Soạn bài Thuyết trình về một vấn đề xã hội có sử dụng kết hợp phương tiện ngôn ngữ với phương tiện giao tiếp phi ngôn ngữ Đề bài (trang 110 sgk Ngữ văn lớp 10 Tập 2) Thuyết trình về sự lựa chọn nghề n[.]
Trang 1Soạn bài Thuyết trình về một vấn đề xã hội có sử dụng kết hợp phương
tiện ngôn ngữ với phương tiện giao tiếp phi ngôn ngữ
Đề bài (trang 110 sgk Ngữ văn lớp 10 Tập 2): Thuyết trình về sự lựa chọn
nghề nghiệp của giới trẻ hiện nay
Bước 1: Chuẩn bị nói
Xác định đề tài, mục đích nói, đối tượng người nghe, không gian thời gian
nói
* Đề tài bài nói: Sự lựa chọn nghề nghiệp của giới trẻ hiện nay
* Mục đích nói: để thuyết phục người nghe đồng tình với quan điểm của bạn
* Đối tượng người nghe: có thể là bạn học cùng lớp, thầy/ cô hoặc những
người khác
* Không gian và thời gian nói: có thể trình bày bài nói ở lớp học trong một
thời gian quy định
Tìm ý, lập dàn ý
Tìm ý
Trong trường hợp này ý tưởng chính là quan điểm của bạn về vấn đề sự
lựa chọn nghề nghiệp của giới trẻ hiện nay Để thu thập thông tin, bạn cần vận
dụng hiểu biết, trải nghiệm của bản thân về vấn đề lựa chọn nghề nghiệp của
giới trẻ hiện nay; sử dụng một số thông tin từ các văn bản đọc và tìm thêm
thông tin trên sách báo, Internet,
Lập dàn ý
Thông tin đã thu thập cần được chọn lọc, sắp xếp thành dàn ý chi tiết Việc
phác thảo dàn ý chi tiết có thể dựa vào một số câu hỏi sau:
Mở bài: trình bày rõ ràng quan điểm của bản thân về sự lựa chọn nghề nghiệp
của giới trẻ hiện nay
Thân bài: đưa ra các luận điểm rõ ràng, nêu ra các lí lẽ và bằng chứng thuyết
phục để bảo vệ luận điểm, các luận điểm, lí lẽ và bằng chứng được sắp xếp theo một trình tự họp lí
Kết bài: cần tóm tắt ngắn gọn nội dung đã trình bày và đưa ra thông điệp hoặc
lời kêu gọi hành động
Bước 2: Trình bày bài nói Bài nói tham khảo:
Sự lựa chọn nghề nghiệp của giới trẻ hiện nay
Kính thưa các vị đại biểu cùng các thầy cô và các bạn mến yêu! Ai cũng cần phải làm việc để tồn tại và phát triển, tức là có nghề nghiệp ổn định Nghề nghiệp của cha mẹ là trong các nhà máy xí nghiệp, nghề nghiệp của thầy cô là giảng dạy, vậy nghề nghiệp của chúng ta là gì? Chúng ta đang là học sinh vì vậy nghề nghiệp của chúng ta là do mỗi người lựa chọn, hành động và quyết định Hiện nay giới trẻ lựa chọn nghề nghiệp dựa vào nhiều yếu tố khác nhau,
có người dựa vào năng lực, sở thích, có người dựa vào gợi ý của phụ huynh…và
có rất nhiều bạn trẻ hiện nay lựa chọn nghề nghiệp chủ yếu dựa trên nhu cầu của thị trường lao động Đây là một hướng đi rất đúng đắn, phù hợp với thực tiễn xã hội và năng lực bản thân
Thực tế, khi được hỏi chọn nghề nghiệp gì cho trương lai, không ít bạn trẻ còn lúng túng, ngập ngừng và do dự; một số ít trả lời ngay được Khi hỏi đến lí do, các bạn trả lời rằng: nhà có nghề truyền thống rồi, cứ cha truyền con nối thôi Đó cũng là một lí do chính đáng Tuy nhiên cũng cần phải xem xét cho
kĩ xem ngề nghiệp đó có ổn định lâu dài, có phù hợp với nhu cầu và thị hiếu của người sử dụng hay không, ngành nghề có phát triển bền vững hay không.Đồng thời, bản thân có yêu thích nghề đó hay không, năng lực có đáp ứng hay không Khi xem xét đầy đủ các yếu tố đó thì hãy kết luận mình lựa chọn nghề truyền thống của gia đình hay không Đơn cử một ví dụ nhỏ: nhà mấy đời làm nghề đan giọ tôm cá, tuy nhiên trong thời kì công nghiệp hóa, hiện đại hóa ngày nay, con ít sử dụng đến những chiếc giọ đó, thay vào đó là lưới điện, bát quái…Vậy mình có bám trụ nghề truyền thống đó hay không?
Trang 2Bên cạnh đó, nhiều bạn trẻ lại phó mặc sự chọn lựa nghề nghiệp của
tương lai của mình cho bố mẹ quyết định Bố mẹ đưa ra nghề nghiệp thường
theo mong muốn của mẹ, theo yêu cầu xã hội hoặc một lí do chủ quan nào đó
mà ít chú ý đến khả năng và sở thích của bản thân Chính điều đó tạo áp lực,
khoảng cách và kết quả không như ý thì hai bên xảy ra tranh luận, bức xúc
Một số khác lựa chọn nghề nghiệp theo cảm tính và thấy các bạn mình chọn
nghề gì thì đua theo nghề đó để học chung, ở chung… Tuy nhiên số lượng này
chiếm tỉ lệ nhỏ
Hiện nay, hầu hết các trường từ THCS đến THPT đã đưa vào giảng dạy
môn học trải nghiệm và hướng nghiệp Chính điều đó đã khiến cho giới trẻ có
cái nhìn khác đi khi lựa chọn nghề nghiệp Thay vì nghe bố mẹ, đua theo trào
lưu, bạn bè, thì nay các em đã biết nhìn nhận thực tế và lựa chọn nghề theo nhu
cầu của thị trường lao động Các em thấy nghề sửa chữa ô tô xe máy ở khu vực
của mình vẫn rất hạn chế, chưa phát triển, vì thế các em dựa vào sở thích của
bản thân, và nhìn xa hơn vài năm sau thì ngành nghề ấy rất phát triển và ưa
chuộng Chính vì thế các em sẽ học nghề sửa chữa Hoặc nhận thấy ở khu vực
đồng bằng sông Hồng, nông nghiệp lúa nước và trồng trọt, chăn nuôi vẫn là
chủ yếu, vì thế các em học về thú ý để chữa bệnh cho gia súc gia cầm, hoặc
học về cây trồng để sau này cắt ghép cây, nghiên cứu các giống cây mới… Tức
là các em lựa chọn nghề dựa theo thực tế khu vực mình, tình hình phát triển và
nhu cầu thị trường lao động
Việc chọn sai nghề nghiệp còn gây ra nhiều hậu quả về lâu dài khác
Thứ nhất, chọn sai nghề sẽ khiến bản thân người đó phải chật vật để có thể làm
quen với công việc vì nó không phù hợp với khả năng, năng lực của bản thân
Nó sẽ khiến người đó mất thêm nhiều thời gian để học hỏi lại những kiến thức
bị thiếu hụt Hơn nữa, việc chọn sai nghề khiến bản thân không thể phát huy
hết khả năng của bản thân vốn có, làm giảm năng suất công việc… Về lâu dài,
việc chọn sai nghề nghiệp sẽ dẫn đến tâm lý nhàm chán, chán nản và thậm chí
là ức chế khi phải làm quá lâu công việc mà mình không yêu thích…Chính vì
thế, cần phải có những giải pháp, những phương hướng rõ ràng nhằm đưa ra
những quyết định chọn nghề đúng đắn nhất
Chọn nghề là phải chọn cho mình công việc mà bản thân mình cho là
phù hợp với sở trường, với khả năng của bản thân cũng như nhu cầu của xã hội
lúc bấy giờ Vì thế mỗi người phải hiểu được bản thân mình thích gì, năng lực
của mình như thế nào và nhu cầu việc làm của xã hội như thế nào để đưa ra
lựa chọn cho phù hợp Đôi khi đứng trước sự lựa chọn khó khăn, chúng ta nên
tham khảo ý kiến của cha mẹ, người thân bởi người lớn có kinh nghiệm và có cái nhìn xa, có thể cho mình lời khuyên hữu ích Mỗi người hãy cẩn trọng, xem xét kĩ lưỡng khi đưa ra lựa chọn của mình, bởi nghề nghiệp sẽ là công việc gắn
bó với bản thân ta từ 8h sáng cho đến 8h tối, vậy nên ta phải yêu thích nó thì mới có thể gắn bó lâu dài và phát triển được
Trên đây là bài nói của em về sự lựa chọn nghề nghiệp của giới trẻ hiện nay Cảm ơn quý vị đại biểu, thầy cô và các bạn lắng nghe Rất mong nhận được lời góp ý của mọi người!
Bước 3: Trao đổi, đánh giá Trao đổi
Trong vai trò là người nói: lắng nghe và ghi chép những câu hỏi hoặc ý kiến góp ý; làm rõ những điều người nghe còn thắc mắc Khi tiếp nhận các câu hỏi và ý kiến phản biện, bạn cần có thái độ cầu thị, nghiêm túc Có thể lựa chọn một số câu hỏi quan trọng để phản hồi trong khuôn khổ thời gian cho phép Trong vai trò là người nghe: bạn có thể nêu câu hỏi hoặc góp ý cho bạn mình về nội dung, hình thức trình bày Có thể yêu cầu bạn giải thích, làm rõ những điều mình chưa hiểu hoặc có ý kiến khác Khi trao đổi với nhau, cần tôn trọng các ý kiến khác biệt
Đánh giá
Lần lượt đóng hai vai: người nói và người nghe Dựa vào bảng kiểm dưới đây
để tự đánh giá và góp ý cho bạn
Trang 3Soạn bài Tôi có một giấc mơ Nội dung chính văn bản: bài viết đưa ra thực trạng người da đen đang phải
chịu đó là sự bất bình đẳng, vì thế người da đen đã đang và sẽ đấu tranh đòi quyền bình đẳng của mình Chừng nào người da đen được bình đẳng thì cuộc đấu tranh mới dừng lại Đó chính là ước mơ của loài người : tất cả được đối
xử bình đẳng như nhau
*Hướng dẫn đọc Câu 1 (trang 104 sgk Ngữ văn lớp 10 Tập 2): Văn bản viết ra nhằm mục đích gì? Quan điểm của Mác-tin Lu-thơ Kinh là gì?
Câu 2 (trang 104 sgk Ngữ văn lớp 10 Tập 2): Xác định các luận điểm, lí lẽ, bằng chứng tác giả nêu trong văn bản và vẽ sơ đồ chỉ ra mối liên hệ giữa các yếu tố ấy
Trang 4Trả lời:
Câu 3 (trang 104 sgk Ngữ văn lớp 10 Tập 2): Có thể thay đổi trật tự các
luận điểm trong văn bản trên được không? Từ đó, bạn hãy nhận xét về cách
sắp xếp luận điểm trong văn bản
Trả lời:
- Theo em không thể thay đổi trật tự các luận điểm trong văn bản trên
- Các luận điểm được trình bày, sắp xếp theo trình tự nhất định của một quá
trình đấu tranh Chúng ta không thể đảo luận điểm ước mơ của người da đen
lên trước luận điểm người da đen bị đối xử bất công, bởi phải chỉ ra người da
đen bị đối xử bất công thì mới dẫn đến ước mơ
Câu 4 (trang 104 sgk Ngữ văn lớp 10 Tập 2): Bạn hãy tìm hiểu thêm về
"giấc mơ của nước Mỹ" Từ đó, hãy lí giải nguyên nhân tác giả chọn "Tôi có
một giấc mơ" làm ý tưởng chủ đạo xuyên suốt văn bản
Trả lời:
người, bất kể xuất thân, hoàn cảnh, địa vị xã hội,
đạo xuyên suốt văn bản là thời điểm Tôi có một giấc mơ ra đời, người da đen
chưa có được sự bình đẳng, vì vậy mong muốn cảu tác giả là dựa vào giấc
mơ của nước Mỹ" để thực hiện ước mơ của người da đen
Câu 5 (trang 104 sgk Ngữ văn lớp 10 Tập 2): Bạn hãy xác định và phân tích vai trò của một số yếu tố biểu cảm được sử dụng trong văn bản
Trả lời:
- Yếu tố biểu cảm được sử dụng trong văn bản:
+ Câu văn, từ ngữ biểu cảm: Đừng bao giờ rơi vào vực sâu tuyệt vọng; Không, không, chúng ta không hài lòng và sẽ không hài lòng… Tôi mơ rằng bốn đứa con nhỏ của tôi, một ngày nào đó, sẽ được sống ở một đất nước nơi người ta không phán xét chúng bằng màu da, mà phán xét bằng nhân cách của chúng;
+ Hình ảnh biểu cảm: người da đen bị thít chặ trong gông cùm…sống trong hoang đảo nghèo đói…
+ Biện pháp tu từ: so sánh (Văn kiện như một ngọn đuốc như ánh bình minh rực rỡ…) ẩn dụ nhân hóa (thiêu đốt trong lò lửa bất công bạo tàn…)
* Bài tập sáng tạo: Chỉ ra một số điểm giống nhau, khác nhau về bối cảnh ra
đời các bản "tuyên ngôn độc lập" trong văn học Việt Nam: Nam quốc sơn
hà (tương truyền của Lý Thường Kiệt), Bình Ngô đại cáo (Nguyễn Trãi)
nhau
Ra đời khẳng định chủ quyền, độc lập dân tộc và là lời đe dọa các đối tượng có ý định xâm lược nước ta
Khác nhau
Ra đời trong bối cảnh nhà Tống sang xâm lược Trong tình hình
đó bài thơ ra đời để khích lệ ý chí, tinh thần của quan quân, binh sĩ
Ra đời sau khi quân ta đánh đuổi được quân Minh Nguyễn Trãi tuân lệnh vua Lê Lợi ra bài cáo để công bố chiến thắng của quân dân ta
Trang 5Soạn bài Tri thức ngữ văn lớp 10 trang 90 Tập 2
Mục đích và quan điểm của người viết trong căn bản nghị luận
Mỗi văn bản được viết ra đều nhằm một mục đích nhất định Mục đích
của căn bản nghị luận là thuyết phục người đọc về ý kiến, tư tưởng của người
viết trước một vấn đề, hiện tượng trong đời sống
Quan điểm của người viết là cách người viết nhìn nhận, đánh giá vấn
đề, hiện tượng cần bàn luận; thể hiện ý kiến khen, chê, đồng tình, phản đối
trước vấn đề, hiện tượng ấy
Yếu tố biểu cảm trong văn bản nghị luận
Yếu tố biểu cảm trong văn nghị luận biểu hiện qua những từ ngữ, hình
ảnh, những câu văn có sức truyền cảm, truyền tải tình cảm, cảm xúc của người
viết Nhằm tăng sức thuyết phục, văn nghị luận cần sử dụng yếu tố biểu cảm để
tác động vào tình cảm của người đọc Yếu tố biểu cảm trong văn nghị luận cần
chân thực, đảm bảo sự mạch lạc, chặt chẽ của bài nghị luận
Lỗi về mạch lạc, liên kết trong văn bản: dấu hiệu nhận biết và cách chỉnh sửa
Tương tự như các câu trong một đoạn văn, các đoạn văn trong một văn
bản cũng cần liên kết chặt chẽ về nội dung và hình thức Ngoài những lỗi
giống như lỗi về mạch lạc, liên kết trong đoạn văn (xem Tri thức tiếng Việt,
bài Tạo lập thế giới), trong văn bản còn có những lỗi khác như:
• Lỗi không tách đoạn: các ý không được tách ra bằng cách chấm xuống dòng
(dấu hiệu hình thức)
Ví dụ:
(1) Không gian và thời gian của thần thoại có những nét đặc biệt (2) Không
gian là thế giới đang trong quá trình tạo lập, không xác định nơi chốn cụ thể
(3) Thời gian mang tính cổ sơ, vĩnh hằng oà không xác định (4) Nhân vật
thần thoại là các vị thần có hình dáng khổng lồ, sức mạnh phi thường để thực
hiện công việc sáng tạo thế giới (5) Các nhân vật này thường có tính cách
đơn giản, một chiều
Cách chỉnh sửa: Tách đoạn bắt đầu từ câu (4)
• Lỗi tách đoạn tuỳ tiện
Ví dụ:
(1) Dịch Cooid-19 bùng phát khiến cho cuộc sống của những người nghèo càng thêm chật vật (2) Tuy nhiên, trong hoàn cảnh khó khăn này, đã có nhiều hành động thiết thực, ý nghĩa để chia sẻ gánh nặng với họ
(3) Đó là sự xuất hiện của “cây ATM gạo”, quán ăn từ thiện, điểm cấp phát khẩu trang và nước sát khuẩn miễn phí, (4) Chưa bao giờ truyền thống “lá lành đùm lá rách” của dân tộc Việt Nam lại được thể hiện rõ như lúc này Cách chỉnh sửa: Không tách đoạn mà chỉ viết một đoạn, tức là viết câu (3) ngay sau câu (2)
Trang 6Soạn bài Viết bài luận về bản thân
* Tri thức về kiểu bài
Kiểu bài:
Bài luận về bản thân là kiểu bài người viết sử dụng lí lẽ và bằng chứng
để trình bày những đặc điểm tiêu biểu, nổi bật của mình (tính cách, đam mê,
quan điểm sống, ), nhằm giúp người đọc hiểu rõ hơn về mình, đồng tình với
hành động, giải pháp của mình
Yêu cầu đối với kiểu bài:
• Người viết trình bày được đặc điểm tiêu biểu, nổi bật của bản thân
• Bài viết đưa ra được những bằng chứng để làm rõ cho những đặc
điểm của bản thân
• Các thông tin đưa ra trong bài viết cần xác thực, đáng tin cậy
• Bài viết có thể triển khai theo bố cục:
-Mở bài: giới thiệu đặc điểm tiêu biểu, nổi bật của bản thân
-Thân bài: giới thiệu khái quát thông tin về bản thân; phân tích các đặc điểm
tiêu biểu, nổi bật của bản thân; đưa ra những bằng chứng để làm rõ cho những
đặc điểm ấy Các ý được sắp xếp theo trình tự hợp lí
-Kết bài: khẳng định lại các đặc điểm của bản thân; nêu một thông điệp có ý
nghĩa
* Hướng dẫn phân tích ngữ liệu tham khảo
Câu 1 (trang 106 sgk Ngữ văn lớp 10 Tập 2): Bố cục bài viết đã đáp ứng
được yêu cầu đối với kiểu bài viết bài luận về bản thân hay chưa?
• Kết bài: khẳng định đam mê của bản thân, đưa ra thông điệp về hành trình chinh phục đam mê
Câu 2 (trang 106 sgk Ngữ văn lớp 10 Tập 2): Các bằng chứng được nêu trong bài luận có đặc điểm gì?
Trả lời:
- Các bằng chứng được nêu trong bài luận có đặc điểm: cụ thể, xác thực, tiêu
biểu, làm bật lên đặc điểm của bản thân người viết là có đam mê, có những ý tưởng thực tế để đưa văn chương gần hơn với cuộc sống
Câu 3 (trang 106 sgk Ngữ văn lớp 10 Tập 2): Người viết đã làm gì để bài luận xác thực, đáng tin cậy?
Trả lời:
- Để bài luận xác thực, đáng tin cậy, người viết đã đưa ra những thông tin cụ
thể, chi tiết về không gian và thời gian
Câu 4 (trang 106 sgk Ngữ văn lớp 10 Tập 2): Bạn có nhận xét gì về giọng điệu, ngôn ngữ của bài luận?
Trả lời:
- Giọng điệu khiêm tốn, say mê, nhiệt huyết khi nói về những ý tưởng, kế
hoạch của mình
- Ngôn ngữ bình dị, chân thành
Câu 5 (trang 106 sgk Ngữ văn lớp 10 Tập 2) :Ở kết bài, thông điệp mà
người viết nêu lên là gì? Bạn có nhận xét gì về thông điệp ấy?
Trả lời:
Trang 7- Thông điệp bài viết đưa ra là “văn học gắn với cuộc sống, việc đọc sách là
nhịp cầu kết nối những tâm hồn”
- Nhận xét: Đây là một thông điệp có ý nghĩa, lan toả giá trị sống tích cực đến
người đọc
* Thực hành viết theo quy trình
Đề bài (trang 106 sgk Ngữ văn lớp 10 Tập 2): Các câu lạc bộ ở trường bạn
đang tổ chức tuyển thành viên Bạn hãy viết bài luận giới thiệu bản thân để
ứng tuyển vào câu lạc bộ bạn yêu thích
Bước 1: Chuẩn bị viết
Xác định đề tài
- Đề tài của bài luận là những đặc điểm tiêu biểu, nổi bật về bản thân
Xác định mục đích viết và người đọc
+ Mục đích viết: giới thiệu bản thân để ứng tuyển vào câu lạc bộ yêu thích
+ Người đọc bài viết của bạn có thể ban tổ chức, câu lạc bộ,
Thu thập tư liệu
- Bạn thu thập và xem lại các tư liệu về bản thân như nhật kí, sơ yếu lý lịch,
lời phê của thầy cô trong sổ liên lạc, trong học bạ,
Bước 2: Tìm ý và lập dàn ý
Tìm ý
Khi đã xác định được đặc điểm nổi bật của bản thân, bạn cần phân tích đặc
điểm ấy bằng cách tìm ý và bằng chứng phù hợp, dựa vào sơ đồ sau:
Lập dàn ý
+ Mở bài: giới thiệu đặc điểm tiêu biểu, nổi bật của bản thân
+ Thân bài: phân tích đặc điểm của bản thân và những bằng chứng được đưa
Bài luận giới thiệu bản thân để ứng tuyển vào câu lạc bộ yêu thích
Kính thưa ban quản trị CLB Hán Nôm trường THCS A, em xin tự giới thiệu, tôi tên là Nguyễn Thị A, học sinh lớp 9A trường THCS A Được biết câu lạc bộ đang có đợt tuyển thành viên, tôi xin được ứng tuyển vào câu lạc bộ với
vị trí cộng tác viên Là một học sinh chuyên Văn, và đặc biệt yêu thích ngôn ngữ cổ xưa, thích tìm hiểu, sưu tầm văn hóa, chữ viết xưa tôi hoàn toàn tin tưởng mình sẽ phù hợp và hoàn thành tốt công việc ở vị trí này
Trang 8Nhắc đến Hán Nôm chắc chắn các bạn ít nhiều cũng mường tượng ra thứ
chữ tượng hình, hội ý của loại chữ này Bản thân là một người ham học hỏi và
tìm tòi về thứ chữ này nên mình có khả năng viết thành thạo theo thứ tự các nét
loại chữ này Và bản thân có thể giải thích ý nghĩa, cách hình thành những từ
ngữ chuyên dụng đơn giản Chính vì vậy khi được tham gia câu lạc bộ, mình
có thể giúp đỡ các bạn khác trong câu lạc bộ viết thuận bút và giải thích những
từ ngữ đơn giản
Bên cạnh đó, mình cũng có thể độc lập nghiên cứu viết bài các vấn đề
liên quan đến cách hình thành chữ trong các văn bản cổ Tiêu biểu là mình
nghiên cứu về sự dịch chuyển giữa ba bản Kiều qua các giai đoạn khác nhau;
Đặc điểm các câu đối ở đình làng… Hơn nữa, mình có một chị làm trong Viện
ngôn ngữ Hán Nôm, nên có vấn đề gì khó khăn mình có thể trao đổi và xin ý
kiến chị Và hiện tại mình cũng đang tham gia khóa học nâng cao về viết thư
pháp do thầy Minh- chủ nhiệm khoa Hán Nôm trường ĐH Sư phạm Hà Nội
giảng dạy
Như vậy, các bạn có thể thấy mình là một người có thể độc lập nghiên
cứu, viết bài; có thể hướng dẫn các bạn viết chữ cứng, phân tích ý nghĩa cấu tạo
các từ ngữ thông dụng của chữ Hán, Nôm Chính vì vậy mà mình tin rằng mình
phù hợp với vị trí cộng tác viên của câu lạc bộ Mình tin, với năng lực và sự yêu
thích của bản thân, mình sẽ làm cho câu lạc bộ ngày càng vững mạnh bằng cách
làm tốt vai trò của bản thân cũng như hỗ trợ các bộ phận khác Lời cuối, mình
cảm ơn các bạn vì đã dành thời gian đọc bài giới thiệu này của mình Chúc câu
lạc bộ ngày một phát triển vững mạnh và mình có cơ hội làm việc cùng các bạn
Bước 4: Xem lại và chỉnh sửa
Sau khi viết xong, hãy đọc lại và chỉnh sửa bài luận theo gợi ý sau:
Trang 9Soạn bài Đất nước
* Sau khi đọc Nội dung chính văn bản:Đất nước được cảm nhận trong chiều dài của những năm tháng kháng chiến trong không gian rộng lớn Đất nước gần gũi, thiêng liêng, vĩ đại và anh hùng
Câu 1 (trang 100 sgk Ngữ văn lớp 10 Tập 2): Không gian của "những ngày
thu đã xa" được tái hiện qua những hình ảnh nào trong văn bản trên? Hãy ghi lại những hình dung, tưởng tượng mà các hình ảnh thơ ấy gợi ra cho bạn
Trả lời:
- Không gian của những ngày “thu đã xa” được tái hiện qua các hình ảnh:
sáng mát trong, hương cốm mới, những phố dài xao xác hơi mau, người ra đi đầu không ngoảnh lại, thềm năng lá rơi đầu,
Trang 10Câu 2 (trang 100 sgk Ngữ văn lớp 10 Tập 2): Hình ảnh "mùa thu nay" khác
gì với "những ngày thu đã xa"? Theo bạn, điều gì làm nên sự khác biệt đó?
Trả lời:
- Hình ảnh mùa thu nay khác mùa thu xưa ở:
+ cảnh sắc thiên nhiên trong trẻo, tươi sáng (trời thu thay áo mới, trong
biếc, );
+ không gian rộng mở, đầy sức sống (núi đồi, gió thổi rừng tre phấp phới, ),
+ tràn ngập âm thanh vui tươi (nói cười thiết tha)
- Nguyên nhân của sự khác biệt đó: có thể là tâm thế của chủ thể trữ tình ở thu
nay đã khác thu xưa, địa điểm mà chủ thể đang đứng thu nay và thu xưa cũng
khác nhau (đang đứng giữa núi đồi của chiến khu Việt Bắc với tâm trạng vui
tươi, phấn chấn, đầy tin tưởng vào nền độc lập của dân tộc)
Câu 3 (trang 100 sgk Ngữ văn lớp 10 Tập 2): Xác định và nêu hiệu quả biểu
đạt của biện pháp tu từ trong đoạn thơ sau:
Trời xanh đây là của chúng ta
Núi rừng đây là của chúng ta
Những cánh đồng thơm mát
Những ngả đường bát ngát
Những dòng sông đỏ nặng phù sa
Trả lời:
- Biện pháp tu từ được sử dụng trong đoạn thơ là phép điệp
+ điệp từ (đây, là, của, chúng ta)
+ điệp ngữ (của chúng ta)
+ điệp cấu trúc cú pháp (Trời xanh đây là của chúng ta/Núi rừng đây là của
chúng ta/ Những cánh đồng Những ngả đường Những dòng sông )
- Hiệu quả biểu đạt của phép điệp trong đoạn thơ:
+ làm cho câu thơ bay bổng, mượt mà
+ khẳng định ý thức chủ quyền về lãnh thổ, niềm tự hào về cảnh quan thiên
nhiên tươi đẹp, trù phú của đất nước
Câu 4 (trang 100 sgk Ngữ văn lớp 10 Tập 2): Đọc lại bốn dòng cuối của
đoạn trích và cho biết: tiếng của "những buổi ngày xưa vọng nói về" gửi gắm thông điệp gì đến chúng ta?
Trả lời:
- Tiếng vọng của “những buổi ngày xưa” nhằm gửi gắm thông điệp: Thế hệ
trẻ cần giữ gìn và phát huy truyền thống anh hùng, bất khuất của cha ông để bảo vệ độc lập dân tộc
Trang 11Soạn bài Hịch tướng sĩ
* Trước khi đọc
Câu hỏi (trang 92 sgk Ngữ văn lớp 10 Tập 2): Bạn hãy sưu tầm tư liệu, hình
ảnh, phim tài liệu, giai thoại, để chia sẻ với các thành viên trong lớp về chủ
đề:
1 Hào khí Đông A của quân dân nhà Trần trong ba lần kháng chiến chống
quân xâm lược Mông - Nguyên
2 Tài và đức của Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn
Trả lời:
- Tư liệu, hình ảnh, phim tài liệu, giai thoại, về:
1 Hào khí Đông A của quân dân nhà Trần trong ba lần kháng chiến chống
quân xâm lược Mông - Nguyên
2 Tài và đức của Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn
- Là một vị tướng có tài, mưu lược có tầm nhìn sáng suốt sâu rộng, có tình yêu thương dân, trọng dân và lo cho dân
- Là người có tấm lòng nhân nghĩa, trung hiếu với nhà vua, dù tài giỏi nhưng chỉ phò trợ vua, và vô cùng nghiêm khắc trong chuyện giáo dục con cái Ông
là một người thận trọng, chín chắn trong mọi việc, có chủ kiến, quyết đoán trong hành động, luôn đặt lợi ích quốc gia lên trên lợi ích gia đình
* Đọc văn bản
1 Suy luận: Những nhân vật lịch sử được nêu ở phần 1 có điểm gì chung?
Trả lời:
Trang 12- Những nhân vật lịch sử được nêu ở phần 1 có điểm chung là: xả thân mình
để cứu chủ, cứu vua => những nhân vật tận trung với chủ, với nhân dân và
đất nước
2 Suy luận: Trong phần 2, tác giả đã sử dụng từ ngữ, hình ảnh, câu văn nào
để bày tỏ tình cảm của bản thân?
Trả lời:
Trong phần 2, tác giả đã sử dụng từ ngữ, hình ảnh, câu văn để bày tỏ tình cảm
của bản thân:
- “Ta cùng các ngươi sinh phải thời lọa lạc, lớn gặp buổi gian nan.”
- Nói về giặc: "lưỡi cú diều", "thân dê chó"
- “Ta quên ăn…ruột đau như cắt,nước mắt đầm đìa…chưa xả thịt lột da, uống
máu quân thù…”
3 Suy luận: Giọng điệu ở phần 3 là người trên nói với kẻ dưới hay là lời
người đồng cảnh ngộ?
Trả lời:
Tuấn nói với quan quân triều đình), nhưng cũng vừa là lời của người đồng
cảnh ngộ (cùng cảnh thời buổi loạn lạc, đất nước nguy nan)
* Sau khi đọc
Nội dung chính văn bản: Nêu gương trung thần nghĩa sĩ trong sử sách và
tình cảnh đất nước Từ đó phê phán những biểu hiện sai lầm trong hàng ngũ
quân sĩ và kêu gọi, khích lệ tinh thần tướng sĩ Qua đó thể hiện tinh thần yêu
nước nồng nàn của dân tộc trong cuộc kháng chiến chống quân xâm lược, thể
hiện lòng căm thù giặc và ý chí quyết thắng
Câu 1 (trang 95 sgk Ngữ văn lớp 10 Tập 2): Tóm tắt các phần của Hịch
tướng sĩ và chỉ ra hệ thống luận điểm, lí lẽ, bằng chứng của văn bản theo mẫu sau (làm vào vở):
đời trước
- Lí lẽ: từ xưa, các bậc trung thần nghĩa sĩ bỏ mình vì nước đời nào cũng có, được lưu danh sử sách, cùng trời đất muôn đời bất hủ
+ Bằng chứng: Kỷ Tín, Do Vu, Dự Nhượng, Kính Đức, Cảo Khanh, Nguyễn Văn Lập, Xích Tu Tư
2 Nỗi căm thù của Trần Quốc Tuấn trước những tội
Trang 13-Lí lẽ 3.1: nhắc lại ân tình giữa Trần Quốc Tuấn và binh
sĩ, so sánh dân tình đó với các tấm gương nhân nghĩa thuở trước
-Lí lẽ 3.2: phê phán thái độ thờ ơ, chỉ lo hưởng thụ của binh sĩ và khẳng định tác hại của thái độ ấy
- Bằng chứng 3.2: “nhìn chủ nhục mà biết lo”, “làm tướng triều đình hầu quân giặc mà không biết tức”…nếu
có giặc tràn sang thì “cựa gà trống không thể làm thủng
áo giáp sắt của giặc”, “mẹo cờ bạc không thể dùng làm mưu lược nhà binh”,
- Lí lẽ 3.3: khẳng định thái độ đúng đắn là phải luôn cảnh giác trước giặc ngoại xâm và cần rèn luyện binh sĩ
để sẵn sàng đánh giặc, có như vậy mới bảo vệ được đất nước, mang lại vinh quang cho bản thân và gia tộc
+ Bằng chứng 3.3: “thái ấp ta vững bền, bổng lộc các ngươi cũng đời đời hưởng thụ", "gia quyến ta được êm
ấm gối chăn, vợ con các ngươi cũng được bách niên giai lão”,
tiêu diệt kẻ thù, bảo vệ bờ cõi, đó cũng là chân lí, lẽ phải
để "rửa nhục", “đứng trong trời đất”
Câu 2 (trang 95 sgk Ngữ văn lớp 10 Tập 2): Chỉ ra một số yếu tố biểu cảm
được sử dụng trong văn bản Hịch tướng sĩ (chú ý đến giọng văn bản, hình ảnh so sánh, ẩn dụ, cấu trúc điệp, tương phản, ) Theo bạn, các yếu tố biểu cảm này có tác dụng gì?
Trả lời:
- Một số yếu tố biểu cảm trong văn bản:
+ Giọng điệu: cảm phục khi nói về những tấm gương trung nghĩa đời trước; mỉa mai trước những biểu hiện sai của binh sĩ, căm tức trước những tội ác của giặc, giọng điệu động viên khích lệ tinh thần các tướng sĩ…
+ Các biện pháp tu từ (hình ảnh so sánh, ẩn dụ, cấu trúc điệp, tương phản):
uốn lưỡi cú diều, thân dê chó; như đem thịt mà nuôi hổ đói; ta thường tới bữa quên ăn, nữa đêm vỗ gối, ruột đau như cắt, nước mắt đầm đìa…trăm thân này phơi ngoài nội cỏ, nghìn xác này gói trong da ngựa…
- Tác dụng của các yếu tố biểu cảm:
+ Tác động đến tướng sĩ (đối tượng VB trực tiếp hướng đến): Cảm phục trước những tấm gương trung nghĩa trong lịch sử, khơi gợi sự cảm kích trước ân tình giữa họ và Trần Quốc Tuấn, thấu hiểu và kính trọng tấm lòng của Trần Quốc Tuấn với đất nước, nhận ra những sai lầm của bản thân và sẵn sàng thay đổi, khơi gợi lòng căm thù giặc và ý thức trách nhiệm của đấng nam nhi với non sông, khơi dậy ý chí quyết tâm rèn luyện theo Binh thư yếu lược
+ Tác động đến người đọc sau này: trân trọng, biết ơn lòng yêu nước và sự nghiệp chống giặc ngoại xâm của Trần Quốc Tuấn nói riêng, quân dân thời nhà Trần nói chung, trân trọng lịch sử dụng nước và giữ nước của dân tộc, khơi gợi
sự phản tự về trách nhiệm của bản thân với đất nước
Câu 3 (trang 95 sgk Ngữ văn lớp 10 Tập 2): Hãy chỉ ra mục đích viết của từng phần và mục đích viết của văn bản theo sơ đồ sau (làm vào vở):