnh Lục Vân Tiên đánh dẹp bọn con đồ Vân Tiên trên đường lên Kinh Đô dự thi, chàng gặp bọn cướp Phong Lai đang hoành hành Chàng đã bẻ cây bên đường làm gậy Xông thẳng vào những kẻ trong tay có vũ khí Chàng đã đánh tan chúng, cứu được Kiều Nguyệt Nga và cô hầu Kim Liên
3 Phương thức biểu đạt tác phẩm Lục Vân Tiên cứu Kiều Nguyệt Nga
Phương thức biểu đạt tác phẩm Lục Vân Tiên cứu Kiều Nguyệt Nga là Tự sự, miêu tả
4 Thể loại
Tác phẩm Lục Vân Tiên cứu Kiều Nguyệt Nga thuộc thể loại Truyện thơ Nôm viết theo thể thơ lục bát
5 Giá trị nội dung tác phẩm Lục Vân Tiên cứu Kiều Nguyệt Nga
Qua ngôn ngữ đối thoại Nguyễn Du đã làm nổi bật tính cách nhân vật Thuý Kiều và nhân vật Hoạn Thư Đoạn trích Thuý Kiều báo ân báo oán là sự thể hiện ước mơ công
lí chính nghĩa theo quan điểm của quần chúng nhân dân: con người bị áp bức đau khổ vùng lên cầm cán cân công lí; “ở hiền gặp lành”
6 Giá trị nghệ thuật tác phẩm Lục Vân Tiên cứu Kiều Nguyệt Nga
Trang 5- Nghệ thuật miêu tả tâm lí nhân vật
- Nghệ thuật xây dựng nhân vật qua ngôn ngữ đối thoại
- Từ ngữ mang tính nôm na, bình dân
- Sử dụng nhiều thành ngữ dân gian
- Có sự kết hợp giữa yếu tố tự sự và miêu tả
IV Dàn ý tác phẩm Lục Vân Tiên cứu Kiều Nguyệt Nga
I Mở bài
- Vài nét về tầm quan trọng của Nguyễn Đình Chiểu đối với nền văn học Nam Bộ nói riêng và nền văn văn học dân tộc nói chung: Một nhà thơ, một người chiến sĩ mù khiến chúng ta cảm phục, một ngôi sao sáng nhất trên bầu trời Nam Bộ
- Giới thiệu khái quát về tác phẩm Truyện Lục Vân Tiên và đoạn trích Lục Vân Tiên cứu Kiều Nguyệt Nga: Đây là tác phẩm chứa đựng nhiều giá trị hiện thực và nhân đạo sâu sắc Đoạn trích đã khắc họa thành công hai nhân vật trung tâm của tác phẩm với nhiều phẩm chất tốt đẹp
II Thân bài
1 Hình tượng nhân vật Lục Vân Tiên
- Lục Vân Tiên là nhân vật chính của tác phẩm
- Là chàng trai tài, giỏi, cứu cô gái thoát khỏi tình huống nguy hiểm
- Chàng trai ấy vừa rời trường học, muốn thi thố lập công danh nhưng gặp phải bọn cướp hãm hại dân lành liền hành hiệp trượng nghĩa
- Đối đầu với lũ cướp rất đông với gươm giáo sáng ngời, dù không một tấc sẳ trong tay Lục Vân Tiên vẫn dũng cảm đánh cướp
- Lục Vân Tiên bộc lộ tính cách anh hùng, tài năng giúp đời và tấm lòng vị nghĩa
=>một người “vị nghĩa vong thân”
Trang 6- Đối xử với Kiều Nguyệt Nga rất chính trực, hào hiệp, trọng nghĩa khinh tài, rất nhân hậu và có văn hóa:
+ Thấy hai cô gái chưa hết hãi hùng, Vân tiên “động lòng” an ủi, ân cần hỏi han + Chàng nghĩ cho thân phận nữ nhi của Kiều Nguyệt Nga
+ Khi Kiều Nguyệt Nga mong muốn trả ơn, chàng chỉ: “nghe nói liền cười”, đối với chàng hành động trượng nghĩa không phải là để trả ơn mà với chàng, làm việc nghĩa như là bổn phận, lẽ tự nhiên
⇒ Nguyễn Đình Chiểu đã khắc họa Lục Vân tiên mang cốt cách nghĩa sĩ thời loạn với cử chỉ, hành động, ngôn ngữ và cách ứng xử cao đẹp, đó là cách cư xử của một tinh thần hiệp nghĩa của các bậc hảo hán
2 Hình tượng nhân vật Kiều Nguyệt Nga
- Bên cạnh Lục Vân Tiên, Kiều Nguyệt Nga cũng là một nhân vật lí tưởng của tác phẩm
- Những phẩm chất tốt đẹp của Kiều Nguyệt Nga được thể hiện qua lời giãi bày với Lục Vân Tiên:
+ Nàng là một cô gái thùy mị nết na, có học thức: cách xưng hô của nàng rất khiên nhường: “quân tử” “tiện thiếp”
+ Nàng sống mực thước khuôn phép: “làm con đâu dám cãi cha”
+ Nàng còn là một người cư xử có trước có sau: nàng coi trọng ơn nghĩa của Lục Vân Tiên với mình và muốn mời chàng hiệp sĩ qua miền Hà Khê để nàng có thể:
“gẫm câu báo đức thù công- lấy chi cho phỉ tấm lòng cùng ngươi”
+ Kiều Nguyệt Nga đã nguyện gắn bó suốt đời mình với chàng trai hiệp nghĩa Lục Vân Tiên
⇒ Kiều Nguyệt Nga hiện lên là một nhân vật có lòng tự tôn và đức hạnh
III Kết bài
- Khái quát lại giá trị nội dung và giá trị nghệ thuật làm nên thành công của tác phẩm
Trang 7- Trình bày cảm nhận, suy nghĩ về vẻ đẹp của hai nhân vật trung tâm
V Một số đề văn bài Lục Vân Tiên cứu Kiều Nguyệt Nga
Đề bài: Phân tích 14 câu thơ đầu bài “Lục Vân Tiên cứu Kiều Nguyệt Nga”.
Phân tích 14 câu thơ đầu bài Lục Vân Tiên cứu Kiều Nguyệt Nga – mẫu 1
Nguyễn Đình Chiểu là một con người có nhân cách lớn, một tấm gương về sự học, tinh thần vươn lên và tinh thần yêu nước mạnh mẽ Người đời biết đến ông không chỉ là một bậc danh nho tinh thông y thuật mà ông còn nổi tiếng là một nhà thơ, nhà văn lớn, tiêu biểu của nền văn học trung đại Việt Nam, nửa cuối thế kỉ XIX Những áng văn chương của cụ đồ Chiểu luôn nhằm hướng tới truyền bá đạo lí làm người, tình yêu nước và ý chí chiến đấu chống giặc ngoại xâm mạnh mẽ Và một trong các tác phẩm gây được tiếng vang lớn nhất trong sự nghiệp cầm bút ấy của ông
là "Truyện Lục Vân Tiên" – một tác phẩm truyện thơ Nôm rất độc đáo, rất điển hình hướng tới đạo lí làm người: hành hiệp trượng nghĩa, cứu khổ phò nguy, hướng tới lẽ công bằng và tình yêu thương giữa con người với con người Đoạn trích "Lục Vân Tiên cứu Kiều Nguyệt Nga" là đoạn trích hay, tập trung nổi bật được tư tưởng, đạo lí
mà nhà thơ muốn gửi gắm
Đoạn trích nằm ở phần đầu của truyện Tác phẩm được viết vào khoảng đầu những năm 50 của thế kỉ XIX, dài hơn hai nghìn câu thơ, theo thể lục bát, kết cấu theo kiểu truyền thống của loại truyện phương Đông, theo lối chương hồi, xoay quanh diễn biến cuộc đời nhân vật chính Đây là truyện thơ Nôm mang tính chất là truyện để kể hơn là để đọc, để xem Vì thế, truyện được lưu truyền rộng rãi dưới hình thức sinh hoạt văn hóa dân gian như "kể thơ", "nói thơ, và "hát thơ" Đoạn trích thể hiện khát vọng hành đạo giúp đời của tác giả và khắc họa những phẩm chất đẹp đẽ của hai nhân vật: Chàng thư sinh Lục Vân Tiên – người mang trong mình tràn đầy lí tưởng của tuổi trẻ nhiệt huyết, trọng nghĩa khinh tài, cán cân của công lí, sẵn sàng ra tay trừng trị cái xấu, cái ác, bênh vực cái đẹp, cái yếu đuối, bất hạnh; Còn Kiều Nguyệt Nga lại là một tiểu thư khuê các, dịu dàng, xinh đẹp, hiền hậu, nết na, ân tình Trước hết là hình tượng nhân vật Lục Vân Tiên – một nhân vật lí tưởng của cái đẹp: dũng cảm, tài ba, đầy khí phách Trên đường trở về quê nhà, Vân Tiên thấy bọn cướp Phong Lai đang giở trò cướp bóc, làm hại dân lành, chàng liền ra tay tương trợ đánh tan cái xấu, cái ác Hình ảnh Lục Vân Tiên hành hiệp trượng nghĩa được tái hiện rất
cụ thể trong hành động và lời nói khi chiến đấu với bọn giặc:
Trang 8“Vân Tiên ghé lại bên đàng
Bẻ cây làm gậy nhằm làng xông vô Kêu rằng: "bớ đảng hung hồ, Chớ quen làm thói hồ đồ hại dân”
Hành động đánh cướp trước hết bộc lộ tính cách anh hùng, tài năng và tấm lòng vị nghĩa của Lục Vân Tiên Một mình chàng, tay không tấc sắt dám đương đầu với cả một toán giặc cỏ với đầy đủ các loại vũ khí gươm giáo sáng quắc trong tay Hành động "bẻ cây làm gậy" của chàng là một hành động dũng cảm, xuất phát từ cái đức của một con người "vị nghĩa vong thân" (vì việc nghĩa mà không tiếc thân mình) Tuy một mình nhưng chàng vẫn hiện lên vẫn rất uy dũng, mạnh mẽ, hào hiệp xông thẳng vào trận đánh, vừa tiến tới lại vừa thét lên những lời nói đầy giận dữ, quả quyết kết tội bọn giặc"bớ đảng hung đồ", "chớ quen làm thói hồ đồ hại dân" Kết quả, bọn cướp sợ hãi thất kinh mà “vỡ tan” như đàn ong vỡ tổ Tên cướp cầm đầu là Phong Lai thì chẳng kịp trở tay, bị ăn ngay một gậy chí mạng sống không được, chết cũng không xong
“Vân Tiên tả đột hữu xông Khác nào Triệu Tử phá vòng Đương Dang
Lâu la bốn phía vỡ tan Đều quang gươm giáo tìm đàng chạy ngay
Phong Lai trở chẳng kịp tay
Bị Tiên một gậy thác rày thân vong.”
Như vậy, với nghệ thuật so sánh tương phản, tác giả đã tái hiện không khí cuộc đấu tranh giữa Lục Vân Tiên với bọn cướp Phong Lai hết sức cam go, quyết liệt Qua đó chúng ta thấy Lục Vân Tiên hiện lên là một người anh hùng dũng cảm, không sợ hiểm nguy và thấy việc nghĩa thì ra tay giúp đỡ Phải chẳng đó là cái đức, cái tài và cái dũng của bậc anh hùng trong con người Lục Vân Tiên, đã chiến thẳng được thế lực bạo bạo, dù chúng rất hung bạo, dữ dằn Đó cũng chính là giá trị nhân đạo, nhân sinh sâu sắc mà cụ đồ Chiểu muốn gửi gắm nơi người đọc Sau khi dẹp tan
Trang 9bọn giặc cỏ, thái độ cư xử của chàng trai họ Lục đối với Kiều Nguyệt Nga đã bộc lộ
tư cách của con người: chính trực, hào hiệp, khiêm tốn, trọng nghĩa khinh tài, từ tâm nhân hậu và rất mực văn hóa.Ban đầu chàng bộc lộ sự quan tâm bằng cách hỏi han ân cần, chu đáo: “Hỏi: “ai than khóc ở trong xe này?” ; “Tiểu thơ con gái nhà ai/ Đi đâu nên nỗi mang tai bất kì?/ Chẳng hay tên họ là chi? Khuê môn phận gái việc gì tới đây? ” Thấy hai cô gái còn chưa hết bàng hoàng, hoảng hốt, Vân Tiên "động lòng"
an ủi, trấn an tinh thần Kiều Nguyệt Nga qua lời nói: “Đáp rằng: “Ta đã trừ dòng lâu la” Khi biết Kiều Nguyệt Nga định xuống xe lạy tạ, chàng nhất mực từ trối vì giữ lễ tiết:
“Khoan khoan ngồi đó chớ ra Nàng là phận gái, ta là phận trai?”
Đặc biệt chàng còn khiên tốn không chịu nhận vật trả ơn: “Làm ơn há dễ trông người trả ơn” Cuối cùng, hai người cùng xướng họa với nhau một bài thơ rồi nhẹ nhàng từ biệt ra đi, không vấn vương, nuối tiếc Đến đây, chúng ta thấy Lục Vân Tiên là con người rất mực tâm lí, có nghĩa khí, giữ đúng phép tắc của nho gia, coi thường tiền tài, vật chất Phải chăng, đối với chàng làm việc nghĩa như là bổn phận, trách nhiệm và vốn lẽ tự nhiên phải làm Vì thế, ở cuối đoạn trích, có hai câu thơ đã nêu bật được quan niệm về người anh hùng của tác giả:
“Nhớ câu kiến ngãi bất vi Làm người thế ấy cũng phi anh hùng”
Người anh hùng là người lấy việc nghĩa khí lên làm đầu Nếu thấy việc nghĩa
mà không làm thì không phải là người anh hùng Đây cũng chính là quan niệm về người anh hùng của tác giả Qua đó, tác giả thay mặt nhân dân thể hiện niềm ước mong: trong thời buổi loạn lạc, nhiễu nhương, hỗn loạn, cái xấu cái ác hoành hoành những con người tài đức, dám ra tay cứu nạn giúp đời như Lục Vân Tiên thật đáng quí, đáng trân trọng biết bao.Tiếp đến là hình tượng nhân vật Kiều Nguyệt Nga, nàng cũng là nhân vật chính và là nhân vật lí tưởng trong tác phẩm Với tư cách là một người chịu hàm ơn, Kiều Nguyệt Nga đã bộc lộ rất nhiều những phẩm chất tốt đẹp của người con gái: Cách xưng hô của nàng với Lục Vân Tiên, gọi chàng là "quân tử",
tự xưng mình là "tiện thiếp" Điều đó, bộc lộ cách ứng xử của một người phụ nữ thùy
mị, nết na, khiêm nhường, đầy sự tôn trọng đối với người đang giao tiếp Tiếp đến,
Trang 10nàng còn hiện lên là người phụ nữ khuôn phép, có học thức của một tiểu thư khuê các, gia giáo:
“Làm con đâu dám cãi cha
Ví dầu ngàn dặm đàng xa cũng đành”
Cuối cùng, với tư cách là người chịu ơn, nàng cư xử đúng mực, biết trước biết sau, biết ơn với người đã cứu giúp mình:
Trước xe quân tử tạm ngồi Xin cho tiện thiếp lậy rồi sẽ thưa
Với nàng, Lục Vân Tiên không chỉ cứu mạng mà còn cứu cả cuộc đời trinh bạch trong trắng của nàng: “Lâm nguy chẳng gặp giải nguy/ Tiết trăm năm cũng bỏ
đi một hồi” Vì thế nàng tìm mọi cách để thuyết phục Lục Vân Tiên nhận sự tạ ơn của mình: “Lấy chi cho phỉ tấm lòng cùng ngươi” Cuối cùng, nàng đã cảm mến Lục Vân Tiên mà họa vẽ bức chân dung của mình rồi đưa cho chàng, tự nguyện gắn bó cuộc đời của mình với Lục Vân Tiên, dám liều mình để giữ trọn ân tình, thủy chung với chàng Đến đây, chúng ta nhận ra một mô típ quen thuộc ở truyện thơ Nôm truyền thống: chàng trai tài giỏi, cứu cô gái khỏi tình huống hiểm nghèo, rồi đi từ ân nghĩa đến tình yêu Xét về mặt nghệ thuật, thông qua việc phân tích ở trên, chúng ta thấy được nhân vật trong đoạn trích này chủ yếu được miêu tả qua hành động, cử chỉ, lời nói, ít khắc họa ngoại hình, càng ít đi sâu vào diễn tả nội tâm, rất gần với văn học dân gian; ngôn ngữ thơ mộc mạc, giản dị, gần với lời ăn tiếng nói hằng ngày và mang màu sắc Nam Bộ , phù hợp với ngôn ngữ người kể chuyện; lời thơ với giọng điệu kể chuyện linh hoạt, khéo léo, phù hợp với diễn biến tình tiết và tính cách nhân vật
Tóm lại, đoạn trích "Lục Vân Tiên cứu Kiều Nguyệt Nga" là một đoạn trích hay, độc đáo, có thể coi đây là một bản trường ca ca ngợi chính nghĩa và những đạo đức đáng quí, tốt đẹp ở đời Thể hiện niềm ước mơ của tác giả, của nhân dân về khát vọng hành đạo, giúp đời, hướng tới lẽ công bằng, cái thiện, cái đẹp sẽ luôn chiến thắng cái xấu, cái ác
Đề bài: Cảm nhận về nhân vật Lục Vân Tiên trong đoạn trích Lục Vân Tiên cứu Kiều
Nguyệt Nga